后汉书 · 范晔 · Chapter 110 of 130

志·天文上

PinyinModern Translation
Size

wáng mǎng sān guāng wǔ shí èr

王莽三光武十二

yì yuē tiān chuí xiàng shèng rén zé zhī

《易》曰:“天垂象,圣人则之。

páo xī shì zhī wàng tiān xià yǎng zé guān xiàng yú tiān fǔ zé guān fǎ yú de

庖牺氏之王天下,仰则观象于天,俯则观法于地。

guān xiàng yú tiān wèi rì yuè xīng chén

”观象于天,谓日月星辰。

guān fǎ yú de wèi shuǐ tǔ zhōu fēn

观法于地,谓水土州分。

xíng chéng yú xià xiàng jiàn yú shàng

形成于下,象见于上。

gù yuē tiān zhě běi chén xīng hé yuán chuí yào jiàn dì xíng yùn jī shòu dù zhāng bǎi jīng

故曰天者北辰星,合元垂耀建帝形,运机授度张百精。

sān jiē jiǔ liè èr shí qī dài fū bā shí yī yuán shì dòu héng tài wēi shè tí zhī shǔ bǎi èr shí guān èr shí bā xiù gè bù liè xià yīng shí èr zǐ

三阶九列,二十七大夫,八十一元士,斗、衡、太微、摄提之属百二十官,二十八宿各布列,下应十二子。

tiān dì shè wèi xīng chén zhī xiàng bèi yǐ

天地设位,星辰之象备矣。

sān huáng mài huà xié shén chún piáo wèi wǔ xīng rú lián zhū rì yuè ruò hé bì

三皇迈化,协神醇朴,谓五星如连珠,日月若合璧。

huà yóu zì rán mín bù fàn tè

化由自然,民不犯慝。

zhì yú shū qì zhī xìng wǔ dì shì zuò

至于书契之兴,五帝是作。

xuān yuán shǐ shòu hé tú dòu bāo shòu guī rì yuè xīng chén zhī xiàng gù xīng guān zhī shū zì huáng dì shǐ

轩辕始受《河图斗苞授》,规日月星辰之象,故星官之书自黄帝始。

zhì gāo yáng shì shǐ nán zhèng zhòng sī tiān běi zhèng lí sī dì

至高阳氏,使南正重司天,北正黎司地。

táng yú zhī shí xī zhòng hé zhòng xià yǒu kūn wú tāng zé wū xián zhōu zhī shǐ yì cháng hóng sòng zhī zǐ wéi chu zhī táng miè lǔ zhī zǐ shèn zhèng zhī bì zào wèi shí shēn fu qí guó gān gōng jiē zhǎng tiān wén zhī guān

唐、虞之时,羲仲、和仲,夏有昆吾,汤则巫咸,周之史佚、苌弘,宋之子韦,楚之唐蔑,鲁之梓慎,郑之裨灶,魏石申夫,齐国甘公,皆掌天文之官。

yǎng zhàn fǔ shì yǐ zuǒ shí zhèng

仰占俯视, 以佐时政;

bù biàn zhì wēi tōng dòng mì zhì

步变擿微,通洞密至;

cǎi huò fú zhī yuán dǔ chéng bài zhī shì

采祸福之原,睹成败之势。

qín fán shī shū yǐ yú bǎi xìng liù jīng diǎn jí cán wèi huī tàn xīng guān zhī shū quán ér bù huǐ

秦燔《诗》、《书》,以愚百姓,六经典籍,残为灰炭,星官之书,全而不毁。

gù qín shǐ shū shǐ huáng zhī shí huì bó dà jiǎo dà jiǎo yǐ wáng yǒu dà xīng yǔ xiǎo xīng dòu yú gōng zhōng shì qí fèi wáng zhī zhēng

故《秦史》书始皇之时,彗孛大角,大角以亡,有大星与小星斗于宫中,是其废亡之征。

zhì hàn xìng jǐng wǔ zhī jì sī mǎ tán tán zi qiān yǐ shì lí shì zhī hòu wèi tài shǐ lìng qiān zhe shǐ jì zuò tiān guān shū

至汉兴,景、武之际,司马谈,谈子迁,以世黎氏之后,为太史令,迁著《史记》,作《天官书》。

chéng dì shí zhōng lěi xiào wèi liú xiàng guǎng hóng fàn zāi tiáo zuò wǔ jì huáng jí zhī lùn yǐ cān wǎng xíng zhī shì

成帝时,中垒校尉刘向,广《洪范》灾条作五纪皇极之论,以参往行之事。

xiào míng dì shǐ bān gù xù hàn shū ér mǎ xù shù tiān wén zhì

孝明帝使班固叙《汉书》,而马续述《天文志》。

jīn shào hàn shū zuò tiān wén zhì qǐ wáng mǎng jū shè yuán nián qì xiào xiàn dì jiàn ān èr shí wǔ nián èr bǎi yī shí wǔ zài

今绍《汉书》作《天文志》,起王莽居摄元年,迄孝献帝建安二十五年,二百一十五载。

yán qí shí xīng chén zhī biàn biǎo xiàng zhī yīng yǐ xiǎn tiān jiè míng wáng shì yān

言其时星辰之变,表象之应,以显天戒,明王事焉。

wáng mǎng dì huáng sān nián shí yī yuè yǒu xīng bèi yú zhāng dōng nán xíng wǔ rì bú jiàn

王莽地皇三年十一月,有星孛于张,东南行五日不见。

bó xīng zhě è qì suǒ shēng wéi luàn bīng qí suǒ yǐ bèi dé

孛星者,恶气所生,为乱兵,其所以孛德。

bèi dé zhě luàn zhī xiàng bù míng zhī biǎo

孛德者,乱之象,不明之表。

yòu cān rán bèi yān bīng zhī lèi yě gù míng zhī yuē bèi

又参然孛焉,兵之类也,故名之曰孛。

bèi zhī wéi yán yóu yǒu suǒ shāng hài yǒu suǒ fáng bì

孛之为言,犹有所伤害,有所妨蔽。

huò wèi zhī huì xīng suǒ yǐ chú huì ér bù xīn yě

或谓之彗星,所以除秽而布新也。

zhāng wèi zhōu de

张为周地。

xīng bèi yú zhāng dōng nán xíng jí yì zhěn zhī fēn

星孛于张,东南行即翼、轸之分。

yì zhěn wèi chu shì zhōu chu de jiāng yǒu bīng luàn

翼、轸为楚,是周、楚地将有兵乱。

hòu yī nián zhēng yuè guāng wǔ qǐ bīng chōng líng huì xià jiāng xīn shì zéi zhāng wáng cháng jí gēng shǐ zhī bīng yì zhì jù gōng pò nán yáng zhǎn mǎng qián duì dài fū zhēn fù shǔ zhèng liáng qiū cì děng shā qí shì zhòng shù wàn rén

后一年正月,光武起兵舂陵,会下江、新市贼张B421、王常及更始之兵亦至,俱攻破南阳,斩莽前队大夫甄阜、属正梁丘赐等,杀其士众数万人。

gēng shǐ wèi tiān zǐ dōu luò yáng xi rù cháng ān bài sǐ

更始为天子,都雒阳,西入长安,败死。

guāng wǔ xìng yú hé běi fù dōu luò yáng jū zhōu de chú huì bù xīn zhī xiàng

光武兴于河北,复都雒阳,居周地,除秽布新之象。

sì nián liù yuè hàn bīng qǐ nán yáng zhì kūn yáng

四年六月,汉兵起南阳,至昆阳。

mǎng shǐ sī tú wáng xún sī kōng wáng yì jiāng zhū jùn bīng hào yuē bǎi wàn zhòng yǐ zhì zhě sì shí èr wàn rén

莽使司徒王寻、司空王邑将诸郡兵,号曰百万众,已至者四十二万人;

néng tōng bīng fǎ zhě liù shí sān jiā jiē wèi jiàng shuài chí qí tú shū qì xiè

能通兵法者六十三家,皆为将帅,持其图书器械。

jūn chū guān dōng qiān cóng qún xiàng hǔ láng měng shòu fàng zhī dào lù yǐ shì fù qiáng yòng bù shān dōng

军出关东,牵从群象虎狼猛兽,放之道路,以示富强,用怖山东。

zhì kūn yáng shān zuò yíng bǎi yú wéi chéng shù zhòng huò wèi chōng chē yǐ zhuàng chéng wèi yún chē gāo shí zhàng yǐ kàn chéng zhōng nǔ shǐ yǔ jí chéng zhōng fù hù ér jí

至昆阳山,作营百余,围城数重,或为冲车以撞城,为云车高十丈以瞰城中,弩矢雨集,城中负户而汲。

qiú xiáng bù tīng qǐng chū bù dé

求降不听,请出不得。

èr gōng zhī bīng zì yǐ bì kè bù xù jūn shì bù xié jì lǜ

二公之兵自以必克,不恤军事,不协计虑。

mǎng yǒu fù bài zhī biàn jiàn yān

莽有覆败之变见焉。

zhòu yǒu yún qì rú huài shān duò jūn shàng jūn rén jiē yàn suǒ wèi yíng tóu zhī xīng yě

昼有云气如坏山,堕军上,军人皆厌,所谓营头之星也。

zhàn yuē yíng tóu zhī suǒ duò qí xià fù jūn liú xiě sān qiān lǐ

占曰:“营头之所堕,其下覆军,流血三千里。

shì shí guāng wǔ jiàng bīng shù qiān rén fù jiù kūn yáng bēn jī èr gōng bīng bìng lì fā hào hū shēng dòng tiān dì hǔ bào jīng bù bài zhèn

”是时,光武将兵数千人赴救昆阳,奔击二公兵,并力CA76发,号呼声动天地,虎豹惊怖败振。

huì tiān dà fēng fēi wū wǎ yǔ rú zhù shuǐ

会天大风,飞屋瓦,雨如注水。

èr gōng bīng luàn bài zì xiāng zéi jiù sǐ zhě shù wàn rén

二公兵乱败,自相贼,就死者数万人。

jìng fù zhì shuǐ sǐ zhě wěi jī zhì shuǐ wèi zhī bù liú

竞赴滍水,死者委积,滍水为之不流。

shā sī tú wáng xún

杀司徒王寻。

jūn jiē sàn zǒu guī běn jùn

军皆散走归本郡。

wáng yì hái cháng ān mǎng bài jù zhū sǐ

王邑还长安,莽败,俱诛死。

yíng tóu zhī biàn fù jūn liú xiě zhī yīng yě

营头之变,覆军流血之应也。

sì nián qiū tài bái zài tài wēi zhōng zhú de rú yuè guāng

四年秋,太白在太微中,烛地如月光。

tài bái wèi bīng tài wēi wèi tiān tíng

太白为兵,太微为天廷。

tài bái yíng ér běi rù tài wēi shì dà bīng jiāng rù tiān zǐ tíng yě

太白赢而北入太微,是大兵将入天子廷也。

shì shí mǎng qiǎn èr gōng zhī bīng zhì kūn yáng yǐ wèi guāng wǔ suǒ pò

是时莽遣二公之兵至昆阳,已为光武所破。

mǎng yòu bài jiǔ rén wèi jiāng jūn jiē yǐ hǔ wèi hào

莽又拜九人为将军,皆以虎为号。

jiǔ hǔ jiāng jūn zhì huá yīn jiē wèi hàn jiāng shān yè li sōng suǒ pò

九虎将军至华阴,皆为汉将邓晔、李松所破。

jìn gōng jīng shī cāng jiāng jūn hán chén zhì cháng mén

进攻京师,仓将军韩臣至长门。

shí yuè wù shēn hàn bīng zì xuān píng chéng mén rù

十月戊申,汉兵自宣平城门入。

èr rì jǐ yǒu chéng zhōng shào nián zhū dì zhāng yú děng shù qiān rén qǐ bīng gōng mǎng shāo zuò shì mén fǔ jìng fǎ tà

二日己酉,城中少年朱弟、张鱼等数千人起兵攻莽,烧作室门,斧敬法闼。

shāng rén dù wú shā mǎng jiàn tái zhī shàng xiào wèi gōng bīn jiù zhǎn mǎng shǒu

商人杜吴杀莽渐台之上,校尉公宾就斩莽首。

dà bīng dǎo jí gōng tíng zhī zhōng

大兵蹈藉宫廷之中。

réng yǐ gēng shǐ rù cháng ān chì méi zéi lì liú pén zi wèi tiān zǐ jiē yǐ dà bīng rù gōng tíng shì qí yīng yě

仍以更始入长安,赤眉贼立刘盆子为天子,皆以大兵入宫廷,是其应也。

guāng wǔ jiàn wǔ jiǔ nián qī yuè yǐ chǒu jīn fàn xuān yuán dà xīng

光武建武九年七月乙丑,金犯轩辕大星。

shí yī yuè yǐ chǒu jīn yòu fàn xuān yuán

十一月乙丑,金又犯轩辕。

xuān yuán zhě hòu gōng zhī guān dà xīng wèi huáng hòu jīn fàn zhī wèi shī shì

轩辕者,后宫之官,大星为皇后,金犯之为失势。

shì shí guō hòu yǐ shī shì jiàn shū hòu fèi wèi zhōng shān tài hòu yīn guì rén lì wèi huáng hòu

是时郭后已失势见疏,后废为中山太后,阴贵人立为皇后。

shí nián sān yuè guǐ mǎo liú xīng rú yuè cóng tài wēi chū rù běi dǒu wèi dì liù xīng sè bái

十年三月癸卯,流星如月,从太微出,入北斗魏第六星,色白。

páng yǒu xiǎo xīng shè zhě shí yú méi miè zé yǒu shēng rú léi shí qǐng zhǐ

旁有小星射者十余枚,灭则有声如雷,食顷止。

liú xīng wèi guì shǐ xīng dà zhě shǐ dà xīng xiǎo zhě shǐ xiǎo

流星为贵使,星大者使大,星小者使小。

tài wēi tiān zǐ tíng běi dǒu kuí zhǔ shā

太微天子廷,北斗魁主杀。

xīng cóng tài wēi chū dǐ běi dǒu kuí shì tiān zǐ dà shǐ jiāng chū yǒu suǒ fá shā

星从太微出,抵北斗魁,是天子大使将出,有所伐杀。

shí èr yuè jǐ hài dà liú xīng rú fǒu chū liǔ xī nán xíng rù zhěn

十二月己亥,大流星如缶,出柳西南行,入轸。

qiě miè shí fēn wéi shí yú rú yí huǒ zhuàng

且灭时,分为十余,如遗火状。

xū yú yǒu shēng yǐn yǐn rú léi

须臾有声,隐隐如雷。

liǔ wèi zhōu zhěn wèi qín shǔ

柳为周,轸为秦、蜀。

dà liú xīng chū liǔ rù zhěn zhě shì dà shǐ cóng zhōu rù shǔ

大流星出柳入轸者,是大使从周入蜀。

shì shí guāng wǔ dì shǐ dà sī mǎ wú hàn fā nán yáng zú sān wàn rén chéng chuán sù jiāng ér shàng jī shǔ bái dì gōng sūn shù

是时光武帝使大司马吴汉发南阳卒三万人,乘船溯江而上,击蜀白帝公孙述。

yòu mìng jiāng jūn mǎ wǔ liú shàng guō bà cén péng féng jùn píng wǔ dōu ba jùn

又命将军马武、刘尚、郭霸、岑彭、冯骏平武都、巴郡。

shí èr nián shí yuè hàn jìn bīng jī shù cóng dì wèi wèi yǒng suì zhì guǎng dōu shā shù nǚ xù shǐ xìng

十二年十月,汉进兵击述从弟卫尉永,遂至广都,杀述女婿史兴。

wēi lǔ jiāng jūn féng jùn bá jiāng zhōu zhǎn shù jiāng tián róng

威虏将军冯骏拔江州,斩述将田戎。

wú hàn yòu jī shù dà sī mǎ xiè fēng zhǎn shǒu wǔ qiān yú jí

吴汉又击述大司马谢丰,斩首五千余级。

zāng gōng pò fú shā shù dì dà sī kōng huī

臧宫破涪,杀述弟大司空恢。

shí yī yuè dīng chǒu hàn hù jūn jiāng jūn gāo wǔ cì shù dòng xiōng qí yè sǐ

十一月丁丑,汉护军将军高午刺述洞胸,其夜死。

míng rì hàn rù tú shǔ chéng zhū shù dà jiàng gōng sūn huang yán cén děng suǒ shā shù wàn rén yí miè shù qī zōng zú wàn yú rén yǐ shàng

明日,汉入屠蜀城,诛述大将公孙晃、延岑等,所杀数万人,夷灭述妻宗族万余人以上。

shì dà jiàng chū fá shā zhī yīng yě

是大将出伐杀之应也。

qí xiǎo xīng shè zhě jí rú yí huǒ fēn wéi shí yú jiē xiǎo jiàng suí cóng zhī xiàng

其小星射者,及如遗火分为十余,皆小将随从之象。

yǒu shēng rú léi yǐn yǐn zhě bīng jiāng nù zhī zhēng yě

有声如雷隐隐者,兵将怒之征也。

shí èr nián zhēng yuè jǐ wèi xiǎo xīng liú bǎi méi yǐ shàng huò xī běi huò zhèng běi huò dōng běi èr yè zhǐ

十二年正月己未,小星流百枚以上,或西北,或正北,或东北,二夜止。

liù yuè wù xū chén xiǎo liú xīng bǎi méi yǐ shàng sì miàn xíng

六月戊戌辰,小流星百枚以上,四面行。

xiǎo xīng zhě shù mín zhī lèi

小星者,庶民之类。

liú xíng zhě yí xǐ zhī xiàng yě

流行者,移徙之象也。

huò xī běi huò dōng běi huò sì miàn xíng jiē xiǎo mín liú yí zhī zhēng

或西北,或东北,或四面行,皆小民流移之征。

shì shí xī běi tǎo gōng sūn shù běi zhēng lú fāng

是时西北讨公孙述,北征卢芳。

xiōng nú zhù fāng qīn biān hàn qiǎn jiàng jūn mǎ wǔ qí dū wèi liú nà yán xìng jūn xià qǔ yáng lín píng hū tuó yǐ bèi hú

匈奴助芳侵边,汉遣将军马武、骑都尉刘纳、阎兴军下曲阳、临平、呼沱,以备胡。

xiōng nú rù hé dōng zhōng guó wèi ān mǐ gǔ huāng guì mín huò liú sàn

匈奴入河东,中国未安,米谷荒贵,民或流散。

hòu sān nián wú hàn mǎ wǔ yòu xǐ yàn mén dài jùn shàng gǔ guān xī xiàn lì mín liù wàn yú kǒu zhì cháng shān guān jū yōng guān yǐ dōng yǐ bì hú kòu

后三年,吴汉、马武又徙雁门、代郡、上谷、关西县吏民六万余口,置常山关、居庸关以东,以避胡寇。

shì xiǎo mín liú yí zhī yīng

是小民流移之应。

shí wǔ nián zhēng yuè dīng wèi huì xīng jiàn mǎo shāo xī běi xíng rù yíng shì fàn lí gōng sān yuè yǐ wèi zhì dōng bì miè jiàn sì shí jiǔ rì

十五年正月丁未,彗星见昴,稍西北行,入营室,犯离宫,三月乙未,至东壁灭,见四十九日。

huì xīng wèi bīng rù chú huì mǎo wèi biān bīng huì xīng chū zhī wèi yǒu bīng zhì

彗星为兵入除秽,昴为边兵,彗星出之为有兵至。

shí yī yuè dìng xiāng dū wèi yīn chéng fǎn tài shǒu suí zhū zhī

十一月,定襄都尉阴承反,太守随诛之。

lú fāng cóng xiōng nú rù jū gāo liǔ zhì shí liù nián shí yuè jiàng shàng xǐ shòu

卢芳从匈奴入居高柳,至十六年十月降,上玺绶。

yī yuē mǎo xīng wèi yù shì

一曰,昴星为狱事。

shì shí dà sī tú ōu yáng xī yǐ shì xì yù yú suì sǐ

是时,大司徒欧阳歙以事系狱,逾岁死。

yíng shì tiān zǐ zhī cháng gōng

营室,天子之常宫;

lí gōng fēi hòu zhī suǒ jū

离宫,妃后之所居。

huì xīng rù yíng shì fàn lí gōng shì chú gōng shì yě

彗星入营室,犯离宫,是除宫室也。

shì shí guō huáng hòu yǐ shū zhì shí qī nián shí yuè suì fèi wèi zhōng shān tài hòu lì yīn guì rén wèi huáng hòu chú gōng zhī xiàng yě

是时郭皇后已疏,至十七年十月,遂废为中山太后,立阴贵人为皇后,除宫之象也。

sān shí nián rùn yuè jiǎ wǔ shuǐ zài dōng jǐng èr shí dù shēng bái qì dōng nán zhǐ yán zhǎng wǔ chǐ wèi huì dōng běi xíng zhì zǐ gōng xi fān zhǐ wǔ yuè jiǎ zǐ bú jiàn fán jiàn sān shí yī rì

三十年闰月甲午,水在东井二十度,生白气,东南指,炎长五尺,为彗,东北行,至紫宫西籓止,五月甲子不见,凡见三十一日。

shuǐ cháng yǐ xià zhì fàng yú dōng jǐng rùn yuè zài sì yuè shàng wèi dāng jiàn ér jiàn shì yíng ér jìn yě

水常以夏至放于东井,闰月在四月,尚未当见而见,是赢而进也。

dōng jǐng wèi shuǐ héng shuǐ chū zhī wèi dà shuǐ

东井为水衡,水出之为大水。

shì suì wǔ yuè jí míng nián jùn guó dà shuǐ huài chéng guō shāng hé jià shā rén mín

是岁五月及明年,郡国大水,坏城郭,伤禾稼,杀人民。

bái qì wèi sàng yǒu yán zuò huì huì suǒ yǐ chú huì

白气为丧,有炎作彗,彗所以除秽。

zǐ gōng tiān zǐ zhī gōng huì jiā qí fān chú gōng zhī xiàng

紫宫,天子之宫,彗加其籓,除宫之象。

hòu sān nián guāng wǔ dì bēng

后三年,光武帝崩。

sān shí yī nián qī yuè wù wǔ huǒ zài yú guǐ yí dù rù guǐ zhōng chū shī xīng nán bàn dù shí yuè jǐ hài fàn xuān yuán dà xīng

三十一年七月戊午,火在舆鬼一度,入鬼中,出尸星南半度,十月己亥,犯轩辕大星。

yòu qī xīng jiān yǒu kè xīng yán èr chǐ suǒ xī nán xíng zhì míng nián èr yuè èr shí èr rì zài yú guǐ dōng běi liù chǐ suǒ miè fán jiàn bǎi yī shí sān rì

又七星间有客星,炎二尺所,西南行,至明年二月二十二日,在舆鬼东北六尺所灭,凡见百一十三日。

yíng huò wèi xiōng shuāi yú guǐ shī xīng zhǔ sǐ wáng yíng huò rù zhī wèi dà sàng

荧惑为凶衰,舆鬼尸星主死亡,荧惑入之为大丧。

xuān yuán wèi hòu gōng

轩辕为后宫。

qī xīng zhōu de

七星,周地。

kè xīng jū zhī wèi sǐ sàng

客星居之为死丧。

qí hòu èr nián guāng wǔ bēng

其后二年,光武崩。

zhōng yuán èr nián bā yuè dīng sì huǒ fàn tài wēi xī nán jiǎo xīng xiāng qù èr cùn

中元二年八月丁巳,火犯太微西南角星,相去二寸。

shí yuè wù zǐ dà liú xīng cóng xī nán dōng běi xíng shēng rú léi

十月戊子,大流星从西南东北行,声如雷。

huǒ fàn tài wēi xī nán jiǎo xīng wèi jiàng xiàng

火犯太微西南角星,为将相。

hòu tài wèi zhào xǐ sī tú li zuò shì miǎn guān

后太尉赵憙、司徒李坐事免官。

dà liú xīng wèi shǐ

大流星为使。

zhōng láng jiàng dòu gù yáng xū hóu mǎ wǔ yáng xiāng hòu wáng shǎng jiàng bīng zhēng xi yě

中郎将窦固、扬虚侯马武、扬乡侯王赏将兵征西也。

✦ You read 志·天文上

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.