小窗幽记 · 陈继儒 · Chapter 1 of 12

集醒篇

PinyinModern Translation
Size

shí zhōng shān zhī jiǔ yī zuì qiān rì

食中山之酒,一醉千日。

jīn shì zhī hūn hūn zhú zhú wú yī rì bù zuì wú yī rén bù zuì qū míng zhě zuì yú cháo qū lì zhě zuì yú yě háo zhě zuì yú shēng sè chē mǎ ér tiān xià jìng wèi hūn mí bù xǐng zhī tiān xià yǐ ān dé yī fù qīng liáng sàn rén rén jiě chéng jí xǐng dì yī

今世之昏昏逐逐,无一日不醉,无一人不醉,趋名者醉于朝,趋利者醉于野,豪者醉于声色车马,而天下竟为昏迷不醒之天下矣,安得一服清凉散,人人解酲,集醒第一。

yǐ cái gāo ér wán shì bèi hòu xū fáng shè yǐng zhī chóng

倚才高而玩世,背后须防射影之虫;

shì hòu mào yǐ qī rén miàn qián kǒng yǒu zhào dǎn zhī jìng

伪装忠厚来欺骗他人,面前恐怕会有照见肝胆的明镜。

guài xiǎo rén zhī diān dǎo háo jié bù zhī guàn diān dǎo fāng wèi xiǎo rén

怪小人之颠倒豪杰,不知惯颠倒方为小人;

xī wú bèi zhī shòu shì zhé mó bù zhī wéi zhé mó nǎi jiàn wú bèi

惜吾辈之受世折磨,不知惟折磨乃见吾辈。

huā fán liǔ mì chǔ bō de kāi cái shì shǒu duàn

花繁柳密处,拨得开,才是手段;

fēng kuáng yǔ jí shí lì de dìng fāng jiàn jiǎo gēn

风狂雨急时,立得定,方见脚根。

dàn bó zhī shǒu xū cóng nóng yàn chǎng zhōng shì lái

澹泊之守,须从秾艳场中试来;

zhèn dìng zhī cāo hái xiàng fēn yún jìng shàng kān guò

镇定的操守,还需在纷繁复杂的境遇中检验。

shì ēn bù rú bào dé zhī wèi hòu yào yù bù rú táo míng zhī wèi shì jiáo qíng bù rú zhí jié zhī wéi zhēn

市恩不如报德之为厚,要誉不如逃名之为适,矫情不如直节之为真。

shǐ rén yǒu miàn qián zhī yù bù ruò shǐ rén wú bèi hòu zhī huǐ

使人有面前之誉,不若使人无背后之毁;

shǐ rén yǒu zhà jiāo zhī huan bù ruò shǐ rén wú jiǔ chù zhī yàn

使人有乍交之欢,不若使人无久处之厌。

gōng rén zhī è wú tài yán yào sī qí kān shòu

指责别人的过错不要过于严厉,要考虑对方是否能够承受;

jiào rén yǐ shàn mò guò gāo dāng yuán qí kě cóng

教人以善莫过高,当原其可从。

bù jìn rén qíng jǔ shì jiē wèi tú

不近人情,举世皆畏途;

bù chá wù qíng yī shēng jù mèng jìng

不察物情,一生俱梦境。

yù chén chén bù yǔ zhī shì qiè mò shū xīn

遇沉沉不语之士,切莫输心;

jiàn xìng xìng zì hào zhī tú yìng xū fáng kǒu

见悻悻自好之徒,应须防口。

jié yīng zhěng guān zhī tài wù yǐ shī zhī jiāo tóu làn é zhī shí

结缨整冠之态,勿以施之焦头烂额之时;

shéng qū chǐ bù zhī guī wù yǐ yòng zhī jiù sǐ fú shāng zhī rì

绳趋尺步之规,勿以用之救死扶伤之日。

yì shì zhě shēn zài shì wài yi xī lì hài zhī qíng

议事者身在事外,宜悉利害之情;

rèn shì zhě shēn jū shì zhōng dāng wàng lì hài zhī lǜ

任事者身居事中,当忘利害之虑。

jiǎn měi dé yě guò zé wèi qiān lìn wèi bǐ sè fǎn shāng yǎ dào

俭,美德也,过则为悭吝,为鄙啬,反伤雅道;

ràng yì xíng yě guò zé wèi zú gōng wèi qǔ jǐn duō chū jī xīn

让,懿行也,过则为足恭,为曲谨,多出机心。

cáng qiǎo yú zhuō yòng huì ér míng yù qīng yú zhuó yǐ qū wèi shēn

藏巧于拙,用晦而明,寓清于浊,以屈为伸。

bǐ wú wàng dé cǐ wú shì ēn qióng jiāo suǒ yǐ néng zhǎng

彼无望德,此无示恩,穷交所以能长;

wàng bù shèng shē yù bù shèng yàn lì jiāo suǒ yǐ bì wǔ

望不胜奢,欲不胜餍,利交所以必忤。

yuàn yīn dé zhāng gù shǐ rén dé wǒ bù ruò dé yuàn zhī liǎng wàng

怨因德彰,故使人德我,不若德怨之两忘;

chóu yīn ēn lì gù shǐ rén zhī ēn bù ruò ēn chóu zhī jù mǐn

仇因恩立,故使人知恩,不若恩仇之俱泯。

tiān báo wǒ fú wú hòu wú dé yǐ yà zhī

天薄我福,吾厚吾德以迓之;

tiān láo wǒ xíng wú yì wú xīn yǐ bǔ zhī

天劳我形,吾逸吾心以补之;

tiān è wǒ yù wú hēng wú dào yǐ tōng zhī

天阨我遇,吾亨吾道以通之。

dàn bó zhī shì bì wèi nóng yàn zhě suǒ yí

澹泊之士,必为秾艳者所疑;

jiǎn shì zhī rén bì wèi fàng sì zhě suǒ jì

检饰之人,必为放肆者所忌。

shì qióng shì cù zhī rén dāng yuán qí chū xīn

对于陷入困境、形势窘迫的人,应当体察他最初的志向;

gōng chéng xíng mǎn zhī shì yào guān qí mò lù

对于功业成就、德行圆满的人,要观察他最终的结局。

hǎo chǒu xīn tài míng zé wù bù qì

对美丑的分别心过于分明,就无法与万物和谐相处;

xián yú xīn tài míng zé rén bù qīn

对贤愚的评判心过于分明,就无法与人亲近。

xū shì nèi jīng míng ér wài hún hòu shǐ hǎo chǒu liǎng de qí píng xián yú gòng shòu qí yì cái shì shēng chéng de dé liàng

须是内精明,而外浑厚,使好丑两得其平,贤愚共受其益,才是生成的德量。

hǎo biàn yǐ zhāo yóu bù ruò rèn mò yǐ yí xìng

好辩以招尤,不若讱默以怡性;

guǎng jiāo yǐ yán yù bù ruò suǒ jū yǐ zì quán

广交以延誉,不若索居以自全;

hòu fèi yǐ duō yíng bù ruò shěng shì yǐ shǒu jiǎn

厚费以多营,不若省事以守俭;

chěng néng yǐ shòu dù bù ruò tāo jīng yǐ shì zhuō

逞能以受妒,不若韬精以示拙。

fèi qiān jīn ér jié nà xián háo shú ruò qīng bàn piáo zhī sù yǐ jì jī è

费千金而结纳贤豪,孰若倾半瓢之粟以济饥饿;

gòu qiān yíng ér zhāo lái bīn kè shú ruò qì shù chuán zhī máo yǐ bì gū hán

构千楹而招徕宾客,孰若葺数椽之茅以庇孤寒。

ēn bù lùn duō guǎ dāng è de hú jiāng de sǐ lì zhī chou

恩不论多寡,当厄的壶浆,得死力之酬;

yuàn bù zài qiǎn shēn shāng xīn de bēi gēng zhào wáng guó zhī huò

怨不在浅深,伤心的杯羹,召亡国之祸。

shì tú suī hè yì cháng sī lín xià de fēng wèi zé quán shì zhī niàn zì qīng

仕途虽赫奕,常思林下的风味,则权势之念自轻;

shì tú suī fēn huá cháng sī quán xià de guāng jǐng zé lì yù zhī xīn zì dàn

尘世虽然繁华,但常念死后黄泉的景象,那么追逐名利的心自然淡泊。

jū yíng mǎn zhě rú shuǐ zhī jiāng yì wèi yì qiè jì zài jiā yī dī

居盈满者,如水之将溢未溢,切忌再加一滴;

chù wēi jí zhě rú mù zhī jiāng zhé wèi zhé qiè jì zài jiā yī nuò

处危急者,如木之将折未折,切忌再加一搦。

le xīn zì le shì yóu gēn bá ér cǎo bù shēng

从内心彻底了结,事情自然了结,就像草根拔除后不再生长;

táo shì bù táo míng shì dàn cún ér ruì hái jí

逃世不逃名,似膻存而蚋还集。

qíng zuì nán jiǔ gù duō qíng rén bì zhì guǎ qíng

情最难久,故多情人必至寡情;

xìng zì yǒu cháng gù rèn xìng rén zhōng bù shī xìng

性自有常,故任性人终不失性。

cái zǐ ān xīn cǎo shè zhě zú dēng yù táng

才子安心草舍者,足登玉堂;

jiā rén shì yì péng mén zhě kān zhù jīn wū

佳人适意蓬门者,堪贮金屋。

xǐ chuán yǔ zhě bù kě yǔ yǔ

喜传语者,不可与语。

hǎo yì shì zhě bù kě tú shì

好议事者,不可图事。

gān rén zhī yǔ duō bù lùn qí shì fēi

甘人之语,多不论其是非;

jī rén zhī yǔ duō bù gù qí lì hài

激人之语,多不顾其利害。

zhēn lián wú lián míng lì míng zhě zhèng suǒ yǐ wèi tān

真廉无廉名,立名者,正所以为贪;

dà qiǎo wú qiǎo shù yòng shù zhě nǎi suǒ yǐ wèi zhuō

大巧无巧术,用术者,乃所以为拙。

wèi è ér wèi rén zhī è zhōng yóu yǒu shàn niàn

为恶而畏人知,恶中犹有善念;

wéi shàn ér jí rén zhī shàn chǔ jí shì è gēn

做了好事却急于让人知道,那么行善之处就埋下了恶的根源。

tán shān lín zhī lè zhě wèi bì zhēn de shān lín zhī qù

谈山林之乐者,未必真得山林之趣;

yàn míng lì zhī tán zhě wèi bì jǐn wàng míng lì zhī qíng

厌名利之谈者,未必尽忘名利之情。

cóng lěng shì rè rán hòu zhī rè chù zhī bēn chí wú yì

从冷视热,然后知热处之奔驰无益;

cóng rǒng rù xián rán hòu jué xián zhōng zhī zī wèi zuì zhǎng

从冗入闲,然后觉闲中之滋味最长。

pín shì kěn jì rén cái shì xìng tiān zhōng huì zé

贫穷的士人愿意帮助他人,这才是天性中的恩惠;

nào chǎng néng dǔ xué fāng wèi xīn dì shàng gōng fu

闹场能笃学,方为心地上工夫。

fú jiǔ zhě fēi bì gāo

伏久者,飞必高;

kāi xiān zhě xiè dú zǎo

开先者,谢独早。

tān de zhě shēn fù ér xīn pín

贪得者,身富而心贫;

zhī zú zhě shēn pín ér xīn fù

知足者,身贫而心富;

jū gāo zhě xíng yì ér shén láo

居高者,形逸而神劳;

chù xià zhě xíng láo ér shén yì

处下者,形劳而神逸。

jú liàng kuān dà jí zhù sān jiā cūn lǐ guāng jǐng bù jū

局量宽大,即住三家村里,光景不拘;

zhì shí bēi wēi zòng jū wǔ dōu shì zhōng shén qíng yì cù

智识卑微,纵居五都市中,神情亦促。

xī cùn yīn zhě nǎi yǒu líng shuò qiān gǔ zhī zhì

惜寸阴者,乃有凌铄千古之志;

lián wēi cái zhě nǎi yǒu chí qū háo jié zhī xīn

怜微才者,乃有驰驱豪杰之心。

tiān yù huò rén bì xiān yǐ wēi fú jiāo zhī yào kàn tā huì shòu

天欲祸人,必先以微福骄之,要看他会受;

tiān yù fú rén bì xiān yǐ wēi huò jǐng zhī yào kàn tā huì jiù

天欲福人,必先以微祸儆之,要看他会救。

shū huà shòu sú zǐ pǐn tí sān shēng hào jié

书画受俗子品题,三生浩劫;

dǐng yí yǔ shì rén shǎng jiàn qiān gǔ yì yuān

鼎彝与市人赏鉴,千古异冤。

tuō yǐng zhī cái chǔ náng ér hòu jiàn

脱颖之才,处囊而后见;

jué chén zhī zú lì kuài yǐ fāng zhī

绝尘之足,历块以方知。

jié xiǎng shē huá zé suǒ jiàn zhuǎn duō lěng dàn

结想奢华,则所见转多冷淡;

shí xīn qīng sù zé suǒ shè dōu yàn chén fēn

实心清素,则所涉都厌尘氛。

duō qíng zhě bù kě yǔ dìng yán chī

多情者,不可与定妍媸;

duō yì zhě bù kě yǔ dìng qǔ yǔ

多谊者,不可与定取与。

duō qì zhě bù kě yǔ dìng cí xióng

多气者,不可与定雌雄;

duō xìng zhě bù kě yǔ dìng qù zhù

多兴者,不可与定去住。

shì rén pò zhàn chù duō cóng zhōu xuán chù jiàn

世人破绽处,多从周旋处见;

zhǐ zhāi chù duō cóng ài hù chù jiàn

指摘处,多从爱护处见;

jiān nán chù duō cóng tān liàn chù jiàn

艰难处,多从贪恋处见。

fán qíng liú bù jìn zhī yì zé wèi shēn

凡情留不尽之意,则味深;

fán xìng liú bù jìn zhī yì zé qù duō

凡兴留不尽之意,则趣多。

dài fù guì rén bù nán yǒu lǐ ér nán yǒu tǐ

待富贵人,不难有礼,而难有体;

dài pín jiàn rén bù nán yǒu ēn ér nán yǒu lǐ

待贫贱人,不难有恩,而难有礼。

shān qī shì shèng shì shāo yī yíng liàn zé yì shì cháo

山栖是胜事,稍一萦恋,则亦市朝;

shū huà shǎng jiàn shì yǎ shì shāo yī tān chī zé yì shāng gǔ

书画赏鉴是雅事,稍一贪痴,则亦商贾;

shī jiǔ shì lè shì shǎo yī xùn rén zé yì dì yù

诗酒是乐事,少一徇人,则亦地狱;

hào kè shì huò dá shì yī wèi sú zǐ suǒ náo zé yì kǔ hǎi

好客是豁达事,一为俗子所挠,则亦苦海。

duō dú liǎng jù shū shǎo shuō yī jù huà dú de liǎng xíng shū shuō de jǐ jù huà

多读两句书,少说一句话,读得两行书,说得几句话。

kàn zhòng rén zài dà chù bù zǒu zuò kàn háo jié zài xiǎo chù bù shèn lòu

看中人,在大处不走作,看豪杰,在小处不渗漏。

liú qī fēn zhèng jīng yǐ dù shēng

留七分正经,以度生;

liú sān fēn chī dāi yǐ fáng sǐ

留三分痴呆,以防死。

qīng cái zú yǐ jù rén lǜ jǐ zú yǐ fú rén liàng kuān zú yǐ dé rén shēn xiān zú yǐ lǜ rén

轻财足以聚人,律己足以服人,量宽足以得人,身先足以率人。

cóng jí mí chù shi mí zé dào chù xǐng

从极迷处识迷,则到处醒;

jiāng nán fàng huái yī fàng zé wàn jìng kuān

将难放怀一放,则万境宽。

dà shì nán shì kàn dān dāng

大事难事,看担当;

nì jìng shùn jìng kàn jīn dù

逆境顺境,看襟度;

lín xǐ lín nù kàn hán yǎng qún xíng qún zhǐ kàn shí jiàn

临喜临怒,看涵养,群行群止,看识见。

ān xiáng shì chù shì dì yī fǎ qiān tuì shì bǎo shēn dì yī fǎ hán róng shì chù rén dì yī fǎ sǎ tuō shì yǎng xīn dì yī fǎ

安详是处事第一法,谦退是保身第一法,涵容是处人第一法,洒脱是养心第一法。

chǔ shì zuì dāng shú sī huǎn chù

处事最当熟思缓处。

shú sī zé de qí qíng huǎn chù zé de qí dāng

熟思则得其情,缓处则得其当。

bì néng rěn rén bù néng rěn zhī chù wǔ sī néng wéi rén bù néng wèi zhī shì gōng

必能忍人不能忍之触忤,斯能为人不能为之事功。

qīng yǔ bì làn qǔ yì xìn bì yì yí

轻与必滥取,易信必易疑。

jī qiū shān zhī shàn shàng wèi wèi jūn zǐ

积丘山之善,尚未为君子;

tān sī háo zhī lì biàn xiàn yú xiǎo rén

贪丝毫之利,便陷于小人。

zhì zhě bù yǔ mìng dòu bù yǔ fǎ dòu bù yǔ lǐ dòu bù yǔ shì dòu

明智的人不与命运争斗,不与法律争斗,不与道理争斗,不与权势争斗。

liáng xīn zài yè qì qīng míng zhī hou zhēn qíng zài diàn shí dòu gēng zhī jiān

良心在夜气清明之候,真情在簟食豆羹之间。

gù yǐ wǒ suǒ rén bù rú shǐ rén zì fǎn

故以我索人,不如使人自反;

yǐ wǒ gōng rén bù rú shǐ rén zì lù

以我攻人,不如使人自露。

xiá zhī yī zì xī yǐ zhī jiā yì qì jīn yǐ zhī jiā huī huò zhī zài qì pò qì gǔ zhī fēn

侠之一字,昔以之加意气,今以之加挥霍,只在气魄气骨之分。

bù gēng ér shí bù zhī ér yī yáo chún gǔ shé wàng shēng shì fēi gù zhī wú shì zhī rén hǎo wéi shēng shì

不耕而食,不织而衣,摇唇鼓舌,妄生是非,故知无事之人好为生事。

cái rén jīng shì néng rén qǔ shì xiǎo rén féng shì míng rén chuí shì gāo rén chū shì dá rén wán shì

才人经世,能人取世,晓人逢世,名人垂世,高人出世,达人玩世。

níng wèi suí shì zhī yōng yú wú wéi qī shì zhī háo jié

宁为随世之庸愚,无为欺世之豪杰。

zhān ní dài shuǐ zhī lèi bìng gēn zài yī liàn zì

沾泥带水之累,病根在一恋字;

suí fāng zhú yuán zhī miào pián yí zài yī nài zì

随方逐圆之妙,便宜在一耐字。

tiān xià wú bù hǎo yú zhī rén gù chǎn zhī shù bù qióng

天下无不好谀之人,故谄之术不穷;

shì jiān jìn shì shàn huǐ zhī bèi gù chán zhī lù nán sāi

世间尽是善毁之辈,故谗之路难塞。

jìn shàn yán shòu shàn yán rú liǎng lái chuán zé xiāng jiē ěr

进善言,受善言,如两来船,则相接耳。

qīng fú shàng dì suǒ lìn ér xí máng kě yǐ xiāo fú

清福上帝所吝,而习忙可以销福;

qīng míng shàng dì suǒ jì ér de bàng kě yǐ xiāo míng

清名上帝所忌,而得谤可以销名。

zào bàng zhě shén máng shòu bàng zhě shén xián

造谤者甚忙,受谤者甚闲。

pú liǔ zhī zī wàng qiū ér líng

蒲柳之姿,望秋而零;

sōng bǎi zhī zhì jīng shuāng mí mào

松柏的质地,经历霜雪更加茂盛。

rén zhī shì míng jié shì wén zhāng shì yóu xiá rú hǎo jiǔ rán

人之嗜名节,嗜文章,嗜游侠,如好酒然。

yì dòng kè qì dāng yǐ dé xìng xiāo zhī

易动客气,当以德性消之。

hǎo tán guī kǔn jí hǎo jī fěng zhě bì wèi guǐ shén suǒ nù fēi yǒu jī huò zé bì yǒu jī qióng

好谈闺阃,及好讥讽者,必为鬼神所怒,非有奇祸,则必有奇穷。

shén rén zhī yán wēi shèng rén zhī yán jiǎn xián rén zhī yán míng zhòng rén zhī yán duō xiǎo rén zhī yán wàng

神人之言微,圣人之言简,贤人之言明,众人之言多,小人之言妄。

shì jūn zǐ bù néng táo róng rén bì jìng xué wèn zhōng gōng lì wèi tòu

士君子不能陶镕人,毕竟学问中工力未透。

yǒu yī yán ér shāng tiān dì zhī hé yī shì ér zhé zhōng shēn zhī fú zhě qiē xū jiǎn diǎn

有一言而伤天地之和,一事而折终身之福者,切须捡点。

néng shòu shàn yán rú shì rén qiú lì cùn jī zhū lěi zì chéng fù wēng

能受善言,如市人求利,寸积铢累,自成富翁。

jīn bó duō zhǐ shì bó de chuí sǐ shí zǐ sūn yǎn lèi shǎo bù zhī qí tā zhī yǒu zhēng ér yǐ

金帛多,只是博得垂死时子孙眼泪少,不知其他,知有争而已;

jīn bó shǎo zhǐ shì bó de chuí sǐ shí zǐ sūn yǎn lèi duō yì bù zhī qí tā zhī yǒu āi ér yǐ

金帛少,只是博得垂死时子孙眼泪多,亦不知其他,知有哀而已。

jǐng bù hé wú yǐ pò hūn méng zhī qì

景不和,无以破昏蒙之气;

de bù hé wú yǐ zhuàng guāng huá zhī huì

地不和,无以壮光华之会。

yī niàn zhī shàn jí shén suí zhī

一念之善,吉神随之;

yī niàn zhī è lì guǐ suí zhī

一念之恶,厉鬼随之。

zhī cǐ kě yǐ yì shǐ guǐ shén

知此可以役使鬼神。

chū yí gè sàng yuán qì jìn shì bù ruò chū yí gè jī yīn dé píng mín

出一个丧元气进士,不若出一个积阴德平民。

méi jié cái jiāo mèng lǐ biàn bù néng zhāng zhǔ

眉睫才交,梦里便不能张主;

yǎn guāng luò dì quán xià yòu ān dé fēn míng

眼光落地,泉下又安得分明。

fú zhǐ shì gè le xian yě shì gè le shèng rén liǎo liǎo bù zhī le

佛只是个了,仙也是个了,圣人了了不知了。

bù zhī liǎo liǎo shì liǎo liǎo ruò zhī liǎo le biàn bù liǎo

不知了了是了了,若知了了便不了。

wàn shì bù rú bēi zài shǒu yī nián jǐ jiàn yuè dāng kōng

万事不如杯在手,一年几见月当空。

yōu yí bēi dǐ gōng shé shuāng méi qiě zhǎn

忧疑杯底弓蛇,双眉且展;

dé shī mèng zhōng jiāo lù liǎng jiǎo kōng máng

得失梦中蕉鹿,两脚空忙。

míng chá měi jiǔ zì yǒu zhēn wèi

名茶美酒,自有真味。

hào shì zhě tóu xiāng wù zuǒ zhī fǎn yǐ wéi jiā cǐ yǔ gāo rén yùn shì wù duò chén wǎng zhōng hé yì

好事者投香物佐之,反以为佳,此与高人韵士误堕尘网中何异。

huā péng shí dèng xiǎo zuò wēi xūn

花棚石磴,小坐微醺。

gē yù dú yóu yù xì

歌欲独,尤欲细;

míng yù pín yóu yù kǔ

茗欲频,尤欲苦。

shàn mò jí shì néng yǔ yòng huì jí shì chù míng hùn sú jí shì cáng shēn ān xīn jí shì shì jìng

善默即是能语,用晦即是处明,混俗即是藏身,安心即是适境。

suī wú quán shí gāo huāng yān xiá gù jì yào shi shān zhōng zǎi xiàng tiān jì zhēn rén

虽无泉石膏肓,烟霞痼疾,要识山中宰相,天际真人。

qì shōu zì jué nù píng shén liǎn zì jué yán jiǎn róng rén zì jué wèi hé shǒu jìng zì jué tiān níng

气收自觉怒平,神敛自觉言简,容人自觉味和,守静自觉天宁。

chǔ shì bù kě bù zhǎn jié cún xīn bù kě bù kuān shū dài jǐ bù kě bù yán míng yú rén bù kě bù hé qì

处事不可不斩截,存心不可不宽舒,待己不可不严明,与人不可不和气。

jū bù bì wú è lín huì bù bì wú sǔn you wéi zài zì chí zhě liǎng de zhī

居不必无恶邻,会不必无损友,惟在自持者两得之。

yào zhī zì jiā shì jūn zǐ xiǎo rén zhǐ yú wǔ gēng tóu jiǎn diǎn sī xiǎng de shì shén me biàn jiàn de

要知自家是君子小人,只于五更头检点,思想的是什么便见得。

yǐ lǐ tīng yán zé zhōng yǒu zhǔ

以理听言,则中有主;

yǐ dào zhì yù zé xīn zì qīng

以道窒欲,则心自清。

xiān dàn hòu nóng xiān shū hòu qīn xiān yuǎn hòu jìn jiāo yǒu dào yě

先淡后浓,先疏后亲,先远后近,交友道也。

kǔ nǎo shì shàng yì qì xū wēn

苦恼世上,意气须温;

shì yù chǎng zhōng gān cháng yù lěng

嗜欲场中,肝肠欲冷。

xíng hái fēi qīn hé kuàng xíng hái wài zhī cháng wù

形骸非亲,何况形骸外之长物;

dà dì yì huàn hé kuàng dà dì nèi zhī wēi chén

大地亦幻,何况大地内之微尘。

rén dāng hùn rǎo zé xīn zhōng zhī jìng jiè hé kān

人当溷扰,则心中之境界何堪;

rén yù qīng níng zé yǎn qián zhī qì xiàng zì bié

人遇清宁,则眼前之气象自别。

jì ér cháng xīng jì jì zhī jìng bù rǎo

寂而常惺,寂寂之境不扰;

xīng ér cháng jì xīng xīng zhī niàn bù chí

惺而常寂,惺惺之念不驰。

tóng zǐ zhì shǎo yù shǎo ér yù wán

童子智少,愈少而愈完;

chéng rén zhì duō yù duō ér yù sàn

成人智多,愈多而愈散。

wú shì biàn sī yǒu xián zá niàn tóu fǒu yǒu shì biàn sī yǒu cū fú yì qì fǒu

无事便思有闲杂念头否,有事便思有粗浮意气否;

dé yì biàn sī yǒu jiāo jīn cí sè fǒu shī yì biàn sī yǒu yuàn wàng qíng huái fǒu

得意便思有骄矜辞色否,失意便思有怨望情怀否。

shí shí jiǎn diǎn dé dào cóng duō rù shǎo

时时检点得到,从多入少。

cóng yǒu rù wú cái shì xué wèn dí zhēn xiāo xī

从有入无,才是学问的真消息。

bǐ zhī yòng yǐ yuè jì mò zhī yòng yǐ suì jì yàn zhī yòng yǐ shì jì

笔之用以月计,墨之用以岁计,砚之用以世计。

bǐ zuì ruì mò cì zhī yàn dùn zhě yě

笔最锐,墨次之,砚钝者也。

qǐ fēi dùn zhě shòu ér ruì zhě yāo yé

岂非钝者寿,而锐者夭耶?

bǐ zuì dòng mò cì zhī yàn jìng zhě yě

笔最动,墨次之,砚静者也。

qǐ fēi jìng zhě shòu ér dòng zhě yāo hu

岂非静者寿而动者夭乎?

yú shì de yǎng shēng yān

于是得养生焉。

yǐ dùn wèi tǐ yǐ jìng wèi yòng wéi qí rán shì yǐ néng yǒng nián

以钝为体,以静为用,唯其然是以能永年。

pín jiàn zhī rén yī wú suǒ yǒu jí lín mìng zhōng shí tuō yī yàn zì

贫贱之人,一无所有,及临命终时,脱一厌字;

fù guì zhī rén wú suǒ bù yǒu jí lín mìng zhōng shí dài yī liàn zì

富贵之人,无所不有,及临命终时,带一恋字。

tuō yī yàn zì rú shì zhòng fù

脱一厌字,如释重负;

dài yī liàn zì rú dān jiā suǒ

带一恋字,如担枷锁。

tòu dé míng lì guān fāng shì xiǎo xiū xiē

透得名利关,方是小休歇;

tòu de shēng sǐ guān fāng shì dà xiū xiē

透得生死关,方是大休歇。

rén yù qiú dào xū yú gōng míng shàng nào yī nào fāng xīn sǐ cǐ shì zhēn shí yǔ

人欲求道,须于功名上闹一闹方心死,此是真实语。

bìng zhì rán hòu zhī wú bìng zhī kuài

病至,然后知无病之快;

shì lái rán hòu zhī wú shì zhī lè

事来,然后知无事之乐。

gù yù bìng bù rú què bìng wán shì bù rú shěng shì

故御病不如却病,完事不如省事。

huì pín zhě sǐ yú pín shèng xīn shǐ zhī yě

讳贫者,死于贫,胜心使之也;

huì bìng zhě sǐ yú bìng wèi xīn bì zhī yě

讳病者,死于病,畏心蔽之也;

huì yú zhě sǐ yú yú chī xīn fù zhī yě

讳愚者,死于愚,痴心覆之也。

gǔ zhī rén rú chén yù shí yú shì sì xiá yú bù yǎn

古之人,如陈玉石于市肆,瑕瑜不掩;

jīn zhī rén rú huò gǔ wán yú shí gǔ zhēn wěi nán zhī

今之人,如货古玩于时贾,真伪难知。

shì dà fū sǔn dé chù duō yóu lì míng xīn tài jí

士大夫损德处,多由立名心太急。

duō zào zhě bì wú chén qián zhī shi

多躁者,必无沉潜之识;

duō wèi zhě bì wú zhuó yuè zhī jiàn

多畏者,必无卓越之见;

duō yù zhě bì wú kāng kǎi zhī jié

多欲者,必无慷慨之节;

duō yán zhě bì wú dǔ shí zhī xīn

多言者,必无笃实之心;

duō yǒng zhě bì wú wén xué zhī yā

多勇者,必无文学之雅。

pōu qù xiōng zhōng jīng jí yǐ yǐ biàn rén wǒ wǎng lái shì tiān xià dì yī kuài huó shì jiè

剖去胸中荆棘以以便人我往来,是天下第一快活世界。

gǔ lái dà shèng dà xián cùn zhēn xiāng duì

古来大圣大贤,寸针相对;

shì shàng xián yǔ yī bǐ gōu xiāo

世上闲语,一笔勾销。

huī sǎ yǐ yí qíng yǔ qí yìng chóu hé rú wù zuò

挥洒以怡情,与其应酬,何如兀坐;

shū lǐ yǐ dá qíng yǔ qí gōng qiǎo hé ruò zhí chén

书礼以达情,与其工巧,何若直陈;

qí jú yǐ shì qíng yǔ qí jìng shèng hé ruò cù xī

棋局以适情,与其竞胜,何若促膝;

xiào tán yǐ yí qíng yǔ qí xuè làng hé ruò kuáng gē

笑谈以怡情,与其谑浪,何若狂歌。

zhuō zhī yī zì miǎn liǎo wú qiān zuì guò

拙之一字,免了无千罪过;

xián zhī yī zì tǎo liǎo wú wàn pián yí

闲之一字,讨了无万便宜。

bān zhú bàn lián wéi wǒ dào xīn qīng shì shuǐ

斑竹半帘,惟我道心清似水;

huáng liáng yī mèng rèn tā shì shì lěng rú bīng

黄梁一梦,任他世事冷如冰。

yù zhù shì chū shì xū zhī jī xī jī

欲住世出世,须知机息机。

shū huà wèi róu hàn gù kāi juàn zhāng cè guì yú cóng róng

书画为柔翰,故开卷张册,贵于从容;

wén jiǔ wèi huān chǎng gù duì jiǔ lùn wén jì yú jì mò

文酒为欢场,故对酒论文,忌于寂寞。

róng lì zào huà tè yǐ xì rén yī háo zhuó yì biàn shǔ zhì gù

荣利造化,特以戏人,一毫着意,便属桎梏。

shì rén bù dàng yǐ shì shì fēn dú shū dāng yǐ dú shū tōng shì shì

士人不当以世事分读书,当以读书通世事。

tiān xià zhī shì lì hài cháng xiāng bàn

天下之事,利害常相半;

yǒu quán lì ér wú xiǎo hài zhě wéi shū

有全利,而无小害者,惟书。

yì zài bǐ xiān xiàng páo xī xì cān yì huà huì shēng yá hòu huǎng yán shì lěng zuò shū zhāi

意在笔先,向庖羲细参易画,慧生牙后,恍颜氏冷坐书斋。

míng shí hóng lóu wèi wú zhǒng zhī qiū lǒng mí lái rèn zuò shě shēng yán

明识红楼为无冢之邱垄,迷来认作舍生岩;

zhēn zhī wǔ yī wèi àn dòng zhī bīng gē kuài qù zàn tóng shì jiàn shí

真知舞衣为暗动之兵戈,快去暂同试剑石。

diào xìng zhī fǎ xū dāng shì yǎng huā tiān

调性之法,须当似养花天;

jū cái zhī fǎ qiè mò rú dù huā yǔ

居才之法,切莫如妒花雨。

shì jì tuō kōng rén pà luò tào

事忌脱空,人怕落套。

yān yún duī lǐ làng dàng zǐ zhú rì chēng xian

烟云堆里,浪荡子逐日称仙;

gē wǔ cóng zhōng yín yù shēn jǐ shí de dù

歌舞丛中,淫欲身几时得度。

shān qióng niǎo dào zòng cáng huā gǔ shǎo liú yīng lù qū yáng cháng suī fù liǔ yīn nán fàng mǎ

山穷鸟道,纵藏花谷少流莺,路曲羊肠,虽覆柳荫难放马。

néng yú rè dì sī lěng zé yī shì bù shòu qī liáng

能于热地思冷,则一世不受凄凉;

néng yú dàn chù qiú nóng zé zhōng shēn bù là kū gǎo

能于淡处求浓,则终身不落枯槁。

huì xīn zhī yǔ dāng yǐ bù jiě jiě zhī

会心之语,当以不解解之;

wú jī zhī yán shì zài bù tīng tīng ěr

无稽之言,是在不听听耳。

jiā sī hū lái shū néng xià jiǔ

佳思忽来,书能下酒;

xiá qíng yī wǎng yún kě zèng rén

侠情一往,云可赠人。

ǎi rán kě qīn nǎi zì yì zhī chōng hé zhuāng bù chū wēn róu ruǎn kuǎn

蔼然可亲,乃自溢之冲和,妆不出温柔软款;

qiào rán nán xià nǎi shēng chéng zhī jù ào jiǎ bù dé xùn shùn cóng róng

翘然难下,乃生成之倨傲,假不得逊顺从容。

fēng liú dé yì zé cái guǐ dú shèng wán xiān

风流得意,则才鬼独胜顽仙;

niè zhài wèi fán zé fāng hún dú yú nüè chóng

孽债为烦,则芳魂毒于虐崇。

jí nán chǔ shì shū shēng luò tuò zuì kě lián shì làng zǐ bái tóu

极难处是书生落魄,最可怜是浪子白头。

shì lù rú míng qīng tiān zhàng chī yóu zhī wù

世路如冥,青天障蚩尤之雾;

rén qíng rú mèng bái rì bì wū nǚ zhī yún

人情如梦,白日蔽巫女之云。

mì jiāo dìng yǒu sù yuán fēi yǐ jī quǎn méng yě

密交,定有夙缘,非以鸡犬盟也;

zhōng duàn zhī qí yuán jǐn níng guān qī fēi jiān zhī

中断,知其缘尽,宁关萋菲间之。

dī fáng bù zhù shàng nán zhī yí hè zhī yú

堤防不筑,尚难支移壑之虞;

cāo cún bù yán qǐ néng sāi héng liú zhī xìng

操存不严,岂能塞横流之性。

fā duān wú xù guī jié hái zì zhī lí

发端无绪,归结还自支离;

rù mén yī chà jìn bù zhōng chéng huǎng hū

入门一差,进步终成恍惚。

dǎ hún suí shí zhī miào fǎ xiū xián zhōng rì hūn hūn

打浑随时之妙法,休嫌终日昏昏;

jīng míng dāng shì zhī huò jī què hèn yī shēng liǎo liǎo

精明当事之祸机,却恨一生了了。

cáng bù dé shì zhuō lù bù dé shì chǒu

藏不得是拙,露不得是丑。

xíng tóng juàn shí zhì shèng lěng yún jué fēi fán shì

形同隽石,致胜冷云,决非凡士;

yǔ xué jiāo yīng tài mó mèi liǔ dìng shì nòng chén

语学娇莺,态摹媚柳,定是弄臣。

kāi kǒu zhé shēng cí huáng yuè dàn zhī yán wú kǒng wēi yán jiāng jué zhuō bǐ biàn jīng bīn fēn qǐ lì zhī shì dàng shì miào chù bù chuán

开口辄生雌黄月旦之言,吾恐微言将绝,捉笔便惊缤纷绮丽之饰,当是妙处不传。

fēng bō sì xiǎn yǐ xū zhōu zhèn hàn làng jìng fēng tián

风波肆险,以虚舟震撼,浪静风恬;

máo dùn xiāng cán yǐ róu zhǐ jiě fēn bīng xiāo gē dào

矛盾相残,以柔指解分,兵销戈倒。

háo jié xiàng jiǎn dàn zhōng qiú shén xiān cóng zhōng xiào shàng qǐ

豪杰向简淡中求,神仙从忠孝上起。

rén bù dé dào shēng sǐ lǎo bìng sì zì guān shuí néng tòu guò

人不得道,生死老病四字关,谁能透过;

dú měi rén míng jiàng lǎo bìng zhī zhuàng yóu wéi kě lián

独美人名将,老病之状,尤为可怜。

rì yuè rú jīng wán kě wèi fú shēng yǐ wéi jìng wò shì xiǎo yán nián

日月如惊丸,可谓浮生矣,惟静卧是小延年;

rén shì rú fēi chén kě wèi láo rǎng yǐ wéi jìng zuò shì xiǎo zì zài

人事如飞尘,可谓劳攘矣,惟静坐是小自在。

píng shēng bù zuò zhòu méi shì tiān xià yīng wú qiè chǐ rén

平生不作皱眉事,天下应无切齿人。

ān shì zhī yī dēng kǔ hǎi zhī sān lǎo

暗室之一灯,苦海之三老;

jié yí wǎng zhī bǎo jiàn jué máng yǎn zhī jīn zhēn

截疑网之宝剑,抉盲眼之金针。

gōng qǔ zhī qíng huà yú niǎo yì lái xiāng qīn

攻取之情化,鱼鸟亦来相亲;

bèi lì zhī qì xiāo shì tú bú jiàn kě wèi

悖戾之气销,世途不见可畏。

jí rén ān xiáng jí mèng mèi shén hún wú fēi hé qì

吉人安祥,即梦寐神魂,无非和气;

xiōng rén hěn lì jí shēng yīn xiào yǔ hún shì shā jī

凶人狠戾,即声音笑语,浑是杀机。

tiān xià wú nán chù zhī shì zhǐ yào liǎng gè rú zhī hé

天下无难处之事,只要两个如之何;

tiān xià wú nán chù zhī rén zhǐ yào sān gè bì zì fǎn

天下无难处之人,只要三个必自反。

néng tuō sú biàn shì qí bù hé wū biàn shì qīng

能脱俗便是奇,不合污便是清

chù qiǎo ruò zhuō chù míng ruò huì chù dòng ruò jìng

处巧若拙,处明若晦,处动若静。

cān xuán jiè yǐ jiàn xìng tán dào jiè yǐ xiū zhēn

参玄借以见性,谈道借以修真。

shì rén jiē xǐng shí zuò zhuó shì ān dé shuì shí yǒu qīng shēn

世人皆醒时作浊事,安得睡时有清身;

ruò yù shuì shí de qīng shēn xū yú xǐng shí yǒu qīng yì

若欲睡时得清身,须于醒时有清意。

hào dú shū fēi qiú shēn hòu zhī míng dàn yì jiàn yì wén xīn zhī suǒ yuàn

好读书非求身后之名,但异见异闻,心之所愿。

shì yǐ zī zī sōu tǎo yù bà bù néng qǐ wèi shēng míng láo qī chǐ yě

是以孜孜搜讨,欲罢不能,岂为声名劳七尺也。

yī jiān wū liù chǐ de suī méi zhuāng yán què yě jīng zhì

一间屋,六尺地,虽没庄严,却也精致;

pú zuò tuán yī zuò bèi rì lǐ kě zuò yè jiān kě shuì

蒲作团,衣作被,日里可坐,夜间可睡;

dēng yī zhǎn xiāng yī zhù shí qìng shù shēng mù yú jǐ jī

灯一盏,香一炷,石磬数声,木鱼几击;

kān cháng guān mén cháng bì hǎo rén fàng lái è rén huí bì

龛常关,门常闭,好人放来,恶人回避;

fā bù chú hūn bù jì dào rén xīn cháng rú zhě fú zhì

发不除,荤不忌,道人心肠,儒者服制;

bù tān míng bù tú lì le qīng jìng yuán zuò jiě tuō jì

不贪名,不图利,了清静缘,作解脱计;

wú guà ài wú jū xì xián biàn rù lái máng biàn chū qù

无挂碍,无拘系,闲便入来,忙便出去;

shěng xián fēi shěng xián qì yě bù yóu fāng yě bù bì shì

省闲非,省闲气,也不游方,也不避世;

zài jiā chū jiā zài shì chū shì fú hé rén fú hé chǔ

在家出家,在世出世,佛何人,佛何处?

cǐ jí shàng chéng cǐ jí sān mèi

此即上乘,此即三昧。

rì fù rì suì fù suì bì wǒ zhè shēng rèn tā hòu yì

日复日,岁复岁,毕我这生,任他后裔。

cǎo sè huā xiāng yóu rén shǎng qí zhēn qù

草色花香,游人赏其真趣;

táo kāi méi xiè dá shì wù qí wú cháng

桃开梅谢,达士悟其无常。

zhāo kè liú bīn wèi huan kě xǐ wèi duàn chén shì zhī bān yuán

招客留宾,为欢可喜,未断尘世之扳援;

jiāo huā zhòng shù shì hào suī qīng yì shì dào rén zhī mó zhàng

浇花种树,嗜好虽清,亦是道人之魔障。

rén cháng xiǎng bìng shí zé chén xīn biàn jiǎn

人常想病时,则尘心便减;

rén cháng xiǎng sǐ shí zé dào niàn zì shēng

人常想死时,则道念自生。

rù dào chǎng ér suí xǐ zé xiū xíng zhī niàn bó xīng

入道场而随喜,则修行之念勃兴;

dēng qiū mù ér pái huái zé míng lì zhī xīn dùn jǐn

登邱墓而徘徊,则名利之心顿尽。

shuò jīn diàn yù cóng lái bù fá hu chán rén

铄金玷玉,从来不乏乎谗人;

xǐ gòu suǒ bān yóu hǎo qiú duō yú jiā shì

洗垢索瘢,尤好求多于佳士。

zhǐ zuò qiū fēng guò ěr hé fáng chǐ wù zhàng tiān

止作秋风过耳,何妨尺雾障天。

zhēn fàng sì bù zài yǐn jiǔ gāo gē jiǎ jīn chí piān yú dà tíng mài nòng

真放肆不在饮酒高歌,假矜持偏于大庭卖弄;

kàn míng shì shì tòu zì rán bù zhòng gōng míng

看明世事透,自然不重功名;

rèn de dāng xià zhēn shì yǐ cháng xún lè de

认得当下真,是以常寻乐地。

fù guì gōng míng róng kū de sàng rén jiān jīng jiàn bái tóu

富贵功名、荣枯得丧,人间惊见白头;

fēng huā xuě yuè shī jiǔ qín shū shì wài xǐ féng qīng yǎn

风花雪月、诗酒琴书,世外喜逢青眼。

yù bù chú shì é pū dēng fén shēn nǎi zhǐ

欲不除,似蛾扑灯,焚身乃止;

tān wú le rú xīng shì jiǔ biān xuè fāng xiū

贪无了,如猩嗜酒,鞭血方休。

shè jiāng hú zhě rán hòu zhī bō tāo zhī xiōng yǒng

涉江湖者,然后知波涛之汹涌;

dēng shān yuè zhě rán hòu zhī xī jìng zhī qí qū

登山岳者,然后知蹊径之崎岖。

rén shēng dài zú hé shí zú

人生待足,何时足;

wèi lǎo dé xián shǐ shì xián

未老得闲,始是闲。

tán kōng fǎn bèi kōng mí dān jìng duō wèi jìng fù

谈空反被空迷,耽静多为静缚。

jiù wú táo lìng jiǔ jīn xīn piē zhāng diān shū cǎo

旧无陶令酒巾,新撇张颠书草;

hé fáng yǔ shì hūn hūn zhǐ wèn jūn xīn liǎo liǎo

何妨与世昏昏,只问君心了了。

yǐ shū shǐ wèi yuán lín yǐ gē yǒng wèi gǔ chuī yǐ lǐ yì wèi gāo liáng yǐ zhù shù wéi wén xiù yǐ sòng dú wèi zāi shē yǐ jì wèn wèi jū jī yǐ qián yán wǎng xíng wèi shī yǒu yǐ zhōng xìn dǔ jìng wèi xiū chí yǐ zuò shàn jiàng xiáng wéi yīn guǒ yǐ lè tiān zhī mìng wèi xī fāng

以书史为园林,以歌咏为鼓吹,以理义为膏梁,以著述为文绣,以诵读为灾畲,以记问为居积,以前言往行为师友,以忠信笃敬为修持,以作善降祥为因果,以乐天知命为西方。

yún yān yǐng lǐ jiàn zhēn shēn shǐ wù xíng hái wèi zhì gù

云烟影里见真身,始悟形骸为桎梏;

qín niǎo shēng zhōng wén zì xìng fāng zhī qíng shí shì gē máo

禽鸟声中闻自性,方知情识是戈矛。

shì lǐ yīn rén yán ér wù zhě yǒu wù hái yǒu mí zǒng bù rú zì wù zhī liǎo liǎo

事理因为他人言语而领悟的,有醒悟也还有迷惑,总不如自己领悟来得透彻明白;

yì xìng cóng wài jìng ér de zhě yǒu de hái yǒu shī zǒng bù rú zì dé zhī xiū xiū

从外界获得的兴致,有得必有失,总不如内心自得的安闲自在。

bái rì qī rén nán táo qīng yè zhī kuì nǎn

白日欺人,难逃清夜之愧赧;

hóng yán shī zhì kōng yí hào shǒu zhī bēi shāng

红颜失志,空遗皓首之悲伤。

dìng yún zhǐ shuǐ zhōng yǒu yuān fēi yú yuè de jǐng xiàng

定云止水中,有鸢飞鱼跃的景象;

fēng kuáng yǔ zhòu chù yǒu bō tián làng jìng de fēng guāng

风狂雨骤处,有波恬浪静的风光。

píng dì tǎn tú chē qǐ wú jué

平地坦途,车岂无蹶;

jù làng hóng tāo zhōu yì kě dù

巨浪洪涛,舟亦可渡;

liào wú shì bì yǒu shì kǒng yǒu shì bì wú shì

料无事必有事,恐有事必无事。

fù guì zhī jiā cháng yǒu qióng qīn qī lái wǎng biàn shì zhōng hòu

富贵之家,常有穷亲戚来往,便是忠厚。

cháo shì shān lín jù yǒu shì jīn rén máng chù gǔ rén xián

朝市山林俱有事,今人忙处古人闲。

rén shēng yǒu shū kě dú yǒu xiá de dú yǒu zī néng dú yòu hán yǎng zhī rú bù shí zì rén shì wèi shàn dú shū zhě

人生有书可读,有暇得读,有资能读,又涵养之,如不识字人,是谓善读书者。

xiǎng shì jiān qīng fú wèi yǒu guò yú cǐ yě

享世间清福,未有过于此也。

shì shàng rén shì wú qióng yuè gàn yuè jiàn bù liǎo wǒ bèi guāng yīn yǒu xiàn yuè xián yuè jiàn qīng gāo

世上人事无穷,越干越见不了,我辈光阴有限,越闲越见清高。

liǎng rèn xiāng yíng jù shāng liǎng qiáng xiāng dí jù bài

两刃相迎俱伤,两强相敌俱败。

wǒ bù hài rén rén bù wǒ hài

我不害人,人不我害;

rén zhī hài wǒ yóu wǒ hài rén

人之害我,由我害人。

shāng gǔ bù kě yǔ yán yì bǐ ruò yú lì

商贾不可与言义,彼溺于利;

nóng gōng bù kě yǔ yán xué bǐ piān yú yè

农工不可与言学,彼偏于业;

sú rú bù kě yǔ yán dào bǐ miù yú cí

俗儒不可与言道,彼谬于词。

bó lǎn guǎng shí jiàn guǎ jiāo shǎo shì fēi

博览广识见,寡交少是非。

míng xiá kě ài shùn yǎn ér zhé kōng

明霞可爱,瞬眼而辄空;

liú shuǐ kān tīng guò ěr ér bù liàn

流水堪听,过耳而不恋。

rén néng yǐ míng xiá shì měi sè zé yè zhàng zì qīng

人能以明霞视美色,则业障自轻;

rén néng yǐ liú shuǐ tīng xián gē zé xìng líng hé hài

人能以流水听弦歌,则性灵何害。

xiū yuàn wǒ bù rú rén bù rú wǒ zhě cháng zhòng

休怨我不如人,不如我者常众;

xiū kuā wǒ néng shèng rén shèng rú wǒ zhě gèng duō

休夸我能胜人,胜如我者更多。

rén xīn hào shèng wǒ yǐ shèng yīng bì bài

人心好胜,我以胜应必败;

rén qíng hǎo qiān wǒ yǐ qiān chù fǎn shèng

人情好谦,我以谦处反胜。

rén yán tiān bù jīn rén fù guì ér jìn rén qīng xián rén zì bù xián ěr

人言天不禁人富贵,而禁人清闲,人自不闲耳。

ruò néng suí yù ér ān bù tú jiāng lái bù zhuī jì wǎng bù bì mù qián hé bù qīng xián zhī yǒu

若能随遇而安,不图将来,不追既往,不蔽目前,何不清闲之有。

àn shì zhēn yá shuí jiàn hū ér wàn kǒu xuān chuán

暗室贞邪谁见,忽而万口喧传;

zì xīn shàn è jiǒng rán lǐn yú sì wáng kǎo xiào

自心善恶炯然,凛于四王考校。

hán shān shī yún yǒu rén lái mà wǒ fēn míng liǎo liǎo zhī suī rán bù yīng duì què shì dé biàn yi

寒山诗云:“有人来骂我,分明了了知,虽然不应对,却是得便宜。

cǐ yán yi shēn wán wèi

”此言宜深玩味。

ēn ài wú zhī chóu yě fù guì shēn zhī lèi yě

恩爱吾之仇也,富贵身之累也。

féng huan zhī jiá dàn lǎo wú yú

冯欢之铗弹老无鱼;

jīng kē zhī zhù jī lái yǒu lèi

荆轲之筑击来有泪。

yǐ huàn nàn xīn jū ān lè yǐ pín jiàn xīn jū fù guì zé wú wǎng bù tài yǐ

以患难心居安乐,以贫贱心居富贵,则无往不泰矣;

yǐ yuān gǔ shì kāng zhuāng yǐ jí bìng shì qiáng jiàn zé wú wǎng bù ān yǐ

以渊谷视康庄,以疾病视强健,则无往不安矣。

yǒu yù yú qián bù ruò wú huǐ yú hòu

有誉于前,不若无毁于后;

yǒu lè yú shēn bù ruò wú yōu yú xīn

有乐于身,不若无忧于心。

fù shí bù jiǎn pín shí huǐ qián shí bù xué yòng shí huǐ zuì hòu kuáng yán xǐng shí huǐ ān bù jiāng xi bìng shí huǐ

富时不俭贫时悔,潜时不学用时悔,醉后狂言醒时悔,安不将息病时悔。

hán huī nèi bàn xīng zhī huó huǒ

寒灰内,半星之活火;

zhuó liú zhōng yī xiàn zhī qīng quán

浊流中,一线之清泉。

gōng yù yú shí shí jǐn ér yù chū

攻玉于石,石尽而玉出;

táo jīn yú shā shā jǐn ér jīn lù

淘金于沙,沙尽而金露。

zhà jiāo bù kě qīng dǎo qīng dǎo zé jiāo bù zhōng

乍交不可倾倒,倾倒则交不终;

jiǔ yǔ bù kě yǐn nì yǐn nì zé xīn bì xiǎn

久与不可隐匿,隐匿则心必险。

dān zhī suǒ cáng zhě chì mò zhī suǒ cáng zhě hēi

丹之所藏者赤,墨之所藏者黑。

lǎn kě wò bù kě fēng

懒可卧,不可风;

jìng kě zuò bù kě sī

静可坐,不可思;

mèn kě duì bù kě dú

闷可对,不可独;

láo kě jiǔ bù kě shí

劳可酒,不可食;

zuì kě shuì bù kě yín

醉可睡,不可淫。

shū shēng bó mìng yuán tóng qiè chéng xiàng lián cái bù lùn guān

书生薄命原同妾,丞相怜才不论官。

shào nián líng huì zhī bào sù gēn

少年灵慧,知抱夙根;

jīn shēng míng wán kě bo lái shì

今生冥顽,可卜来世。

bō kāi shì shàng chén qì xiōng zhōng zì wú huǒ yán bīng jīng

拨开世上尘气,胸中自无火炎冰兢;

xiāo què xīn zhōng bǐ lìn yǎn qián shí yǒu yuè dào fēng lái

消除心中的鄙俗与吝啬,眼前便常有明月清风相伴。

chén yuán gē duàn fán nǎo cóng hé chù ān shēn

尘缘割断,烦恼从何处安身;

shì lǜ qián xiāo qīng xū xiàng cǐ zhōng lì jiǎo

世虑潜消,清虚向此中立脚。

shì zhēng lì cháo zhēng míng gài guān rì hé wù kě xùn gāo lǐ

市争利,朝争名,盖棺日何物可殉篙里;

chūn shǎng huā qiū shǎng yuè hé chā shí cǐ shēn cháng zuì péng lái

春赏花,秋赏月,荷锸时此身常醉蓬莱。

sì mǎ nán zhuī wú yù sān jiān qí kǒu

驷马难追,吾欲三缄其口;

xì jū yì guò rén dāng cùn xī hu yīn

隙驹易过,人当寸惜乎阴。

wàn fēn lián jié zhǐ shì xiǎo shàn

万分廉洁,止是小善;

yì diǎn tān wū biàn wèi dà è

一点贪污,便为大恶。

xuàn qí zhī jí yī yǐ píng yì

炫奇之疾,医以平易;

yīng fā zhī jí yī yǐ shēn chén

治疗急病要用沉稳的方法;

kuò dà zhī jí yī yǐ chōng shí

治疗虚浮要用充实的方法。

cái shū fàng jí dāng shōu liǎn cái yán yǔ biàn sī jiǎn mò

才舒放即当收敛,才言语便思简默。

pín bù zú xiū kě xiū shì pín ér wú zhì

贫不足羞,可羞是贫而无志;

jiàn bù zú è kě wù shì jiàn ér wú néng

地位低微不值得厌恶,可恶的是低微却没有能力;

lǎo bù zú tàn kě tàn shì lǎo ér xū shēng

年老不值得叹息,可叹的是年老却虚度一生;

sǐ bù zú bēi kě bēi shì sǐ ér wú bǔ

死不足悲,可悲是死而无补。

shēn yào yán zhòng yì yào xián dìng

身要严重,意要闲定;

sè yào wēn yǎ qì yào hé píng

色要温雅,气要和平;

yǔ yào jiǎn xú xīn yào guāng míng

语要简徐,心要光明;

liàng yào kuò dà zhì yào guǒ yì

量要阔大,志要果毅;

jī yào zhěn mì shì yào tuǒ dàng

机要缜密,事要妥当。

fù guì jiā yi xué kuān cōng míng rén yi xué hòu

富贵家宜学宽,聪明人宜学厚。

xiū wěi zuì yú qì huà yī qiè zé zhī rén shì

休委罪于气化,一切责之人事;

xiū guò wàng yú shì jiān yī qiè qiú zhī wǒ shēn

不要对世间抱有过高期望,一切都应求诸自身。

shì rén bái zhòu mèi yǔ gǒu néng mèi zhōng zuò bái zhòu yǔ kě wèi cháng xīng xīng yǐ

世人白昼寐语,苟能寐中作白昼语,可谓常惺惺矣。

guān shì tài zhī jí huàn zé fú yún zhuǎn yǒu cháng qíng

观世态之极幻,则浮云转有常情;

jǔ shì wèi zhī jiē kōng zé liú shuǐ fān duō nóng zhǐ

咀世味之皆空,则流水翻多浓旨。

dà fán cōng míng zhī rén jí shì wù shì

大凡聪明之人,极是误事。

hé yǐ gù wéi cōng míng shēng yì jiàn yì jiàn yī shēng biàn bù rěn shě gē

何以故,惟聪明生意见,意见一生,便不忍舍割。

wǎng wǎng ruò yú ài hé yù hǎi zhě jiē jí cōng míng zhī rén

往往溺于爱河欲海者,皆极聪明之人。

shì fēi bú dào diào yú chù róng rǔ cháng suí qí mǎ rén

是非不到钓鱼处,荣辱常随骑马人。

míng xīn wèi huà duì qī nú yì zì jīn zhuāng

名心未化,对妻孥亦自矜庄;

yǐn zhōng shì rán jí mèng mèi jiē chéng qīng chǔ

隐衷释然,即梦寐皆成清楚。

guān sū jì zǐ yǐ pín qióng dé zhì zé fù guō èr qǐng tián wù rén shí duō

观苏季子以贫穷得志,则负郭二顷田,误人实多;

guān sū jì zǐ yǐ gōng míng shā shēn zé wǔ ān liù guó yìn hài rén yì bù qiǎn

观苏季子以功名杀身,则武安六国印,害人亦不浅。

míng lì chǎng zhōng nán róng líng lì

名利场中,难容伶俐;

shēng sǐ lù shàng zhèng yào hú tú

生死路上,正要糊涂。

yī bēi jiǔ liú wàn shì míng bù rú shēng qián yī bēi jiǔ zì shēn xíng lè ěr huáng xù qí tā

一杯酒留万世名,不如生前一杯酒,自身行乐耳,遑恤其他;

bǎi nián rén zuò qiān nián diào zhì jīn shuí shì bǎi nián rén yī guān jí shēn wàn shì dōu yǐ

百年人做千年调,至今谁是百年人,一棺戢身,万事都已。

jiāo yě fēi zàng rén zhī chù lóu tái shì wèi qiū mù

郊野非葬人之处,楼台是为邱墓;

biān sài fēi shā rén zhī chǎng gē wǔ shì wèi dāo bīng

边塞非杀人之场,歌舞是为刀兵。

shì guān luó qǐ fēn fēn hé yì jīng qí mì mì

试观罗绮纷纷,何异旌旗密密;

tīng guǎn xián rǒng rǒng hé yì sōng bǎi xiāo xiāo

听管弦冗冗,何异松柏萧萧。

zàng wáng hóu zhī gǔ néng xiāo jǐ chù lóu tái

葬王侯之骨,能消几处楼台;

luò zhuàng shì zhī tóu jīng de jǐ fān gē wǔ

落壮士之头,经得几番歌舞。

dá zhě tǒng wèi yī guān yú rén zhǐ wèi liǎng dì

达者统为一观,愚人指为两地。

jié yì ào qīng yún wén zhāng gāo bái xuě

节义傲青云,文章高白雪。

ruò bù yǐ dé xìng táo róng zhī zhōng wèi xuè qì zhī sī jì néng zhī mò

若不以德性陶镕之,终为血气之私,技能之末。

wǒ yǒu gōng yú rén bù kě niàn ér guò zé bù kě bù niàn

我有功于人,不可念,而过则不可不念;

rén yǒu ēn yú wǒ bù kě wàng ér yuàn zé bù kě bù wàng

人有恩于我,不可忘,而怨则不可不忘。

jìng lù zhǎi chù liú yī bù yú rén xíng

径路窄处,留一步与人行;

zī wèi nóng de jiǎn sān fēn ràng rén shì

滋味浓的,减三分让人嗜。

cǐ shì shè shì yī jí ān lè fǎ

此是涉世一极安乐法。

jǐ qíng bù kě zòng dāng yòng nì zhī fǎ zhì zhī qí dào zài yī rěn zì

己情不可纵,当用逆之法制之,其道在一忍字;

rén qíng bù kě fú dāng yòng shùn zhī fǎ diào zhī qí dào zài yī shù zì

人情不可拂,当用顺之法调之,其道在一恕字。

zuó rì zhī fēi bù kě liú liú zhī zé gēn jìn fù méng ér chén qíng zhōng lèi hu lǐ qù

过去的错误不可保留,保留它就会像余烬复燃,世俗的情感终究会拖累理性的旨趣;

jīn rì zhī shì bù kě zhí zhí zhī zé zhā zǐ wèi huà ér lǐ qù fǎn zhuǎn wèi yù gēn

现在的正确也不可固执,固执它就会像渣滓未能化解,理性的旨趣反而会转变成欲望的根源。

wén zhāng bù liáo shān shuǐ pǐ shēn xīn měi bèi yě yún jī

文章不疗山水癖,身心每被野云羁。

✦ You read 集醒篇

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.