小窗幽记 · 陈继儒 · Chapter 11 of 12

集法篇

PinyinModern Translation
Size

zì fāng páo fú jīn zhī tài biàn mǎn tiān xià ér chāo tuō yǐng jué zhī shì suì yǐ tóng wū hé liú jiáo zhī ér shì dào bù gǔ yǐ

自方袍幅巾之态,遍满天下,而超脱颖绝之士,遂以同污合流矫之,而世道不古矣。

fu yū fǔ zhě jì ní yú fǎ ér chāo tuō zhě yòu yuè yú fǎ rán zé shì jūn zǐ yì bù piān bù yǐ qī wú suǒ ní yuè zé jǐ yǐ hé bì fāng páo fú jīn zuò cǐ yū tài yé

夫迂腐者,既泥于法,而超脱者,又越于法,然则士君子亦不偏不倚,期无所泥越则己矣,何必方袍幅巾,作此迂态耶!

jí fǎ dì shí yī

集法第十一。

yī xīn kě yǐ jiāo wàn you èr xīn bù kě yǐ jiāo yī you

一心可以交万友,二心不可以交一友。

fán shì liú bù jìn zhī yì zé jī yuán fán wù liú bù jìn zhī yì zé yòng yù fán qíng liú bù jìn zhī yì zé wèi shēn fán yán liú bù jìn zhī yì zé zhì yuǎn fán xìng liú bù jìn zhī yì zé qù duō fán cái liú bù jìn zhī yì zé shén mǎn

凡事留不尽之意则机圆,凡物留不尽之意则用裕,凡情留不尽之意则味深,凡言留不尽之意则致远,凡兴留不尽之意则趣多,凡才留不尽之意则神满。

yǒu shì fǎ yǒu shì yuán yǒu shì qíng

有世法,有世缘,有世情。

yuán fēi qíng zé yì duàn

缘非情,则易断;

qíng fēi fǎ zé yì liú

情非法,则易流。

shì duō lǐ suǒ nán bì zhī shì mò zhí sòng rén dào xué

世多理所难必之事,莫执宋人道学;

shì duō qíng suǒ nán tōng zhī shì mò shuō jìn rén fēng liú

世多情所难通之事,莫说晋人风流。

shào nián rén yào xīn máng máng zé shè fú qì

少年人要心忙,忙则摄浮气;

lǎo nián rén yào xīn xián xián zé lè yú nián

老年人要心闲,闲则乐余年。

jìn rén qīng tán sòng rén lǐ xué yǐ jìn rén qiǎn sú yǐ sòng rén zhī gōng hé zhī shuāng měi fēn zhī liǎng shāng yě

晋人清谈,宋人理学,以晋人遣俗,以宋人禔躬,合之双美,分之两伤也。

mò xíng xīn shàng guò bù qù shì mò cún shì shàng xíng bù qù xīn

莫行心上过不去事,莫存事上行不去心。

máng chǔ shì wèi cháng xiàng xián zhōng xiān jiǎn diǎn

忙处事为,常向闲中先检点;

dòng shí niàn xiǎng yù cóng jìng lǐ mì cāo chi

动时念想,预从静里密操持。

qīng tiān bái rì chù jié yì zì àn shì wū lòu chù péi lái

青天白日处节义,自暗室屋漏处培来;

xuán zhuǎn qián kūn de jīng lún zì lín shēn lǚ bó chù cāo chū

旋转乾坤的经纶,自临深履薄处操出。

yǐ jī huò cái zhī xīn jī xué wèn yǐ qiú gōng míng zhī niàn qiú dào dé yǐ ài zǐ nǚ zhī xīn ài fù mǔ yǐ bǎo jué wèi zhī cè bǎo guó jiā

以积货财之心积学问,以求功名之念求道德,以爱子女之心爱父母,以保爵位之策保国家。

hé yǐ xià dá wéi yǒu shì fēi

何以下达,惟有饰非;

hé yǐ shàng dá wú rú gǎi guò

何以上达,无如改过。

yī diǎn bù rěn de niàn tou shì shēng mín shēng wù zhī gēn yá

一点不忍心的念头,是养育人民、化育万物的根基;

yī duàn bù wéi de qì xiàng shì chēng tiān chēng de zhī zhù shí

一段不为的气象,是撑天撑地之柱石。

bù kě chéng xǐ ér qīng nuò bù kě yīn zuì ér shēng chēn

不可乘喜而轻诺,不可因醉而生嗔;

bù kě chéng kuài ér duō shì bù kě yīn juàn ér xiān zhōng

不可乘快而多事,不可因倦而鲜终。

yì fáng lǜ rú bō kǒu fáng yán rú è shēn fáng rǎn rú duó xíng fáng guò rú gē

意防虑如拨,口防言如遏,身防染如夺,行防过如割。

bái shā zài ní yǔ zhī jù hēi jiān rǎn zhī xí jiǔ yǐ

白沙在泥,与之俱黑,渐染之习久矣;

tā shān zhī shí kě yǐ gōng yù qiē cuō zhī lì dà yān

他山之石,可以攻玉,切磋之力大焉。

lǐ yì lián chǐ kě yǐ lǜ jǐ bù kě yǐ shéng rén

礼义廉耻,可以律己,不可以绳人。

lǜ jǐ zé guǎ guò shéng rén zé guǎ hé

律己则寡过,绳人则寡合。

fán shì tāo huì bù dú yì jǐ yì qiě yì rén

凡事韬晦,不独益己,抑且益人;

fán shì biǎo bào bù dú sǔn rén yì qiě sǔn jǐ

凡事表暴,不独损人,抑且损己。

jué rén zhī zhà bù xíng yú yán

觉人之诈,不形于言;

shòu rén zhī wǔ bù dòng yú sè

受人之侮,不动于色。

cǐ zhōng yǒu wú qióng yì wèi yì yǒu wú qióng shòu yòng

此中有无穷意味,亦有无穷受用。

jué wèi bù yí tài shèng tài shèng zé wēi

爵位不宜太盛,太盛则危;

néng shì bù yí jǐn bì jǐn bì zé shuāi

能事不宜尽毕,尽毕则衰。

yù gù jiù zhī jiāo yì qì yào yù xīn

遇故旧之交,意气要愈新;

chù yǐn wēi zhī shì xīn jì yi yù xiǎn

处隐微之事,心迹宜愈显;

dài shuāi xiǔ zhī rén ēn lǐ yào yù lóng

待衰朽之人,恩礼要愈隆。

yōu qín shì měi dé tài kǔ zé wú yǐ shì xìng yí qíng

忧心勤劳是一种美德,但过于辛苦就无法使性情舒畅愉悦;

dàn bó shì gāo fēng tài kū zé wú yǐ jì rén lì wù

澹泊是高风,太枯则无以济人利物。

zuò rén yào tuō sú bù kě cún yī jiǎo sú zhī xīn

做人要脱俗,不可存一矫俗之心;

yìng shì yào suí shí bù kě qǐ yī qū shí zhī niàn

处世要顺应时势,不可产生迎合潮流的想法。

cóng shī yán míng shì xiān chuí jiào zhī shí yì

从师延名士,鲜垂教之实益;

wèi tú pān gāo dì shǎo shòu huì zhī zhēn xīn

为徒攀高第,少受诲之真心。

nán zǐ yǒu dé biàn shì cái nǚ zǐ wú cái biàn shì dé

男子有德便是才,女子无才便是德。

bìng zhōng zhī qù wèi bù kě bù cháng

病中之趣味,不可不尝;

qióng tú zhī jǐng jiè bù kě bù lì

穷途之景界,不可不历。

cái rén guó shì jì fù bù qún zhī cái dìng fù bù jī zhī xíng shì yǐ cái shāo yā zhòng zé jì xīn shēng xíng shāo wéi shí zé cè mù zhì

才人国士,既负不群之才,定负不羁之行,是以才稍压众则忌心生,行稍违时则侧目至。

sǐ hòu shēng míng kōng yù mù zhōng zhī hái gǔ

死后声名,空誉墓中之骸骨;

qióng tú liáo dǎo shuí lián gōng wài zhī é méi

穷途潦倒,谁怜宫外之蛾眉。

guì rén zhī jiāo pín shì yě jiāo sè yì lù

贵人之交贫士也,骄色易露;

pín shì zhī jiāo guì rén yě ào gǔ dāng cún

贫士之交贵人也,傲骨当存。

jūn zǐ chǔ shì níng rén fù jǐ jǐ wú fù rén

君子处事,宁人负己,己无负人;

xiǎo rén chǔ shì níng jǐ fù rén wú rén fù jǐ

小人处事,宁己负人,无人负己。

yàn shén yuē cuì fēi mò shén yuē huí shì zhǐ shén yuē shàng qīng bǐ shén yuē chāng huà yòu yuē pèi ā

砚神曰淬妃,墨神曰回氏,纸神曰尚卿,笔神曰昌化,又曰佩阿。

yào zhì shì bàn bù lún yǔ

要治世,半部《论语》;

yào chū shì yī juàn nán huá

要出世,一卷《南华》。

qiú jiàn zhī yú rén shì yì qiú zhēn zhī yú zì jǐ nán

求见知于人世易,求真知于自己难;

qiú fěn shì yú ěr mù yì qiú wú kuì yú yǐn wēi nán

求粉饰于耳目易,求无愧于隐微难。

shèng rén zhī yán xū cháng jiāng lái yǎn tóu guò kǒu tóu zhuǎn xīn tóu yùn

圣人之言,须常将来眼头过,口头转,心头运。

yǔ qí qiǎo chí yú mò bù ruò zhuō jiè yú chū

与其巧持于末,不若拙戒于初。

jūn zǐ yǒu sān xī cǐ shēng bù xué yī kě xī

君子有三惜:此生不学,一可惜;

cǐ rì xián guò èr kě xī

此日闲过,二可惜;

cǐ shēn yī bài sān kě xī

此身一败,三可惜。

zhòu guān zhū qī zǐ yè bo zhū mèng mèi

昼观诸妻子,夜卜诸梦寐。

liǎng zhě wú kuì shǐ kě yán xué

两者无愧,始可言学。

shì dà fū sān rì bù dú shū zé lǐ yì bù jiāo biàn jué miàn mù kě zēng yǔ yán wú wèi

士大夫三日不读书,则礼义不交,便觉面目可憎,语言无味。

yǔ qí mì miàn jiāo bù ruò qīn liàng you

与其密面交,不若亲谅友;

yǔ qí shī xīn ēn bù ruò hái jiù zhài

与其施新恩,不若还旧债。

shì rén suǒ guì jié xíng wèi dà

士人所贵,节行为大。

xuān miǎn shī zhī yǒu shí ér fù lái

轩冕失之,有时而复来;

jié xíng shī zhī zhōng shēn bù kě de yǐ

节行失之,终身不可得矣。

shì bù kě yǐ jǐn yán bù kě dào jǐn fú bù kě xiǎng jǐn shì bù kě chù jǐn yì wèi piān cháng

势不可倚尽,言不可道尽,福不可享尽,事不可处尽,意味偏长。

jìng zuò rán hòu zhī píng rì zhī qì fú shǒu mò rán hòu zhī píng rì zhī yán zào shěng shì rán hòu zhī píng rì zhī guì xián bì hù rán hòu zhī píng rì zhī jiāo làn guǎ yù rán hòu zhī píng rì zhī bìng duō jìn qíng rán hòu zhī píng rì zhī niàn kè

静坐然后知平日之气浮,守默然后知平日之言躁,省事然后知平日之贵闲,闭户然后知平日之交滥,寡欲然后知平日之病多,近情然后知平日之念刻。

xǐ shí zhī yán duō shī xìn nù shí zhī yán duō shī tǐ

喜时之言多失信,怒时之言多失体。

fàn jiāo zé duō fèi duō fèi zé duō yíng duō yíng zé duō qiú duō qiú zé duō rǔ

泛交则多费,多费则多营,多营则多求,多求则多辱。

zhèng yǐ chǔ xīn lián yǐ lǜ jǐ zhōng yǐ shì jūn gōng yǐ shì zhǎng xìn yǐ jiē wù kuān yǐ dài xià jìng yǐ qià shì cǐ jū guān zhī qī yào yě

正以处心,廉以律己,忠以事君,恭以事长,信以接物,宽以待下,敬以洽事,此居官之七要也。

shèng rén chéng dà shì yè zhě cóng zhàn zhàn jīng jīng zhī xiǎo xīn lái

圣人成大事业者,从战战兢兢之小心来。

jiǔ rù shé chū shé chū yán shī yán shī shēn qì

酒入舌出,舌出言失,言失身弃。

yú yǐ wéi qì shēn bù rú qì jiǔ

余以为弃身,不如弃酒。

qīng tiān bái rì hé fēng qìng yún bù tè rén duō xǐ sè jí niǎo que qiě yǒu hào yīn

青天白日,和风庆云,不特人多喜色,即鸟鹊且有好音。

ruò bào fēng nù yǔ jí léi yōu diàn niǎo yì tóu lín rén jiē bì hù

若暴风怒雨,疾雷幽电,鸟亦投林,人皆闭户。

gù jūn zi yǐ tài hé yuán qì wéi zhǔ

故君子以太和元气为主。

xiōng zhōng luò yì qì liǎng zì zé jiāo yóu dìng bù dé lì

胸中落意气两字,则交游定不得力;

luò sāo yǎ èr zì zé dú shū dìng bù dé shēn xīn

落骚雅二字,则读书定不得深心。

wéi shū bù wèn guì jiàn pín fù lǎo shào guān shū yī juàn zé zēng yī juàn zhī yì

惟书不问贵贱贫富老少,观书一卷,则增一卷之益;

guān shū yī rì zé yǒu yī rì zhī yì

观书一日,则有一日之益。

tǎn yì qí xīn xiōng shuài zhēn qí xiào yǔ shū yě qí lǐ shù jiǎn shǎo qí jiāo yóu

坦易其心胸,率真其笑语,疏野其礼数,简少其交游。

hǎo chǒu bù kě tài míng yì lùn bù kě wu jǐn qíng shì bù kě dān jié hào wù bù kě zhòu shī

好丑不可太明,议论不可务尽,情势不可殚竭,好恶不可骤施。

bù fēng zhī bō kāi yǎn zhī mèng jiē néng zēng jìn dào xīn

不风之波,开眼之梦,皆能增进道心。

kāi kǒu jī qiào rén shì qīng bó dì yī jiàn bù wéi sàng dé yì zú sàng shēn

开口讥诮人,是轻薄第一件,不惟丧德,亦足丧身。

bù néng shòu yán zhě bù kě qīng yǔ yī yán cǐ shì shàn jiāo fǎ

不能受言者,不可轻与一言,此是善交法。

jūn zǐ yú rén dāng yú yǒu guò zhōng qiú wú guò bù dàng yú wú guò zhōng qiú yǒu guò

君子于人,当于有过中求无过,不当于无过中求有过。

wǒ néng róng rén rén zài wǒ fàn wéi bào zhī zài wǒ bù bào zài wǒ

我能容人,人在我范围,报之在我,不报在我;

rén ruò róng wǒ wǒ zài rén fàn wéi bù bào bù zhī bào zhī bù zhī

人若容我,我在人范围,不报不知,报之不知。

zì zhòng zhě rán hòu rén zhòng rén qīng zhě yóu wǒ zì qīng

自重者然后人重,人轻者由我自轻。

gāo míng xìng duō shū tuō xū xué jīng yán

高明性多疏脱,须学精严;

juàn jiè cháng kǔ yū jū dāng sī yuán zhuǎn

狷介常苦迂拘,当思圆转。

yù zuò jīng jīn měi yù de rén pǐn dìng zòng liè huǒ duàn lái

欲做精金美玉的人品,定从烈火锻来;

sī lì jiē dì xiān tiān de shì gōng xū xiàng báo bīng lǚ guò

思立揭地掀天的事功,须向薄冰履过。

xìng bù kě zòng nù bù kě liú yǔ bù kě jī yǐn bù kě guò

性不可纵,怒不可留,语不可激,饮不可过。

shì sī ēn bù rú fú gōng yì

市私恩,不如扶公议;

jié xīn zhī bù rú dūn jiù hǎo

结新知,不如敦旧好;

lì róng míng bù rú zhǒng yǐn dé

立荣名,不如种隐德;

shàng qí jié bù rú jǐn yōng xíng

尚奇节,不如谨庸行。

bù shí xīn bù chéng shì

不实心,不成事;

bù xū xīn bù zhī shì

不虚心,不知事。

lǎo chéng rén shòu bìng zài zuò yì bù qū

老成人受病,在作意步趋;

shào nián rén shòu bìng zài jiǎ yì chāo tuō

少年人受病,在假意超脱。

wéi shàn yǒu biǎo lǐ shǐ zhōng zhī yì bù guò jiǎ hǎo rén

为善有表里始终之异,不过假好人;

wèi è wú biǎo lǐ shǐ zhōng zhī yì dǎo shì yìng hàn zi

为恶无表里始终之异,倒是硬汉子。

rù xīn chù zhǐ chǐ xuán mén dé yì shí qiān gǔ kuài shì

入心处咫尺玄门,得意时千古快事。

shì jiān huì tǎo pián yí rén bì shì chī guò kuī zhě

世间会讨便宜人,必是吃过亏者。

shū shì tóng rén měi dú yī piān zì jué qǐn shí yǒu wèi

书是同人,每读一篇,自觉寝食有味;

fú wèi lǎo yǒu dàn kuī bàn jié zhuǎn sī qián jìng zhēn kōng

佛为老友,但窥半偈,转思前境真空。

tiān dì jù bù xǐng luò de hūn chén zuì mèng

天地俱不醒,落得昏沉醉梦;

hóng méng lǜ shì kè wang xún liáo kuò zhǔ rén

洪蒙率是客,枉寻寥廓主人。

lǎo chéng rén bì diǎn bì zé bàn bù kě guī

老成人必典必则,半步可规;

qì mèn rén bù tǔ bù rú yī shí nán duì

气闷人不吐不茹,一时难对。

zhòng you zhě jiāo shí jí nán kàn de nán yǐ gù zhuǎn zhòng

重友者,交时极难,看得难,以故转重;

qīng you zhě jiāo shí jí yì kàn de yì yǐ gù zhuǎn qīng

轻友者,交时极易,看得易,以故转轻。

yǎn hù fén xiāng qīng fú yǐ jù

掩户焚香,清福已具。

rú wú fú zhě dìng shēng tā xiǎng

如无福者,定生他想。

gèng yǒu fú zhě fǔ yǐ dú shū

更有福者,辅以读书。

guó jiā yòng rén yóu nóng jiā jī sù

国家用人,犹农家积粟。

sù jī yú fēng nián nǎi kě jì jī

粟积于丰年,乃可济饥;

cái chǔ yú píng shí nǎi kě jì yòng

才储于平时,乃可济用。

kǎo rén pǐn yào zài wǔ lún shàng jiàn

考人品,要在五伦上见。

cǐ chù de zé xiǎo guò bù zú cī

此处得,则小过不足疵;

cǐ chù shī zé zhòng zhǎng bù zú lù

此处失,则众长不足录。

yǐ wú lěi zhī shén hé yǒu dào zhī qì gōng shāng zàn lí bù kě de yǐ

以无累之神,合有道之器,宫商暂离,不可得已。

jīng shén qīng wàng jìng jìng dōu yǒu huì xīn

精神清旺,境境都有会心;

zhì qì hūn yú chǔ chù jù chéng mèng huàn

志气昏愚,处处俱成梦幻。

mèng jiāo yǒu jù yún qīng shān niǎn wèi chén bái rì wú xián rén

孟郊有句云:“青山碾为尘,白日无闲人。

yú qiū yún bái rì ruò bù luò hóng chén yīng gēng shēn

”于邺云:“白日若不落,红尘应更深。

yòu yún rú féng yōu yǐn chù shì yù dú xǐng rén

”又云:“如逢幽隐处,似遇独醒人。

wáng wéi yún xíng dào shuǐ qióng chǔ zuò kàn yún qǐ shí

”王维云:“行到水穷处,坐看云起时。

yòu yún míng yuè sōng jiān zhào qīng quán shí shàng liú

”又云:“明月松间照,清泉石上流。

jiǎo rán yún shǎo shí bú jiàn shān biàn jué wú qí qù

”皎然云:“少时不见山,便觉无奇趣。

měi yī yín fěng yì sī piān piān

”每一吟讽,逸思翩翩。

✦ You read 集法篇

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.