第一百回 — 三国演义 — 罗贯中

hàn bīng jié zhài pò cáo zhēn wǔ hòu dòu zhèn rǔ zhòng dá

汉兵劫寨破曹真武侯斗阵辱仲达

què shuō zhòng jiāng wén kǒng míng bù zhuī wèi bīng jù rù zhàng gào yuē wèi bīng kǔ yǔ bù néng tún zhā yīn cǐ huí qù zhèng hǎo chéng shì zhuī zhī

却说众将闻孔明不追魏兵，俱入帐告曰：“魏兵苦雨，不能屯紥，因此回去，正好乘势追之。

chéng xiàng rú hé bù zhuī

丞相如何不追？

kǒng míng yuē sī mǎ yì shàn néng yòng bīng jīn jūn tuì bì yǒu mái fú

”孔明曰：“司马懿善能用兵，今军退必有埋伏。

wú ruò zhuī zhī zhèng zhōng qí jì

吾若追之，正中其计。

bù rú zòng tā yuǎn qù wú què fēn bīng jìng chū xié gǔ ér qǔ qí shān shǐ wèi rén bù dī fáng yě

不如纵他远去，吾却分兵径出斜谷而取祁山，使魏人不提防也。

zhòng jiāng yuē qǔ cháng ān zhī de bié yǒu lù tú

”众将曰：“取长安之地，别有路途；

chéng xiàng zhǐ qǔ qí shān hé yě

丞相只取祁山，何也？

kǒng míng yuē qí shān nǎi cháng ān zhī shǒu yě lǒng xī zhū jùn tǎng yǒu bīng lái bì jīng yóu cǐ de

”孔明曰：“祁山乃长安之首也：陇西诸郡，倘有兵来，必经由此地；

gēng jiān qián lín wèi bīn hòu kào xié gǔ zuǒ chū yòu rù

更兼前临渭滨，后靠斜谷，左出右入。

kě yǐ fú bīng nǎi yòng wǔ zhī dì

可以伏兵，乃用武之地。

wú gù yù xiān qǔ cǐ de dì lì yě

吾故欲先取此，得地利也。

zhòng jiāng jiē bài fú

”众将皆拜服。

kǒng míng lìng wèi yán zhāng yí dù qióng chén shì chū jī gǔ

孔明令魏延、张嶷、杜琼、陈式出箕谷；

mǎ dài wáng píng zhāng yì mǎ zhōng chū xié gǔ jù huì yú qí shān

马岱、王平、张翼、马忠出斜谷：俱会于祁山。

tiáo bō yǐ dìng kǒng míng zì tí dà jūn lìng guān xìng liáo huà wèi xiān fēng suí hòu jìn fā

调拨已定，孔明自提大军，令关兴、廖化为先锋，随后进发。

què shuō cáo zhēn sī mǎ yì èr rén zài hòu jiān dū rén mǎ lìng yī jūn rù chén cāng gǔ dào tàn shì huí bào shuō shǔ bīng bù lái

却说曹真、司马懿二人，在后监督人马，令一军入陈仓古道探视，回报说蜀兵不来。

yòu xíng xún rì hòu miàn mái fú zhòng jiāng jiē huí shuō shǔ bīng quán wú yīn hào

又行旬日，后面埋伏众将皆回，说蜀兵全无音耗。

zhēn yuē lián mián qiū yǔ zhàn dào duàn jué shǔ rén qǐ zhī wú děng tuì jūn yé

真曰：“连绵秋雨，栈道断绝，蜀人岂知吾等退军耶？

yì yuē shǔ bīng suí hòu chū yǐ

”懿曰：“蜀兵随后出矣。

zhēn yuē hé yǐ zhī zhī

”真曰：“何以知之？

yì yuē lián rì qíng míng shǔ bīng bù gǎn liào wú yǒu fú bīng yě gù zòng wǒ bīng yuǎn qù

”懿曰：“连日晴明，蜀兵不赶，料吾有伏兵也，故纵我兵远去；

dài wǒ bīng guò jǐn tā què duó qí shān yǐ

待我兵过尽，他却夺祁山矣。

cáo zhēn bù xìn

”曹真不信。

yì yuē zi dān rú hé bù xìn

懿曰：“子丹如何不信？

wú liào kǒng míng bì cóng liǎng gǔ ér lái

吾料孔明必从两谷而来。

wú yǔ zi dān gè shǒu yī gǔ kǒu shí rì wéi qī

吾与子丹各守一谷口，十日为期。

ruò wú shǔ bīng lái wǒ miàn tu hóng fěn shēn chuān nǚ yī lái yíng zhōng fú zuì

若无蜀兵来，我面涂红粉，身穿女衣，来营中伏罪。

zhēn yuē ruò yǒu shǔ bīng lái wǒ yuàn jiāng tiān zǐ suǒ cì yù dài yī tiáo yù mǎ yì pǐ yǔ nǐ

”真曰：“若有蜀兵来，我愿将天子所赐玉带一条、御马一匹与你。

jí fēn bīng liǎng lù zhēn yǐn bīng zhūn yú qí shān zhī xi xié gǔ kǒu

”即分兵两路：真引兵屯于祁山之西，斜谷口；

yì yǐn jūn zhūn yú qí shān zhī dōng jī gǔ kǒu

懿引军屯于祁山之东，箕谷口。

gè xià zhài yǐ bì

各下寨已毕。

yì xiān yǐn yī zhī bīng fú yú shān gǔ zhōng

懿先引一枝兵伏于山谷中；

qí yú jūn mǎ gè yú yào lù ān yíng

其余军马，各于要路安营。

yì gēng huàn yī zhuāng zá zài quán jūn zhī nèi biàn guān gè yíng

懿更换衣装，杂在全军之内，遍观各营。

hū dào yī yíng yǒu yī piān jiāng yǎng tiān ér yuàn yuē dà yǔ lín le xǔ duō shí bù kěn huí qù

忽到一营，有一偏将仰天而怨曰：“大雨淋了许多时，不肯回去；

jīn yòu zài zhè lǐ dùn zhù qiáng yào dǔ sài què bù kǔ le guān jūn

今又在这里顿住，强要赌赛，却不苦了官军！

yì wén yán guī zhài shēng zhàng jù zhòng jiāng jiē dào zhàng xià āi chū nà jiāng lái

”懿闻言，归寨升帐，聚众将皆到帐下，挨出那将来。

yì huà zhī yuē cháo tíng yǎng jūn qiān rì yòng zài yī shí

懿叱之曰：“朝廷养军千日，用在一时。

rǔ ān gǎn chū yuàn yán yǐ màn jūn xīn

汝安敢出怨言，以慢军心！

qí rén bù zhāo

”其人不招。

yì jiào chū tóng bàn zhī rén duì zhèng nà jiāng bù néng dǐ lài

懿叫出同伴之人对证，那将不能抵赖。

yì yuē wú fēi dǔ sài

懿曰：“吾非赌赛；

yù shèng shǔ bīng lìng rǔ gè rén yǒu gōng huí cháo rǔ nǎi wàng chū yuàn yán zì qǔ zuì lì

欲胜蜀兵，令汝各人有功回朝，汝乃妄出怨言，自取罪戾！

hè lìng wǔ shì tuī chū zhǎn zhī

”喝令武士推出斩之。

xū yú xiàn shǒu zhàng xià

须臾，献首帐下。

zhòng jiāng sǒng rán

众将悚然。

yì yuē rǔ děng zhū jiāng jiē yào jìn xīn yǐ fáng shǔ bīng

懿曰：“汝等诸将皆要尽心以防蜀兵。

tīng wú zhōng jūn pào xiǎng sì miàn jiē jìn

听吾中军炮响，四面皆进。

zhòng jiāng shòu lìng ér tuì

”众将受令而退。

què shuō wèi yán zhāng yí chén shì dù qióng sì jiāng yǐn èr wàn bīng qǔ jī gǔ ér jìn

却说魏延、张嶷、陈式、杜琼四将，引二万兵，取箕谷而进。

zhèng xíng zhī jiān hū bào cān móu shān zhī dào lái

正行之间，忽报参谋邓芝到来。

sì jiāng wèn qí gù zhī yuē chéng xiàng yǒu lìng rú chū jī gǔ dī fáng wèi bīng mái fú bù kě qīng jìn

四将问其故，芝曰：“丞相有令：如出箕谷，提防魏兵埋伏，不可轻进。

chén shì yuē chéng xiàng yòng bīng hé duō yí yé

”陈式曰：“丞相用兵何多疑耶？

wú liào wèi bīng lián zāo dà yǔ yī jiǎ jiē huǐ bì rán jí guī

吾料魏兵连遭大雨，衣甲皆毁，必然急归；

ān dé yòu yǒu mái fú

安得又有埋伏？

jīn wú bīng bèi dào ér jìn kě huò dà shèng rú hé yòu jiào xiū jìn

今吾兵倍道而进，可获大胜，如何又教休进？

zhī yuē chéng xiàng jì wú bù zhōng móu wú bù chéng rǔ ān gǎn wéi lìng

”芝曰：“丞相计无不中，谋无不成，汝安敢违令？

shì xiào yuē chéng xiàng ruò guǒ duō móu bù zhì jiē tíng zhī shī

”式笑曰：“丞相若果多谋，不致街亭之失！

wèi yán xiǎng qǐ kǒng míng xiàng rì bù tīng qí jì yì xiào yuē chéng xiàng ruò tīng wú yán jìng chū zǐ wǔ gǔ cǐ shí xiū shuō cháng ān lián luò yáng jiē de yǐ

”魏延想起孔明向日不听其计，亦笑曰：“丞相若听吾言，径出子午谷，此时休说长安，连洛阳皆得矣！

jīn zhí dìng yào chū qí shān

今执定要出祁山。

yǒu hé yì yé

有何益耶？

jì lìng jìn bīng jīn yòu jiào xiū jìn

既令进兵，今又教休进。

hé qí hào lìng bù míng

何其号令不明！

shì yuē wú zì yǒu wǔ qiān bīng jìng chū jī gǔ xiān dào qí shān xià zhài kàn chéng xiàng xiū yě bù xiū

”式曰：“吾自有五千兵，径出箕谷，先到祁山下寨，看丞相羞也不羞！

zhī zài sān zǔ dāng shì zhǐ bù tīng jìng zì yǐn wǔ qiān bīng chū jī gǔ qù le

”芝再三阻当，式只不听，径自引五千兵出箕谷去了。

shān zhī zhǐ de fēi bào kǒng míng

邓芝只得飞报孔明。

què shuō chén shì yǐn bīng xíng bù shù lǐ hū tīng de yī shēng pào xiǎng sì miàn fú bīng jiē chū

却说陈式引兵行不数里，忽听的一声炮响，四面伏兵皆出。

shì jí tuì shí wèi bīng sāi mǎn gǔ kǒu wéi de tiě tǒng xiāng sì

式急退时，魏兵塞满谷口，围得铁桶相似。

shì zuǒ chōng yòu tū bù néng de tuō

式左冲右突，不能得脱。

hū wén hǎn shēng dà zhèn yī biāo jūn shā rù nǎi shì wèi yán

忽闻喊声大震，一彪军杀入，乃是魏延。

jiù le chén shì huí dào gǔ zhōng wǔ qiān bīng zhǐ shèng de sì wǔ bǎi dài shāng rén mǎ

救了陈式，回到谷中，五千兵只剩得四五百带伤人马。

bèi hòu wèi bīng gǎn lái què de dù qióng zhāng yí yǐn bīng jiē yìng wèi bīng fāng tuì

背后魏兵赶来，却得杜琼、张嶷引兵接应，魏兵方退。

chén wèi èr rén fāng xìn kǒng míng xiān jiàn rú shén ào huǐ bù jí

陈、魏二人方信孔明先见如神，懊悔不及。

qiě shuō shān zhī huí jiàn kǒng míng yán wèi yán chén shì rú cǐ wú lǐ

且说邓芝回见孔明，言魏延、陈式如此无礼。

kǒng míng xiào yuē wèi yán sù yǒu fǎn xiāng wú zhī bǐ cháng yǒu bù píng zhī yì

孔明笑曰：“魏延素有反相，吾知彼常有不平之意；

yīn lián qí yǒng ér yòng zhī

因怜其勇而用之。

jiǔ hòu bì shēng huàn hài

久后必生患害。

zhèng yán jiān hū liú xīng mǎ bào dào shuō chén shì zhé le sì qiān yú rén zhǐ yǒu sì wǔ bǎi dài shāng rén mǎ zhūn zài gǔ zhōng

”正言间，忽流星马报到，说陈式折了四千余人，止有四五百带伤人马，屯在谷中。

kǒng míng lìng shān zhī zài lái jī gǔ fǔ wèi chén shì fáng qí shēng biàn

孔明令邓芝再来箕谷抚慰陈式，防其生变；

yī miàn huàn mǎ dài wáng píng fēn fù yuē xié gǔ ruò yǒu wèi bīng shǒu bǎ rǔ èr rén yǐn běn bù jūn yuè shān lǐng yè xíng zhòu fú sù chū qí shān zhī zuǒ jǔ huǒ wèi hào

一面唤马岱、王平分付曰：“斜谷若有魏兵守把，汝二人引本部军越山岭，夜行昼伏，速出祁山之左，举火为号。

yòu huàn mǎ zhōng zhāng yì fēn fù yuē rǔ děng yì cóng shān pì xiǎo lù zhòu fú yè xíng jìng chū qí shān zhī yòu jǔ huǒ wèi hào yǔ mǎ dài wáng píng huì hé gòng jié cáo zhēn yíng zhài

”又唤马忠、张翼分付曰：“汝等亦从山僻小路，昼伏夜行，径出祁山之右，举火为号，与马岱、王平会合，共劫曹真营寨。

wú zì cóng gǔ zhōng sān miàn gōng zhī wèi bīng kě pò yě

吾自从谷中三面攻之，魏兵可破也。

sì rén lǐng mìng fēn tóu yǐn bīng qù le

”四人领命分头引兵去了。

kǒng míng yòu huàn guān xìng liáo huà fēn fù yuē rú cǐ rú cǐ

孔明又唤关兴、廖化分付曰：如此如此。

èr rén shòu le mì jì yǐn bīng ér qù

二人受了密计，引兵而去。

kǒng míng zì lǐng jīng bīng bèi dào ér xíng

孔明自领精兵倍道而行。

zhèng xíng jiān yòu huàn wú bān wú yì shòu yǔ mì jì yì yǐn bīng xiān xíng

正行间，又唤吴班、吴懿授与密计，亦引兵先行。

què shuō cáo zhēn xīn zhōng bù xìn shǔ bīng lái yǐ cǐ dài màn zòng lìng jūn shì xiē xī

却说曹真心中不信蜀兵来，以此怠慢，纵令军士歇息；

zhǐ děng shí rì wú shì yào xiū sī mǎ yì bù jué shǒu le qī rì hū yǒu rén bào gǔ zhōng yǒu xiē xiǎo shǔ bīng chū lái

只等十日无事，要羞司马懿，不觉守了七日，忽有人报谷中有些小蜀兵出来。

zhēn lìng fù jiāng qín liáng yǐn wǔ qiān bīng shào tàn bù xǔ zòng lìng shǔ bīng jìn jiè

真令副将秦良引五千兵哨探，不许纵令蜀兵近界。

qín liáng lǐng mìng yǐn bīng gāng dào gǔ kǒu shào jiàn shǔ bīng tuì qù

秦良领命，引兵刚到谷口，哨见蜀兵退去。

liáng jí yǐn bīng gǎn lái xíng dào wǔ liù shí lǐ bú jiàn shǔ bīng xīn xià yí huò jiào jūn shì xià mǎ xiē xī

良急引兵赶来，行到五六十里，不见蜀兵，心下疑惑，教军士下马歇息。

hū shào mǎ bào shuō qián miàn yǒu shǔ bīng mái fú

忽哨马报说：“前面有蜀兵埋伏。

liáng shàng mǎ kàn shí zhī jiàn shān zhōng chén tǔ dà qǐ jí lìng jūn shì dī fáng

”良上马看时，只见山中尘土大起，急令军士提防。

bù yī shí sì bì xiāng hǎn shēng dà zhèn qián miàn wú bān wú yì yǐn bīng shā chū bèi hòu guān xìng liáo huà yǐn bīng shā lái

不一时，四壁厢喊声大震：前面吴班、吴懿引兵杀出，背后关兴、廖化引兵杀来。

zuǒ yòu shì shān jiē wú zǒu lù

左右是山，皆无走路。

shān shàng shǔ bīng dà jiào xià mǎ tóu xiáng zhě miǎn sǐ

山上蜀兵大叫：“下马投降者免死！

wèi bīng dà bàn duō jiàng

”魏兵大半多降。

qín liáng sǐ zhàn bèi liáo huà yī dāo zhǎn yú mǎ xià

秦良死战，被廖化一刀斩于马下。

kǒng míng bǎ jiàng bīng jū yú hòu jūn què jiāng wèi bīng yī jiǎ yǔ shǔ bīng wǔ qiān rén chuān le bàn zuò wèi bīng lìng guān xìng liáo huà wú bān wú yì sì jiāng yǐn zhe jìng bēn cáo zhēn zhài lái

孔明把降兵拘于后军，却将魏兵衣甲与蜀兵五千人穿了，扮作魏兵，令关兴、廖化、吴班、吴懿四将引着，径奔曹真寨来；

xiān lìng bào mǎ rù zhài shuō zhǐ yǒu xiē xiǎo shǔ bīng jǐn gǎn qù le

先令报马入寨说：“只有些小蜀兵，尽赶去了。

zhēn dà xǐ

”真大喜。

hū bào sī mǎ dū du chà xīn fù rén zhì

忽报司马都督差心腹人至。

zhēn huàn rù wèn zhī

真唤入问之。

qí rén gào yuē jīn dū du yòng mái fú jì shā shǔ bīng sì qiān yú rén

其人告曰：“今都督用埋伏计，杀蜀兵四千余人。

sī mǎ dū du zhì yì jiāng jūn jiào xiū jiāng dǔ sài wèi niàn wù yào yòng xīn tí bèi

司马都督致意将军，教休将赌赛为念，务要用心提备。

zhēn yuē wú zhè lǐ bìng wú yí gè shǔ bīng

”真曰：“吾这里并无一个蜀兵。

suì dǎ fā lái rén huí qù

”遂打发来人回去。

hū yòu bào qín liáng yǐn bīng huí lái le

忽又报秦良引兵回来了。

zhēn zì chū zhàng yíng zhī

真自出帐迎之。

bǐ jí dào zhài rén bào qián hòu liǎng bǎ huǒ qǐ

比及到寨，人报前后两把火起。

zhēn jí huí zhài hòu kàn shí guān xìng liáo huà wú bān wú yì sì jiāng zhǐ huī shǔ jūn jiù yíng qián shā jiāng jìn lái

真急回寨后看时，关兴、廖化、吴班、吴懿四将，指麾蜀军，就营前杀将进来；

mǎ dài wáng píng cóng hòu miàn shā lái

马岱、王平从后面杀来；

mǎ zhōng zhāng yì yì yǐn bīng shā dào

马忠、张翼亦引兵杀到。

wèi jūn cuò shǒu bù jí gè zì táo shēng

魏军措手不及，各自逃生。

zhòng jiāng bǎo cáo zhēn wàng dōng ér zǒu bèi hòu shǔ bīng gǎn lái

众将保曹真望东而走，背后蜀兵赶来。

cáo zhēn zhèng bēn zǒu hū rán hǎn shēng dà zhèn yī biāo jūn shā dào

曹真正奔走，忽然喊声大震，一彪军杀到。

zhēn dǎn zhàn xīn jīng shì zhī nǎi sī mǎ yì yě

真胆战心惊，视之，乃司马懿也。

yì dà zhàn yī chǎng shǔ bīng fāng tuì

懿大战一场，蜀兵方退。

zhēn de tuō xiū cán wú dì

真得脱，羞惭无地。

yì yuē zhū gě liàng duó le qí shān dì shì wú děng bù kě jiǔ jū cǐ chù

懿曰：“诸葛亮夺了祁山地势，吾等不可久居此处；

yi qù wèi bīn ān yíng zài zuò liáng tú

宜去渭滨安营，再作良图。

zhēn yuē zhòng dá hé yǐ zhī wú zāo cǐ dà bài yě

”真曰：“仲达何以知吾遭此大败也？

yì yuē jiàn lái rén bào chēng zi dān shuō bìng wú yí gè shǔ bīng wú liào kǒng míng àn lái jié zhài yīn cǐ zhī zhī gù xiāng jiē yīng

”懿曰：“见来人报称子丹说并无一个蜀兵，吾料孔明暗来劫寨，因此知之，故相接应。

jīn guǒ zhòng jì

今果中计。

qiè mò yán dǔ sài zhī shì zhǐ tóng xīn bào guó

切莫言赌赛之事，只同心报国。

cáo zhēn shèn shì huáng kǒng qì chéng jí bìng wò chuáng bù qǐ

”曹真甚是惶恐，气成疾病，卧床不起。

bīng tún wèi bīn yì kǒng jūn xīn yǒu luàn bù gǎn jiào zhēn yǐn bīng

兵屯渭滨，懿恐军心有乱，不敢教真引兵。

què shuō kǒng míng dà qū shì mǎ fù chū qí shān

却说孔明大驱士马，复出祁山。

láo jūn yǐ bì wèi yán chén shì dù qióng zhāng yí rù zhàng bài fú qǐng zuì

劳军已毕，魏延、陈式、杜琼、张嶷入帐拜伏请罪。

kǒng míng yuē shì shuí shī xiàn le jūn lái

孔明曰：“是谁失陷了军来？

yán yuē chén shì bù tīng hào lìng qián rù gǔ kǒu yǐ cǐ dà bài

”延曰：“陈式不听号令，潜入谷口，以此大败。

shì yuē cǐ shì wèi yán jiào wǒ xíng lái

”式曰：“此事魏延教我行来。

kǒng míng yuē tā dào jiù nǐ nǐ fǎn pān tā

”孔明曰：“他倒救你，你反攀他！

jiàng lìng yǐ wéi bù bì qiǎo shuō

将令已违，不必巧说！

jí huà wǔ shì tuī chū chén shì zhǎn zhī

”即叱武士推出陈式斩之。

xū yú xuán shǒu yú zhàng qián yǐ shì zhū jiāng

须臾，悬首于帐前，以示诸将。

cǐ shí kǒng míng bù shā wèi yán yù liú zhī yǐ wéi hòu yòng yě

此时孔明不杀魏延，欲留之以为后用也。

kǒng míng jì zhǎn le chén shì zhèng yì jìn bīng hū yǒu xì zuò bào shuō cáo zhēn wò bìng bù qǐ xiàn zài yíng zhōng zhì liáo

孔明既斩了陈式，正议进兵，忽有细作报说曹真卧病不起，现在营中治疗。

kǒng míng dà xǐ wèi zhū jiāng yuē ruò cáo zhēn bìng qīng bì biàn huí cháng ān

孔明大喜，谓诸将曰：“若曹真病轻，必便回长安。

jīn wèi bīng bù tuì bì wèi bìng zhòng gù liú yú jūn zhōng yǐ ān zhòng rén zhī xīn

今魏兵不退，必为病重，故留于军中，以安众人之心。

wú xiě xià yī shū jiào qín liáng de jiàng bīng chí yǔ cáo zhēn zhēn ruò jiàn zhī bì rán sǐ yǐ

吾写下一书，教秦良的降兵持与曹真，真若见之，必然死矣！

suì huàn jiàng bīng zhì zhàng xià wèn yuē rǔ děng jiē shì wèi jūn fù mǔ qī zǐ duō zài zhōng yuán bù yí jiǔ jū shǔ zhōng

”遂唤降兵至帐下，问曰：“汝等皆是魏军，父母妻子多在中原，不宜久居蜀中。

jīn fàng rǔ děng huí jiā ruò hé

今放汝等回家，若何？

zhòng jūn qì lèi bài xiè

”众军泣泪拜谢。

kǒng míng yuē cáo zi dān yǔ wú yǒu yuē

孔明曰：“曹子丹与吾有约；

wú yǒu yī shū rǔ děng dài huí sòng yǔ zi dān bì yǒu zhòng shǎng

吾有一书，汝等带回，送与子丹，必有重赏。

wèi jūn lǐng le shū bēn huí běn zhài jiāng kǒng míng shū chéng yǔ cáo zhēn

”魏军领了书，奔回本寨，将孔明书呈与曹真。

zhēn fú bìng ér qǐ chāi fēng shì zhī

真扶病而起，拆封视之。

qí shū yuē hàn chéng xiàng wǔ xiāng hóu zhū gě liàng zhì shū yú dà sī mǎ cáo zi dān zhī qián qiè wèi fu wèi jiāng zhě néng qù néng jiù néng róu néng gāng

其书曰：“汉丞相、武乡侯诸葛亮，致书于大司马曹子丹之前：窃谓夫为将者，能去能就，能柔能刚；

néng jìn néng tuì néng ruò néng qiáng

能进能退，能弱能强。

bú dòng rú shān yuè nán cè rú yīn yáng

不动如山岳，难测如阴阳；

wú qióng rú tiān dì chōng shí rú tài cāng

无穷如天地，充实如太仓；

hào miǎo rú sì hǎi xuàn yào rú sān guāng

浩渺如四海，眩曜如三光。

yù zhī tiān wén zhī hàn lào xiān shí dì lǐ zhī píng kāng

预知天文之旱涝，先识地理之平康；

chá zhèn shì zhī qī huì chuāi dí rén zhī duǎn cháng

察阵势之期会，揣敌人之短长。

jiē ěr wú xué hòu bèi shàng nì qióng cāng

嗟尔无学后辈，上逆穹苍；

zhù cuàn guó zhī fǎn zéi chēng dì hào yú luò yáng

助篡国之反贼，称帝号于洛阳；

zǒu cán bīng yú xié gǔ zāo lín yǔ yú chén cāng

走残兵于斜谷，遭霖雨于陈仓；

shuǐ lù kùn fá rén mǎ chāng kuáng

水陆困乏，人马猖狂；

pāo yíng jiāo zhī gē jiǎ qì mǎn de zhī dāo qiāng

抛盈郊之戈甲，弃满地之刀枪；

dū du xīn bēng ér dǎn liè jiāng jūn shǔ cuàn ér láng máng

都督心崩而胆裂，将军鼠窜而狼忙！

wú miàn jiàn guān zhōng zhī fù lǎo hé yán rù xiàng fǔ zhī tīng táng

无面见关中之父老，何颜入相府之厅堂！

shǐ guān bǐng bǐ ér jì lù bǎi xìng zhòng kǒu ér chuán yáng zhòng dá wén zhèn ér tì tì zi dān wàng fēng ér huáng huáng

史官秉笔而记录，百姓众口而传扬：仲达闻阵而惕惕，子丹望风而遑遑！

wú jūn bīng qiáng ér mǎ zhuàng dà jiàng hǔ fèn yǐ lóng xiāng

吾军兵强而马壮，大将虎奋以龙骧；

sǎo qín chuān wèi píng rǎng dàng wèi guó zuò qiū huāng

扫秦川为平壤，荡魏国作丘荒！

cáo zhēn kàn bì hèn qì tián xiōng

”曹真看毕，恨气填胸；

zhì wǎn sǐ yú jūn zhōng

至晚，死于军中。

sī mǎ yì yòng bīng chē zhuāng zài chāi rén sòng fù luò yáng ān zàng

司马懿用兵车装载，差人送赴洛阳安葬。

wèi zhǔ wén zhī cáo zhēn yǐ sǐ jí xià zhào cuī sī mǎ yì chū zhàn

魏主闻知曹真已死，即下诏催司马懿出战。

yì tí dà jūn lái yǔ kǒng míng jiāo fēng gé rì xiān xià zhàn shū

懿提大军来与孔明交锋，隔日先下战书。

kǒng míng wèi zhū jiāng yuē cáo zhēn bì sǐ yǐ

孔明谓诸将曰：“曹真必死矣。

suì pī huí lái rì jiāo fēng shǐ zhě qù le

”遂批回“来日交锋”，使者去了。

kǒng míng dàng yè jiào jiāng wéi shòu le mì jì rú cǐ ér xíng

孔明当夜教姜维受了密计：如此而行；

yòu huàn guān xìng fēn fù rú cǐ rú cǐ

又唤关兴分付：如此如此。

cì rì kǒng míng jǐn qǐ qí shān zhī bīng qián dào wèi bīn yī biān shì hé yī biān shì shān zhōng yāng píng chuān kuàng yě hǎo piàn zhàn chǎng

次日，孔明尽起祁山之兵前到谓滨：一边是河，一边是山，中央平川旷野，好片战场！

liǎng jūn xiāng yíng yǐ gōng jiàn shè zhù zhèn jiǎo

两军相迎，以弓箭射住阵角。

sān tòng gǔ ba wèi zhèn zhōng mén qí kāi chù sī mǎ yì chū mǎ zhòng jiāng suí hòu ér chū

三通鼓罢，魏阵中门旗开处，司马懿出马，众将随后而出。

zhī jiàn kǒng míng duān zuò yú sì lún chē shàng shǒu yáo yǔ shàn

只见孔明端坐于四轮车上，手摇羽扇。

yì yuē wú zhǔ shàng fǎ yáo chán shùn xiāng chuán èr dì zuò zhèn zhōng yuán róng rǔ shǔ wú èr guó zhě nǎi wú zhǔ kuān cí rén hòu kǒng shāng bǎi xìng yě

懿曰：“吾主上法尧禅舜，相传二帝，坐镇中原，容汝蜀、吴二国者，乃吾主宽慈仁厚，恐伤百姓也。

rǔ nǎi nán yáng yī gēng fū bù shí tiān shù qiáng yào xiāng qīn lǐ yi tiǎn miè

汝乃南阳一耕夫，不识天数，强要相侵，理宜殄灭！

rú shěng xīn gǎi guò yi jí zǎo huí gè shǒu jiāng jiè yǐ chéng dǐng zú zhī shì miǎn zhì shēng líng tú tàn rǔ děng jiē de quán shēng

如省心改过，宜即早回，各守疆界，以成鼎足之势，免致生灵涂炭，汝等皆得全生！

kǒng míng xiào yuē wú shòu xiān dì tuō gū zhī zhòng ān kěn bù qīng xīn jié lì yǐ tǎo zéi hu

”孔明笑曰：“吾受先帝托孤之重，安肯不倾心竭力以讨贼乎！

rǔ cáo shì bù jiǔ wèi hàn suǒ miè

汝曹氏不久为汉所灭。

rǔ zǔ fù jiē wèi hàn chén shì shí hàn lù bù sī bào xiào fǎn zhù cuàn nì qǐ bù zì chǐ

汝祖父皆为汉臣，世食汉禄，不思报效，反助篡逆，岂不自耻？

yì xiū cán mǎn miàn yuē wú yǔ rǔ jué yī cí xióng

”懿羞惭满面曰：“吾与汝决一雌雄！

rǔ ruò néng shèng wú shì bù wéi dà jiàng

汝若能胜，吾誓不为大将！

rǔ ruò bài shí zǎo guī gù lǐ wú bìng bù jiā hài

汝若败时，早归故里，吾并不加害。

kǒng míng yuē rǔ yù dòu jiāng

孔明曰：“汝欲斗将？

dòu bīng

斗兵？

dòu zhèn fǎ

斗阵法？

yì yuē xiān dòu zhèn fǎ

”懿曰：“先斗阵法？

kǒng míng yuē xiān bù zhèn wǒ kàn

”孔明曰：“先布阵我看。

yì rù zhōng jūn zhàng xià shǒu zhí huáng qí zhāo zhǎn zuǒ yòu jūn dòng pái chéng yī zhèn

懿入中军帐下，手执黄旗招飐，左右军动，排成一阵。

fù shàng mǎ chū zhèn wèn yuē rǔ shi wú zhèn fǒu

复上马出阵，问曰：“汝识吾阵否？

kǒng míng xiào yuē wú jūn zhōng mò jiāng yì néng bù zhī

”孔明笑曰：“吾军中末将，亦能布之。

cǐ nǎi hùn yuán yī qì zhèn yě

此乃‘混元一气阵’也。

yì yuē rǔ bù zhèn wǒ kàn

”懿曰：“汝布阵我看。

kǒng míng rù zhèn bǎ yǔ shàn yī yáo fù chū zhèn qián wèn yuē rǔ shi wǒ zhèn fǒu

”孔明入阵，把羽扇一摇，复出阵前，问曰：“汝识我阵否？

yì yuē liàng cǐ bā guà zhèn rú hé bù shí

”懿曰：“量此‘八卦阵’，如何不识！

kǒng míng yuē shi biàn shi le gǎn dǎ wǒ zhèn fǒu

”孔明曰：“识便识了，敢打我阵否？

yì yuē jì shi zhī rú hé bù gǎn dǎ

”懿曰：“既识之，如何不敢打！

kǒng míng yuē rǔ zhǐ guǎn dǎ lái

”孔明曰：“汝只管打来。

sī mǎ yì huí dào běn zhèn zhōng huàn dài líng zhāng hǔ lè chēn sān jiāng fēn fù yuē jīn kǒng míng suǒ bù zhī zhèn àn xiū shēng shāng dù jǐng sǐ jīng kāi bā mén

”司马懿回到本阵中，唤戴陵、张虎、乐綝三将，分付曰：“今孔明所布之阵，按休、生、伤、杜、景、死、惊、开八门。

”司马懿回到本阵中，唤戴陵、张虎、乐𬘭三将，分付曰：“今孔明所布之阵，按休、生、伤、杜、景、死、惊、开八门。

rǔ sān rén kě cóng zhèng dōng shēng mén dǎ rù wǎng xī nán xiū mén shā chū fù cóng zhèng běi kāi mén shā rù cǐ zhèn kě pò

汝三人可从正东‘生门’打入，往西南休门杀出，复从正北‘开门’杀入：此阵可破。

rǔ děng xiǎo xīn zài yì

汝等小心在意！

yú shì dài líng zài zhōng zhāng hǔ zài qián lè chēn zài hòu gè yǐn sān shí qí cóng shēng mén dǎ rù

于是戴陵在中，张虎在前，乐綝在后，各引三十骑，从生门打入。

于是戴陵在中，张虎在前，乐𬘭在后，各引三十骑，从生门打入。

liǎng jūn nà hǎn xiāng zhù

两军呐喊相助。

sān rén shā rù shǔ zhèn zhī jiàn zhèn rú lián chéng chōng tū bù chū

三人杀入蜀阵，只见阵如连城，冲突不出。

sān rén huāng yǐn qí zhuǎn guò zhèn jiǎo wǎng xī nán chōng qù què bèi shǔ bīng shè zhù chōng tū bù chū

三人慌引骑转过阵脚，往西南冲去，却被蜀兵射住，冲突不出。

zhèn zhōng chóng chóng dié dié dōu yǒu mén hù nà lǐ fēn dōng xī nán běi

阵中重重叠叠，都有门户，那里分东西南北？

sān jiāng bù néng xiāng gù zhǐ guǎn luàn zhuàng dàn jiàn chóu yún mò mò cǎn wù méng méng

三将不能相顾，只管乱撞，但见愁云漠漠，惨雾蒙蒙。

hǎn shēng qǐ chǔ wèi jūn yī gè gè jiē bèi fù le sòng dào zhōng jūn

喊声起处，魏军一个个皆被缚了，送到中军。

kǒng míng zuò yú zhàng zhōng zuǒ yòu jiāng zhāng hǔ dài líng lè chēn bìng jiǔ shí gè jūn jiē fù zài zhàng xià

孔明坐于帐中，左右将张虎、戴陵、乐綝并九十个军，皆缚在帐下。

孔明坐于帐中，左右将张虎、戴陵、乐𬘭并九十个军，皆缚在帐下。

kǒng míng xiào yuē wú zòng rán zhuō de rǔ děng hé zú wéi qí

孔明笑曰：“吾纵然捉得汝等，何足为奇！

wú fàng rǔ děng huí jiàn sī mǎ yì jiào tā zài dú bīng shū zhòng guān zhàn cè nà shí lái jué cí xióng wèi wèi chí yě

吾放汝等回见司马懿，教他再读兵书，重观战策，那时来决雌雄，未为迟也。

rǔ děng xìng mìng jì ráo dāng liú xià jūn qì zhàn mǎ

汝等性命既饶，当留下军器战马。

suì jiāng zhòng rén yī fú tuō le yǐ mò tú miàn bù xíng chū zhèn

”遂将众人衣服脱了，以墨涂面，步行出阵。

sī mǎ yì jiàn zhī dà nù huí gù zhū jiāng yuē rú cǐ cuò bài ruì qì yǒu hé miàn mù huí jiàn zhōng yuán dà chén yé

司马懿见之大怒，回顾诸将曰：“如此挫败锐气，有何面目回见中原大臣耶！

jí zhǐ huī sān jūn fèn sǐ lüě zhèn yì zì bá jiàn zài shǒu yǐn bǎi yú xiāo jiàng cuī dū chōng shā

”即指挥三军，奋死掠阵，懿自拔剑在手，引百余骁将，催督冲杀。

liǎng jūn qià cái xiāng huì hū rán zhèn hòu gǔ jiǎo qí míng hǎn shēng dà zhèn yī biāo jūn cóng xī nán shàng shā lái nǎi guān xìng yě

两军恰才相会，忽然阵后鼓角齐鸣，喊声大震，一彪军从西南上杀来，乃关兴也。

yì fēn hòu jūn dāng zhī fù cuī jūn xiàng qián sī shā

懿分后军当之，复催军向前厮杀。

hū rán wèi bīng dà luàn yuán lái jiāng wéi yǐn yī biāo jūn qiāo dì shā lái shǔ bīng sān lù jiā gōng

忽然魏兵大乱：原来姜维引一彪军悄地杀来，蜀兵三路夹攻。

yì dà jīng jí máng tuì jūn

懿大惊，急忙退军。

shǔ bīng zhōu wéi shā dào yì yǐn sān jūn wàng nán sǐ mìng chōng jī

蜀兵周围杀到，懿引三军望南死命冲击。

wèi bīng shí shāng liù qī

魏兵十伤六七。

sī mǎ yì tuì zài wèi bīn nán àn xià zhài jiān shǒu bù chū

司马懿退在渭滨南岸下寨，坚守不出。

kǒng míng shōu de shèng zhī bīng huí dào qí shān shí yǒng ān chéng li yán qiǎn dū wèi gǒu ān jiè sòng liáng mǐ zhì jūn zhōng jiāo gē

孔明收得胜之兵，回到祁山时，永安城李严遣都尉苟安解送粮米，至军中交割。

gǒu ān hǎo jiǔ yú lù dài màn wéi xiàn shí rì

苟安好酒，于路怠慢，违限十日。

kǒng míng dà nù yuē wú jūn zhōng zhuān yǐ liáng wèi dà shì wù le sān rì biàn gāi chǔ zhǎn

孔明大怒曰：“吾军中专以粮为大事，误了三日，便该处斩！

rǔ jīn wù le shí rì yǒu hé lǐ shuō

汝今误了十日，有何理说？

hè lìng tuī chū zhǎn zhī

”喝令推出斩之。

zhǎng shǐ yáng yí yuē gǒu ān nǎi li yán yòng rén yòu jiān qián liáng duō chū yú xi chuān ruò shā cǐ rén hòu wú rén gǎn sòng liáng yě

长史杨仪曰：“苟安乃李严用人，又兼钱粮多出于西川，若杀此人，后无人敢送粮也。

kǒng míng nǎi huà wǔ shì qù qí fù zhàng bā shí fàng zhī

”孔明乃叱武士去其缚，杖八十放之。

gǒu ān bèi zé xīn zhōng huái hèn lián yè yǐn qīn suí wǔ liù qí jìng bēn wèi zhài tóu xiáng

苟安被责，心中怀恨，连夜引亲随五六骑，径奔魏寨投降。

yì huàn rù gǒu ān bài gào qián shì

懿唤入，苟安拜告前事。

yì yuē suī rán rú cǐ kǒng míng duō móu rǔ yán nán xìn

懿曰：“虽然如此，孔明多谋，汝言难信。

rǔ néng wéi wǒ gàn yī jiàn dà gōng wú nà shí zòu zhǔn tiān zǐ bǎo rǔ wéi shàng jiāng

汝能为我干一件大功，吾那时奏准天子，保汝为上将。

ān yuē dàn yǒu shèn shì jí dāng xiào lì

”安曰：“但有甚事，即当效力。

yì yuē rǔ kě huí chéng dū bù sàn liú yán shuō kǒng míng yǒu yuàn shàng zhī yì zǎo wǎn yù chēng wéi dì shǐ rǔ zhǔ zhào huí kǒng míng jí shì rǔ zhī gōng yǐ

”懿曰：“汝可回成都布散流言，说孔明有怨上之意，早晚欲称为帝，使汝主召回孔明：即是汝之功矣。

gǒu ān yǔn nuò jìng huí chéng dū jiàn le huàn guān bù sàn liú yán shuō kǒng míng zì yǐ dà gōng zǎo wǎn bì jiāng cuàn guó

”苟安允诺，径回成都，见了宦官，布散流言，说孔明自倚大功，早晚必将篡国。

huàn guān wén zhī dà jīng jí rù nèi zòu dì xì yán qián shì

宦官闻知大惊，即入内奏帝，细言前事。

hòu zhǔ jīng yà yuē shì cǐ rú zhī nai hé

后主惊讶曰：“似此如之奈何？

huàn guān yuē kě zhào hái chéng dū xuē qí bīng quán miǎn shēng pàn nì

宦官曰：“可诏还成都，削其兵权，免生叛逆。

hòu zhǔ xià zhào xuān kǒng míng bān shī huí cháo

”后主下诏，宣孔明班师回朝。

jiǎng wǎn chū bān zòu yuē chéng xiàng zì chū shī yǐ lái lèi jiàn dà gōng hé gù xuān huí

蒋琬出班奏曰：“丞相自出师以来，累建大功，何故宣回？

hòu zhǔ yuē zhèn yǒu jī mì shì bì xū yǔ chéng xiàng miàn yì

”后主曰：“朕有机密事，必须与丞相面议。

jí qiǎn shǐ jī zhào xīng yè xuān kǒng míng huí

”即遣使赍诏星夜宣孔明回。

shǐ mìng jìng dào qí shān dà zhài kǒng míng jiē rù shòu zhào yǐ bì yǎng tiān tàn yuē zhǔ shàng nián yòu bì yǒu nìng chén zài cè

使命径到祁山大寨，孔明接入，受诏已毕，仰天叹曰：“主上年幼，必有佞臣在侧！

wú zhèng yù jiàn gōng hé gù qǔ huí

吾正欲建功，何故取回？

wǒ rú bù huí shì qī zhǔ yǐ

我如不回，是欺主矣。

ruò fèng mìng ér tuì rì hòu zài nán de cǐ jī huì yě

若奉命而退，日后再难得此机会也。

jiāng wéi wèn yuē ruò dà jūn tuì sī mǎ yì chéng shì yǎn shā dāng fù rú hé

”姜维问曰：“若大军退，司马懿乘势掩杀，当复如何？

kǒng míng yuē wú jīn tuì jūn kě fēn wǔ lù ér tuì

”孔明曰：“吾今退军，可分五路而退。

jīn rì xiān tuì cǐ yíng jiǎ rú yíng nèi yī qiān bīng què jué èr qiān zào míng rì jué sān qiān zào hòu rì jué sì qiān zào měi rì tuì jūn tiān zào ér xíng

今日先退此营，假如营内一千兵，却掘二千灶，明日掘三千灶，后日掘四千灶：每日退军，添灶而行。

yáng yí yuē xī sūn bìn qín páng juān yòng tiān bīng jiǎn zào zhī fǎ ér qǔ shèng

”杨仪曰：“昔孙膑擒庞涓，用添兵减灶之法而取胜；

jīn chéng xiàng tuì bīng hé gù zēng zào

今丞相退兵，何故增灶？

kǒng míng yuē sī mǎ yì shàn néng yòng bīng zhī wú bīng tuì bì rán zhuī gǎn

”孔明曰：“司马懿善能用兵，知吾兵退，必然追赶；

xīn zhōng yí wú yǒu fú bīng dìng yú jiù yíng nèi shù zào

心中疑吾有伏兵，定于旧营内数灶；

jiàn měi rì zēng zào bīng yòu bù zhī tuì yǔ bù tuì zé yí ér bù gǎn zhuī

见每日增灶，兵又不知退与不退，则疑而不敢追。

wú xú xú ér tuì zì wú sǔn bīng zhī huàn

吾徐徐而退，自无损兵之患。

suì chuán lìng tuì jūn

”遂传令退军。

què shuō sī mǎ yì liào gǒu ān xíng jì tíng dāng zhǐ dài shǔ bīng tuì shí yī qí yǎn shā

却说司马懿料苟安行计停当，只待蜀兵退时，一齐掩杀。

zhèng chóu chú jiān hū bào shǔ zhài kōng xū rén mǎ jiē qù

正踌躇间，忽报蜀寨空虚，人马皆去。

yì yīn kǒng míng duō móu bù gǎn qīng zhuī zì yǐn bǎi yú qí qián lái shǔ yíng nèi tà kàn jiào jūn shì shù zào réng huí běn zhài

懿因孔明多谋，不敢轻追，自引百余骑前来蜀营内踏看，教军士数灶，仍回本寨；

cì rì yòu jiào jūn shì gǎn dào nà gè yíng nèi chá diǎn zào shù

次日，又教军士赶到那个营内，查点灶数。

huí bào shuō zhè yíng nèi zhī zào bǐ qián yòu zēng yī fēn

回报说：“这营内之灶，比前又增一分。

sī mǎ yì wèi zhū jiāng yuē wú liào kǒng míng duō móu jīn guǒ tiān bīng zēng zào wú ruò zhuī zhī bì zhōng qí jì

”司马懿谓诸将曰：“吾料孔明多谋，今果添兵增灶，吾若追之，必中其计；

bù rú qiě tuì zài zuò liáng tú

不如且退，再作良图。

yú shì huí jūn bù zhuī

”于是回军不追。

kǒng míng bù zhé yī rén wàng chéng dū ér qù

孔明不折一人，望成都而去。

cì hòu chuān kǒu tǔ rén lái bào sī mǎ yì shuō kǒng míng tuì bīng zhī shí wèi jiàn tiān bīng zhī jiàn zēng zào

次后，川口土人来报司马懿，说孔明退兵之时，未见添兵，只见增灶。

yì yǎng tiān cháng tàn yuē kǒng míng xiào yú xǔ zhī fǎ mán guò wú yě

懿仰天长叹曰：“孔明效虞诩之法，瞒过吾也！

qí móu lüè wú bù rú zhī

其谋略吾不如之！

suì yǐn dà jūn hái luò yáng

”遂引大军还洛阳。

zhèng shì qí féng dí shǒu nán xiāng shèng jiàng yù liáng cái bù gǎn jiāo

正是：棋逢敌手难相胜，将遇良才不敢骄。

wèi zhī kǒng míng tuì huí chéng dū jìng shì rú hé qiě kàn xià wén fēn jiě

未知孔明退回成都，竟是如何，且看下文分解。