chūn qiū zhū dài fū jiàn rén yán dòng yì ér tán qí huò fú mǐ bù yàn zhě zuǒ guó zhū jì kě guān yě
春秋诸大夫，见人言动，亿而谈其祸福，靡不验者，左国诸记可观也。
dà dū jí xiōng zhī zhào méng hu xīn ér dòng hu sì tǐ qí guò yú hòu zhě cháng huò fú guò yú báo zhě cháng jìn huò sú yǎn duō yì wèi yǒu wèi dìng ér bù kě cè zhě
大都吉凶之兆，萌乎心而动乎四体，其过于厚者常获福，过于薄者常近祸，俗眼多翳，谓有未定而不可测者。
zhì chéng hé tiān fú zhī jiāng zhì guān qí shàn ér bì xiān zhī zhī yǐ
至诚合天，福之将至，观其善而必先知之矣。
huò zhī jiāng zhì guān qí bù shàn ér bì xiān zhī zhī yǐ
祸之将至，观其不善而必先知之矣。
jīn yù huò fú ér yuǎn huò wèi lùn xíng shàn xiān xū gǎi guò
今欲获福而远祸，未论行善，先须改过。
dàn gǎi guò zhě dì yī yào fā chǐ xīn
但改过者，第一，要发耻心。
sī gǔ zhī shèng xián yǔ wǒ tóng wèi zhàng fū bǐ hé yǐ bǎi shì kě shī
思古之圣贤，与我同为丈夫，彼何以百世可师？
wǒ hé yǐ yī shēn wǎ liè
我何以一身瓦裂？
dān rǎn chén qíng sī xíng bú yì wèi rén bù zhī ào rán wú kuì jiāng rì lún yú qín shòu ér bù zì zhī yǐ
耽染尘情，私行不义，谓人不知，傲然无愧，将日沦于禽兽而不自知矣；
shì zhī kě xiū kě chǐ zhě mò dà hu cǐ
世之可羞可耻者，莫大乎此。
mèng zǐ yuē chǐ zhī yú rén dà yǐ
孟子曰：耻之于人大矣。
yǐ qí de zhī zé shèng xián shī zhī zé qín shòu ěr
以其得之则圣贤，失之则禽兽耳。
cǐ gǎi guò zhī yào jī yě
此改过之要机也。
dì èr yào fā wèi xīn
第二，要发畏心。
tiān dì zài shàng guǐ shén nán qī wú suī guò zài yǐn wēi ér tiān dì guǐ shén shí jiàn lín zhī zhòng zé jiàng zhī bǎi yāng qīng zé sǔn qí xiàn fú wú hé kě yǐ bù jù
天地在上，鬼神难欺，吾虽过在隐微，而天地鬼神，实鉴临之，重则降之百殃，轻则损其现福，吾何可以不惧？
bù wéi cǐ yě
不惟此也。
xián jū zhī de zhǐ shì zhāo rán
闲居之地，指视昭然；
wú suī yǎn zhī shén mì wén zhī shén qiǎo ér fèi gān zǎo lù zhōng nán zì qī
吾虽掩之甚密，文之甚巧，而肺肝早露，终难自欺；
bèi rén qū pò bù zhí yī wén yǐ wū dé bù lǐn lǐn
被人觑破，不值一文矣，乌得不懔懔？
bù wéi shì yě
不惟是也。
yī xī shàng cún mí tiān zhī è yóu kě huǐ gǎi
一息尚存，弥天之恶，犹可悔改；
gǔ rén yǒu yī shēng zuò è lín sǐ huǐ wù fā yī shàn niàn suì de shàn zhōng zhě
古人有一生作恶，临死悔悟，发一善念，遂得善终者。
wèi yī niàn měng lì zú yǐ dí bǎi nián zhī è yě
谓一念猛厉，足以涤百年之恶也。
pì rú qiān nián yōu gǔ yī dēng cái zhào zé qiān nián zhī àn jù chú
譬如千年幽谷，一灯才照，则千年之暗俱除；
gù guò bù lùn jiǔ jìn wéi yǐ gǎi wéi guì
故过不论久近，惟以改为贵。
dàn chén shì wú cháng ròu shēn yì yǔn yī xī bù shǔ yù gǎi wú yóu yǐ
但尘世无常，肉身易殒，一息不属，欲改无由矣。
míng zé qiān bǎi nián dān fù è míng suī xiào zǐ cí sūn bù néng xǐ dí
明则千百年担负恶名，虽孝子慈孙，不能洗涤；
yōu zé qiān bǎi jié chén lún yù bào suī shèng xián fú pú sà bù néng yuán yǐn
幽则千百劫沉沦狱报，虽圣贤佛菩萨，不能援引。
wū dé bù wèi
乌得不畏？
dì sān xū fà yǒng xīn
第三，须发勇心。
rén bù gǎi guò duō shì yīn xún tuì suō
人不改过，多是因循退缩；
wú xū fèn rán zhèn zuò bù yòng chí yí bù fán děng dài
吾须奋然振作，不用迟疑，不烦等待。
xiǎo zhě rú máng cì zài ròu sù yǔ jué tī
小者如芒刺在肉，速与抉剔；
dà zhě rú dú shé niè zhǐ sù yǔ zhǎn chú wú sī háo níng zhì cǐ fēng léi zhī suǒ yǐ wèi yì yě
大者如毒蛇啮指，速与斩除，无丝毫凝滞，此风雷之所以为益也。
jù shì sān xīn zé yǒu guò sī gǎi rú chūn bīng yù rì hé huàn bù xiāo hu
具是三心，则有过斯改，如春冰遇日，何患不消乎？
rán rén zhī guò yǒu cóng shì shàng gǎi zhě yǒu cóng lǐ shàng gǎi zhě yǒu cóng xīn shàng gǎi zhě
然人之过，有从事上改者，有从理上改者，有从心上改者；
gōng fū bù tóng xiào yàn yì yì
工夫不同，效验亦异。
rú qián rì shā shēng jīn jiè bù shā
如前日杀生，今戒不杀；
qián rì nù lì jīn jiè bù nù
前日怒詈，今戒不怒；
cǐ jiù qí shì ér gǎi zhī zhě yě
此就其事而改之者也。
qiáng zhì yú wài qí nán bǎi bèi qiě bìng gēn zhōng zài dōng miè xi shēng fēi jiū jìng kuò rán zhī dào yě
强制于外，其难百倍，且病根终在，东灭西生，非究竟廓然之道也。
shàn gǎi guò zhě wèi jìn qí shì xiān míng qí lǐ
善改过者，未禁其事，先明其理；
rú guò zài shā shēng jí sī yuē shàng dì hǎo shēng wù jiē liàn mìng shā bǐ yǎng jǐ qǐ néng zì ān
如过在杀生，即思曰：上帝好生，物皆恋命，杀彼养己，岂能自安？
qiě bǐ zhī shā yě jì shòu tú gē fù rù dǐng huò zhǒng zhǒng tòng kǔ chè rù gǔ suǐ
且彼之杀也，既受屠割，复入鼎镬，种种痛苦，彻入骨髓；
jǐ zhī yǎng yě zhēn gāo luó liè shí guò jí kōng shū shí cài gēng jǐn kě chōng fù hé bì qiāng bǐ zhī shēng sǔn jǐ zhī fú zāi
己之养也，珍膏罗列，食过即空，疏食菜羹，尽可充腹，何必戕彼之生，损己之福哉？
yòu sī xuè qì zhī shǔ jiē hán líng zhī jì yǒu líng zhī jiē wǒ yī tǐ
又思血气之属，皆含灵知，既有灵知，皆我一体；
zòng bù néng gōng xiū zhì dé shǐ zhī zūn wǒ qīn wǒ qǐ kě rì qiāng wù mìng shǐ zhī chóu wǒ hàn wǒ yú wú qióng yě
纵不能躬修至德，使之尊我亲我，岂可日戕物命，使之仇我憾我于无穷也？
yī sī jí cǐ jiāng yǒu duì shí tòng xīn bù néng xià yàn zhě yǐ
一思及此，将有对食痛心，不能下咽者矣。
rú qián rì hǎo nù bì sī yuē rén yǒu bù jí qíng suǒ yí qín
如前日好怒，必思曰：人有不及，情所宜矜；
bèi lǐ xiāng gān yú wǒ hé yǔ
悖理相干，于我何与？
běn wú kě nù zhě
本无可怒者。
yòu sī tiān xià wú zì shì zhī háo jié yì wú yóu rén zhī xué wèn
又思天下无自是之豪杰，亦无尤人之学问；
xíng yǒu bù dé jiē jǐ zhī dé wèi xiū gǎn wèi zhì yě
行有不得，皆己之德未修，感未至也。
wú xī yǐ zì fǎn zé bàng huǐ zhī lái jiē mó liàn yù chéng zhī de
吾悉以自反，则谤毁之来，皆磨炼玉成之地；
wǒ jiāng huān rán shòu cì hé nù zhī yǒu
我将欢然受赐，何怒之有？
yòu wén ér bù nù suī chán yàn xūn tiān rú jǔ huǒ fén kōng zhōng jiāng zì xi
又闻而不怒，虽谗焰薰天，如举火焚空，终将自息；
wén bàng ér nù suī qiǎo xīn lì biàn rú chūn cán zuò jiǎn zì qǔ chán mián
闻谤而怒，虽巧心力辩，如春蚕作茧，自取缠绵；
nù bù wéi wú yì qiě yǒu hài yě
怒不惟无益，且有害也。
qí yú zhǒng zhǒng guò è jiē dāng jù lǐ sī zhī
其馀种种过恶，皆当据理思之。
cǐ lǐ jì míng guò jiāng zì zhǐ
此理既明，过将自止。
hé wèi cóng xīn ér gǎi
何谓从心而改？
guò yǒu qiān duān wéi xīn suǒ zào
过有千端，惟心所造；
wú xīn bù dòng guò ān cóng shēng
吾心不动，过安从生？
xué zhě yú hào sè hǎo míng hǎo huò hǎo nù zhǒng zhǒng zhū guò bù bì zhú lèi xún qiú
学者于好色，好名，好货，好怒，种种诸过，不必逐类寻求；
dàn dāng yī xīn wéi shàn zhèng niàn xiàn qián xié niàn zì rán wū rǎn bù shàng
但当一心为善，正念现前，邪念自然污染不上。
rú tài yáng dāng kōng wǎng liǎng qián xiāo cǐ jīng yī zhī zhēn chuán yě
如太阳当空，魍魉潜消，此精一之真传也。
guò yóu xīn zào yì yóu xīn gǎi rú zhǎn dú shù zhí duàn qí gēn xī bì zhī zhī ér fá yè yè ér zhāi zāi
过由心造，亦由心改，如斩毒树，直断其根，奚必枝枝而伐，叶叶而摘哉？
dà dǐ zuì shàng zhì xīn dāng xià qīng jìng
大抵最上治心，当下清净；
cái dòng jí jué jué zhī jí wú
才动即觉，觉之即无；
gǒu wèi néng rán xū míng lǐ yǐ qiǎn zhī
苟未能然，须明理以遣之；
yòu wèi néng rán xū suí shì yǐ jìn zhī
又未能然，须随事以禁之；
yǐ shàng shì ér jiān xíng xià gōng wèi wèi shī cè
以上事而兼行下功，未为失策。
zhí xià ér mèi shàng zé zhuō yǐ
执下而昧上，则拙矣。
gù fā yuàn gǎi guò míng xū liáng péng tí xǐng yōu xū guǐ shén zhèng míng
顾发愿改过，明须良朋提醒，幽须鬼神证明；
yī xīn chàn huǐ zhòu yè bù xiè jīng yī qī èr qī yǐ zhì yī yuè èr yuè sān yuè bì yǒu xiào yàn
一心忏悔，昼夜不懈，经一七，二七，以至一月，二月，三月，必有效验。
huò jué xīn shén tián kuàng
或觉心神恬旷；
huò jué zhì huì dùn kāi
或觉智慧顿开；
huò chù rǒng tà ér chù niàn jiē tōng
或处冗沓而触念皆通；
huò yù yuàn chóu ér huí chēn zuò xǐ
或遇怨仇而回嗔作喜；
huò mèng tǔ hēi wù
或梦吐黑物；
huò mèng wǎng shèng xiān xián tí xié jiē yǐn
或梦往圣先贤，提携接引；
huò mèng fēi bù tài xū
或梦飞步太虚；
huò mèng zhuàng fān bǎo gài zhǒng zhǒng shèng shì jiē guò xiāo zuì miè zhī xiàng yě
或梦幢幡宝盖，种种胜事，皆过消罪灭之象也。
rán bù de zhí cǐ zì gāo huà ér bù jìn
然不得执此自高，画而不进。
xī qú bó yù dāng èr shí suì shí yǐ jué qián rì zhī fēi ér jǐn gǎi zhī yǐ
昔蘧伯玉当二十岁时，已觉前日之非而尽改之矣。
zhì èr shí yī suì nǎi zhī qián zhī suǒ gǎi wèi jǐn yě
至二十一岁，乃知前之所改，未尽也；
jí èr shí èr suì huí shì èr shí yī suì yóu zài mèng zhōng suì fù yī suì dì dì gǎi zhī xíng nián wǔ shí ér yóu zhī sì shí jiǔ nián zhī fēi gǔ rén gǎi guò zhī xué rú cǐ
及二十二岁，回视二十一岁，犹在梦中，岁复一岁，递递改之，行年五十，而犹知四十九年之非，古人改过之学如此。
wú bèi shēn wéi fán liú guò è wèi jí ér huí sī wǎng shì cháng ruò bù jiàn qí yǒu guò zhě xīn cū ér yǎn yì yě
吾辈身为凡流，过恶猬集，而回思往事，常若不见其有过者，心粗而眼翳也。
rán rén zhī guò è shēn zhòng zhě yì yǒu xiào yàn huò xīn shén hūn sāi zhuǎn tóu jí wàng
然人之过恶深重者，亦有效验：或心神昏塞，转头即忘；
huò wú shì ér cháng fán nǎo
或无事而常烦恼；
huò jiàn jūn zǐ ér nǎn rán xiāng jū
或见君子而赧然相沮；
huò wén zhèng lùn ér bù lè
或闻正论而不乐；
huò shī huì ér rén fǎn yuàn
或施惠而人反怨；
huò yè mèng diān dǎo shén zé wàng yán shī zhì
或夜梦颠倒，甚则妄言失志；
jiē zuò niè zhī xiāng yě gǒu yī lèi cǐ jí xū fèn fā shě jiù tú xīn xìng wù zì wù
皆作孽之相也，苟一类此，即须奋发，舍旧图新，幸勿自误。