chéng xiào sī jiàn nán rén shǎo huì néng wén
程孝思，剑南人，少惠能文。
fù mǔ jù zǎo sàng jiā chì pín wú yī shí yè qiú yòng wèi hú yín tái sī bǐ zhá
父母俱早丧，家赤贫，无衣食业，求佣为胡银台司笔札。
hú gōng shì shǐ wén dà yuè zhī yuē cǐ bù zhǎng pín kě qī yě
胡公试使文，大悦之，曰：“此不长贫，可妻也。
yín tái yǒu sān zi sì nǚ jiē bǎo zhōng lùn qīn yú dà jiā
银台有三子四女，皆褓中论亲于大家；
zhǐ yǒu shào nǚ sì niang niè chū mǔ zǎo wáng jī nián wèi zì suì zhuì chéng
止有少女四娘孽出，母早亡，笄年未字，遂赘程。
huò fēi xiào zhī yǐ wéi hūn máo zhī luàn mìng ér gōng fú zhī gù yě chú guǎn guǎn shēng gòng bèi fēng lóng
或非笑之，以为惛髦之乱命，而公弗之顾也，除馆馆生，供备丰隆。
qún gōng zi bǐ bù yǔ tóng shí bì pú xián yé yú yān
群公子鄙不与同食，婢仆咸揶揄焉。
shēng mò mò bù jiào duǎn cháng yán dú shén kǔ zhòng cóng páng yàn jī zhī chéng dú fú chuò qún yòu yǐ míng zhēng huáng guō qí cè chéng xié juǎn qù dú yú guī zhōng
生默默不较短长，研读甚苦，众从旁厌讥之，程读弗辍，群又以鸣钲锽聒其侧，程携卷去读于闺中。
chū sì niang zhī wèi zì yě yǒu shén wū zhī rén guì jiàn biàn guān zhī dōu wú yú cí wéi sì niang zhì nǎi yuē cǐ zhēn guì rén yě
初，四娘之未字也，有神巫知人贵贱，遍观之，都无谀词，惟四娘至，乃曰：“此真贵人也！
jí zhuì chéng zhū zǐ mèi jiē hū zhī guì rén yǐ cháo xiào zhī ér sì niang duān zhòng guǎ yán ruò wǎng wén zhī
”及赘程，诸姊妹皆呼之“贵人”以嘲笑之，而四娘端重寡言，若罔闻之。
jiàn zhì bì ǎo yì lǜ xiāng hū
渐至婢媪，亦率相呼。
sì niang yǒu bì míng guì r yì pō bù píng dà yán yuē hé zhī wú jiā láng jūn biàn bù zuò guì guān yé
四娘有婢名桂儿，意颇不平，大言曰：“何知吾家郎君，便不作贵官耶？
èr zǐ wén ér chī zhī yuē chéng láng rú zuò guì guān dāng jué wǒ móu zǐ qù
”二姊闻而嗤之曰：“程郎如作贵官，当抉我眸子去！
guì r nù ér yán yuē dào ěr shí kǒng bù shě de móu zǐ yě
”桂儿怒而言曰：“到尔时，恐不舍得眸子也！
èr zǐ bì chūn xiāng yuē èr niang shí yán wǒ yǐ liǎng jing dài zhī
”二姊婢春香曰：“二娘食言，我以两睛代之。
guì r yì huì jī zhǎng wèi shì yuē guǎn jiào liǎng dīng máng yě
”桂儿益恚，击掌为誓曰：“管教两丁盲也！
èr zǐ fèn qí yǔ qīn lì pī zhī guì r hào huā
”二姊忿其语侵，立批之，桂儿号哗。
fū rén wén zhī jí yì wú suǒ kě fǒu dàn wēi shěn yān
夫人闻知，即亦无所可否，但微哂焉。
guì r zào su sì niang sì niang fāng jī bù nù yì bù yán jī zì ruò
桂儿噪诉四娘，四娘方绩，不怒亦不言，绩自若。
huì gōng chū dù zhū xù jiē zhì shòu yí chōng tíng
会公初度，诸婿皆至，寿仪充庭。
dà fù cháo sì niang yuē rǔ jiā zhù yí hé wù
大妇嘲四娘曰：“汝家祝仪何物？
èr fù yuē liǎng jiān hé yī kǒu
”二妇曰：“两肩荷一口！
sì niang tǎn rán shū wú cán zuò
”四娘坦然，殊无惭怍。
rén jiàn qí shì shì lèi chī yù yì xiá zhī
人见其事事类痴，愈益狎之。
dú yǒu gōng ài qiè lǐ shì sān zǐ suǒ zì chū yě héng lǐ zhòng sì niang wǎng wǎng xiāng gù xù
独有公爱妾李氏，三姊所自出也，恒礼重四娘，往往相顾恤。
měi wèi sān niang yuē sì niang nèi huì wài pǔ cōng míng hún ér bù lù zhū bì zǐ jiē zài qí bāo luó zhōng ér bù zì zhī
每谓三娘曰：“四娘内慧外朴，聪明浑而不露，诸婢子皆在其包罗中而不自知。
kuàng chéng láng zhòu yè gōng kǔ fu qǐ jiǔ wéi rén xià zhě
况程郎昼夜攻苦，夫岂久为人下者？
rǔ wù xiào yóu yi shàn zhī tā rì hǎo xiāng jiàn yě
汝勿效尤，宜善之，他日好相见也。
gù sān niang měi guī níng zhé jiā yì xiāng huān
”故三娘每归宁，辄加意相欢。
shì nián chéng yǐ gōng lì de rù yì xiáng
是年，程以公力得入邑庠。
míng nián xué shǐ kē shì shì ér gōng shì hōng chéng cuī āi rú zi wèi de yǔ shì
明年，学使科试士，而公适薨，程缞哀如子，未得与试。
jì lí shān kuài sì niang zèng yǐ jīn shǐ qū rù yí cái jí
既离苫块，四娘赠以金，使趋入“遗才”籍。
zhǔ yuē nǎng jiǔ jū suǒ bù bèi hē zhú zhě tú yǐ yǒu lǎo fù zài jīn wàn fēn bù kě yǐ
嘱曰：“曩久居，所不被呵逐者，徒以有老父在，今万分不可矣！
tǎng néng tǔ qì zhù huí shí shàng yǒu jiā ěr
倘能吐气，庶回时尚有家耳。
lín bié lǐ shì sān niang lù yí yōu hòu
”临别，李氏、三娘赂遗优厚。
chéng rù wéi dǐ zhì yán sī yǐ qiú bì shòu
程入闱，砥志研思，以求必售。
wú hé fàng bǎng jìng bèi chù
无何放榜，竟被黜。
yuàn guāi qì jié nán yú xuán lǐ xìng náng zī xiǎo tài xié juǎn rù dōu
愿乖气结，难于旋里，幸囊资小泰，携卷入都。
shí qī dǎng duō rèn jīng zhì kǒng jiàn qiào shàn nǎi yì jiù míng guǐ tuō lǐ jū qiú qián shēn yú dà rén zhī mén
时妻党多任京秩，恐见诮讪，乃易旧名，诡托里居，求潜身于大人之门。
dōng hǎi li lán tái jiàn ér qì zhī shōu zhū mù zhōng zī yǐ gāo huǒ wèi zhī nà gòng shǐ yīng shùn tiān jǔ lián zhàn jiē jié shòu shù jí shì
东海李兰台见而器之，收诸幕中，资以膏火，为之纳贡，使应顺天举，连战皆捷，授庶吉士。
zì nǎi shí yán qí gù
自乃实言其故。
li gōng jià qiān jīn xiān shǐ jì gāng fù jiàn nán wèi zhī zhì dì
李公假千金，先使纪纲赴剑南，为之治第。
shí hú dà láng yǐ fù wáng kōng kuì huò qí wò shù yīn gòu yān
时胡大郎以父亡空匮，货其沃墅，因购焉。
jì chéng rán hòu dài yú mǎ wǎng yíng sì niang
既成，然后贷舆马往迎四娘。
xiān shì chéng zhuó dì hòu yǒu yóu bào zhě jǔ zhái jiē è wén zhī
先是，程擢第后，有邮报者，举宅皆恶闻之；
yòu shěn qí míng zì bù fú huà qù zhī
又审其名字不符，叱去之。
shì sān láng wán hūn qī juàn dēng táng wèi nuǎn zǐ mèi zhū gū xián zài wéi sì niang bú jiàn zhāo yú xiōng sǎo hū yī rén chí rù chéng chéng jì sì niang hán xìn xiōng dì fā shì xiāng gù shī sè
适三郎完婚，戚眷登堂为𫗬，姊妹诸姑咸在，惟四娘不见招于兄嫂，忽一人驰入，呈程寄四娘函信，兄弟发视，相顾失色。
yán zhōng zhū juàn kè shǐ qǐng jiàn sì niang zǐ mèi zhuì zhuì wéi kǒng sì niang xián hèn bù zhì
筵中诸眷客始请见四娘，姊妹惴惴，惟恐四娘衔恨不至。
wú hé piān rán jìng lái
无何，翩然竟来。
shēn hè zhě zhuō zuò zhě hán xuān zhě xuān zá mǎn wū
申贺者，捉坐者，寒暄者，喧杂满屋。
ěr yǒu tīng tīng sì niang
耳有听，听四娘；
mù yǒu shì shì sì niang
目有视，视四娘；
kǒu yǒu dào dào sì niang yě ér sì niang níng zhòng rú gù
口有道，道四娘也：而四娘凝重如故。
zhòng jiàn qí mǐ suǒ duǎn cháng shāo jiù ān tiē yú shì zhēng bǎ zhǎn zhuó sì niang
众见其靡所短长，稍就安帖，于是争把盏酌四娘。
fāng yàn xiào jiān mén wài tí háo shén jí qún zhì guài wèn
方宴笑间，门外啼号甚急，群致怪问。
é jiàn chūn xiāng bēn rù miàn xuè zhān rǎn gòng jí zhī kū bù néng duì
俄见春香奔入，面血沾染，共诘之，哭不能对。
èr niang ā zhī shǐ qì yuē guì r bī suǒ yǎn jīng fēi jiě tuō jǐ jué qù yǐ
二娘呵之，始泣曰：“桂儿逼索眼睛，非解脱，几抉去矣！
èr niang dà cán hàn fěn jiāo xià
”二娘大惭，汗粉交下。
sì niang mò rán
四娘漠然；
hé zuò jì wú yī yǔ gè shǐ gào bié
合坐寂无一语，各始告别。
sì niang shèng zhuāng dú bài lǐ fū rén jí sān zǐ chū mén dēng chē ér qù
四娘盛妆，独拜李夫人及三姊，出门登车而去。
zhòng shǐ zhī mǎi shù zhě jí chéng yě
众始知买墅者，即程也。
sì niang chū zhì shù shí wù duō quē
四娘初至墅，什物多阙。
fū rén jí zhū láng gè yǐ bì pú qì jù xiāng zèng yí sì niang yī wú suǒ shòu
夫人及诸郎各以婢仆、器具相赠遗，四娘一无所受；
wéi lǐ fū rén zèng yī bì shòu zhī
惟李夫人赠一婢受之。
jū wú hé chéng jiǎ guī zhǎn mù chē mǎ hù cóng rú yún
居无何，程假归展墓，车马扈从如云。
yì yuè jiā lǐ gōng jiù cì cān lǐ fū rén
诣岳家，礼公柩，次参李夫人。
zhū láng yì guān jì jìng yǐ shēng yú yǐ
诸郎衣冠既竟，已升舆矣。
hú gōng mò qún gōng zi rì jìng zī cái jiù zhī fú gù
胡公殁，群公子日竞资财，柩之弗顾。
shù nián líng qǐn lòu bài jiàn jiāng yǐ huá wū zuò shān qiū yǐ
数年，灵寝漏败，渐将以华屋作山丘矣。
chéng dǔ zhī bēi jìng bù móu yú zhū láng kè qī yíng zàng shì shì jìn lǐ
程睹之悲，竟不谋于诸郎，刻期营葬，事事尽礼。
bìn rì guān gài xiāng zhǔ lǐ zhōng xián jiā tàn yān
殡日，冠盖相属，里中咸嘉叹焉。
chéng shí yú nián lì zhì qīng xiǎn fán yù xiāng dǎng è jí wǎng bù jí lì
程十余年历秩清显，凡遇乡党厄急罔不极力。
èr láng shì yǐ rén mìng bèi dǎi zhí zhǐ xún fāng zhě wèi chéng tóng pǔ fēng guī shén liè
二郎适以人命被逮，直指巡方者，为程同谱，风规甚烈。
dà láng měi fù wēng wáng guān chá hán zhì zhī shū wú cái dá yì jù
大郎浼妇翁王观察函致之，殊无裁答，益惧。
yù wǎng qiú mèi ér zì jué wú yán nǎi chí lǐ fū rén shǒu shū wǎng
欲往求妹，而自觉无颜，乃持李夫人手书往。
zhì dōu bù gǎn jù jìn
至都，不敢遽进。
qū chéng rù cháo ér hòu yì zhī
觑程入朝，而后诣之。
jì sì niang niàn shǒu zú zhī yì ér wàng yá zì zhī xián
冀四娘念手足之义，而忘睚眦之嫌。
hūn rén jì tōng jí yǒu jiù ǎo chū dǎo rù tīng shì jù jiǔ zhuàn yì pō cǎo cǎo
阍人既通，即有旧媪出，导入厅事，具酒馔，亦颇草草。
shí bì sì niang chū yán wēn jì wèn dà gē rén shì dà máng wàn lǐ hé xiá wǎng gù
食毕，四娘出，颜温霁，问：“大哥人事大忙，万里何暇枉顾？
dà láng wǔ tǐ tóu dì qì shù suǒ lái
”大郎五体投地，泣述所来。
sì niang fú ér xiào yuē dà gē hǎo nán zǐ cǐ hé dà shì zhí fù ěr ěr
四娘扶而笑曰：“大哥好男子，此何大事，直复尔尔？
mèi zǐ yī nǚ liú jǐ zēng jiàn wū wū xiàng rén
妹子一女流，几曾见呜呜向人？
dà láng nǎi chū lǐ fū rén shū
”大郎乃出李夫人书。
sì niang yuē zhū xiōng jiā niáng zǐ dōu shì tiān rén gè qiú fù xiōng jí kě le yǐ hé zhì bēn bō dào cǐ
四娘曰：“诸兄家娘子都是天人，各求父兄即可了矣，何至奔波到此？
dà láng wú cí dàn gù āi zhī
”大郎无词，但顾哀之。
sì niang zuò sè yuē wǒ yǐ wéi bá shè lái shěng mèi zǐ nǎi yǐ dà sòng qiú guì rén yé
四娘作色曰：“我以为跋涉来省妹子，乃以大讼求贵人耶！
fú xiù jìng rù
”拂袖径入。
dà láng cán fèn ér chū
大郎惭愤而出。
guī jiā xiáng shù dà xiǎo wú bù gòu lì lǐ fū rén yì wèi qí rěn
归家详述，大小无不诟詈，李夫人亦谓其忍。
yú shù rì èr láng shì fàng níng jiā zhòng dà xǐ fāng xiào sì niang zhī tú qǔ yuàn bàng yě
逾数日二郎释放宁家，众大喜，方笑四娘之徒取怨谤也。
é ér sì niang qiǎn jià hou lǐ fū rén
俄而四娘遣价候李夫人。
huàn rù pú chén jīn bì yán fū rén wèi èr jiù shì qiǎn fā shén jí wèi huáng zì fù
唤入，仆陈金币，言：“夫人为二舅事，遣发甚急，未遑字覆。
liáo jì wēi yí yǐ dài hán xìn
聊寄微仪，以代函信。
zhòng shǐ zhī èr láng zhī guī nǎi chéng lì yě
”众始知二郎之归，乃程力也。
hòu sān niáng jiā jiàn pín chéng shī bào yú yú cháng gé
后三娘家渐贫，程施报逾于常格。
yòu yǐ lǐ fū rén wú zi yíng yǎng ruò mǔ yān
又以李夫人无子，迎养若母焉。