淮南子 · 刘安 · Chapter 21 of 21

要略

PinyinModern Translation
Size

fu zuò wéi shū lùn zhě suǒ yǐ jì gāng dào dé jīng wěi rén shì shàng kǎo zhī tiān xià kuí zhī de zhōng tōng zhū lǐ suī wèi néng chōu yǐn xuán miào zhī zhōng cái fán rán zú yǐ guān zhōng shǐ yǐ

夫作为书论者,所以纪纲道德,经纬人事,上考之天,下揆之地,中通诸理, 虽未能抽引玄妙之中才,繁然足以观终始矣。

zǒng yào jǔ fán ér yǔ bù pōu pàn chún piáo mǐ dà zōng jù wéi rén zhī hūn hūn rán fú néng zhī yě

总要举凡,而语不剖判纯朴,靡■ 大宗,惧为人之惽惽然弗能知也;

gù duō wèi zhī cí bó wèi zhī shuō yòu kǒng rén zhī lí běn jiù mò yě

故多为之辞,博为之说,又恐人之离本就末也。

gù yán dào ér bù yán shì zé wú yǐ yǔ shì fú chén

故言道而不言事,则无以与世浮沉;

yán shì ér bù yán dào zé wú yǐ yǔ huà yóu xi

言事而不言道,则无以与化游息。

gù zhe èr shí piān

故著二十篇,

yǒu yuán dào yǒu chù zhēn yǒu tiān wén yǒu zhuì xíng yǒu shí zé yǒu lǎn míng yǒu jīng shén yǒu běn jīng yǒu zhǔ shù yǒu miào chēng yǒu qí sú yǒu dào yīng yǒu fàn lùn yǒu quán yán yǒu bīng lüè yǒu shuō shān yǒu shuō lín yǒu rén jiān yǒu xiū wu yǒu tài zú yě

有《原道》、有《俶真》、有《天文》、有《坠形》、有《时则》、 有《览冥》、有《精神》、有《本经》、有《主术》、有《缪称》、有《齐俗》、 有《道应》、有《泛论》、有《诠言》、有《兵略》、有《说山》、有《说林》、 有《人间》、有《修务》、有《泰族》也。

yuán dào zhě lú mù liù hé hùn dùn wàn wù xiàng tài yī zhī róng cè yǎo míng zhī shēn yǐ xiáng xū wú zhī zhěn tuō xiǎo yǐ bāo dà shǒu yuē yǐ zhì guǎng shǐ rén zhī xiān hòu zhī huò fù dòng jìng zhī lì hài

《原道》者,卢牟六合,混沌万物,象太一之容,测窈冥之深,以翔虚无之轸,托小以苞大,守约以治广,使人知先后之祸富,动静之利害。

chéng tōng qí zhì hào rán kě yǐ dà guān yǐ

诚通其志,浩然可以大观矣。

yù yī yán ér wù zé zūn tiān ér bǎo zhēn

欲一言而寤,则尊天而保真;

yù zài yán ér tōng zé jiàn wù ér guì shēn

欲再言而通,则贱物而贵身;

yù cān yán ér jiū zé wài wù ér fǎn qíng

欲参言而究,则外物而反情。

zhí qí dà zhǐ yǐ nèi zhì wǔ zàng jiān sè jī fū bèi fú fǎ zé ér yǔ zhī zhōng shēn suǒ yǐ yìng dài wàn fāng jiàn ǒu bǎi biàn yě

执其大指,以内治五藏,瀸濇肌肤,被服法则,而与之终身,所以应待万方,鉴耦百变也。

ruò zhuǎn wán zhǎng zhōng zú yǐ zì lè yě

若转丸掌中,足以自乐也。

chù zhēn zhě qióng zhú zhōng shǐ zhī huà yíng hū yǒu wú zhī jīng lí bié wàn wù zhī biàn hé tóng sǐ shēng zhī xíng

《俶真》者,穷逐终始之化,嬴垀有无之精,离别万物之变,合同死生之形。

shǐ rén yí wù fǎn jǐ shěn rén yì zhī jiān tōng tóng yì zhī lǐ guān zhì dé zhī tǒng zhī biàn huà zhī jì shuō fú xuán miào zhī zhōng tōng huí zào huà zhī mǔ yě

使人遗物反己,审仁义之间,通同异之理,观至德之统,知变化之纪,说符玄妙之中,通回造化之母也。

tiān wén zhě suǒ yǐ hé yīn yáng zhī qì lǐ rì yuè zhī guāng jié kāi sāi zhī shí liè xīng chén zhī xíng zhī nì shùn zhī biàn bì jì huì zhī yāng shùn shí yùn zhī yīng fǎ wǔ shén zhī cháng shǐ rén yǒu yǐ yǎng tiān chéng shùn ér bù luàn qí cháng zhě yě

《天文》者,所以和阴阳之气,理日月之光,节开塞之时,列星辰之行,知逆顺之变,避忌讳之殃,顺时运之应,法五神之常,使人有以仰天承顺,而不乱其常者也。

dì xíng zhě suǒ yǐ qióng nán běi zhī xiū jí dōng xi zhī guǎng jīng shān líng zhī xíng qū chuān gǔ zhī jū míng wàn wù zhī zhǔ zhī shēng lèi zhī zhòng liè shān yuān zhī shù guī yuǎn jìn zhī lù

《地形》者,所以穷南北之修,极东西之广,经山陵之形,区川谷之居,明万物之主,知生类之众,列山渊之数,规远近之路。

shǐ rén tōng huí zhōu bèi bù kě dòng yǐ wù bù kě jīng yǐ guài zhě yě

使人通回周备,不可动以物, 不可惊以怪者也。

shí zé zhě suǒ yǐ shàng yīn tiān shí xià jǐn dì lì jù dù háng dāng hé zhū rén zé xíng shí èr jié yǐ wéi fǎ shì zhōng ér fù shǐ zhuǎn yú wú jí yīn xún fǎng yī yǐ zhī huò fú cāo shě kāi sāi gè yǒu lóng jì fā hào shī lìng yǐ shí jiào qī

《时则》者,所以上因天时,下尽地力,据度行当,合诸人则,形十二节, 以为法式,终而复始,转于无极,因循仿依,以知祸福,操舍开塞,各有龙忌, 发号施令,以时教期。

shǐ jūn rén zhě zhī suǒ yǐ cóng shì

使君人者知所以从事。

lǎn míng zhě suǒ yǐ yán zhì jīng zhī tōng jiǔ tiān yě zhì wēi zhī lún wú xíng yě chún cuì zhī rù zhì qīng yě zhāo zhāo zhī tōng míng míng yě

《览冥》者,所以言至精之通九天也,至微之沦无形也,纯粹之入至清也, 昭昭之通冥冥也。

nǎi shǐ lǎn wù yǐn lèi

乃始揽物引类,

lǎn qǔ jiǎo duō

览取挢掇,

jìn xiǎng xiāo lèi

浸想宵类,

wù zhī kě yǐ yù yì xiàng xíng zhě

物之可以喻意象形者,

nǎi yǐ chuān tōng jiǒng zhì

乃以穿通窘滞,

jué dú yōng sè

决渎壅塞,

yǐn rén zhī yì

引人之意,

xì zhī wú jí

系之无极,

nǎi yǐ míng wù lèi zhī gǎn

乃以明物类之感,

tóng qì zhī yīng

同气之应,

yīn yáng zhī hé

阴阳之合,

xíng liè zhī zhèn

形埒之朕,

suǒ yǐ lìng rén yuǎn guān bó jiàn zhě yě

所以令人远观博见者也。

jīng shén zhě

《精神》者,

suǒ yǐ yuán běn rén zhī suǒ yóu shēng

所以原本人之所由生,

ér xiǎo wù qí xíng hái jiǔ qiào

而晓寤其形骸九窍,

qǔ xiàng yǔ tiān

取象与天,

hé tóng qí xuè qì

合同其血气,

yǔ léi tíng fēng yǔ bǐ lèi qí xǐ nù

与雷霆风雨比类其喜怒,

yǔ zhòu xiāo hán shǔ bìng míng

与昼宵寒暑并明,

shěn sǐ shēng zhī fēn

审死生之分,

bié tóng yì zhī jī

别同异之迹,

jié dòng jìng zhī jī

节动静之机,

yǐ fǎn qí xìng mìng zhī zōng

以反其性命之宗,

suǒ yǐ shǐ rén ài yǎng qí jīng shén

所以使人爱养其精神,

fǔ jìng qí hún pò

抚静其魂魄,

bù yǐ wù yì jǐ

不以物易己,

jǐn shǒu xū wú zhī zhái zhě yě

紧守虚无之宅者也。

běn jīng zhě suǒ yǐ míng dà shèng zhī dé tōng wéi chū zhī dào liè lüè shuāi shì gǔ jīn zhī biàn yǐ bāo xiān shì zhī lóng shèng ér biǎn mò shì zhī qǔ zhèng yě

《本经》者,所以明大圣之德,通维初之道,埒略衰世古今之变,以褒先世之隆盛,而贬末世之曲政也。

suǒ yǐ shǐ rén chù ěr mù zhī cōng míng jīng shén zhī gǎn dòng zūn liú dùn zhī guān jié yǎng xìng zhī hé fēn dì wáng zhī cāo liè xiǎo dà zhī chà zhě yě

所以使人黜耳目之聪明,精神之感动,樽流遁之观, 节养性之和,分帝王之操,列小大之差者也。

zhǔ shù zhě jūn rén zhī shì yě

《主术》者,君人之事也。

suǒ yǐ yīn zuò rèn dū zé shǐ qún chén gè jǐn qí néng yě

所以因作任督责,使群臣各尽其能也。

míng shè quán cāo bǐng yǐ zhì qún xià tí míng zé shí kǎo zhī cēn wǔ suǒ yǐ shǐ rén zhǔ bǐng shù chí yào bù wàng xǐ nù yě

明摄权操柄,以制群下,提名责实,考之参伍,所以使人主秉数持要,不妄喜怒也。

qí shù zhí shī ér zhèng xié wài sī ér lì gōng shǐ bǎi guān tiáo tōng ér fú còu gè wu qí yè rén zhì qí gōng

其数直施而正邪,外私而立公,使百官条通而辐辏,各务其业,人致其功。

cǐ zhǔ shù zhī míng yě

此主术之明也。

miào chēng zhě pò suì dào dé zhī lùn chà cì rén yì zhī fēn lüè zá rén jiān zhī shì zǒng tóng hu shén míng zhī dé jiǎ xiàng qǔ ǒu yǐ xiāng pì yù duàn duǎn wèi jié yǐ yīng xiǎo jù

《缪称》者,破碎道德之论,差次仁义之分,略杂人间之事,总同乎神明之德,假象取耦,以相譬喻,断短为节,以应小具。

suǒ yǐ qū shuō gōng lùn yìng gǎn ér bù kuì zhě yě

所以曲说攻论,应感而不匮者也。

qí sú zhě suǒ yǐ yī qún shēng zhī duǎn xiū tóng jiǔ yí zhī fēng qì tōng gǔ jīn zhī lùn guàn wàn wù zhī lǐ cái zhì lǐ yì zhī yi bò huà rén shì zhī zhōng shǐ zhě yě

《齐俗》者,所以一群生之短修,同九夷之风气,通古今之论,贯万物之理, 财制礼义之宜,擘画人事之终始者也。

dào yīng zhě lǎn duō suì shì zhī zōng zhuī guān wǎng gǔ zhī jī chá huò fú lì hài zhī fǎn kǎo yàn hu lǎo zhuāng zhī shù ér yǐ hé dé shī zhī shì zhě yě

《道应》者,揽掇遂事之踪,追观往古之迹,察祸福利害之反,考验乎老庄之术,而以合得失之势者也。

fàn lùn zhě suǒ yǐ zhēn lǚ cài shǎi zhī jiān shou xiān xiè niè zhī xì yě

《泛论》者,所以箴缕縩繺之间,扌韱揳啮之郄也。

jiē jìng zhí shī yǐ tuī běn piáo ér zhào jiàn dé shī zhī biàn lì bìng zhī fǎn suǒ yǐ shǐ rén bù wàng méi yú shì lì bù yòu huò yú shì tài yǒu fú yán nǐ jiān jī shí shì zhī biàn ér yǔ huà tuī yí zhě yě

接径直施,以推本朴,而兆见得失之变,利病之反,所以使人不妄没于势利,不诱惑于事态,有符严晲,兼稽时势之变,而与化推移者也。

quán yán zhě suǒ yǐ pì lèi rén shì zhī zhǐ jiě yù zhì luàn zhī tǐ yě

《诠言》者,所以譬类人事之指,解喻治乱之体也。

chà zé wēi yán zhī miǎo quán yǐ zhì lǐ zhī wén ér bǔ fèng guò shī zhī quē zhě yě

差择微言之眇,诠以至理之文,而补缝过失之阙者也。

bīng lüè zhě suǒ yǐ míng zhàn shèng gōng qǔ zhī shù xíng jī zhī shì zhà jué zhī biàn tǐ yīn xún zhī dào cāo chí hòu zhī lùn yě

《兵略》者,所以明战胜攻取之数,形机之势,诈谲之变,体因循之道,操持后之论也。

suǒ yǐ zhī zhàn zhèn fēn zhēng zhī fēi dào bù xíng yě zhī gōng qǔ jiān shǒu zhī fēi dé bù qiáng yě

所以知战阵分争之非道不行也,知攻取坚守之非德不强也。

chéng míng qí yì jìn tuì zuǒ yòu wú suǒ shī jī wēi chéng shì yǐ wéi zī qīng jìng yǐ wéi cháng bì shí jiù xū ruò qū qún yáng cǐ suǒ yǐ yán bīng zhě yě

诚明其意,进退左右无所失击危,乘势以为资,清静以为常,避实就虚,若驱群羊,此所以言兵者也。

shuō shān shuō lín zhě suǒ yǐ qiào tiǎo chuān záo bǎi shì zhī yōng è ér tōng xíng guàn jiōng wàn wù zhī zhì sāi zhě yě

《说山》、《说林》者,所以窍窕穿凿百事之壅遏,而通行贯扃万物之窒塞者也。

jiǎ pì qǔ xiàng yì lèi shū xíng yǐ lǐng lǐ rén zhī yì jiě chú jié xì shuō hàn tuán qūn ér yǐ míng shì liè shì zhě yě

假譬取象,异类殊形,以领理人之意,解除结细,说捍抟囷而以明事埒事者也。

rén jiān zhě suǒ yǐ guān huò fú zhī biàn chá lì hài zhī fǎn zuān mài dé shī zhī jī biāo jǔ zhōng shǐ zhī tán yě

《人间》者,所以观祸福之变,察利害之反,钻脉得失之迹,标举终始之坛也。

fēn bié bǎi shì zhī wēi fū chén cún wáng zhī jī shǐ rén zhī huò zhī wèi fú wáng zhī wèi de chéng zhī wèi bài lì zhī wéi hài yě

分别百事之微,敷陈存亡之机,使人知祸之为福,亡之为得,成之为败,利之为害也。

chéng yù zhì yì zé yǒu yǐ qīng cè yǎn yǎng shì sú zhī jiān ér wú shāng hu chán zéi shì dú zhě yě

诚喻至意,则有以倾侧偃仰世俗之间,而无伤乎谗贼螫毒者也。

xiū wu zhě suǒ yǐ wéi rén zhī yú dào wèi yān wèi lùn wèi shēn jiàn qí wén cí fǎn zhī yǐ qīng jìng wèi cháng tián dàn wèi běn zé xiè duò fēn xué zòng yù shì qíng yù yǐ tōu zì yì ér sāi yú dà dào yě

《修务》者,所以为人之于道未淹,味论未深,见其文辞,反之以清静为常, 恬淡为本,则懈堕分学,纵欲适情,欲以偷自佚,而塞于大道也。

jīn fú kuáng zhě wú yōu shèng rén yì wú yōu

今夫狂者无忧, 圣人亦无忧。

shèng rén wú yōu hé yǐ dé yě

圣人无忧,和以德也;

kuáng zhě wú yōu bù zhī huò fú yě

狂者无忧,不知祸福也。

gù tōng ér wú wéi yě yǔ sāi ér wú wéi yě tóng

故通而无为也,与塞而无为也同;

qí wú wéi zé tóng qí suǒ yǐ wú wéi zé yì

其无为则同,其所以无为则异。

gù wèi zhī fú chēng liú shuō qí suǒ yǐ néng tīng suǒ yǐ shǐ xué zhě zī zī yǐ zì jǐ yě

故为之浮称流说其所以能听,所以使学者孳孳以自几也。

tài zú zhě

《泰族》者,

héng bā jí

横八极,

zhì gāo chéng

致高乘,

shàng míng sān guāng

上明三光,

xià hé shuǐ tǔ

下和水土,

jīng gǔ jīn zhī dào

经古今之道,

zhì lún lǐ zhī xù

治伦理之序,

zǒng wàn fāng zhī zhǐ

总万方之指,

ér guī zhī yī běn

而归之一本,

yǐ jīng wěi zhì dào

以经纬治道,

jì gāng wáng shì

纪纲王事,

nǎi yuán xīn shù

乃原心术,

lǐ xìng qíng

理性情,

yǐ guǎn qīng píng zhī líng

以馆清平之灵,

chéng chè shén míng zhī jīng

澄彻神明之精,

yǐ yǔ tiān hé xiāng yīng báo

以与天和相婴薄,

suǒ yǐ lǎn wǔ dì sān wáng

所以览五帝三王,

huái tiān qì

怀天气,

bào tiān xīn

抱天心,

zhí zhōng hán hé

执中含和,

dé xíng yú nèi

德形于内,

yǐ jūn níng tiān dì

以莙凝天地,

fā qǐ yīn yáng

发起阴阳,

xù sì shí

序四时,

zhèng liú fāng

正流方,

suí zhī sī níng

绥之斯宁,

tuī zhī sī xíng

推之斯行,

nǎi yǐ táo yě wàn wù

乃以陶冶万物,

yóu huà qún shēng

游化群生,

chàng ér hé

唱而和,

dòng ér suí

动而随,

sì hǎi zhī nèi

四海之内,

yī xīn tóng guī

一心同归。

gù jǐng xīng jiàn xiáng fēng zhì huáng lóng xià fèng cháo liè shù lín zhǐ jiāo yě

故景星见,祥风至,黄龙下,凤巢列树,麟止郊野。

dé bù nèi xíng ér xíng qí fǎ jiè zhuān yòng zhì dù shén qí fú yīng fú xiáng bù guī sì hǎi bù bīn zhào mín fú huà

德不内形,而行其法藉, 专用制度,神祇弗应,福祥不归,四海不宾,兆民弗化。

gù dé xíng yú nèi zhì zhī dà běn

故德形于内,治之大本。

cǐ hóng liè zhī tài zú yě

此《鸿烈》之《泰族》也。

fán shǔ shū zhě suǒ yǐ kuī dào kāi sāi zhù hòu shì shǐ zhī jǔ cuò qǔ shě zhī yí shì wài yǔ wù jiē ér bù xuàn nèi yǒu yǐ chù shén yǎng qì yàn yáng zhì hé ér jǐ zì lè suǒ shòu hu tiān dì zhě yě

凡属书者,所以窥道开塞,庶后世使知举错取舍之宜适,外与物接而不眩, 内有以处神养气,宴炀至和,而己自乐所受乎天地者也。

gù yán dào ér bù míng zhōng shǐ zé bù zhī suǒ fǎng yī

故言道而不明终始,则不知所仿依;

yán zhōng shǐ ér bù míng tiān dì sì shí zé bù zhī suǒ bì huì

言终始而不明天地四时,则不知所避讳;

yán tiān dì sì shí ér bù yǐn pì yuán lèi zé bù zhī jīng wēi

言天地四时而不引譬援类, 则不知精微;

yán zhì jīng ér bù yuán rén zhī shén qì zé bù zhī yǎng shēng zhī jī

言至精而不原人之神气,则不知养生之机;

yuán rén qíng ér bù yán dà shèng zhī dé zé bù zhī wǔ xíng zhī chà

原人情而不言大圣之德, 则不知五行之差;

yán dì dào ér bù yán jūn shì zé bù zhī xiǎo dà zhī shuāi

言帝道而不言君事,则不知小大之衰;

yán jūn shì ér bù wéi chēng yù zé bù zhī dòng jìng zhī yi

言君事而不为称喻,则不知动静之宜;

yán chēng yù ér bù yán sú biàn zé bù zhī hé tóng dà zhǐ

言称喻而不言俗变,则不知合同大指;

yǐ yán sú biàn ér bù yán wǎng shì zé bù zhī dào dé zhī yīng

已言俗变而不言往事,则不知道德之应;

zhī dào dé ér bù zhī shì qǔ zé wú yǐ ǒu wàn fāng

知道德而不知世曲,则无以耦万方;

zhī fàn lùn ér bù zhī quán yán zé wú yǐ cóng róng

知泛论而不知诠言,则无以从容;

tōng shū wén ér bù zhī bīng zhǐ zé wú yǐ yìng zú yǐ

通书文而不知兵指,则无以应卒已;

zhī dà lüè ér bù zhī pì yù zé wú yǐ tuī míng shì

知大略而不知譬喻,则无以推明事;

zhī gōng dào ér bù zhī rén jiān zé wú yǐ yīng huò fú

知公道而不知人间,则无以应祸福;

zhī rén jiān ér bù zhī xiū wu zé wú yǐ shǐ xué zhě quàn lì

知人间而不知修务,则无以使学者劝力。

yù qiáng shěng qí cí lǎn zǒng qí yào fú qǔ xíng qū rù zé bù zú yǐ qióng dào dé zhī yì

欲强省其辞,览总其要,弗曲行区入,则不足以穷道德之意。

gù zhù shū èr shí piān zé tiān de zhī lǐ jiū yǐ rén jiān zhī shì jiē yǐ dì wáng zhī dào bèi yǐ

故著书二十篇,则天地之理究矣,人间之事接矣,帝王之道备矣!

qí yán yǒu xiǎo yǒu jù yǒu wēi yǒu cū zhǐ zòu juǎn yì gè yǒu wéi yǔ

其言有小有巨,有微有粗,指奏卷异,各有为语。

jīn zhuān yán dào zé wú bù zài yān rán ér néng de běn zhī mò zhě qí wéi shèng rén yě

今专言道,则无不在焉, 然而能得本知末者,其唯圣人也。

jīn xué zhě wú shèng rén zhī cái ér bù wéi xiáng shuō zé zhōng shēn diān dùn hu hùn míng zhī zhōng ér bù zhī jué wù hu zhāo míng zhī shù yǐ

今学者无圣人之才,而不为详说,则终身颠顿乎混溟之中,而不知觉寤乎昭明之术矣。

jīn yì zhī qián kūn zú yǐ qióng dào tōng yì yě bā guà kě yǐ shi jí xiōng zhī huò fú yǐ rán ér fú xī wèi zhī liù shí sì biàn zhōu shì zēng yǐ liù yáo suǒ yǐ yuán cè shū qīng zhī dào ér shou jūn zhú wàn wù zhī zǔ yě

今《易》之《干》、《坤》,足以穷道通义也,八卦可以识吉凶、知祸福矣,然而伏羲为之六十四变,周室增以六爻, 所以原测淑清之道,而扌麏逐万物之祖也。

fu wǔ yīn zhī shù bù guò gōng shāng jué zhǐ yǔ rán ér wǔ xián zhī qín bù kě gǔ yě

夫五音之数不过宫商角徵羽,然而五弦之琴不可鼓也。

bì yǒu xì dà jià hé ér hòu kě yǐ chéng qū

必有细大驾和,而后可以成曲。

jīn huà lóng shǒu guān zhě bù zhī qí hé shòu yě jù qí xíng zé bù yí yǐ

今画龙首,观者不知其何兽也, 具其形,则不疑矣。

jīn wèi zhī dào zé duō wèi zhī wù zé shǎo wèi zhī shù zé bó wèi zhī shì zé qiǎn tuī zhī yǐ lùn zé wú kě yán zhě suǒ yǐ wéi xué zhě gù yù zhì zhī bù yán ér yǐ yě

今谓之道则多,谓之物则少,谓之术则博,谓之事则浅,推之以论,则无可言者,所以为学者,固欲致之不言而已也。

fu dào lùn zhì shēn gù duō wèi zhī cí yǐ shū qí qíng

夫道论至深,故多为之辞,以抒其情;

wàn wù zhì zhòng gù bó wèi zhī shuō yǐ tōng qí yì

万物至众,故博为之说,以通其意。

cí suī tán juàn lián màn jiǎo fēn yuǎn huǎn suǒ yǐ táo tài dí dàng zhì yì shǐ zhī wú níng jié dǐ zhì juǎn wò ér bù sàn yě

辞虽坛卷连漫,绞纷远缓, 所以洮汰涤荡至意,使之无凝竭底滞,卷握而不散也。

fu jiāng hé zhī fǔ zì bù kě shèng shǔ rán jì zhě jí yān dà yě

夫江河之腐胔,不可胜数, 然祭者汲焉,大也。

yī bēi jiǔ bái ying zì qí zhōng pǐ fū fú cháng zhě xiǎo yě

一杯酒白,蝇渍其中,匹夫弗尝者,小也。

chéng tōng hu èr shí piān zhī lùn dǔ fán de yào yǐ tōng jiǔ yě jìng shí mén wài tiān dì bǎi shān chuān qí yú xiāo yáo yī shì zhī jiān zǎi jiàng wàn wù zhī xíng yì yōu yóu yǐ

诚通乎二十篇之论,睹凡得要,以通九野,径十门,外天地,捭山川,其于逍遥一世之间,宰匠万物之形,亦优游矣。

ruò rán zhě jiā rì yuè ér bù yáo rùn wàn wù ér bù hào

若然者,挟日月而不烑,润万物而不秏。

màn xī táo xī zú yǐ lǎn yǐ miǎo xī hào xī kuàng kuàng xī kě yǐ yóu yǐ

曼兮洮兮, 足以览矣,藐兮浩兮,旷旷兮,可以游矣。

wén wáng zhī shí zhòu wèi tiān zǐ fù liǎn wú dù shā lù wú zhǐ kāng liáng chén miǎn gōng zhōng chéng shì zuò wéi pào luò zhī xíng kū jiàn zhě tī yùn fù tiān xià tóng xīn ér kǔ zhī

文王之时,纣为天子,赋敛无度,杀戮无止,康梁沉湎,宫中成市,作为炮烙之刑,刳谏者,剔孕妇,天下同心而苦之。

wén wáng sì shì lèi shàn xiū dé xíng yì chù qí zhōu zhī jiān dì fāng bù guò bǎi lǐ tiān xià èr chuí guī zhī

文王四世累善,修德行义,处岐周之间,地方不过百里,天下二垂归之。

wén wáng yù yǐ bēi ruò zhì qiáng bào yǐ wéi tiān xià qù cán chú zéi ér chéng wáng dào gù tài gōng zhī móu shēng yān

文王欲以卑弱制强暴,以为天下去残除贼而成王道,故太公之谋生焉。

wén wáng yè zhī ér bù zú wǔ wáng jì wén wáng zhī yè yòng tài gōng zhī móu xī suǒ bó fù gōng huàn jiǎ zhòu yǐ fá wú dào ér tǎo bú yì shì shī mù yě yǐ jiàn tiān zǐ zhī wèi

文王业之而不卒,武王继文王之业,用太公之谋,悉索薄赋,躬擐甲胄,以伐无道而讨不义,誓师牧野,以践天子之位。

tiān xià wèi dìng hǎi nèi wèi ji wǔ wáng yù zhāo wén wáng zhī lìng dé shǐ yí dí gè yǐ qí huì lái gòng liáo yuǎn wèi néng zhì gù zhì sān nián zhī sàng bìn wén wáng yú liǎng yíng zhī jiān yǐ sì yuǎn fāng

天下未定,海内未辑,武王欲昭文王之令德,使夷狄各以其贿来贡,辽远未能至,故治三年之丧,殡文王于两楹之间,以俟远方。

wǔ wáng lì sān nián ér bēng

武王立三年而崩,

chéng wáng zài bǎo qiǎng zhī zhōng

成王在褓襁之中,

wèi néng yòng shì

未能用事,

cài shū guǎn shū

蔡叔、管叔,

fǔ gōng zǐ lù fù ér yù wéi luàn

辅公子禄父而欲为乱,

zhōu gōng jì wén wáng zhī yè

周公继文王之业,

chí tiān zǐ zhī zhèng

持天子之政,

yǐ gǔ gōng zhōu shì

以股肱周室,

fǔ yì chéng wáng

辅翼成王,

jù zhēng dào zhī bù sāi

惧争道之不塞,

chén xià zhī wēi shàng yě

臣下之危上也,

gù zòng mǎ huà shān

故纵马华山,

fàng niú táo lín

放牛桃林,

bài gǔ zhé fú

败鼓折枹,

jìn hù ér cháo

搢笏而朝,

yǐ níng jìng wáng shì

以宁静王室,

zhèn fǔ zhū hóu

镇抚诸侯。

chéng wáng jì zhuàng néng cóng zhèng shì zhōu gōng shòu fēng yú lǔ yǐ cǐ yí fēng yì sú

成王既壮,能从政事,周公受封于鲁,以此移风易俗。

kǒng zi xiū chéng kāng zhī dào shù zhōu gōng zhī xun yǐ jiào qī shí zǐ shǐ fú qí yì guān xiū qí piān jí gù rú zhě zhī xué shēng yān

孔子修成、康之道,述周公之训,以教七十子,使服其衣冠,修其篇籍,故儒者之学生焉。

mò zǐ xué rú zhě zhī yè shòu kǒng zǐ zhī shù yǐ wéi qí lǐ fán rǎo ér bù shuō hòu zàng mí cái ér pín mín fú shāng shēng ér hài shì gù bèi zhōu dào ér xíng xià zhèng

墨子学儒者之业,受孔子之术,以为其礼烦扰而不说,厚葬靡财而贫民,服伤生而害事,故背周道而行夏政。

yǔ zhī shí

禹之时,

tiān xià dà shuǐ

天下大水,

yǔ shēn zhí léi chuí

禹身执蔂垂,

yǐ wéi mín xiān

以为民先,

tī hé ér dào jiǔ qí

剔河而道九岐,

záo jiāng ér tōng jiǔ lù

凿江而通九路,

pì wǔ hú ér dìng dōng hǎi

辟五湖而定东海,

dāng cǐ zhī shí

当此之时,

shāo bù xiá guì

烧不暇撌,

rú bù gěi gǔ

濡不给扢,

sǐ líng zhě zàng líng

死陵者葬陵,

sǐ zé zhě zàng zé

死泽者葬泽,

gù jié cái báo zàng xián fú shēng yān

故节财、薄葬、闲服生焉。

qí huán gōng zhī shí tiān zǐ bēi ruò zhū hóu lì zhēng nán yí běi dí jiāo fá zhōng guó zhōng guó zhī bù jué rú xiàn

齐桓公之时,天子卑弱,诸侯力征,南夷北狄,交伐中国,中国之不绝如线。

qí guó zhī de dōng fù hǎi ér běi zhàng hé de xiá tián shǎo ér mín duō zhì qiǎo huán gōng yōu zhōng guó zhī huàn kǔ yí dí zhī luàn yù yǐ cún wáng jì jué chóng tiān zǐ zhī wèi guǎng wén wǔ zhī yè gù guǎn zǐ zhī shū shēng yān

齐国之地,东负海而北障河,地狭田少,而民多智巧,桓公忧中国之患,苦夷狄之乱,欲以存亡继绝,崇天子之位,广文、武之业,故《管子》之书生焉。

qí jǐng gōng nèi hǎo shēng sè wài hǎo gǒu mǎ liè shè wáng guī hào sè wú biàn

齐景公内好声色,外好狗马,猎射亡归,好色无辨。

zuò wéi lù qǐn zhī tái zú zhù dà zhōng zhuàng zhī tíng xià jiāo zhì jiē xǔ yī zhāo yòng sān qiān zhōng gàn liáng qiū jù zi jiā kuài dǎo yú zuǒ yòu gù yàn zǐ zhī jiàn shēng yān

作为路寝之台,族铸大钟,撞之庭下,郊雉皆呴,一朝用三千钟赣,梁丘据、子家哙导于左右,故晏子之谏生焉。

wǎn shì zhī shí liù guó zhū hóu xī yì gǔ bié shuǐ jué shān gé gè zì zhì qí jìng nèi shǒu qí fēn dì wò qí quán bǐng shàn qí zhèng lìng

晚世之时,六国诸侯,溪异谷别,水绝山隔,各自治其境内,守其分地,握其权柄,擅其政令。

xià wú fāng bó shàng wú tiān zǐ lì zhēng zhēng quán shèng zhě wèi yòu shì lián yǔ guó yuē zhòng zhì pōu xìn fú jié yuǎn yuán yǐ shǒu qí guó jiā chí qí shè jì gù zòng héng xiū duǎn shēng yān

下无方伯,上无天子,力征争权,胜者为右,恃连与国,约重致,剖信符,结远援,以守其国家,持其社稷,故纵横修短生焉。

shēn zi zhě cháo zhāo lí zhī zuǒ hán jìn bié guó yě

申子者,朝昭厘之佐,韩、晋别国也。

de qiāo mín xiǎn ér jiè yú dà guó zhī jiān jìn guó zhī gù lǐ wèi miè hán guó zhī xīn fǎ chóng chū xiān jūn zhī lìng wèi shōu hòu jūn zhī lìng yòu xià xīn gù xiāng fǎn qián hòu xiāng miù bǎi guān bèi luàn bù zhī suǒ yòng

地墽民险,而介于大国之间,晋国之故礼未灭,韩国之新法重出,先君之令未收,后君之令又下,新故相反,前后相缪,百官背乱,不知所用。

gù xíng míng zhī shū shēng yān

故刑名之书生焉。

qín guó zhī sú tān láng qiáng lì guǎ yì ér qū lì

秦国之俗,贪狼强力,寡义而趋利。

kě wēi yǐ xíng ér bù kě huà yǐ shàn

可威以刑,而不可化以善;

kě quàn yǐ shǎng ér bù kě lì yǐ míng

可劝以赏, 而不可厉以名。

bèi xiǎn ér dài hé sì sài yǐ wéi gù dì lì xíng biàn xù jī yīn fù

被险而带河,四塞以为固,地利形便,畜积殷富。

xiào gōng yù yǐ hǔ láng zhī shì ér tūn zhū hóu gù shāng yāng zhī fǎ shēng yān

孝公欲以虎狼之势而吞诸侯,故商鞅之法生焉。

ruò liú shì zhī shū guān tiān dì zhī xiàng tōng gǔ jīn zhī shì quán shì ér lì zhì dù xíng ér shī yi yuán dào zhī xīn hé sān wáng zhī fēng yǐ chǔ yǔ hù yě

若刘氏之书,观天地之象,通古今之事,权事而立制,度形而施宜,原道之心,合三王之风,以储与扈冶。

xuán miǎo zhī zhōng jīng yáo mǐ lǎn qì qí zhěn qiè zhēn qí shū jìng yǐ tǒng tiān xià lǐ wàn wù yìng biàn huà tōng shū lèi fēi xún yī jì zhī lù shǒu yī yú zhī zhǐ jū xì qiān lián zhī wù ér bù yǔ shì tuī yí yě

玄眇之中,精摇靡览,弃其畛挈,斟其淑静,以统天下,理万物,应变化,通殊类,非循一迹之路,守一隅之指,拘系牵连之物, 而不与世推移也。

gù zhì zhī xún cháng ér bù sāi bù zhī tiān xià ér bù tiǎo

故置之寻常而不塞,布之天下而不窕。

✦ You read 要略

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.