kuāng héng zì zhì guī dōng hǎi chéng rén yě
匡衡字稚圭，东海承人也。
fù shì nóng fū zhì héng hào xué jiā pín yōng zuò yǐ gōng zī yòng yóu jīng lì guò jué rén
父世农夫，至衡好学，家贫，庸作以供资用，尤精力过绝人。
zhū rú wèi zhī yǔ yuē wú shuō shī kuāng dǐng lái
诸儒为之语曰：“无说《诗》，匡鼎来；
kuāng yǔ shī jiě rén yí
匡语《诗》，解人颐。
héng shè cè jiǎ kē yǐ bù yìng lìng chú wèi tài cháng zhǎng gù diào bǔ píng yuán wén xué
衡射策甲科，以不应令除为太常掌故，调补平原文学。
xué zhě duō shàng shū jiàn héng jīng míng dāng shì shǎo shuāng lìng wéi wén xué jiù guān jīng shī
学者多上书荐衡经明，当世少双，令为文学就官京师；
hòu jìn jiē yù cóng héng píng yuán héng bù yí zài yuǎn fāng
后进皆欲从衡平原，衡不宜在远方。
shì xià tài zǐ tài fù xiāo wàng zhī shào fǔ liáng qiū hè wèn héng duì shī zhū dà yì qí duì shēn měi
事下太子太傅萧望之、少府梁丘贺问，衡对《诗》诸大义，其对深美。
wàng zhī zòu héng jīng xué jīng xí shuō yǒu shī dào kě guān lǎn
望之奏衡经学精习，说有师道，可观览。
xuān dì bù shèn yòng rú qiǎn héng guī guān
宣帝不甚用儒，遣衡归官。
ér huáng tài zǐ jiàn héng duì sī shàn zhī
而皇太子见衡对，私善之。
huì xuān dì bēng yuán dì chū jí wèi lè líng hòu shǐ gāo yǐ wài shǔ wèi dà sī mǎ chē qí jiāng jūn lǐng shàng shū shì qián jiāng jūn xiāo wàng zhī wèi fù
会宣帝崩，元帝初即位，乐陵侯史高以外属为大司马车骑将军，领尚书事，前将军萧望之为副。
wàng zhī míng rú yǒu shī fū jiù ēn tiān zǐ rèn zhī duō suǒ gòng jiàn
望之名儒，有师傅旧恩，天子任之，多所贡荐。
gāo chōng wèi ér yǐ yǔ wàng zhī yǒu xì
高充位而已，与望之有隙。
cháng ān lìng yáng xìng shuō gāo yuē jiāng jūn yǐ qīn qī fǔ zhèng guì zhòng yú tiān xià wú èr rán zhòng shù lùn yì lìng wèn xiū yù bù zhuān zài jiāng jūn zhě hé yě
长安令杨兴说高曰：“将军以亲戚辅政，贵重于天下无二，然众庶论议令问休誉不专在将军者何也？
bǐ chéng yǒu suǒ wén yě
彼诚有所闻也。
yǐ jiāng jūn zhī mò fǔ hǎi nèi mò bù áng wàng
以将军之莫府，海内莫不卬望。
ér suǒ jǔ bù guò sī mén bīn kè rǔ mǔ zǐ dì rén qíng hū bù zì zhī rán yī fū qiè yì yǔ liú tiān xià
而所举不过私门宾客，乳母子弟，人情忽不自知，然一夫窃议，语流天下。
fu fù guì zài shēn ér liè shì bù yù shì yǒu hú bái zhī qiú ér fǎn yī zhī yě
夫富贵在身而列士不誉，是有狐白之裘而反衣之也。
gǔ rén bìng qí ruò cǐ gù bēi tǐ láo xīn yǐ qiú xián wèi wu
古人病其若此，故卑体劳心，以求贤为务。
chuán yuē yǐ xián nán de zhī gù yīn yuē shì bù dài xián yǐ shí nán de zhī gù ér yuē bǎo bù dài shí huò zhī shèn zhě yě
传曰：以贤难得之故因曰事不待贤，以食难得之故而曰饱不待食，或之甚者也。
píng yuán wén xué kuāng héng cái zhì yǒu yú jīng xué jué lún dàn yǐ wú jiē cháo tíng gù suí dié zài yuǎn fāng
还有比这种等待更严重的情况。平原文学匡衡的才能智慧都绰绰有余，经学造诣超群绝伦，因为在朝廷无阶升迁，只得随着选补的文牒转到远离京师的地方作官。
jiāng jūn chéng zhào zhì mò fǔ xué shì xī rán guī rén yǔ cān shì yì guān qí suǒ yǒu gòng zhī cháo tíng bì wèi guó qì yǐ cǐ xiǎn shì zhòng shù míng liú yú shì
将军诚召置莫府，学士歙然归仁，与参事议，观其所有，贡之朝廷，必为国器，以此显示众庶，名流于世。
gāo rán qí yán pì héng wèi yì cáo shǐ jiàn héng yú shàng shàng yǐ wéi láng zhōng qiān bó shì jǐ shì zhōng
”高然其言，辟衡为议曹史，荐衡于上，上以为郎中，迁博士，给事中。
shì shí yǒu rì shí dì zhèn zhī biàn shàng wèn yǐ zhèng zhì dé shī héng shàng shū yuē
是时，有日蚀、地震之变，上问以政治得失，衡上疏曰：
chén wén wǔ dì bù tóng lǐ sān wáng gè yì jiào mín sú shū wù suǒ yù zhī shí yì yě
臣闻五帝不同礼，三王各异教，民俗殊务，所遇之时异也。
bì xià gōng shèng dé kāi tài píng zhī lù mǐn yú lì mín chù fǎ dǐ jìn bǐ nián dà shè shǐ bǎi xìng de gǎi xíng zì xīn tiān xià xìng shèn
陛下躬圣德，开太平之路，闵愚吏民触法抵禁，比年大赦，使百姓得改行自新，天下幸甚。
chén qiè jiàn dà shè zhī hòu jiān xié bù wéi shuāi zhǐ jīn rì dà shè míng rì fàn fǎ xiāng suí rù yù cǐ dài dǎo zhī wèi de qí wu yě
臣窃见大赦之后，奸邪不为衰止，今日大赦，明日犯法，相随入狱，此殆导之未得其务也。
gài bǎo mín zhě chén zhī yǐ dé yì shì zhī yǐ hào wù guān qí shī ér zhì qí yi gù dòng zhī ér hé suí zhī ér ān
盖保民者，“陈之以德义”，“示之以好恶”，观其失而制其宜，故动之而和，绥之而安。
jīn tiān xià sú tān cái jiàn yì hǎo shēng sè shàng chǐ mí lián chǐ zhī jié báo yín pì zhī yì zòng gāng jì shī xù shū zhě yú nèi qīn qī zhī ēn báo hūn yīn zhī dǎng lóng gǒu hé jiǎo xìng yǐ shēn shè lì
今天下俗贪财贱义，好声色，上侈靡，廉耻之节薄，淫辟之意纵，纲纪失序，疏者逾内，亲戚之恩薄，婚姻之党隆，苟合侥幸，以身设利。
bù gǎi qí yuán suī suì shè zhī xíng yóu nán shǐ cuò ér bù yòng yě
不改其原，虽岁赦之，刑犹难使错而不用也。
chén yú yǐ wéi yi yī kuàng rán dà biàn qí sú
臣愚以为宜一旷然大变其俗。
kǒng zǐ yuē néng yǐ lǐ ràng wéi guó hu hé yǒu
孔子曰：“能以礼让为国乎，何有？
cháo tíng zhě tiān xià zhī zhēn gàn yě
”朝廷者，天下之桢干也。
gōng qīng dài fū xiāng yǔ xún lǐ gōng ràng zé mín bù zhēng
公卿大夫相与循礼恭让，则民不争；
hǎo rén lè shī zé xià bù bào
好仁乐施，则下不暴；
shàng yì gāo jié zé mín xīng xíng
上义高节，则民兴行；
kuān róu hé huì zé zhòng xiāng ài
宽柔和惠，则众相爱。
sì zhě míng wáng zhī suǒ yǐ bù yán ér chéng huà yě
四者，明王之所以不严而成化也。
hé zhě
为什么呢？
cháo yǒu biàn sè zhī yán zé xià yǒu zhēng dòu zhī huàn
朝有变色之言，则下有争斗之患；
shàng yǒu zì zhuān zhī shì zé xià yǒu bù ràng zhī rén
上有自专之士，则下有不让之人；
shàng yǒu kè shèng zhī zuǒ zé xià yǒu shāng hài zhī xīn
上有克胜之佐，则下有伤害之心；
shàng yǒu hào lì zhī chén zé xià yǒu dào qiè zhī mín cǐ qí běn yě
上有好利之臣，则下有盗窃之民：此其本也。
jīn sú lì zhī zhì jiē bù běn lǐ ràng ér shàng kè bào huò zhì hài hǎo xiàn rén yú zuì tān cái ér mù shì gù fàn fǎ zhě zhòng jiān xié bù zhǐ suī yán xíng jùn fǎ yóu bù wéi biàn
今俗吏之治，皆不本礼让，而上克暴，或忮害好陷人于罪，贪财而慕势，故犯法者众，奸邪不止，虽严刑峻法，犹不为变。
cǐ fēi qí tiān xìng yǒu yóu rán yě
此非其天性，有由然也。
chén qiè kǎo guó fēng zhī shī zhōu nán zhào nán bèi xián shèng zhī huà shēn gù dǔ yú xíng ér lián yú sè
臣窃考《国风》之诗，《周南》、《召南》被贤圣之化深，故笃于行而廉于色。
zhèng bó hǎo yǒng ér guó rén bào hǔ
郑伯好勇，而国人暴虎；
qín mù guì xìn ér shì duō cóng sǐ
秦穆贵信，而士多从死；
chén fū rén hǎo wū ér mín yín sì
陈夫人好巫，而民淫祀；
jìn hóu hǎo jiǎn ér mín chù jù
晋侯好俭，而民畜聚；
tài wáng gōng rén bīn guó guì shù
太王躬仁，邠国贵恕。
yóu cǐ guān zhī zhì tiān xià zhě shěn suǒ shàng ér yǐ
由此观之，治天下者审所上而已。
jīn zhī wěi báo zhì hài bù ràng jí yǐ
今之伪薄忮害，不让极矣。
chén wén jiào huà zhī liú fēi jiā zhì ér rén shuō zhī yě
臣闻教化之流，非家至而人说之也。
xián zhě zài wèi néng zhě bù zhí cháo tíng chóng lǐ bǎi liáo jìng ràng dào dé zhī xíng yóu nèi jí wài zì jìn zhě shǐ rán hòu mín zhī suǒ fǎ qiān shàn rì jìn ér bù zì zhī
贤者在位，能者布职，朝廷崇礼，百僚敬让，道德之行，由内及外，自近者始，然后民知所法，迁善日进而不自知。
shì yǐ bǎi xìng ān yīn yáng hé shén líng yīng ér jiā xiáng jiàn
是以百姓安，阴阳和，神灵应，而嘉祥见。
shī yuē shāng yì yì yì sì fāng zhī jí
《诗》曰：“商邑翼翼，四方之极；
shòu kǎo qiě níng yǐ bǎo wǒ hòu shēng cǐ chéng tāng suǒ yǐ jiàn zhì zhì bǎo zǐ sūn huà yì sú ér huái guǐ fāng yě
寿考且宁，以保我后生”此成汤所以建至治，保子孙，化异俗而怀鬼方也。
jīn cháng ān tiān zǐ zhī dōu qīn chéng shèng huà rán qí xí sú wú yǐ yì yú yuǎn fāng jùn guó lái zhě wú suǒ fǎ zé huò jiàn chǐ mí ér fàng xiào zhī
今长安天子之都，亲承圣化，然其习俗无以异于远方，郡国来者无所法则，或见侈靡而放效之。
cǐ jiào huà zhī yuán běn fēng sú zhī shū jī yi xiān zhèng zhě yě
此教化之原本，风俗之枢机，宜先正者也。
chén wén tiān rén zhī jì jīng jìn yǒu yǐ xiāng dàng shàn è yǒu yǐ xiāng tuī shì zuò hu xià zhě xiàng dòng hu shàng yīn yáng zhī lǐ gè yīng qí gǎn yīn biàn zé jìng zhě dòng yáng bì zé míng zhě àn shuǐ hàn zhī zāi suí lèi ér zhì
臣闻天人之际，精祲有以相荡，善恶有以相推，事作乎下者象动乎上，阴阳之理各应其感，阴变则静者动，阳蔽则明者暗，水旱之灾随类而至。
jīn guān dōng lián nián jī jǐn bǎi xìng fá kùn huò zhì xiāng shí cǐ jiē shēng yú fù liǎn duō mín suǒ gòng zhě dà ér lì ān jí zhī bù chēng zhī xiào yě
今关东连年饥馑，百姓乏困，或至相食，此皆生于赋敛多，民所共者大，而吏安集之不称之效也。
bì xià zhī wèi tiān jiè āi mǐn yuán yuán dà zì jiǎn sǔn shěng gān quán jiàn zhāng guān wèi ba zhū yá yǎn wǔ xíng wén jiāng yù dù táng yú zhī lóng jué yīn zhōu zhī shuāi yě
陛下祗畏天戒，哀闵元元，大自减损，省甘泉、建章官卫，罢珠崖，偃武行文，将欲度唐、虞之隆，绝殷、周之衰也。
zhū jiàn ba zhū yá zhào shū zhě mò bù xīn xīn rén zì yǐ jiāng jiàn tài píng yě
诸见罢珠崖诏书者，莫不欣欣，人自以将见太平也。
yi suì jiǎn guān shì zhī dù
宜遂减官室之度，
shěng mǐ lì zhī shì
省靡丽之饰，
kǎo zhì dù
考制度，
xiū wài nèi
修外内，
jìn zhōng zhèng
近忠正，
yuǎn qiǎo nìng
远巧佞，
fàng zhèng wèi
放郑、卫，
jìn yā sòng
进《雅》、《颂》，
jǔ yì cái
举异材，
kāi zhí yán
开直言，
rèn wēn liáng zhī rén
任温良之人，
tuì kè bó zhī lì
退刻薄之吏，
xiǎn jié bái zhī shì
显洁白之士，
zhāo wú yù zhī lù
昭无欲之路，
lǎn liù yì zhī yì
览《六艺》之意，
chá shàng shì zhī wu
察上世之务，
míng zì rán zhī dào
明自然之道，
bó hé mù zhī huà
博和睦之化，
yǐ chóng zhì rén
以崇至仁，
kuāng shī sú
匡失俗，
yì mín shì
易民视，
lìng hǎi nèi zhāo rán xián jiàn běn cháo zhī suǒ guì
令海内昭然咸见本朝之所贵，
dào dé hóng yú jīng shī
道德弘于京师，
shū wèn yáng hu jiāng wài
淑问扬乎疆外，
rán hòu dà huà kě chéng
然后大化可成，
lǐ ràng kě xìng yě
礼让可兴也。
shàng shuō qí yán qiān héng wèi guāng lù dài fu tài zǐ shǎo fù
上说其言，迁衡为光禄大夫、太子少傅。
shí shàng hǎo rú shù wén cí pō gǎi xuān dì zhī zhèng yán shì zhě duō jìn jiàn rén rén zì yǐ wéi de shàng yì
时，上好儒术文辞，颇改宣帝之政，言事者多进见，人人自以为得上意。
yòu fu zhāo yí jí zi dìng táo wáng ài xìng chǒng yú huáng hòu tài zǐ
又傅昭仪及子定陶王爱幸，宠于皇后、太子。
héng fù shàng shū yuē
衡复上疏曰：
chén wén zhì luàn ān wēi zhī jī zài hu shěn suǒ yòng xīn
臣闻治乱安危之机，在乎审所用心。
gài shòu mìng zhī wáng wù zài chuàng yè chuí tǒng chuán zhī wú qióng jì tǐ zhī jūn xīn cún yú chéng xuān xiān wáng zhī dé ér bāo dà qí gōng
盖受命之王务在创业垂统传之无穷，继体之君心存于承宣先王之德而褒大其功。
xī zhě chéng wáng zhī sì wèi sī shù wén wǔ zhī dào yǐ yǎng qí xīn xiū liè shèng měi jiē guī zhī èr hòu ér bù gǎn zhuān qí míng shì yǐ shàng tiān xīn xiǎng guǐ shén yòu yān
昔者成王之嗣位，思述文、武之道以养其心，休烈盛美皆归之二后而不敢专其名，是以上天歆享，鬼神祐焉。
qí shī yuē niàn wǒ huáng zǔ zhì jiàng tíng zhǐ
其《诗》曰：“念我皇祖，陟降廷止。
yán chéng wáng cháng sī zǔ kǎo zhī yè ér guǐ shén yòu zhù qí zhì yě
”言成王常思祖考之业，而鬼神祐助其治也。
bì xià shèng dé tiān fù zǐ ài hǎi nèi rán yīn yáng wèi hé jiān xié wèi jìn zhě dài lùn yì zhě wèi pī yáng xiān dì zhī shèng gōng zhēng yán zhì dù bù kě yòng yě wu biàn gēng zhī suǒ gèng huò bù kě xíng ér fù fù zhī shì yǐ qún xià gēng xiāng shì fēi lì mín wú suǒ xìn
陛下圣德天覆，子爱海内，然阴阳未和，奸邪未禁者，殆论议者未丕扬先帝之盛功，争言制度不可用也，务变更之，所更或不可行，而复复之，是以群下更相是非，吏民无所信。
chén qiè hèn guó jiā shì lè chéng zhī yè ér xū wèi cǐ fēn fēn yě
臣窃恨国家释乐成之业，而虚为此纷纷也。
yuàn bì xià xiáng lǎn tǒng yè zhī shì liú shén yú zūn zhì yáng gōng yǐ dìng qún xià zhī xīn
愿陛下详览统业之事，留神于遵制扬功，以定群下之心。
dà yá yuē wú niàn ěr zǔ yù xiū jué dé
《大雅》曰：“无念尔祖，聿修厥德。
kǒng zǐ zhe zhī xiào jīng shǒu zhāng gài zhì dé zhī běn yě
”孔子著之《孝经》首章，盖至德之本也。
chuán yuē shěn hào wù lǐ qíng xìng ér wáng dào bì yǐ
传曰：“审好恶，理情性，而王道毕矣。
néng jǐn qí xìng rán hòu néng jìn rén wù zhī xìng
”能尽其性，然后能尽人物之性；
néng jìn rén wù zhī xìng kě yǐ zàn tiān dì zhī huà
能尽人物之性，可以赞天地之化。
zhì xìng zhī dào bì shěn yǐ zhī suǒ yǒu yú ér qiáng qí suǒ bù zú
治性之道，必审已之所有余，而强其所不足。
gài cōng míng shū tōng zhě jiè yú dà chá guǎ wén shǎo jiàn zhě jiè yú yōng bì yǒng měng gāng qiáng zhě jiè yú dà bào rén ài wēn liáng zhě jiè yú wú duàn chén jìng ān shū zhě jiè yú hòu shí guǎng xīn hào dà zhě jiè yú yí wàng
盖聪明疏通者戒于大察，寡闻少见者戒于雍蔽，勇猛刚强者戒于大暴，仁爱温良者戒于无断，湛静安舒者戒于后时，广心浩大者戒于遗忘。
bì shěn jǐ zhī suǒ dāng jiè ér qí zhī yǐ yì rán hòu zhōng hé zhī huà yīng ér qiǎo wěi zhī tú bù gǎn bǐ zhōu ér wàng jìn
必审己之所当戒，而齐之以义，然后中和之化应，而巧伪之徒不敢比周而望进。
wéi bì xià jiè suǒ yǐ chóng shèng dé
唯陛下戒所以崇圣德。
chén yòu wén shì jiā zhī dào xiū zé tiān xià zhī lǐ de gù shī shǐ guó fēng lǐ běn guān hūn
臣又闻室家之道修，则天下之理得，故《诗》始《国风》，《礼》本《冠》、《婚》。
shǐ hu guó fēng yuán qíng xìng ér míng rén lún yě
始乎《国风》，原情性而明人伦也；
běn hu guān hūn zhèng jī zhào ér fáng wèi rán yě
本乎《冠》、《婚》，正基兆而防未然也。
fú zhī xìng mò bù běn hu shì jiā
福之兴莫不本乎室家。
dào zhī shuāi mò bù shǐ hu kǔn nèi
道之衰莫不始乎阃内。
gù shèng wáng bì shèn fēi hòu zhī jì bié shì zhǎng zhī wèi
故圣王必慎妃后之际，别适长之位。
lǐ zhī yú nèi yě
礼之于内也。
bēi bù yú zūn xīn bù xiān gù suǒ yǐ tǒng rén qíng ér lǐ yīn qì yě
卑不逾尊，新不先故，所以统人情而理阴气也。
qí zūn shì ér bēi shù yě shì zi guān hu zuò lǐ zhī yòng lǐ zhòng zǐ bù dé yǔ liè suǒ yǐ guì zhèng tǐ ér míng xián yí yě
其尊适而卑庶也，适子冠乎阼，礼之用醴，众子不得与列，所以贵正体而明嫌疑也。
fēi xū jiā qí lǐ wén ér yǐ nǎi zhōng xīn yǔ zhī shū yì gù lǐ tàn qí qíng ér jiàn zhī wài yě
非虚加其礼文而已，乃中心与之殊异，故礼探其情而见之外也。
shèng rén dòng jìng yóu yàn suǒ qīn wù de qí xù
圣人动静游燕，所亲物得其序；
de qí xù zé hǎi nèi zì xiū bǎi xìng cóng huà
得其序，则海内自修，百姓从化。
rú dāng qīn zhě shū dāng zūn zhě bēi zé nìng qiǎo zhī jiān yīn shí ér dòng yǐ luàn guó jiā
如当亲者疏，当尊者卑，则佞巧之奸因时而动，以乱国家。
gù shèng rén shèn fáng qí duān jìn yú wèi rán bù yǐ sī ēn hài gōng yì
故圣人慎防其端，禁于未然，不以私恩害公义。
bì xià shèng dé chún bèi mò bù xiū zhèng zé tiān xià wú wéi ér zhì
陛下圣德纯备，莫不修正，则天下无为而治。
shī yún yú yǐ sì fāng kè dìng jué jiā
《诗》云：“于以四方，克定厥家。
chuán yuē zhèng jiā ér tiān xià dìng yǐ
”传曰：“正家而天下定矣。
héng wèi shǎo fù shù nián shù shàng shū chén pián yí jí cháo tíng yǒu zhèng yì fu jīng yǐ duì yán duō fǎ yì
衡为少傅数年，数上疏陈便宜，及朝廷有政议，傅经以对，言多法义。
shàng yǐ wéi rèn gōng qīng yóu shì wèi guāng lù xūn yù shǐ dài fū
上以为任公卿，由是为光禄勋、御史大夫。
jiàn zhāo sān nián dài wéi xuán chéng wèi chéng xiàng fēng lè ān hóu shí yì liù bǎi hù
建昭三年，代韦玄成为丞相，封乐安侯，食邑六百户。
yuán dì bēng chéng dì jí wèi héng shàng shū jiè fēi pǐ quàn jīng xué wēi yí zhī zé yuē
元帝崩，成帝即位，衡上疏戒妃匹，劝经学威仪之则，曰：
bì xià bǐng zhì kǎo āi shāng sī mù bù jué yú xīn wèi yǒu yóu yú yì shè zhī yàn chéng lóng yú shèn zhōng zhuī yuǎn wú qióng yǐ yě
陛下秉至考，哀伤思慕不绝于心，未有游虞弋射之宴，诚隆于慎终追远，无穷已也。
qiè yuàn bì xià suī shèng xìng de zhī yóu fù jiā shèng xīn yān
窃愿陛下虽圣性得之，犹复加圣心焉。
shī yún qióng qióng zài jiù yán chéng wáng sàng bì sī mù yì qì wèi néng píng yě gài suǒ yǐ jiù wén wǔ zhī yè chóng dà huà zhī běn yě
《诗》云“茕茕在疚”，言成王丧毕思慕，意气未能平也，盖所以就文、武之业，崇大化之本也。
chén yòu wén zhī shī yuē fēi pǐ zhī jì shēng mín zhī shǐ wàn fú zhī yuán
臣又闻之师曰：“妃匹之际，生民之始，万福之原。
hūn yīn zhī lǐ zhèng rán hòu pǐn wù suì ér tiān mìng quán
”婚姻之礼正，然后品物遂而天命全。
kǒng zǐ lùn shī yǐ guān huī wèi shǐ yán tài shàng zhě mín zhī fù mǔ hòu fū rén zhī xíng bù móu hu tiān dì zé wú yǐ fèng shén líng zhī tǒng ér lǐ wàn wù zhī yi
孔子论《诗》以《关睢》为始，言太上者民之父母，后夫人之行不侔乎天地，则无以奉神灵之统而理万物之宜。
gù shī yuē yǎo tiǎo shū nǚ jūn zǐ hào qiú
故《诗》曰：“窈窕淑女，君子好仇。
yán néng zhì qí zhēn shū bù èr qí cāo qíng yù zhī gǎn wú jiè hu róng yí yàn sī zhī yì bù xíng hu dòng jìng fu rán hòu kě yǐ pèi zhì zūn ér wèi zōng miào zhǔ
”言能致其贞淑，不贰其操，情欲之感无介乎容仪，宴私之意不形乎动静，夫然后可以配至尊而为宗庙主。
cǐ gāng jì zhī shǒu wáng jiào zhī duān yě
此纲纪之首，王教之端也。
zì shàng shì yǐ lái sān dài xīng fèi wèi yǒu bù yóu cǐ zhě yě
自上世已来，三代兴废，未有不由此者也。
yuàn bì xià xiáng lǎn dé shī shèng shuāi zhī xiào yǐ dìng dà jī cǎi yǒu dé jiè shēng sè jìn yán jìng yuǎn jì néng
愿陛下详览得失盛衰之效以定大基，采有德，戒声色，近严敬，远技能。
qiè jiàn shèng dé chún mào zhuān jīng shī shū hǎo lè wú yàn
窃见圣德纯茂，专精《诗》、《书》，好乐无厌。
chén héng cái nú wú yǐ fǔ xiāng shàn yì xuān yáng dé yīn
臣衡材驽，无以辅相善义，宣扬德音。
chén wén liù jīng zhě shèng rén suǒ yǐ tǒng tiān de zhī xīn zhe shàn è zhī guī míng jí xiōng zhī fēn tōng rén dào zhī zhèng shǐ bù bèi yú qí běn xìng zhě yě
臣闻《六经》者，圣人所以统天地之心，著善恶之归，明吉凶之分，通人道之正，使不悖于其本性者也。
gù shěn liù yì zhī zhǐ zé tiān rén zhī lǐ kě de ér hé cǎo mù kūn chóng kě de ér yù cǐ yǒng yǒng bù yì zhī dào yě
故审《六艺》之指，则天人之理可得而和，草木昆虫可得而育，此永永不易之道也。
jí lún yǔ xiào jīng shèng rén yán xíng zhī yào yi jiū qí yì
及《论语》、《孝经》，圣人言行之要，宜究其意。
chén yòu wén shèng wáng zhī zì wèi dòng jìng zhōu xuán fèng tiān chéng qīn lín cháo xiǎng chén wù yǒu jié wén yǐ zhāng rén lún
臣又闻圣王之自为动静周旋，奉天承亲，临朝享臣，物有节文，以章人伦。
gài qīn yì zhī lì shì tiān zhī róng yě
盖钦翼祗栗，事天之容也；
wēn gōng jìng xùn chéng qīn zhī lǐ yě
温恭敬逊，承亲之礼也；
zhèng gōng yán kè lín zhòng zhī yí yě
正躬严恪，临众之仪也；
jiā huì hé shuō xiǎng xià zhī yán yě
嘉惠和说，飨下之颜也。
jǔ cuò dòng zuò wù zūn qí yí gù xíng wèi rén yì dòng wéi fǎ zé
举错动作，物遵其仪，故形为仁义，动为法则。
kǒng zǐ yuē dé yì kě zūn róng zhǐ kě guān jìn tuì kě dù yǐ lín qí mín shì yǐ qí mín wèi ér ài zhī zé ér xiàng zhī
孔子曰：“德义可尊，容止可观，进退可度，以临其民，是以其民畏而爱之，则而象之。
dà yá yún jìng shèn wēi yí wéi mín zhī zé
”《大雅》云：“敬慎威仪，惟民之则。
zhū hóu zhēng yuè cháo jìn tiān zǐ tiān zǐ wéi dào dé zhāo mù mù yǐ shì zhī yòu guān yǐ lǐ yuè xiǎng lǐ nǎi guī
”诸侯正月朝觐天子，天子惟道德，昭穆穆以视之，又观以礼乐，飨醴乃归。
gù wàn guó mò bù huò cì zhǐ fú méng huà ér chéng sú
故万国莫不获赐祉福，蒙化而成俗。
jīn zhēng yuè chū xìng lù qǐn lín cháo hè zhì jiǔ yǐ xiǎng wàn fāng chuán yuē jūn zǐ shèn shǐ yuàn bì xià liú shén dòng jìng zhī jié shǐ qún xià de wàng shèng dé xiū guāng yǐ lì jī zhēn tiān xià xìng shèn
今正月初幸路寝，临朝贺，置酒以飨万方，传曰“君子慎始”，愿陛下留神动静之节，使群下得望盛德休光，以立基桢，天下幸甚！
shàng jìng nà qí yán
上敬纳其言。
qǐng zhī héng fù zòu zhèng nán běi jiāo ba zhū yín sì yǔ zài jiāo sì zhì
顷之，衡复奏正南北郊，罢诸淫祀，语在《郊祀志》。
chū yuán dì shí zhōng shū lìng shí xiǎn yòng shì zì qián xiāng wéi xuán chéng jí héng jiē wèi xiǎn bù gǎn shī qí yì
初，元帝时，中书令石显用事，自前相韦玄成及衡皆畏显，不敢失其意。
zhì chéng dì chū jí wèi héng nǎi yǔ yù shǐ dài fū zhēn tán gòng zòu xiǎn zhuī tiáo qí jiù è bìng jí dǎng yǔ
至成帝初即位，衡乃与御史大夫甄谭共奏显，追条其旧恶，并及党与。
yú shì sī lì xiào wèi wáng zūn hé zòu héng tán jū dà chén wèi zhī xiǎn děng zhuān quán shì zuò wēi fú wèi hǎi nèi huàn hài bù yǐ shí bái zòu xíng fá ér ē yú qǔ cóng fù xià wǎng shàng wú dà chén fǔ zhèng zhī yì
于是司隶校尉王尊劾奏：“衡、谭居大臣位，知显等专权势，作威福，为海内患害，不以时白奏行罚，而阿谀曲从，附下罔上，无大臣辅政之义。
jì zòu xiǎn děng bù zì chén bù zhōng zhī zuì ér fǎn yáng zhe xiān dì rèn yòng qīng fù zhī tú zuì zhì bù dào
既奏显等，不自陈不忠之罪，而反扬著先帝任用倾覆之徒，罪至不道。
yǒu zhào wù hé
”有诏勿劾。
héng cán jù shàng shū xiè zuì
衡惭惧，上疏谢罪。
yīn chēng bìng qǐ hái gǔ shàng chéng xiàng lè ān hòu yìn shòu
因称病乞骸骨，上丞相乐安侯印绶。
shàng bào yuē jūn yǐ dào dé xiū míng wèi zài sān gōng xiān dì wěi zhèng suì jí zhèn gōng
上报曰：“君以道德修明，位在三公，先帝委政，遂及朕躬。
jūn zūn xiū fǎ dù qín láo gōng jiā zhèn jiā yǔ jūn tóng xīn hé yì shù jī yǒu chéng
君遵修法度，勤劳公家，朕嘉与君同心合意，庶几有成。
jīn sī lì xiào wèi zūn wàng dǐ qī jiā fēi yú jūn zhèn shén mǐn yān
今司隶校尉尊妄诋欺，加非于君，朕甚闵焉。
fāng xià yǒu sī wèn zhuàng jūn hé yí ér shàng shū guī hóu qǐ hái gǔ shì zhāng zhèn zhī wèi zhú yě
方下有司问状，君何疑而上书归侯乞骸骨，是章朕之未烛也。
chuán bù yún hū
传不云乎？
lǐ yì bù qiān hé xù rén zhī yán
‘礼义不愆，何恤人之言！
jūn qí chá yān
’君其察焉。
zhuān jīng shén jìn yī yào qiǎng shí zì ài
专精神，近医药，强食自爱。
yīn cì shàng zūn jiǔ yǎng niú
”因赐上尊酒、养牛。
héng qǐ shì shì
衡起视事。
shàng yǐ xīn jí wèi bāo yōu dà chén rán qún xià duō shì wáng zūn zhě
上以新即位，褒优大臣，然群下多是王尊者。
héng hēi hēi bù zì ān měi yǒu shuǐ hàn fēng yǔ bù shí lián qǐ hái gǔ ràng wèi
衡嘿嘿不自安，每有水旱，风雨不时，连乞骸骨让位。
shàng zhé yǐ zhào shū wèi fǔ bù xǔ
上辄以诏书慰抚，不许。
jiǔ zhī héng zi chāng wèi yuè qí xiào wèi zuì shā rén xì zhào yù
久之，衡子昌为越骑校尉，醉杀人，系诏狱。
yuè qí guān shǔ yǔ chāng dì qiě móu cuàn chāng
越骑官属与昌弟且谋篡昌。
shì fā jué héng miǎn guān tú xiǎn dài zuì tiān zǐ shǐ yè zhě zhào héng guān lǚ
事发觉，衡免冠徒跣待罪，天子使谒者诏衡冠履。
ér yǒu sī zòu héng zhuān dì dào tǔ héng jìng zuò miǎn
而有司奏衡专地盗土，衡竟坐免。
chū héng fēng tóng zhī lè ān xiāng xiāng běn tián dī fēng sān qiān yī bǎi qǐng nán yǐ mǐn bǎi wèi jiè
初，衡封僮之乐安乡，乡本田堤封三千一百顷，南以闽佰为界。
chū yuán yuán nián jùn tú wù yǐ mǐn bǎi wèi píng líng bǎi
初元元年，郡图误以闽佰为平陵佰。
jī shí yú suì héng fēng lín huái jùn suì fēng zhēn píng líng bǎi yǐ wéi jiè duō sì bǎi qǐng
积十余岁，衡封临淮郡，遂封真平陵佰以为界，多四百顷。
zhì jiàn shǐ yuán nián jùn nǎi dìng guó jiè shàng jì bù gēng dìng tú yán chéng xiàng fǔ
至建始元年，郡乃定国界，上计簿，更定图，言丞相府。
héng wèi suǒ qīn lì zhào yīn yuē zhǔ bù lù cì gù jū zòu cáo xí shì xiǎo zhī guó jiè shǔ jí cáo yuàn
衡谓所亲吏赵殷曰：“主簿陆赐故居奏曹，习事，晓知国界，署集曹掾。
míng nián zhì jì shí héng wèn yīn guó jiè shì cáo yù nài hé
”明年治计时，衡问殷国界事：“曹欲奈何？
yīn yuē cì yǐ wéi jǔ jì lìng jùn shí zhī
”殷曰：“赐以为举计，令郡实之。
kǒng jùn bù kěn cóng shí kě lìng jiā chéng shàng shū
恐郡不肯从实，可令家丞上书。
héng yuē gù dāng de bù ěr hé zhì shàng shū
”衡曰：“顾当得不耳，何至上书？
yì bù gào cáo shǐ jǔ yě tīng cáo wèi zhī
”亦不告曹使举也，听曹为之。
hòu cì yǔ shǔ míng jǔ jì yuē àn gù tú lè ān xiāng nán yǐ píng líng bǎi wèi jiè bù cóng gù ér yǐ mǐn bǎi wèi jiè jiě hé
后赐与属明举计曰：“案故图，乐安乡南以平陵佰为界，不从故而以闽佰为界，解何？
jùn jí fù yǐ sì bǎi qǐng fù lè ān guó
”郡即复以四百顷付乐安国。
héng qiǎn cóng shǐ zhī tóng shōu qǔ suǒ hái tián zū gǔ qiān yú shí rù héng jiā
衡遣从史之僮，收取所还田租谷千余石入衡家。
sī lì xiào wèi jùn shào fǔ zhōng xíng tíng wèi shì hé zòu héng jiān lín dào suǒ zhǔ shǒu zhí shí jīn yǐ shàng
司隶校尉骏、少府忠行廷尉事劾奏“衡监临盗所主守直十金以上。
chūn qiū zhī yì zhū hóu bù dé zhuān dì suǒ yǐ yī tǒng zūn fǎ zhì yě
《春秋》之义，诸侯不得专地，所以一统尊法制也。
héng wèi sān gōng fǔ guó zhèng lǐng jì bù zhī jùn shí zhèng guó jiè jì bù yǐ dìng ér bèi fǎ zhì zhuān dì dào tǔ yǐ zì yì jí cì míng ā chéng héng yì wěi jǔ jùn jì luàn jiǎn xiàn jiè fù xià wǎng shàng shàn yǐ de fù yì dà chén jiē bù dào
衡位三公，辅国政，领计簿，知郡实，正国界，计簿已定而背法制，专地盗土以自益，及赐、明阿承衡意，猥举郡计，乱减县界，附下罔上，擅以地附益大臣，皆不道。
yú shì shàng kě qí zòu wù zhì chéng xiàng miǎn wèi shù rén zhōng yú jiā
”于是上可其奏，勿治，丞相免为庶人，终于家。
zi xián yì míng jīng lì wèi jiǔ qīng
子咸亦明经，历位九卿。
jiā shì duō wèi bó shì zhě
家世多为博士者。
zhāng yǔ zì zi wén hé nèi zhǐ rén yě
张禹字子文，河内轵人也。
zhì yǔ fù xǐ jiā lián sháo
至禹父徙家莲勺。
yǔ wèi r shù suí jiā zhì shì xǐ guān yú bǔ xiāng zhě qián
禹为儿，数随家至市，喜观于卜相者前。
jiǔ zhī pō xiǎo qí bié shī bù guà yì shí cóng páng yán
久之，颇晓其别蓍布卦意，时从旁言。
bǔ zhě ài zhī yòu qí qí miàn mào wèi yǔ fù shì r duō zhī kě lìng xué jīng
卜者爱之，又奇其面貌，谓禹父：“是儿多知，可令学经。
jí yǔ zhuàng zhì cháng ān xué cóng pèi jùn shī chóu shòu yì láng yá wáng yáng jiāo dōng yōng shēng wèn lún yǔ jì jiē míng xí yǒu tú zhòng jǔ wèi jùn wén xué
”及禹壮，至长安学，从沛郡施雠受《易》，琅邪王阳、胶东庸生问《论语》，既皆明习，有徒众，举为郡文学。
gān lù zhōng zhū rú jiàn yǔ yǒu zhào tài zǐ tài fù xiāo wàng zhī wèn
甘露中，诸儒荐禹，有诏太子太傅萧望之问。
yǔ duì yì jí lún yǔ dà yì wàng zhī shàn yān zòu yǔ jīng xué jīng xí yǒu shī fǎ kě shì shì
禹对《易》及《论语》大义，望之善焉，奏禹经学精习，有师法，可试事。
zòu qǐn bà guī gù gōng
奏寝，罢归故宫。
jiǔ zhī shì wèi bó shì
久之，试为博士。
chū yuán zhōng lì huáng tài zǐ ér bó shì zhèng kuān zhōng yǐ shàng shū shòu tài zǐ jiàn yán yǔ shàn shuō lún yǔ
初元中，立皇太子，而博士郑宽中以《尚书》授太子，荐言禹善说《论语》。
zhào lìng yǔ shòu tài zǐ lún yǔ yóu shì qiān guāng lù dài fu
诏令禹授太子《论语》，由是迁光禄大夫。
shù suì chū wèi dōng píng nèi shǐ
数岁，出为东平内史。
yuán dì bēng chéng dì jí wèi zhēng yǔ kuān zhōng jiē yǐ shī cì jué guān nèi hóu kuān zhōng shí yì bā bǎi hù yǔ liù bǎi hù
元帝崩，成帝即位，征禹、宽中，皆以师赐爵关内侯，宽中食邑八百户，禹六百户。
bài wèi zhū lì guāng lù dài fu qiū zhōng èr qiān dàn jǐ shì zhōng lǐng shàng shū shì
拜为诸吏光禄大夫，秋中二千石，给事中，领尚书事。
shì shí dì jiù yáng píng hòu wáng fèng wèi dà jiàng jūn fǔ zhèng zhuān quán
是时，帝舅阳平侯王凤为大将军，辅政专权。
ér shàng fù yú chūn qiū qiān ràng fāng xiāng jīng xué jìng zhòng shī fū
而上富于春秋，谦让，方乡经学，敬重师傅。
ér yǔ yǔ fèng bìng lǐng shàng shū nèi bù xiāng ān shù bìng shàng shū qǐ hái gǔ yù tuì bì fèng
而禹与凤并领尚书，内不相安，数病，上书乞骸骨，欲退避凤。
shàng bào yuē zhèn yǐ yòu nián zhí zhèng wàn jī jù shī qí zhōng jūn yǐ dào dé wèi shī gù wěi guó zhèng
上报曰：“朕以幼年执政，万机惧失其中，君以道德为师，故委国政。
jūn hé yí ér shù qǐ hái gǔ hū wàng yǎ sù yù bì liú yán
君何疑而数乞骸骨，忽忘雅素，欲避流言？
zhèn wú wén yān
朕无闻焉。
jūn qí gù xīn zhì sī zǒng bǐng zhū shì tuī yǐ zī zī wú wéi zhèn yì
君其固心致思，总秉诸事，推以孳孳，无违朕意。
jiā cì huáng jīn bǎi jīn yǎng niú shàng zūn jiǔ tài guān zhì cān shì yī shì jí shǐ zhě lín wèn
”加赐黄金百斤、养牛、上尊酒，太官致餐，侍医视疾，使者临问。
yǔ huáng kǒng fù qǐ shì shì hé píng sì nián dài wáng shāng wèi chéng xiàng fēng ān chāng hóu
禹惶恐，复起视事，河平四年代王商为丞相，封安昌侯。
wèi xiāng liù suì hóng jiā yuán nián yǐ lǎo bìng qǐ hái gǔ shàng jiā yōu zài sān nǎi tīng xǔ
为相六岁，鸿嘉元年以老病乞骸骨，上加优再三，乃听许。
cì ān chē sì mǎ huáng jīn bǎi jīn ba jiù dì yǐ liè hóu cháo shuò wàng wèi tè jìn jiàn lǐ rú chéng xiàng zhì cóng shì shǐ wǔ rén yì fēng sì bǎi hù
赐安车驷马，黄金百斤，罢就第，以列侯朝朔望，位特进，见礼如丞相，置从事史五人，益封四百户。
tiān zǐ shù jiā shǎng cì qián hòu shù qiān wàn
天子数加赏赐，前后数千万。
yǔ wéi rén jǐn hòu nèi zhí huò cái jiā yǐ tián wèi yè
禹为人谨厚，内殖货财，家以田为业。
jí fù guì duō mǎi tián zhì sì bǎi qǐng jiē jīng wèi gài guàn jí gāo yú shàng jiǎ
及富贵，多买田至四百顷，皆泾、渭溉灌，极膏腴上贾。
tā cái wù chēng shì
它财物称是。
yǔ xìng xí zhī yīn shēng nèi shē yín shēn jū dà dì hòu táng lǐ sī zhú guǎn xián
禹性习知音声，内奢淫，身居大第，后堂理丝竹管弦。
yǔ chéng jiù dì zǐ yóu zhù zhě huái yáng péng xuān zhì dà sī kōng pèi jùn dài chóng zhì shǎo fǔ jiǔ qīng
禹成就弟子尤著者，淮阳彭宣至大司空，沛郡戴崇至少府九卿。
xuān wéi rén gōng jiǎn yǒu fǎ dù ér chóng kǎi dì duō zhì èr rén yì xíng yǔ xīn qīn ài chóng jìng xuān ér shū zhī
宣为人恭俭有法度，而崇恺弟多智，二人异行，禹心亲爱崇，敬宣而疏之。
chóng měi hou yǔ cháng zé shī yí zhì jiǔ shè lè yǔ dì zǐ xiāng yú
崇每候禹，常责师宜置酒设乐与弟子相娱。
yǔ jiāng chóng rù hòu táng yǐn shí fù nǚ xiāng duì yōu rén guǎn xián kēng qiāng jí lè hūn yè nǎi ba
禹将崇入后堂饮食，妇女相对，优人管弦铿锵极乐，昏夜乃罢。
ér xuān zhī lái yě yǔ jiàn zhī yú biàn zuò jiǎng lùn jīng yì rì yàn cì shí bù guò yī ròu zhī jiǔ xiāng duì
而宣之来也，禹见之于便坐，讲论经义，日晏赐食，不过一肉卮酒相对。
xuān wèi cháng de zhì hòu táng
宣未尝得至后堂。
jí liǎng rén jiē wén zhī gè zì de yě
及两人皆闻知，各自得也。
yǔ nián lǎo zì zhì zhǒng yíng qǐ cí shì hǎo píng líng féi niú tíng bù chù de yòu jìn yán líng zòu qǐng qiú zhī shàng yǐ cì yǔ zhào lìng píng líng xǐ tíng tā suǒ
禹年老，自治冢茔，起祠室，好平陵肥牛亭部处地，又近延陵，奏请求之，上以赐禹，诏令平陵徙亭它所。
qǔ yáng hóu gēn wén ér zhēng zhī cǐ dì dāng píng líng qǐn miào yì guān suǒ chū yóu dào yǔ wèi shī fū bù zūn qiān ràng zhì qiú yī guān suǒ yóu zhī dào yòu xǐ huài jiù tíng zhòng fēi suǒ yi
曲阳侯根闻而争之：“此地当平陵寝庙衣冠所出游道，禹为师傅，不遵谦让，至求衣冠所游之道，又徙坏旧亭，重非所宜。
kǒng zǐ chēng cì ài qí yáng wǒ ài qí lǐ yi gèng cì yǔ tā de
孔子称‘赐爱其羊，我爱其礼’，宜更赐禹它地。
gēn suī wèi jiù shàng jìng zhòng zhī bù rú yǔ gēn yán suī qiè yóu bú jiàn cóng zú yǐ féi niú tíng de cì yǔ
”根虽为舅，上敬重之不如禹，根言虽切，犹不见从，卒以肥牛亭地赐禹。
gēn yóu shì hài yǔ chǒng shù huǐ è zhī
根由是害禹宠，数毁恶之。
tiān zǐ yù yì jìng hòu yǔ
天子愈益敬厚禹。
yǔ měi bìng zhé yǐ qǐ jū wén chē jià zì lín wèn zhī
禹每病，辄以起居闻，车驾自临问之。
shàng qīn bài yǔ chuáng xià yǔ dùn shǒu xiè ēn yīn guī chéng yán lǎo chén yǒu sì nán yī nǚ ài nǚ qí yú nán yuǎn jià wèi zhāng yè tài shǒu xiāo xián qī bù shèng fù zǐ sī qíng sī yǔ xiāng jìn
上亲拜禹床下，禹顿首谢恩，因归诚，言：“老臣有四男一女，爱女其于男，远嫁为张掖太守萧咸妻，不胜父子私情，思与相近。
shàng jí shí xǐ xián wèi hóng nóng tài shǒu
”上即时徙咸为弘农太守。
yòu yǔ xiǎo zi wèi yǒu gōng shàng lín hou yǔ yǔ shù shì qí xiǎo zi shàng jí yǔ chuáng xià bài wèi huáng mén láng jǐ shì zhōng
又禹小子未有宫，上临候禹，禹数视其小子，上即禹床下拜为黄门郎，给事中。
yǔ suī jiā jū yǐ tè jìn wèi tiān zǐ shī guó jiā měi yǒu dà zhèng bì yǔ dìng yì
禹虽家居，以特进为天子师，国家每有大政，必与定议。
yǒng shǐ yuán yán zhī jiān rì shí dì zhèn yóu shù lì mín duō shàng shū yán zāi yì zhī yīng jī qiē wáng shì zhuān zhèng suǒ zhì
永始、元延之间，日蚀、地震尤数，吏民多上书言灾异之应，讥切王氏专政所致。
shàng jù biàn yì shù jiàn yì pō rán zhī ér wèi yǒu yǐ míng jiàn nǎi chē jià zhì yǔ dì pì zuǒ yòu qīn wèn yǔ yǐ tiān biàn yīn yòng lì mín suǒ yán wáng shì shì shì yǔ
上惧变异数见，意颇然之，而未有以明见，乃车驾至禹弟，辟左右，亲问禹以天变，因用吏民所言王氏事示禹。
yǔ zì xiàn nián lǎo zǐ sūn ruò yòu yǔ qǔ yáng hòu bù píng kǒng wèi suǒ yuàn
禹自见年老，子孙弱，又与曲阳侯不平，恐为所怨。
yǔ zé wèi shàng yuē chūn qiū èr bǎi sì shí èr nián jiān rì shí sān shí yú dì zhèn wǔ huò wèi zhū hóu zì shā huò yí dí qīn zhōng guó zāi biàn zhī yì shēn yuǎn nán jiàn gù shèng rén hǎn yán mìng bù yǔ guài shén
禹则谓上曰：“春秋二百四十二年间，日蚀三十余，地震五，或为诸侯自杀，或夷狄侵中国，灾变之异深远难见，故圣人罕言命，不语怪神。
xìng yǔ tiān dào zì zi gàn zhī shǔ bù dé wén hé kuàng qiǎn jiàn bǐ rú zhī suǒ yán
性与天道，自子赣之属不得闻，何况浅见鄙儒之所言！
bì xià yí xiū zhèng shì yǐ shàn yìng zhī yǔ xià tóng qí fú xǐ cǐ jīng yì yì yě
陛下宜修政事以善应之，与下同其福喜，此经义意也。
xīn xué xiǎo shēng luàn dào wù rén yi wú xìn yòng yǐ jīng shù duàn zhī
新学小生，乱道误人，宜无信用，以经术断之。
shàng yǎ xìn ài yǔ qū cǐ bù yí wáng shì
”上雅信爱禹，曲此不疑王氏。
hòu qǔ yáng hóu gēn jí zhū wáng zǐ dì wén zhī yǔ yán jiē xǐ shuō suì qīn jiù yǔ
后曲阳侯根及诸王子弟闻知禹言，皆喜说，遂亲就禹。
yǔ jiàn shí yǒu biàn yì ruò shàng tǐ bù ān cháng zé rì jié zhāi lù shī zhèng yì guān lì shì de jí guà zé xiàn qí zhàn rú yǒu bù jí yǔ wèi gǎn dòng yǒu yōu sè
禹见时有变异，若上体不安，常择日洁斋露蓍，正衣冠立筮，得吉卦则献其占，如有不吉，禹为感动有忧色。
chéng dì bēng yǔ jí shì āi dì jiàn píng èr nián hōng shì yuē jié hóu
成帝崩，禹及事哀帝，建平二年薨，谥曰节侯。
yǔ sì zǐ zhǎng zǐ hóng sì hóu
禹四子，长子宏嗣侯。
guān zhì tài cháng liè yú jiǔ qīng
官至太常，列于九卿。
sān dì jiē wèi xiào wèi sàn qí zhū cáo
三弟皆为校尉、散骑、诸曹。
chū yǔ wèi shī yǐ shàng nán shù duì jǐ wèn jīng wèi lún yǔ zhāng jù xiàn zhī
初，禹为师，以上难数对己问经，为《论语章句》献之。
shǐ lǔ fú qīng jí xià hóu shèng wáng yáng xiāo wàng zhī wéi xuán chéng jiē shuō lún yǔ piān dì huò yì
始，鲁扶卿及夏侯胜、王阳、萧望之、韦玄成皆说《论语》，篇第或异。
yǔ xiān shì wáng yáng hòu cóng yōng shēng cǎi huò suǒ ān zuì hòu chū ér zūn guì
禹先事王阳，后从庸生，采获所安，最后出而尊贵。
zhū rú wèi zhī yǔ yuē yù wèi lùn niàn zhāng wén
诸儒为之语曰：“欲为《论》，念张文。
yóu shì xué zhě duō cóng zhāng shì yú jiā qǐn wēi
”由是学者多从张氏，余家寝微。
kǒng guāng zì zi xià kǒng zǐ shí sì shì zhī sūn yě
孔光字子夏，孔子十四世之孙也。
kǒng zǐ shēng bó yú lǐ lǐ shēng zǐ sī jí jí shēng zǐ shàng bó bó shēng zǐ jiā qiú qiú shēng zǐ zhēn jī jī shēng zǐ gāo chuān
孔子生伯鱼鲤，鲤生子思伋，伋生子上帛，帛生子家求，求生子真箕，箕生子高穿。
chuān shēng shùn shùn wèi wèi xiāng
穿生顺，顺为魏相。
shùn shēng fù fù wèi chén shè bó shì sǐ chén xià
顺生鲋，鲋为陈涉博士，死陈下。
fù dì zǐ xiāng wèi xiào huì bó shì cháng shā tài bó
鲋弟子襄为孝惠博士、长沙太博。
xiāng shēng zhōng zhōng shēng wǔ jí ān guó wǔ shēng yán nián
襄生忠，忠生武及安国，武生延年。
yán nián shēng bà zì cì rú
延年生霸，字次儒。
bà shēng guāng yān
霸生光焉。
ān guó yán nián jiē yǐ zhì shàng shū wèi wǔ dì bó shì
安国、延年皆以治《尚书》为武帝博士。
ān guó zhì lín huái tài shǒu
安国至临淮太守。
bà yì zhì shàng shū shì tài fù xià hóu shèng zhāo dì mò nián wèi bó shì xuān dì shí wéi tài zhōng dài fū yǐ xuǎn shòu huáng tài zǐ jīng qiān zhān shì gāo mì xiāng
霸亦治《尚书》，事太傅夏侯胜，昭帝末年为博士，宣帝时为太中大夫，以选授皇太子经，迁詹事、高密相。
shì shí zhū hóu wáng xiāng zài jùn shǒu shàng
是时，诸侯王相在郡守上。
yuán dì jí wèi zhēng bà yǐ shī cì jué guān nèi hóu shí yì bā bǎi hù hào bāo chéng jūn jǐ shì zhōng jiā cì huáng jīn èr bǎi jīn dì yī qū xǐ míng shù yú cháng ān
元帝即位，征霸，以师赐爵关内侯，食邑八百户，号褒成君，给事中，加赐黄金二百斤，第一区，徙名数于长安。
bà wéi rén qiān tuì bù hǎo quán shì cháng chēng jué wèi tài guò hé dé yǐ kān zhī
霸为人谦退，不好权势，常称爵位泰过，何德以堪之！
shàng yù zhì bà xiāng wèi zì yù shǐ dài fū gòng yǔ zú jí xuē guǎng dé miǎn zhé yù bài bà
上欲致霸相位，自御史大夫贡禹卒，及薛广德免，辄欲拜霸。
bà ràng wèi zì chén zhì sān shàng shēn zhì qí zhì chéng nǎi fú yòng
霸让位，自陈至三，上深知其至诚，乃弗用。
yǐ shì jìng zhī shǎng cì shén hòu
以是敬之，赏赐甚厚。
jí bà hōng shàng sù fú lín diào zhě zài zhì cì dōng yuán mì qì qián bó cè zèng yǐ liè hóu lǐ shì yuē liè jūn
及霸薨，上素服临吊者再，至赐东园秘器、钱、帛，策赠以列侯礼，谥曰烈君。
bà sì zǐ zhǎng zǐ fú sì guān nèi hóu
霸四子，长子福嗣关内侯。
cì zǐ jié jié dì xǐ jiē liè xiào wèi zhū cáo
次子捷、捷弟喜皆列校尉、诸曹。
guāng zuì shǎo zi yě jīng xué yóu míng nián wèi èr shí jǔ wèi yì láng
光，最少子也，经学尤明，年未二十，举为议郎。
guāng lù xūn kuāng héng jǔ guāng fāng zhèng wèi jiàn dài fū
光禄勋匡衡举光方正，为谏大夫。
zuò yì yǒu bù hé zuǒ qiān hóng zhǎng zì miǎn guī jiào shòu
坐议有不合，左迁虹长，自免归教授。
chéng dì chū jí wèi jǔ wèi bó shì shù shǐ lù yuān yù xíng fēng sú zhèn shàn liú mín fèng shǐ chēng zhǐ yóu shì zhī míng
成帝初即位，举为博士，数使录冤狱，行风俗，振赡流民，奉使称旨，由是知名。
shì shí bó shì xuǎn sān kē gāo wèi shàng shū cì wèi cì shǐ qí bù tōng zhèng shì yǐ jiǔ cì bǔ zhū hóu tài fù
是时，博士选三科，高为尚书，次为刺史，其不通政事，以久次补诸侯太傅。
guāng yǐ gāo dì wèi shàng shū guān gù shì pǐn shì shù suì míng xí hàn zhì jí fǎ lìng
光以高第为尚书，观故事品式，数岁明习汉制及法令。
shàng shén xìn rèn zhī zhuǎn wéi pú yè shàng shū lìng
上甚信任之，转为仆射、尚书令。
yǒu zhào guāng zhōu mì jǐn shèn wèi cháng yǒu guò jiā zhū lì guān yǐ zǐ nán fàng wèi shì láng jǐ shì huáng mén
有诏光周密谨慎，未尝有过，加诸吏官，以子男放为侍郎，给事黄门。
shù nián qiān zhū lì guāng lù dài fu zhì zhōng èr qiān dàn jǐ shì zhōng cì huáng jīn bǎi jīn lǐng shàng shū shì
数年，迁诸吏光禄大夫，秩中二千石，给事中，赐黄金百斤，领尚书事。
hòu wèi guāng lù xūn fù lǐng shàng shū zhū lì jǐ shì zhōng rú gù fán diǎn shū jī shí yú nián shǒu fǎ dù xiū gù shì
后为光禄勋，复领尚书，诸吏给事中如故，凡典枢机十余年，守法度，修故事。
shàng yǒu suǒ wèn jù jīng fǎ yǐ xīn suǒ ān ér duì bù xī zhǐ gǒu hé
上有所问，据经法以心所安而对，不希指苟合；
rú huò bù cóng bù gǎn qiáng jiàn zhēng yǐ shì jiǔ ér ān
如或不从，不敢强谏争，以是久而安。
shí yǒu suǒ yán zhé xuē cǎo gǎo yǐ wéi zhāng zhǔ zhī guò yǐ jiān zhōng zhí rén chén dà zuì yě
时有所言，辄削草稿，以为章主之过，以奸忠直，人臣大罪也。
yǒu suǒ jiàn jǔ wéi kǒng qí rén zhī wén zhī
有所荐举，唯恐其人之闻知。
mù rì guī xiū xiōng dì qī zǐ yàn yǔ zhōng bù jí cháo shěng zhèng shì
沐日归休，兄弟妻子燕语，终不及朝省政事。
huò wèn guāng wēn shì shěng zhōng shù jiē hé mù yě
或问光：“温室省中树皆何木也？
guāng hēi bù yīng gèng dá yǐ tā yǔ qí bù xiè rú shì
”光嘿不应，更答以他语，其不泄如是。
guāng dì shī fu zi shǎo yǐ jīng xíng zì zhe jìn guān zǎo chéng
光，帝师傅子，少以经行自著，进官蚤成。
bù jié dǎng yǒu yǎng yóu shuì yǒu qiú yú rén
不结党友，养游说，有求于人。
jì xìng zì shǒu yì qí shì rán yě
既性自守，亦其势然也。
xǐ guāng lù xūn wèi yù shǐ dài fū
徙光禄勋为御史大夫。
suí hé zhōng shàng jí wèi èr shí wǔ nián wú jì sì zhì qīn yǒu tóng chǎn dì zhōng shān xiào wáng jí tóng chǎn dì zi dìng táo wáng zài
绥和中，上即位二十五年，无继嗣，至亲有同产弟中山孝王及同产弟子定陶王在。
dìng táo wáng hào xué duō cái zi dì zǐ xíng
定陶王好学多材，子帝子行。
ér wáng zǔ mǔ fu tài hòu yīn wèi wáng qiú hàn sì sī shì zhào huáng hòu zhāo yí jí dì jiù dà sī mǎ piào qí jiāng jūn wáng gēn gù jiē quàn shàng
而王祖母傅太后阴为王求汉嗣，私事赵皇后、昭仪及帝舅大司马骠骑将军王根，故皆劝上。
shàng yú shì zhào chéng xiàng dí fāng jìn yù shǐ dài fū guāng yòu jiāng jūn lián bāo hòu jiāng jūn zhū bó jiē yǐn rù jìn zhōng yì zhōng shān dìng táo wáng shuí yi wèi sì zhě
上于是召丞相翟方进、御史大夫光、右将军廉褒、后将军朱博，皆引入禁中，议中山、定陶王谁宜为嗣者。
fāng jìn gēn yǐ wéi dìng táo wáng dì dì zhī zǐ lǐ yuē kūn dì zhī zǐ yóu zǐ yě wèi qí hòu zhě wèi zhī zǐ yě dìng táo wáng yi wèi sì
方进、根以为：“定陶王帝弟之子，《礼》曰：‘昆弟之子犹子也’，‘为其后者为之子也’，定陶王宜为嗣。
bāo fu jiē rú fāng jìn gēn yì
”褒、傅皆如方进、根议。
guāng dú yǐ wéi lǐ lì sì yǐ qīn zhōng shān wáng xiān dì zhī zǐ dì qīn dì yě yǐ shàng shū pán gēng yīn zhī jí wáng wéi bǐ zhōng shān wáng yi wèi sì
光独以为礼立嗣以亲，中山王先帝之子，帝亲弟也，以《尚书·盘庚》殷之及王为比，中山王宜为嗣。
shàng yǐ lǐ xiōng dì bù xiāng rù miào yòu huáng hòu zhāo yí yù lì dìng táo wáng gù suì lì wèi tài zǐ
上以《礼》兄弟不相入庙，又皇后、昭仪欲立定陶王，故遂立为太子。
guāng yǐ yì bù zhòng yì zuǒ qiān tíng wèi
光以议不中意，左迁廷尉。
guāng jiǔ diǎn shàng shū liàn fǎ lìng hào chēng xiáng píng
孔光长期掌管尚书事务，制订法律制度，号称精细平和。
shí dìng líng hóu chún yú zhǎng zuò dà nì zhū zhǎng xiǎo qī xī shǐ děng liù rén jiē yǐ zhǎng shì wèi fā jué shí qì qù huò gēng jià
时定陵侯淳于长坐大逆诛，长小妻虒始等六人皆以长事未发觉时弃去，或更嫁。
yòng cháng shì fā chéng xiàng fāng jìn dà sī kōng wǔ yì yǐ wéi lìng fàn fǎ zhě gè yǐ fǎ shí lǜ lìng lùn zhī míng yǒu suǒ qì yě zhǎng fàn dà nì shí xī shǐ děng jiàn wèi zhǎng qī yǐ yǒu dāng zuò zhī zuì yǔ shēn fàn fǎ wú yì
用长事发，丞相方进，大司空武议，以为：“令，犯法者各以法时律令论之，明有所讫也，长犯大逆时，虒始等见为长妻，已有当坐之罪，与身犯法无异。
hòu nǎi qì qù yú fǎ wú yǐ jiě
后乃弃去，于法无以解。
qǐng lùn
请论。
guāng yì yǐ wéi dà nì wú dào fù mǔ qī zǐ tóng chǎn wú shào zhǎng jiē qì shì yù chéng hòu fàn fǎ zhě yě
”光议以为：“大逆无道，父母妻子同产无少长皆弃市，欲惩后犯法者也。
fū fù zhī dào yǒu yì zé hé wú yì zé lí
夫妇之道，有义则合，无义则离。
zhǎng wèi zì zhī dāng zuò dà nì zhī fǎ ér qì qù xī shǐ děng huò gēng jià yì yǐ jué ér yù yǐ wèi zhǎng qī lùn shā zhī míng bù zhèng bù dàng zuò
长未自知当坐大逆之法，而弃去虒始等，或更嫁，义已绝，而欲以为长妻论杀之，名不正，不当坐。
yǒu zhào guāng yì shì
”有诏“光议是”。
shì suì yòu jiāng jūn bāo hòu jiāng jūn bó zuò dìng líng hóng yáng hóu jiē miǎn wèi shù rén
是岁，右将军褒、后将军博坐定陵、红阳侯皆免为庶人。
yǐ guāng wèi zuǒ jiāng jūn jū yòu jiāng jūn guān zhí zhí jīn wú wáng xián wèi yòu jiāng jūn jū hòu jiāng jūn guān zhí
以光为左将军，居右将军官职，执金吾王咸为右将军，居后将军官职。
ba hòu jiāng jūn guān
罢后将军官。
shù yuè chéng xiàng fāng jìn hōng zhào zuǒ jiāng jūn guāng dāng bài yǐ kè hòu yìn shū zàn shàng bào bēng jí qí yè yú dà xíng qián bài shòu chéng xiàng bó shān hòu yìn shòu
数月，丞相方进薨，召左将军光，当拜，已刻侯印书赞，上暴崩，即其夜于大行前拜受丞相、博山侯印绶。
āi dì chū jí wèi gōng xíng jiǎn yuē shěng jiǎn zhū yòng zhèng shì yóu jǐ chū cháo tíng xī rán wàng zhì zhì yān
哀帝初即位，躬行俭约，省减诸用，政事由己出，朝廷翕然，望至治焉。
bāo shǎng dà chén yì fēng guāng qiān hù
褒赏大臣，益封光千户。
shí chéng dì mǔ tài huáng tài hòu zì jū cháng lè gōng ér dì zǔ mǔ dìng táo fu tài hòu zài guó dǐ yǒu zhào wèn chéng xiàng dà sī kōng dìng táo gòng wáng tài hòu yí dāng hé jū
时，成帝母太皇太后自居长乐宫，而帝祖母定陶傅太后在国邸，有诏问丞相、大司空：“定陶共王太后宜当何居？
guāng sù wén fu tài hòu wéi rén gāng bào cháng yú quán móu zì dì zài qiǎng bǎo ér yǎng cháng jiào dào zhì yú chéng rén dì zhī lì yòu yǒu lì
”光素闻傅太后为人刚暴，长于权谋，自帝在襁褓而养长教道至于成人，帝之立又有力。
guāng xīn kǒng fu tài hòu yǔ zhèng shì bù yù lìng yǔ dì dàn xī xiāng jìn jí yì yǐ wéi dìng táo tài hòu yi gǎi zhù gōng
光心恐傅太后与政事，不欲令与帝旦夕相近，即议以为定陶太后宜改筑宫。
dà sī kōng hé wǔ yuē kě jū běi gōng
大司空何武曰：“可居北宫。
shàng cóng wǔ yán
”上从武言。
běi gōng yǒu zǐ fáng fù dào tōng wèi yāng gōng fu tài hòu guǒ cóng fù dào zhāo xī zhì dì suǒ qiú yù chēng zūn hào guì chǒng qí qīn shǔ shǐ shàng bù dé zhí dào xíng
北宫有紫房复道通未央宫，傅太后果从复道朝夕至帝所，求欲称尊号，贵宠其亲属，使上不得直道行。
qǐng zhī tài hòu cóng dì zi fu qiān zài zuǒ yòu yóu qīng xié shàng miǎn guān qiǎn guī gù jùn
顷之，太后从弟子傅迁在左右尤倾邪，上免官遣归故郡。
fu tài hòu nù shàng bù dé yǐ fù liú qiān
傅太后怒，上不得已复留迁。
guāng yǔ dà sī kōng shī dān zòu yán zhào shū shì zhōng fù mǎ dū wèi qiān qiǎo nìng wú yì lòu xiè bù zhōng guó zhī zéi yě miǎn guī gù jùn
光与大司空师丹奏言：“诏书‘侍中、驸马都尉迁巧佞无义，漏泄不忠，国之贼也，免归故郡。
fù yǒu zhào zhǐ
’复有诏止。
tiān xià yí huò wú suǒ qǔ xìn kuī sǔn shèng dé chéng bù xiǎo qiān
天下疑惑，无所取信，亏损圣德，诚不小愆。
bì xià yǐ biàn yì lián jiàn bì zhèng diàn jiàn qún chén sī qiú qí gù zhì jīn wèi yǒu suǒ gǎi
陛下以变异连见，避正殿，见群臣，思求其故，至今未有所改。
chén qǐng guī qiān gù jùn yǐ xiāo jiān dǎng yìng tiān jiè
臣请归迁故郡，以销奸党，应天戒。
zú bù dé qiǎn fù wèi shì zhōng
”卒不得遣，复为侍中。
xié yú fu tài hòu jiē cǐ lèi yě
胁于傅太后，皆此类也。
yòu fu tài hòu yù yǔ chéng dì mǔ jù chēng zūn hào qún xià duō shùn yì yán mǔ yǐ zǐ guì yi lì zūn hào yǐ hòu xiào dào
又傅太后欲与成帝母俱称尊号，群下多顺诣，言母以子贵，宜立尊号以厚孝道。
wéi shī dān yǔ guāng chí bù kě
唯师丹与光持不可。
shàng zhòng wéi dà chén zhèng yì yòu nèi pò fu tài hòu yī wéi zhě lián suì
上重违大臣正议，又内迫傅太后，猗违者连岁。
dān yǐ zuì miǎn ér zhū bó dài wéi dà sī kōng
丹以罪免，而朱博代为大司空。
guāng zì xiān dì shí yì jì sì yǒu chí yì zhī xì yǐ yòu zhòng wǔ fu tài hòu zhǐ yóu shì fu shì zài wèi zhě yǔ zhū bó wèi biǎo lǐ gòng huǐ zèn guāng
光自先帝时议继嗣有持异之隙矣，又重忤傅太后指，由是傅氏在位者与朱博为表里，共毁谮光。
hòu shù yuè suì cè miǎn guāng yuē chéng xiàng zhě zhèn zhī gǔ gōng suǒ yǔ gòng chéng zōng miào tǒng lǐ hǎi nèi fǔ zhèn zhī bù dǎi yǐ zhì tiān xià yě
后数月遂策免光曰：“丞相者，朕之股肱，所与共承宗庙，统理海内，辅朕之不逮以治天下也。
zhèn jì bù míng zāi yì zhòng réng rì yuè wú guāng shān bēng hé jué wǔ xīng shī xíng shì zhāng zhèn zhī bù dé ér gǔ gōng zhī bù liáng yě
朕既不明，灾异重仍，日月无光，山崩河决，五星失行，是章朕之不德而股肱之不良也。
jūn qián wèi yù shǐ dài fū fǔ yì xiān dì chū rù bā nián zú wú zhōng yán jiā móu
君前为御史大夫，辅翼先帝，出入八年，卒无忠言嘉谋；
jīn xiāng zhèn chū rù sān nián yōu guó zhī fēng fù wú wén yān
今相朕，出入三年，忧国之风复无闻焉。
yīn yáng cuò miù suì bǐ bù dēng tiān xià kōng xū bǎi xìng jī jǐn fù zǐ fēn sǎn liú lí dào lù yǐ shí wàn shù
阴阳错谬，岁比不登，天下空虚，百姓饥馑，父子分散，流离道路，以十万数。
ér bǎi guān qún zhí kuàng fèi jiān guǐ fàng zòng dào zéi bìng qǐ huò gōng guān sì shā zhǎng lì
而百官群职旷废，奸轨放纵，盗贼并起，或攻官寺，杀长吏。
shù yǐ wèn jūn jūn wú chù tì yōu jù zhī yì duì wú néng wéi
数以问君，君无怵惕忧惧之意，对毋能为。
shì yǐ qún qīng dài fū xián duò zāi mò yǐ wéi yì jiù yóu jūn yān
是以群卿大夫咸惰哉莫以为意，咎由君焉。
jūn bǐng shè jì zhī zhòng zǒng bǎi liáo zhī rèn shàng wú yǐ kuāng zhèn zhī quē xià bù néng suí ān bǎi xìng
君秉社稷之重，总百僚之任，上无以匡朕之阙，下不能绥安百姓。
shū bù yún hū
《书》不云乎？
wú kuàng shù guān tiān gōng rén qí dài zhī
‘毋旷庶官，天工人其代之’。
wū hū
于虖！
jūn qí shàng chéng xiàng bó shān hòu yìn shòu bà guī
君其上丞相、博山侯印绶，罢归。
guāng tuì lǘ lǐ dù mén zì shòu
光退闾里，杜门自守。
ér zhū bó dài wéi chéng xiàng shù yuè zuò chéng fu tài hòu zhǐ wàng zòu shì zì shā
而朱博代为丞相，数月，坐承傅太后指妄奏事自杀。
píng dāng dài wéi chéng xiàng shù yuè hōng
平当代为丞相，数月薨。
wáng jiā fù wèi chéng xiàng shù jiàn zhēng wǔ zhǐ
王嘉复为丞相，数谏争忤指。
xún suì jiān yuè sān xiāng yì zhě jiē yǐ wéi bù jí guāng
旬岁间阅三相，议者皆以为不及光。
shàng yóu shì sī zhī
上由是思之。
huì yuán shòu yuán nián zhēng yuè shuò rì yǒu shí zhī hòu shí yú rì fu tài hòu bēng
会元寿元年正月朔日有蚀之，后十余日傅太后崩。
shì yuè zhēng guāng yì gōng chē wèn rì shí shì
是月，征光诣公车，问日蚀事。
guāng duì yuē chén wén rì zhě zhòng yáng zhī zōng rén jūn zhī biǎo zhì zūn zhī xiàng
光对曰：“臣闻日者，众阳之宗，人君之表，至尊之象。
jūn dé shuāi wēi yīn dào shèng qiáng qīn bì yáng míng zé rì shí yīng zhī
君德衰微，阴道盛强，侵蔽阳明，则日蚀应之。
shū yuē xiū yòng wǔ shì jiàn yòng huáng jí
《书》曰‘羞用五事’，‘建用皇极’。
rú mào yán shì tīng sī shī dà zhōng zhī dào bù lì zé jiù zhēng jiàn zhēn liù jí lǚ jiàng
如貌、言、视、听、思失，大中之道不立，则咎征荐臻，六极屡降。
huáng zhī bù jí shì wèi dà zhōng bù lì qí chuán yuē shí zé yǒu rì yuè luàn xíng wèi tiǎo cè nì shén zé báo shí shì yě
皇之不极，是为大中不立，其传曰‘时则有日月乱行’，谓朓、侧匿，甚则薄蚀是也。
yòu yuē liù lì zhī zuò suì zhī cháo yuē sān cháo qí yīng zhì zhòng
又曰‘六沴之作’，岁之朝曰三朝，其应至重。
nǎi zhēng yuè xīn chǒu shuò rì yǒu shí zhī biàn jiàn sān cháo zhī huì
乃正月辛丑朔日有蚀之，变见三朝之会。
shàng tiān cōng míng gǒu wú qí shì biàn bù xū shēng
上天聪明，苟无其事，变不虚生。
shū yuē wéi xiān jiǎ wáng zhèng jué shì yán yì biàn zhī lái qǐ shì yǒu bù zhèng yě
《书》曰‘惟先假王正厥事’，言异变之来，起事有不正也。
chén wén shī yuē tiān zuǒ yǔ wáng zhě gù zāi yì shù jiàn yǐ qiǎn gào zhī yù qí gǎi gēng
臣闻师曰，天左与王者，故灾异数见，以谴告之，欲其改更。
ruò bù wèi jù yǒu yǐ sāi chú ér qīng hū jiǎn wū zé xiōng fá jiā yān qí zhì kě bì
若不畏惧，有以塞除，而轻忽简诬，则凶罚加焉，其至可必。
shī yuē jìng zhī jìng zhī tiān wéi xiǎn sī mìng bù yì zāi
《诗》曰：‘敬之敬之，天惟显思，命不易哉！
yòu yuē wèi tiān zhī wēi yú shí bǎo zhī
’又曰：‘畏天之威，于时保之。
jiē wèi bù jù zhě xiōng jù zhī zé jí yě
’皆谓不惧者凶，惧之则吉也。
bì xià shèng dé cōng míng
陛下圣德聪明，
jīng jīng yè yè
兢兢业业，
chéng shùn tiān jiè
承顺天戒，
jìng wèi biàn yì
敬畏变异，
qín xīn xū jǐ
勤心虚己，
yán jiàn qún chén
延见群臣，
sī qiú qí gù
思求其故，
rán hòu chì gōng zì yuē
然后敕躬自约，
zǒng zhèng wàn shì
总正万事，
fàng yuǎn chán shuō zhī dǎng
放远谗说之党，
yuán nà duàn duàn zhī jiè
援纳断断之介，
tuì qù tān cán zhī tú
退去贪残之徒，
jìn yòng xián liáng zhī lì
进用贤良之吏，
píng xíng fá
平刑罚，
báo fù liǎn
薄赋敛，
ēn zé jiā yú bǎi xìng
恩泽加于百姓，
chéng wéi zhèng zhī dà běn
诚为政之大本，
yìng biàn zhī zhì wu yě
应变之至务也。
tiān xià xìng shèn
天下幸甚。
shū yuē tiān jì fù mìng zhèng jué dé yán zhèng dé yǐ shùn tiān yě
《书》曰‘天既付命正厥德’，言正德以顺天也。
yòu yuē tiān fěi chén cí yán yǒu chéng dào tiān fǔ zhī yě
又曰‘天棐谌辞’，言有诚道，天辅之也。
míng chéng shùn tiān dào zài yú chóng dé bó shī jiā jīng zhì chéng zī zī ér yǐ
明承顺天道在于崇德博施，加精至诚，孳孳而已。
sú zhī qí ráng xiǎo shù zhōng wú yì yú yìng tiān sāi yì xiāo huò xīng fú jiào rán shén míng wú kě yí huò
俗之祈禳小数，终无益于应天塞异，销祸兴福，较然甚明，无可疑惑。
shū zòu shàng shuō cì guāng shù bó bài wèi guāng lù dài fu zhì zhōng èr qiān dàn jǐ shì zhōng wèi cì chéng xiàng
书奏，上说，赐光束帛，拜为光禄大夫，秩中二千石，给事中，位次丞相。
zhào guāng jǔ kě shàng shū lìng zhě fēng shàng guāng xiè yuē chén yǐ xiǔ cái qián bǐ lì wèi diǎn tiān zhí zú wú chǐ cùn zhī xiào xìng miǎn zuì zhū quán bǎo shǒu lǐng jīn fù bá zhuó bèi nèi cháo chén yù wén zhèng shì
诏光举可尚书令者封上，光谢曰：“臣以朽材，前比历位典天职，卒无尺寸之效，幸免罪诛，全保首领，今复拔擢，备内朝臣，与闻政事。
chén guāng zhì móu qiǎn duǎn quǎn mǎ chǐ chéng kǒng yī dàn diān pú wú yǐ bào chēng
臣光智谋浅短，犬马齿■，诚恐一旦颠仆，无以报称。
qiè jiàn guó jiā gù shì shàng shū yǐ jiǔ cì zhuǎn qiān fēi yǒu chuō jué zhī néng bù xiāng yú yuè
窃见国家故事，尚书以久次转迁，非有踔绝之能，不相逾越。
shàng shū pú yè chang gōng zhèng qín zhí tōng mǐn yú shì kě shàng shū lìng
尚书仆射敞，公正勤职，通敏于事，可尚书令。
jǐn fēng shàng
谨封上。
chang yǐ jǔ gù wèi dōng píng tài shǒu
”敞以举故，为东平太守。
chang xìng chéng gōng dōng hǎi rén yě
敞姓成公，东海人也。
guāng wèi dài fū yuè yú chéng xiàng jiā xià yù sǐ yù shǐ dài fū gǔ yán miǎn
光为大夫月余，丞相嘉下狱死，御史大夫贾延免。
guāng fù wèi yù shǐ dài fū èr yuè wèi chéng xiàng fù gù guó bó shān hóu
光复为御史大夫，二月为丞相，复故国博山侯。
shàng nǎi zhī guāng qián miǎn fēi qí zuì yǐ guò jìn chén huǐ duǎn guāng zhě fù miǎn fu jiā yuē qián wèi shì zhōng huǐ zèn rén xián wū sù dà chén lìng jùn ài zhě jiǔ shī qí wèi
上乃知光前免非其罪，以过近臣毁短光者，复免傅嘉，曰：“前为侍中，毁谮仁贤，诬诉大臣，令俊艾者久失其位。
jiā qīng fù qiǎo wěi jiā jiān yǐ wǎng shàng chóng dǎng yǐ bì cháo shāng shàn yǐ sì yì
嘉倾覆巧伪，挟奸以罔上，崇党以蔽朝，伤善以肆意。
shī bù yún hū
《诗》不云乎？
chán rén wǎng jí jiāo luàn sì guó
‘谗人罔极，交乱四国。
qí miǎn jiā wèi shù rén guī gù jùn
’其免嘉为庶人，归故郡。
míng nián dìng sān gōng guān guāng gèng wéi dà sī tú
明年，定三公官，光更为大司徒。
huì āi dì bēng tài huáng tài hòu yǐ xīn dū hòu wáng mǎng wèi dà sī mǎ zhēng lì zhōng shān wáng shì wèi píng dì
会哀帝崩，太皇太后以新都侯王莽为大司马，征立中山王，是为平帝。
dì nián yòu tài hòu chēng zhì wěi zhèng yú mǎng
帝年幼，太后称制，委政于莽。
chū āi dì bà chù wáng shì gù tài hòu yǔ mǎng yuàn dīng fu dǒng xián zhī dǎng
初，哀帝罢黜王氏，故太后与莽怨丁、傅、董贤之党。
mǎng yǐ guāng wèi jiù xiāng míng rú tiān xià suǒ xìn tài hòu jìng zhī bèi lǐ shì guāng
莽以光为旧相名儒，天下所信，太后敬之，备礼事光。
suǒ yù bó jī zhé wèi cǎo yǐ tài hòu zhǐ fēng guāng lìng shàng zhī yá zì mò bù zhū shāng
所欲搏击，辄为草，以太后指风光令上之，睚眦莫不诛伤。
mǎng quán rì shèng guāng yōu jù bù zhī suǒ chū shàng shū qǐ hái gǔ
莽权日盛，光忧惧不知所出，上书乞骸骨。
mǎng bái tài hòu dì yòu shǎo yi zhì shī fū
莽白太后：“帝幼少，宜置师傅。
xǐ guāng wèi dì tài fù wèi sì fǔ jǐ shì zhōng lǐng sù wèi gōng yǎng xíng nèi shǔ mén hù shěng fú yù shí wù
”徙光为帝太傅，位四辅，给事中，领宿卫供养，行内署门户，省服御食物。
míng nián xǐ wèi tài shī ér mǎng wèi tài fù
明年，徙为太师，而莽为太傅。
guāng cháng chēng jí bù gǎn yǔ mǎng bìng
光常称疾，不敢与莽并。
yǒu zhào cháo shuò wàng lǐng chéng mén bīng
有诏朝朔望，领城门兵。
mǎng yòu fēng qún chén zòu mǎng gōng dé chēng zǎi héng wèi zài zhū hóu wáng shàng bǎi guān tǒng yān
莽又风群臣奏莽功德，称宰衡，位在诸侯王上，百官统焉。
guāng yù kǒng gù chēng jí cí wèi
光愈恐，固称疾辞位。
tài hòu zhào yuē tài shī guāng shèng rén zhī hòu xiān shī zhī zǐ dé xíng chún shū dào bù tōng míng jū sì fǔ zhí fǔ dào yú dì
太后诏曰：“太师光，圣人之后，先师之子，德行纯淑，道不通明，居四辅职，辅道于帝。
jīn nián qí yǒu jí jùn ài dà chén wéi guó zhī zhòng qí yóu bù kě yǐ quē yān
今年耆有疾，俊艾大臣，惟国之重，其犹不可以阙焉。
shū yuē wú yí gǒu lǎo guó zhī jiāng xìng zūn shī ér zhòng fu
《书》曰‘无遗耇老’，国之将兴，尊师而重傅。
qí lìng tài shī wú cháo shí rì yī cì cān
其令太师毋朝，十日一赐餐。
cì tài shī líng shòu zhàng huáng mén lìng wèi tài shī shěng zhōng zuò zhì jǐ tài shī rù shěng zhōng yòng zhàng cì cān shí qī wù rán hòu guī lǎo yú dì guān shǔ àn zhí rú gù
赐太师灵寿杖，黄门令为太师省中坐置几，太师入省中用杖，赐餐十七物，然后归老于第，官属按职如故。
guāng fán wèi yù shǐ dài fū chéng xiàng gè zài yī wèi dà sī tú tài fù tài shī lì sān shì jū gōng fǔ wèi qián hòu shí qī nián
光凡为御史大夫、丞相各再，一为大司徒、太傅、太师，历三世，居公辅位前后十七年。
zì wèi shàng shū zhǐ bù jiào shòu hòu wèi qīng shí huì mén xià dà shēng jiǎng wèn yí nán jǔ dà yì yún
自为尚书，止不教授，后为卿，时会门下大生讲问疑难，举大义云。
qí dì zǐ duō chéng jiù wèi bó shì dài fū zhě jiàn shī jū dà wèi jǐ de qí zhù lì guāng zhōng wú suǒ jiàn jǔ zhì huò yuàn zhī
其弟子多成就为博士、大夫者，见师居大位，几得其助力，光终无所荐举，至或怨之。
qí gōng rú cǐ
其公如此。
guāng nián qī shí yuán shǐ wǔ nián hōng
光年七十，元始五年薨。
mǎng bái tài hòu shǐ jiǔ qīng cè zèng yǐ tài shī bó shān hòu yìn shòu cì shèng yú mì qì jīn qián zá bó
莽白太后，使九卿策赠以太师、博山侯印绶，赐乘舆、秘器、金钱、杂帛。
shào fǔ gòng zhāng jiàn dài fū chí jié yǔ yè zhě èr rén shǐ hù sàng shì bó shì hù xíng lǐ
少府供张，谏大夫持节与谒者二人使护丧事，博士护行礼。
tài hòu jī qiǎn zhōng yè zhě chí jié shì sàng
太后迹遣中谒者持节视丧。
gōng qīng bǎi guān huì diào sòng zàng
公卿百官会吊送葬。
zài yǐ shèng yú wēn liáng jí fù gè yī chéng yǔ lín gū ér zhū shēng hé sì bǎi rén wǎn sòng
载以乘舆辒辌及副各一乘，羽林孤儿诸生合四百人挽送。
chē wàn yú liàng dào lù jiē jǔ yīn yǐ guò sàng
车万余辆，道路皆举音以过丧。
jiāng zuò chuān fù tǔ kě jiǎ zú wǔ bǎi rén qǐ fén rú dà jiàng jūn wáng fèng zhì dù
将作穿复土，可甲卒五百人，起坟如大将军王凤制度。
shì yuē jiǎn liè hóu
谥曰简烈侯。
chū guāng yǐ chéng xiàng fēng hòu yì fēng fán shí yì wàn yī qiān hù
初，光以丞相封，后益封，凡食邑万一千户。
jí shèn shàng shū ràng hái qī qiān hù jí hái suǒ cì yī dì
疾甚，上书让还七千户，及还所赐一第。
zi fàng sì
子放嗣。
mǎng cuàn wèi hòu yǐ guāng xiōng zi yǒng wèi dà sī mǎ fēng hóu
莽篡位后，以光兄子永为大司马，封侯。
kūn dì zi zhì qīng dài fū sì wǔ rén
昆弟子至卿大夫四五人。
shǐ guāng fù bà yǐ chū yuán yuán nián wèi guān nèi hóu shí yì
始光父霸以初元元年为关内侯食邑。
bà shàng shū qiú fèng kǒng zǐ jì sì yuán dì xià zhào yuē qí lìng shī bāo chéng jūn guān nèi hóu bà yǐ suǒ shí yì bā bǎi hù sì kǒng zi yān
霸上书求奉孔子祭祀，元帝下诏曰：“其令师褒成君关内侯霸以所食邑八百户祀孔子焉。
gù bà hái zhǎng zǐ fú míng shù yú lǔ fèng fū zǐ sì
”故霸还长子福名数于鲁，奉夫子祀。
bà hōng zi fú sì
霸薨，子福嗣。
fú hōng zǐ fáng sì
福薨，子房嗣。
fáng hōng zi mǎng sì
房薨，子莽嗣。
yuán shǐ yuán nián fēng zhōu gōng kǒng zǐ hòu wèi liè hóu shí yì gè èr qiān hù
元始元年，封周公、孔子后为列侯，食邑各二千户。
mǎng gèng fēng wèi bāo chéng hóu hòu bì wáng mǎng gēng míng jūn
莽更封为褒成侯，后避王莽，更名均。
mǎ gōng zì yóu qīng dōng hǎi qi rén yě
马宫字游卿，东海戚人也。
zhì chūn qiū yán shì yǐ shè cè jiǎ kē wèi láng qiān chu zhǎng shǐ miǎn guān
治《春秋》严氏，以射策甲科为郎，迁楚长史，免官。
hòu wèi chéng xiàng shǐ sī zhí
后为丞相史司直。
shī dān jiàn gōng xíng néng gāo jié qiān tíng wèi píng qīng zhōu cì shǐ rǔ nán jiǔ jiāng tài shǒu suǒ zài jiàn chēng
师丹荐宫行能高洁，迁廷尉平，青州刺史，汝南、九江太守，所在见称。
zhēng wèi zhān shì guāng lù xūn yòu jiāng jūn dài kǒng guāng wèi dà sī tú fēng fú dé hóu
征为詹事，光禄勋，右将军，代孔光为大司徒，封扶德侯。
guāng wèi tài shī hōng gōng fù dài guāng wèi tài shī jiān sī tú guān
光为太师薨，宫复代光为太师，兼司徒官。
chū gōng āi dì shí yǔ chéng xiàng yù shǐ zá yì dì zǔ mǔ fu tài hòu shì jí yuán shǐ zhōng wáng mǎng fā fu tài hòu líng xǐ guī dìng táo yǐ mín zàng zhī zhuī zhū qián yì zhě
初，宫哀帝时与丞相、御史杂议帝祖母傅太后谥，及元始中，王莽发傅太后陵徙归定陶，以民葬之，追诛前议者。
gōng wèi mǎng suǒ hòu dú bù jí nèi cán jù shàng shū xiè zuì qǐ hái gǔ
宫为莽所厚，独不及，内惭惧，上书谢罪乞骸骨。
mǎng yǐ tài huáng tài hòu zhào cì gōng cè yuē
莽以太皇太后诏赐宫策曰：
tài shī dà shī tú fú dé hóu shàng shū yán qián yǐ guāng lù xūn yì gù dìng táo gòng wáng mǔ shì yuē fù rén yǐ fu jué zūn wèi hào shì yi yuē xiào yuán fu huáng hòu chēng wèi líng dōng yuán
太师、大师徒、扶德侯上书言：“前以光禄勋议故定陶共王母谥，曰‘妇人以夫爵尊为号，谥宜曰孝元傅皇后，称渭陵东园。
chén zhī qiè bù dé tǐ jūn bēi bù dé dí zūn ér xī zhǐ léi tóng guǐ jīng pì shuō yǐ huò wù shàng
’臣知妾不得体君，卑不得敌尊，而希指雷同，诡经辟说，以惑误上。
wéi chén bù zhōng dāng fú fǔ yuè zhī zhū xìng méng sǎ xīn zì xīn yòu lìng de bǎo shǒu lǐng
为臣不忠，当伏斧钺之诛，幸蒙洒心自新，又令得保首领。
fú zì wéi niàn rù chēng sì fǔ chū bèi sān gōng jué wèi liè hóu chéng wú yán fù wàng quē tíng wú xīn fù jū guān fǔ wú yi fù shí guó yì
伏自惟念，入称四辅，出备三公，爵为列侯，诚无颜复望阙廷，无心复居官府，无宜复食国邑。
yuàn shàng tài shī dà sī tú fú dé hòu yìn shòu bì xián zhě lù
愿上太师、大司徒、扶德侯印绶，避贤者路。
xià jūn zhāng yǒu sī jiē yǐ wéi sì fǔ zhī zhí wèi guó wéi gāng sān gōng zhī rèn dǐng zú chéng jūn bù yǒu xiān míng gù shǒu wú yǐ jū wèi
”下君章有司，皆以为四辅之职为国维纲，三公之任鼎足承君，不有鲜明固守，无以居位。
rú jūn yán zhì chéng kě tīng wéi jūn zhī è zài sǎ xīn qián bù gǎn wén guò zhèn shén duō zhī bù duó jūn zhī jué yì yǐ zhe zì gǔ jiē yǒu sǐ zhī yì
如君言至诚可听，惟君之恶在洒心前，不敢文过，朕甚多之，不夺君之爵邑，以著“自古皆有死”之义。
qí shàng tài shī dà sī tú yìn shòu shǐ zhě yǐ hóu jiù dì
其上太师、大司徒印绶使者，以侯就第。
wáng mǎng cuàn wèi yǐ gōng wèi tài zǐ shī zú guān
王莽篡位，以宫为太子师，卒官。
běn xìng mǎ shǐ gōng shì xué chēng mǎ shì yún
本姓马矢，宫仕学，称马氏云。
zàn yuē zì xiào wǔ xīng xué
赞曰：自孝武兴学，
gōng sūn hóng yǐ rú xiāng
公孙弘以儒相，
qí hòu cài yì wéi xián xuán chéng kuāng héng zhāng yǔ dí fāng jìn kǒng guāng píng dāng mǎ gōng jí dāng zǐ yàn xián yǐ rú zōng jū zǎi xiàng wèi
其后蔡义、韦贤、玄成、匡衡、张禹、翟方进、孔光、平当、马宫及当子晏咸以儒宗居宰相位，
fú rú yì guān
服儒衣冠，
chuán xiān wáng yǔ
传先王语，
qí yùn jiè kě yě
其酝藉可也，
rán jiē chí lù bǎo wèi
然皆持禄保位，
bèi ē yú zhī jī
被阿谀之讥。
bǐ yǐ gǔ rén zhī jī jiàn shéng wū néng shèng qí rèn hu
彼以古人之迹见绳，乌能胜其任乎！