后汉书 · 范晔 · Chapter 3 of 130

本纪·显宗孝明帝纪

PinyinModern Translation
Size

xiǎn zōng xiào míng huáng dì huì zhuāng guāng wǔ dì sì zǐ yě

显宗孝明皇帝讳庄,光武第四子也。

mǔ yīn huáng hòu

母阴皇后。

dì shēng ér fēng xià shí suì néng tōng chūn qiū guāng wǔ qí zhī

帝生而丰下,十岁能通《春秋》,光武奇之。

jiàn wǔ shí wǔ nián fēng dōng hǎi gōng shí qī nián jìn jué wèi wáng shí jiǔ nián lì wèi huáng tài zǐ

建武十五年封东海公,十七年进爵为王,十九年立为皇太子。

shī shì bó shì huán róng xué tōng shàng shū

师事博士桓荣,学通《尚书》。

zhōng yuán èr nián èr yuè wù xū jí huáng dì wèi nián sān shí

中元二年二月戊戌,即皇帝位,年三十。

zūn huáng hòu yuē huáng tài hòu

尊皇后曰皇太后。

sān yuè dīng mǎo zàng guāng wǔ huáng dì yú yuán líng

三月丁卯,葬光武皇帝于原陵。

yǒu sī zòu shàng zūn miào yuē shì zǔ

有司奏上尊庙曰世祖。

xià sì yuè bǐng chén zhào yuē yǔ wèi xiǎo zi fèng cheng shèng yè sù yè zhèn wèi bù gǎn huāng níng

夏四月丙辰,诏曰:"予未小子,奉承圣业,夙夜震畏,不敢荒宁。

xiān dì shòu mìng zhōng xīng dé móu dì wáng xié hé wàn bāng jiǎ yú shàng xià huái róu bǎi shén huì yú guān guǎ

先帝受命中兴,德侔帝王,协和万邦,假于上下,怀柔百神,惠于鳏、寡。

zhèn chéng dà yùn jì tǐ shǒu wén bù zhī jià sè zhī jiān nán jù yǒu fèi shī

朕承大运,继体守文,不知稼穑之艰难,惧有废失。

shèng ēn yí jiè gù zhòng tiān xià yǐ yuán yuán wéi shǒu

圣恩遗戒,顾重天下,以元元为首。

gōng qīng bǎi liáo jiāng hé yǐ fǔ zhèn bù dǎi

公卿百僚,将何以辅朕不逮?

qí cì tiān xià nán zǐ jué rén èr jí

其赐天下男子爵,人二级;

sān lǎo xiào tì lì tián rén sān jí

三老、孝悌、力田人三级;

jué guò gōng chéng de yí yǔ zi ruò tóng chǎn tóng chǎn zǐ

爵过公乘,得移与子若同产、同产子;

jí liú rén wú míng shù yù zì zhàn zhě rén yī jí

及流人无名数欲自占者人一级;

guān guǎ gū dú dǔ lóng sù rén shí hú

鳏、寡、孤、独、笃癃粟,人十斛。

qí shī xíng jí jùn guó tú zài zhōng yuán yuán nián sì yuè jǐ mǎo shè qián suǒ fàn ér hòu bǔ xì zhě xī miǎn qí xíng

其施刑及郡国徒,在中元元年四月己卯赦前所犯而后捕系者,悉免其刑。

yòu biān rén zāo luàn wèi nèi jùn rén qī zài jǐ mǎo shè qián yī qiè qiǎn hái biān zì qí suǒ lè

又边人遭乱为内郡人妻,在己卯赦前,一切遣还边,恣其所乐。

zhōng èr qiān dàn xià zhì huáng shòu biǎn zhì shú lùn zhě xī jiē fù zhì hái shú

中二千石下至黄绶,贬秩赎论者,悉皆复秩还赎。

fāng jīn shàng wú tiān zǐ xià wú fāng bó ruò shè yuān shuǐ ér wú zhōu jí

方今上无天子,下无方伯,若涉渊水而无舟楫。

fu wàn shèng zhì zhòng ér zhuàng zhě lǜ qīng shí lài yǒu dé zuǒ yòu xiǎo zi

皇位至关重要,而我年岁尚轻,思虑浮浅,实靠有德才的人指点帮助我。

gāo mì hòu yǔ yuán gōng zhī shǒu

高密侯禹,元功之首;

dōng píng wáng cāng kuān bó yǒu móu

东平王苍,宽博有谋;

bìng kě yǐ shòu liù chǐ zhī tuō lín dà jié ér bù náo

并可以受六尺之托,临大节而不挠。

qí yǐ yǔ wèi tài fù cāng wèi piào qí jiāng jūn

其以禹为太傅,苍为骠骑将军。

dà wèi xǐ gào shì nán jiāo sī tú fèng ān zǐ gōng sī kōng fáng jiàng xiào fù tǔ

大尉憙告谥南郊,司徒奉安梓宫,司空鲂将校复土。

qí fēng xǐ wèi jié xiāng hòu wèi ān xiāng hóu fáng wèi yáng yì hòu

其封憙为节乡侯,为安乡侯,鲂为杨邑侯。

qiū jiǔ yuè shāo dāng qiāng kòu lǒng xī bài jùn bīng yú yǔn jiē

秋九月,烧当羌寇陇西,败郡兵于允街。

shè lǒng xī qiú tú jiǎn zuì yī děng wù shōu jīn nián zū diào

赦陇西囚徒,减罪一等,勿收今年租调。

yòu suǒ fā tiān shuǐ sān qiān rén yì fù shì suì gēng fù

又所发天水三千人,亦复是岁更赋。

qiǎn yè zhě zhāng hóng tǎo pàn qiāng yú yǔn wú hóng jūn dà bài zhàn mò

遣谒者张鸿讨叛羌于允吾,鸿军大败,战殁。

dōng shí yī yuè qiǎn zhōng láng jiàng dòu gù jiān bǔ lǔ jiāng jūn mǎ wǔ děng èr jiāng jūn tǎo shāo dāng qiāng

冬十一月,遣中郎将窦固监捕虏将军马武等二将军讨烧当羌。

shí èr yuè jiǎ yín zhào yuē fāng chūn jiè jié rén yǐ gēng sāng

十二月甲寅,诏曰:"方春戒节,人以耕桑。

qí chì yǒu sī wu shùn shí qì shǐ wú fán rǎo

其敕有司务顺时气,使无烦扰。

tiān xià wáng mìng shū sǐ yǐ xià tīng de shú lùn sǐ zuì rén jiān èr shí pǐ yòu zhǐ zhì kūn qián chéng dàn chōng shí pǐ wán chéng dàn chōng zhì sī kòu zuò sān pǐ

天下亡命殊死以下,听得赎论:死罪人缣二十匹,右趾至髡钳城旦舂十匹,完城旦舂至司寇作三匹。

qí wèi fā jué zhào shū dào xiān zì gào zhě bàn rù shú

其未发觉,诏书到先自告者,半入赎。

jīn xuǎn jǔ bù shí xié nìng wèi qù quán mén qǐng tuō cán lì fàng shǒu bǎi xìng chóu yuàn qíng wú gào su

今选举不实,邪佞未去,权门请托,残吏放手,百姓愁怨,情无告诉。

yǒu sī míng zòu zuì míng bìng zhèng jǔ zhě

有司明奏罪名,并正举者。

yòu jùn xiàn měi yīn zhēng fā qīng wèi jiān lì guǐ zé léi ruò xiān jí xià pín

又郡县每因征发,轻为奸利,诡责羸弱,先急下贫。

qí wu zài jūn píng wú lìng wǎng kè

其务在均平,无令枉刻。

yǒng píng yuán nián chūn zhèng yuè dì lǜ gōng qīng yǐ xià cháo yú yuán líng rú yuán huì yí

永平元年春正月,帝率公卿已下朝于原陵,如元会仪。

xià wǔ yuè tài fù dèng yǔ hōng

夏五月,太傅邓禹薨。

wù yín dōng hǎi wáng qiáng hōng qiǎn sī kōng féng fáng chí jié shì sāng shì cì shēng lóng máo tóu luán lù lóng qí

戊寅,东海王彊薨,遣司空冯鲂持节视丧事,赐升龙旄头、銮辂,龙旗。

liù yuè yǐ mǎo zàng dōng hǎi gōng wáng

六月乙卯,葬东海恭王。

qiū qī yuè bǔ lǔ jiāng jūn mǎ wǔ děng yǔ shāo dāng qiāng zhàn dà pò zhī

秋七月,捕虏将军马武等与烧当羌战,大破之。

mù shì zú shù lǒng yòu cì qián rén sān wàn

募士卒戍陇右,赐钱人三万。

bā yuè wù zǐ xǐ shān yáng wáng jīng wèi guǎng líng wáng qiǎn jiù guó

八月戊子,徙山阳王荆为广陵王,遣就国。

shì suì liáo dōng tài shǒu jì róng shǐ xiān bēi jī chì shān wū huán dà pò zhī zhǎn qí qú shuài

是岁,辽东太守祭肜使鲜卑击赤山乌桓,大破之,斩其渠帅。

yuè guī gū fù yí pàn zhōu jùn tǎo píng zhī

越巂姑复夷叛,州郡讨平之。

èr nián chūn zhēng yuè xīn wèi zōng sì guāng wǔ huáng dì yú míng táng dì jí gōng qīng liè hóu shǐ fú guān miǎn yī shang yù pèi qú jù yǐ xíng shì

二年春正月辛未,宗祀光武皇帝于明堂,帝及公卿列侯始服冠冕、衣裳、玉佩、絇屦以行事。

lǐ bì dēng líng tái

礼毕,登灵台。

shǐ shàng shū lìng chí jié zhào piào qí jiāng jūn sān gōng yuē jīn lìng yuè jí rì zōng sì guāng wǔ huáng dì yú míng táng yǐ pèi wǔ dì

使尚书令持节诏骠骑将军、三公曰:"今令月吉日,宗祀光武皇帝于明堂,以配五帝。

lǐ bèi fǎ wù lè hé bā yīn yǒng zhǐ fú wǔ gōng dé bān shí lìng chì qún hòu

礼备法物,乐和八音,咏祉福,舞功德,班时令,敕群后。

shì bì shēng líng tái wàng yuán qì chuī shí lǜ guān wù biàn

事毕,升灵台,望元气,吹时律,观物变。

qún liáo fān fǔ zōng shì zǐ sūn zhòng jùn fèng jì bǎi mán gòng zhí wū huán huì mò xián lái zhù jì chán yú shì zǐ gǔ dōu hòu yì jiē péi wèi

群僚藩辅,宗室子孙,众郡奉计,百蛮贡职,乌桓、濊貊咸来助祭,单于侍子、骨都侯亦皆陪位。

sī gù shèng zǔ gōng dé zhī suǒ zhì yě

斯固圣祖功德之所致也。

zhèn yǐ àn lòu fèng cheng dà yè qīn zhí guī bì gōng sì tiān de

朕以暗陋,奉承大业,亲执珪璧,恭祀天地。

yǎng wéi xiān dì shòu mìng zhōng xīng bō luàn fǎn zhèng yǐ níng tiān xià fēng tài shān jiàn míng táng lì pì yōng qǐ líng tái huī hóng dà dào bèi zhī bā jí

仰惟先帝受命中兴,拨乱反正,以宁天下,封泰山,建明堂,立辟雍,起灵台,恢弘大道,被之八极;

ér yìn zǐ wú chéng kāng zhī zhì qún chén wú lǚ dàn zhī móu guàn xǐ jìn jué dí wéi cán

而胤子无成、康之质,群臣无吕、旦之谋,盥洗进爵,踧惟惭。

sù xìng wán bǐ lín shì yì jù gù jūn zǐ tǎn dàng dàng xiǎo rén cháng qī qi

素性顽鄙,临事益惧,故'君子坦荡荡,小人长戚戚'。

qí lìng tiān xià zì shū sǐ yǐ xià móu fǎn dà nì jiē shè chú zhī

其令天下自殊死已下,谋反大逆,皆赦除之。

bǎi liáo shī yǐn qí miǎn xiū jué zhí shùn xíng shí lìng jìng ruò hào tiān yǐ suí zhào rén

百僚师尹,其勉修厥职,顺行时令,敬若昊天,以绥兆人。

sān yuè lín pì yōng chū xíng dà shè lǐ

三月,临辟雍,初行大射礼。

qiū jiǔ yuè pèi wáng fǔ chǔ wáng yīng jǐ nán wáng kāng huái yáng wáng yán dōng hǎi wáng zhèng lái cháo

秋九月,沛王辅、楚王英、济南王康、淮阳王延、东海王政来朝。

dōng shí yuè rén zǐ xìng pì yōng chū xíng yǎng lǎo lǐ

冬十月壬子,幸辟雍,初行养老礼。

zhào yuē guāng wǔ huáng dì jiàn sān cháo zhī lǐ ér wèi jí lín xiǎng

诏曰:"光武皇帝建三朝之礼,而未及临飨。

miǎo miǎo xiǎo zi shǔ dāng shèng yè

眇眇小子,属当圣业。

jiān mù chūn jí chén chū xíng dà shè

间暮春吉辰,初行大射;

lìng yuè yuán rì fù jiàn pì yōng

令月元日,复践辟雍。

zūn shì sān lǎo xiōng shì wǔ gēng ān chē ruǎn lún gōng suí zhí shòu

尊事三老,兄事五更,安车软轮,亲执绥绶。

hòu wáng shè jiàng gōng qīng zhuàn zhēn zhèn qīn tǎn gē zhí jué ér chàn

侯王设酱,公卿馔珍,朕亲袒割,执爵而颤。

zhù gěng zài qián zhù yē zài hòu

祝哽在前,祝噎在后。

shēng gē lù míng xià guǎn xīn gōng bā yì jù xiū wàn wǔ yú tíng

升歌《鹿鸣》,下管《新宫》,八佾具修,万舞于庭。

zhèn gù báo dé hé yǐ kè dāng

朕固薄德,何以克当?

yì chén fù chéng shī cì bǐ jǐ yǒng niàn cán jiù wú wàng jué xīn

《易》陈负乘,《诗》刺彼己,永念惭疚,无忘厥心。

sān lǎo li gōng nián qí xué míng

三老李躬,年耆学明。

wǔ gēng huán róng shòu zhèn shàng shū

五更桓荣,授朕《尚书》。

shī yuē wú dé bù bào wú yán bù chou

《诗》曰:'无德不报,无言不酬。

qí cì róng jué guān nèi hóu shí yì wǔ qiān hù

'其赐荣爵关内侯,食邑五千户。

sān lǎo wǔ gēng jiē yǐ èr qiān dàn lù yǎng zhōng jué shēn

三老、五更皆以二千石禄养终厥身。

qí cì tiān xià sān lǎo jiǔ rén yī shí ròu sì shí jīn

其赐天下三老酒人一石,肉四十斤。

yǒu sī qí cún qí dié xù yòu gū huì guān guǎ chēng zhèn yì yān

有司其存耆耋,恤幼孤,惠鳏寡,称朕意焉。

zhōng shān wáng yān shǐ jiù guó

中山王焉始就国。

jiǎ zǐ xi xún shòu xìng cháng ān cí gāo miào suì yǒu shì yú shí yī líng

甲子,西巡狩,幸长安,祠高庙,遂有事于十一陵。

lì lǎn guǎn yì huì jùn xiàn lì láo cì zuò yuè

历览馆邑,会郡县吏,劳赐作乐。

shí yī yuè jiǎ shēn qiǎn shǐ zhě yǐ zhōng láo cí xiāo hé huò guāng

十一月甲申,遣使者以中牢祠萧何、霍光。

dì yè líng yuán guò shì qí mù

帝谒陵园,过式其墓。

jìn xìng hé dōng suǒ guò cì èr qiān dàn lìng zhǎng yǐ xià zhì yú yuàn shǐ gè yǒu chà

进幸河东,所过赐二千石、令长已下至于掾史,各有差。

guǐ mǎo chē jià hái gōng

癸卯,车驾还宫。

shí èr yuè hù qiāng xiào wèi dòu lín xià yù sǐ

十二月,护羌校尉窦林下狱死。

shì suì shǐ yíng qì yú wǔ jiāo

是岁,始迎气于五郊。

shào fǔ yīn jiù zi fēng shā qí qī lì yì gōng zhǔ jiù zuò zì shā

少府阴就子丰杀其妻郦邑公主,就坐自杀。

sān nián chūn zhēng yuè guǐ sì zhào yuē zhèn fèng jiāo sì dēng líng tái jiàn shǐ guān zhèng yí dù

三年春正月癸巳,诏曰:"朕奉郊祀,登灵台,见史官,正仪度。

fu chūn zhě suì zhī shǐ yě

夫春者,岁之始也。

shǐ de qí zhèng zé sān shí yǒu chéng

始得其正,则三时有成。

bǐ zhě shuǐ hàn bù jié biān rén shí guǎ zhèng shī yú shàng rén shòu qí jiù yǒu sī qí miǎn shùn shí qì quàn dū nóng sāng qù qí míng yù yǐ jí máo zéi

比者水旱不节,边人食寡,政失于上,人受其咎,有司其勉顺时气,劝督农桑,去其螟蜮,以及蝥贼;

xiáng xíng shèn fá míng chá dān cí sù yè fěi xiè yǐ chēng zhèn yì

详刑慎罚,明察单辞,夙夜匪懈,以称朕意。

èr yuè jiǎ yín tài wèi zhào xǐ sī tú li miǎn

二月甲寅,太尉赵憙、司徒李免。

bǐng chén zuǒ féng yì guō dān wèi sī tú

丙辰,左冯翊郭丹为司徒。

jǐ wèi nán yáng tài shǒu yú yán wèi tài wèi

己未,南阳太守虞延为太尉。

jiǎ zǐ lì guì rén mǎ shì wèi huáng hòu huáng zǐ dá wèi huáng tài zǐ

甲子,立贵人马氏为皇后,皇子炟为皇太子。

cì tiān xià nán zǐ jué rén èr jí

赐天下男子爵,人二级;

sān lǎo xiào tì lì tián rén sān jí

三老、孝悌、力田人三级;

liú rén wú míng shù yù zhàn zhě rén yī jí

流人无名数欲占者人一级;

guān guǎ gū dú dǔ lóng pín bù néng zì cún zhě sù rén wǔ hú

鳏、寡、孤、独、笃、癃、贫不能自存者粟,人五斛。

xià sì yuè xīn yǒu fēng huáng zǐ jiàn wèi qiān shèng wáng xiàn wèi guǎng píng wáng

夏四月辛酉,封皇子建为千乘王,羡为广平王。

liù yuè dīng mǎo yǒu xīng bèi yú tiān chuán běi

六月丁卯,有星孛于天船北。

qiū bā yuè wù chén gǎi dà lè wèi dà yǔ lè

秋八月戊辰,改大乐为大予乐。

rén shēn huì rì yǒu shí zhī

壬申晦,日有蚀之。

zhào yuē zhèn fèng cheng zǔ yè wú yǒu shàn zhèng

诏曰:"朕奉承祖业,无有善政。

rì yuè báo shí huì bó jiàn tiān shuǐ hàn bù jié jià sè bù chéng rén wú sù chǔ xià shēng chóu diàn

日月薄蚀,彗孛见天,水旱不节,稼穑不成,人无宿储,下生愁垫。

suī sù yè qín sī ér zhì néng bù dǎi

虽夙夜勤思,而智能不逮。

xī chu zhuāng wú zāi yǐ zhì jiè jù

昔楚庄无灾,以致戒惧;

lǔ āi huò dà tiān bù jiàng qiǎn

鲁哀祸大,天不降谴。

jīn zhī dòng biàn tǎng shàng kě jiù

今之动变,傥尚可救。

yǒu sī miǎn sī jué zhí yǐ kuāng wú dé

有司勉思厥职,以匡无德。

gǔ zhě qīng shì xiàn shī bǎi gōng zhēn jiàn

古者卿士献诗,百工箴谏。

qí yán shì zhě mǐ yǒu suǒ huì

其言事者,靡有所讳。

dōng shí yuè zhēng jì guāng wǔ miào chū zòu wén shǐ wǔ xíng wǔ dé zhī wǔ

冬十月,蒸祭光武庙,初奏《文始》、《五行》、《武德》之舞。

jiǎ zǐ chē jià cóng huáng tài hòu xìng zhāng líng guān jiù lú

甲子,车驾从皇太后幸章陵,观旧庐。

shí èr yuè wù chén zhì zì zhāng líng

十二月戊辰,至自章陵。

shì suì qǐ běi gōng jí zhū guān fǔ

是岁,起北宫及诸官府。

jīng shī jí jùn guó qī dà shuǐ

京师及郡国七大水。

sì nián chūn èr yuè xīn hài zhào yuē zhèn qīn gēng jiè tián yǐ qí nóng shì

四年春二月辛亥,诏曰:"朕亲耕藉田,以祈农事。

jīng shī dōng wú sù xuě chūn bù yù mù fán láo qún sī jī jīng dǎo qiú

京师冬无宿雪,春不燠沐,烦劳群司,积精祷求。

ér bǐ zài de shí yǔ sù mài rùn zé

而比再得时雨,宿麦润泽。

qí cì gōng qīng bàn zòu

其赐公卿半奏。

yǒu sī miǎn zūn shí zhèng wu píng xíng fá

有司勉遵时政,务平刑罚。

qiū jiǔ yuè wù yín qiān shèng wáng jiàn hōng

秋九月戊寅,千乘王建薨。

dōng shí yuè yǐ mǎo sī tú guō dān sī kōng féng fáng miǎn

冬十月乙卯,司徒郭丹、司空冯鲂免。

bǐng chén hé nán yǐn fàn qiān wèi sī tú tài pú fú gōng wèi sī kōng

丙辰,河南尹范迁为司徒,太仆伏恭为司空。

shí èr yuè líng xiāng hòu liáng sōng xià yù sǐ

十二月,陵乡侯梁松下狱死。

wǔ nián chūn èr yuè gēng xū piào qí jiāng jūn dōng píng wáng cāng bà guī fān

五年春二月庚戌,骠骑将军东平王苍罢归藩;

láng yá wáng jīng jiù guó

琅邪王京就国。

dōng shí yuè xíng xìng qiū

冬十月,行幸邺。

yǔ zhào wáng xǔ huì qiū

与赵王栩会邺。

cháng shān sān lǎo yán yú dì yuē shàng shēng yú yuán shì yuàn méng yōu fù

常山三老言于帝曰:"上生于元氏,愿蒙优复。

zhào yuē fēng pèi jì yáng shòu mìng suǒ yóu jiā ēn bào dé shì qí yi yě

"诏曰:"丰、沛、济阳,受命所由,加恩报德,适其宜也。

jīn yǒng píng zhī zhèng bǎi xìng yuàn jié ér lì rén qiú fù lìng rén kuì xiào

今永平之政,百姓怨结,而吏人求复,令人愧笑。

zhòng nì cǐ xiàn zhī quán quán qí fù yuán shì xiàn tián zū gēng fù liù suì láo cì xiàn yuàn shǐ jí mén lán zǒu zú

重逆此县之拳拳,其复元氏县田租更赋六岁,劳赐县掾史,及门阑走卒。

zhì zì qiū

"至自邺。

shí yī yuè běi xiōng nú kòu wǔ yuán

十一月,北匈奴寇五原;

shí èr yuè

十二月;

kòu yún zhōng nán chán yú jī què zhī

寇云中,南单于击却之。

shì suì fā qiǎn biān rén zài nèi jùn zhě cì zhuāng qián rén èr wàn

是岁,发遣边人在内郡者,赐装钱人二万。

liù nián chūn zhēng yuè pèi wáng fǔ chǔ wáng yīng dōng píng wáng cāng huái yáng wáng yán láng yá wáng jīng dōng hǎi wáng zhèng zhào wáng xū běi hǎi wáng xìng qí wáng shí lái cháo

六年春正月,沛王辅、楚王英、东平王苍、淮阳王延、琅邪王京、东海王政、赵王盱、北海王兴、齐王石来朝。

èr yuè wáng luò shān chū bǎo dǐng lú jiāng tài shǒu xiàn zhī

二月,王雒山出宝鼎,庐江太守献之。

xià sì yuè jiǎ zǐ zhào yuē xī yǔ shōu jiǔ mù zhī jīn zhù dǐng yǐ xiàng wù shǐ rén zhī shén jiān bù féng è qì

夏四月甲子,诏曰:"昔禹收九牧之金,铸鼎以象物,使人知神奸,不逢恶气。

zāo dé zé xìng qiān yú shāng zhōu

遭德则兴,迁于商、周;

zhōu dé jì shuāi dǐng nǎi lún wáng

周德既衰,鼎乃沦亡。

xiáng ruì zhī jiàng yǐ yīng yǒu dé

祥瑞之降,以应有德。

fāng jīn zhèng huà duō pì hé yǐ zhì cí

方今政化多僻,何以致兹?

yì yuē dǐng xiàng sān gōng qǐ gōng qīng fèng zhí de qí lǐ yá

《易》曰鼎象三公,岂公卿奉职得其理邪?

tài cháng qí yǐ yuè jì zhī rì chén dǐng yú miào yǐ bèi qì yòng

太常其以礿祭之日,陈鼎于庙,以备器用。

cì sān gōng bó wǔ shí pǐ jiǔ qīng èr qiān dàn bàn zhī

赐三公帛五十匹,九卿、二千石半之。

xiān dì zhào shū jìn rén shàng shì yán shèng ér jiān zhě zhāng zòu pō duō fú cí zì jīn ruò yǒu guò chēng xū yù shàng shū jiē yi yì ér bù xǐng shì bù wéi chǎn zǐ chī yě

先帝诏书,禁人上事言圣,而间者章奏颇多浮词,自今若有过称虚誉,尚书皆宜抑而不省,示不为谄子蚩也。

dōng shí yuè xíng xìng lǔ cí dōng hǎi gōng wáng líng

冬十月,行幸鲁,祠东海恭王陵;

huì pèi wáng fǔ chǔ wáng yīng jǐ nán wáng kāng dōng píng wáng cāng huái yáng wáng yán láng yá wáng jīng dōng hǎi wáng zhèng

会沛王辅、楚王英、济南王康、东平王苍、淮阳王延、琅邪王京、东海王政。

shí èr yuè hái xìng yáng chéng qiǎn shǐ zhě cí zhōng yuè

十二月,还,幸阳城,遣使者祠中岳。

rén wǔ chē jià hái gōng

壬午,车驾还宫。

dōng píng wáng cāng láng yá wáng jīng cóng jià lái cháo huáng tài hòu

东平王苍、琅邪王京从驾来朝皇太后。

qī nián chūn zhēng yuè guǐ mǎo huáng tài hòu yīn shì bēng

七年春正月癸卯,皇太后阴氏崩。

èr yuè gēng shēn zàng guāng liè huáng hòu

二月庚申,葬光烈皇后。

qiū bā yuè wù chén běi hǎi wáng xìng hōng

秋八月戊辰,北海王兴薨。

shì suì běi xiōng nú qiǎn shǐ qǐ hé qīn

是岁,北匈奴遣使乞和亲。

bā nián chūn zhēng yuè jǐ mǎo sī tú fàn qiān hōng

八年春正月己卯,司徒范迁薨。

sān yuè xīn mǎo tài wèi yú yán wèi sī tú wèi wèi zhào xǐ xíng tài wèi shì

三月辛卯,太尉虞延为司徒,卫尉赵憙行太尉事。

qiǎn yuè qí sī mǎ zhèng zhòng bào shǐ běi xiōng nú

遣越骑司马郑众报使北匈奴。

chū zhì dù liáo jiāng jūn zhūn wǔ yuán màn bǎi

初置度辽将军,屯五原曼柏。

qiū jùn guó shí sì yǔ shuǐ

秋,郡国十四雨水。

dōng shí yuè běi gōng chéng

冬十月,北宫成。

bǐng zǐ lín pì yōng yǎng sān lǎo wǔ gēng

丙子,临辟雍,养三老、五更。

lǐ bì zhào sān gōng mù jùn guó zhōng dōu guān sǐ zuì xì qiú jiǎn zuì yī děng wù chī yì dù liáo jiāng jūn yíng zhūn shuò fāng wǔ yuán zhī biān xiàn

礼毕,诏三公募郡国中都官死罪系囚,减罪一等,勿笞,诣度辽将军营,屯朔方、五原之边县;

qī zǐ zì suí biàn zhàn zhe biān xiàn

妻子自随,便占著边县;

fù mǔ tóng chǎn yù xiāng dài zhě zì tīng zhī

父母同产欲相代者,恣听之。

qí dà nì wú dào shū sǐ zhě yī qiè mù xià cán shì

其大逆无道殊死者,一切募下蚕室。

wáng mìng zhě lìng shú zuì gè yǒu chà

亡命者令赎罪各有差。

fán xǐ zhě cì gōng nǔ yī liáng

凡徙者,赐弓弩衣粮。

rén yín huì rì yǒu shí zhī jì

壬寅晦,日有食之,既。

zhào yuē zhèn yǐ wú dé fèng cheng dà yè ér xià yí rén yuàn shàng dòng sān guāng

诏曰:"朕以无德,奉承大业,而下贻人怨,上动三光。

rì shí zhī biàn qí zāi yóu dà chūn qiū tú chèn suǒ wéi zhì qiǎn

日食之变,其灾尤大,《春秋》图谶所为至谴。

yǒng sī jué jiù zài yú yī rén

永思厥咎,在予一人。

qún sī miǎn xiū zhí shì jí yán wú huì

群司勉修职事,极言无讳。

yú shì zài wèi zhě jiē shàng fēng shì gè yán dé shī

"于是在位者皆上封事,各言得失。

dì lǎn zhāng shēn zì yǐn jiù nǎi yǐ suǒ shàng bān shì bǎi guān

帝览章,深自引咎,乃以所上班示百官。

zhào yuē qún liáo suǒ yán jiē zhèn zhī guò

诏曰:"群僚所言,皆朕之过。

rén yuān bù néng lǐ lì xiá bù néng jìn

人冤不能理,吏黠不能禁;

ér qīng yòng rén lì shàn xiū gōng yǔ chū rù wú jié xǐ nù guò chà

而轻用人力,缮修宫宇,出入无节,喜怒过差。

xī yìng mén shī shǒu guān huī cì shì

昔应门失守,《关睢》刺世;

fēi péng suí fēng wēi zǐ suǒ tàn

飞蓬随风,微子所叹。

yǒng lǎn qián jiè sǒng rán jīng jù

永览前戒,竦然兢惧。

tú kǒng báo dé jiǔ ér zhì dài ěr

徒恐薄德,久而致怠耳。

běi xiōng nú kòu xī hé zhū jùn

北匈奴寇西河诸郡。

jiǔ nián chūn sān yuè xīn chǒu zhào jùn guó sǐ zuì qiú jiǎn zuì yǔ qī zǐ yì wǔ yuán shuò fāng zhàn zhe suǒ zài sǐ zhě jiē cì qī fù ruò nán tóng chǎn yī rén fù zhōng shēn

九年春三月辛丑,诏郡国死罪囚减罪,与妻子诣五原、朔方占著,所在死者皆赐妻父若男同产一人复终身;

qí qī wú fù xiōng dú yǒu mǔ zhě cì qí mǔ qián liù wàn yòu fù qí kǒu suàn

其妻无父兄独有母者,赐其母钱六万,又复其口算。

xià sì yuè jiǎ chén zhào jùn guó yǐ gōng tián cì pín rén gè yǒu chà

夏四月甲辰,诏郡国以公田赐贫人各有差。

lìng sī lì xiào wèi bù cì shǐ suì shàng mò shòu zhǎng lì shì shì sān suì yǐ shàng lǐ zhuàng yóu yì zhě gè yī rén yǔ jì xié shàng

令司隶校尉、部刺史岁上墨绶长吏视事三岁已上理状尤异者各一人,与计偕上。

jí yóu bù zhèng lǐ zhě yì yǐ wén

及尤不政理者,亦以闻。

shì suì dà yǒu nián

是岁,大有年。

wèi sì xìng xiǎo hòu kāi lì xué xiào zhì wǔ jīng shī

为四姓小侯开立学校,置《五经》师。

shí nián chūn èr yuè guǎng líng wáng jīng yǒu zuì zì shā guó chú

十年春二月,广陵王荆有罪,自杀,国除。

xià sì yuè wù zǐ zhào yuē xī suì wǔ gǔ dēng yǎn jīn zī cán mài shàn shōu qí dà shè tiān xià

夏四月戊子,诏曰:"昔岁五谷登衍,今兹蚕麦善收,其大赦天下。

fāng shèng xià cháng yǎng zhī shí dàng dí sù è yǐ bào nóng gōng

方盛夏长养之时,荡涤宿恶,以报农功。

bǎi xìng miǎn wu sāng jià yǐ bèi zāi hài

百姓勉务桑稼,以备灾害。

lì jìng jué zhí wú lìng qiān duò

吏敬厥职,无令愆堕。

rùn yuè jiǎ wǔ nán xún shòu xìng nán yáng cí zhāng líng

闰月甲午,南巡狩,幸南阳,祠章陵。

rì běi zhì yòu cí jiù zhái

日北至,又祠旧宅。

lǐ bì zhào xiào guān dì zǐ zuò yǎ yuè zòu lù míng dì zì yù xūn chí hé zhī yǐ yú jiā bīn

礼毕,召校官弟子作雅乐,奏《鹿鸣》,帝自御埙篪和之,以娱嘉宾。

hái xìng nán dùn láo xiǎng sān lǎo guān shǔ

还,幸南顿,劳飨三老、官属。

dōng shí yī yuè zhēng huái yáng wáng yán huì píng yú zhēng pèi wáng fǔ huì suī yáng

冬十一月,征淮阳王延会平舆,征沛王辅会睢阳。

shí èr yuè jiǎ wǔ chē jià hái gōng

十二月甲午,车驾还宫。

shí yī nián chūn zhēng yuè pèi wáng fǔ chǔ wáng yīng jǐ nán wáng kāng dōng píng wáng cāng huái yáng wáng yán zhōng shān wáng yān láng yá wáng jīng dōng hǎi wáng zhèng lái cháo

十一年春正月,沛王辅、楚王英、济南王康、东平王苍、淮阳王延、中山王焉、琅邪王京、东海王政来朝。

qiū qī yuè sī lì xiào wèi guō bà xià yù sǐ

秋七月,司隶校尉郭霸下狱死。

shì suì cháo hú chū huáng jīn lú jiāng tài shǒu yǐ xiàn

是岁,漅湖出黄金,庐江太守以献。

shí qí lín bái zhì lǐ quán jiā hé suǒ zài chū yān

时,麒麟、白雉、醴泉、嘉禾所在出焉。

shí èr nián chūn zhēng yuè yì zhōu jiǎo wài yí āi láo wáng xiāng lǜ nèi shǔ yú shì zhì yǒng chāng jùn ba yì zhōu xī bù dū wèi

十二年春正月,益州徼外夷哀牢王相率内属,于是置永昌郡,罢益州西部都尉。

xià sì yuè qiǎn jiàng zuò yè zhě wáng wú xiū biàn qú zì xíng yáng zhì yú qiān shèng hǎi kǒu

夏四月,遣将作谒者王吴修汴渠,自荥阳至于千乘海口。

wǔ yuè bǐng chén cì tiān xià nán zǐ jué rén èr jí sān lǎo xiào tì lì tián rén sān jí liú mín wú míng shù yù zhàn zhě rén yī jí

五月丙辰,赐天下男子爵,人二级,三老、孝悌、力田人三级,流民无名数欲占者人一级;

guān guǎ gū dú dǔ lóng pín wú jiā shǔ bù néng zì cún zhě sù rén sān hú

鳏、寡、孤、独、笃癃、贫无家属不能自存者粟,人三斛。

zhào yuē xī céng mǐn fèng qīn jié huan zhì yǎng

诏曰:"昔曾、闵奉亲,竭欢致养;

zhòng ní zàng zi yǒu guān wú guǒ

仲尼葬子,有棺无椁。

sàng guì zhì āi lǐ cún níng jiǎn

丧贵致哀,礼存宁俭。

jīn bǎi xìng sòng zhōng zhī zhì jìng wèi shē mí

今百姓送终之制,竞为奢靡。

shēng zhě wú dān dàn zhī chǔ ér cái lì jǐn yú fén tǔ

生者无担石之储,而财力尽于坟土。

fú là wú zāo kāng ér shēng láo jiān yú yī diàn

伏腊无糟糠,而牲牢兼于一奠。

mí pò jī shì zhī yè yǐ gōng zhōng zhāo zhī fèi zǐ sūn jī hán jué mìng yú cǐ qǐ zǔ kǎo zhī yì zāi

糜破积世之业,以供终朝之费,子孙饥寒,绝命于此,岂祖考之意哉!

yòu chē fú zhì dù zì jí ěr mù

又车服制度,恣极耳目。

tián huāng bù gēng yóu shí zhě zhòng

田荒不耕,游食者众。

yǒu sī qí shēn míng kē jìn yí yú jīn zhě xuān xià jùn guó

有司其申明科禁,宜于今者,宣下郡国。

qiū qī yuè yǐ hài sī kōng fú gōng ba

秋七月乙亥,司空伏恭罢。

yǐ wèi dà sī nóng móu róng wèi sī kōng

乙未,大司农牟融为司空。

dōng shí yuè sī lì xiào wèi wáng kāng xià yù sǐ

冬十月,司隶校尉王康下狱死。

shì suì tiān xià ān píng rén wú yáo yì suì bǐ dēng rěn bǎi xìng yīn fù sù hú sān shí niú yáng bèi yě

是岁,天下安平,人无徭役,岁比登稔,百姓殷富,粟斛三十,牛羊被野。

shí sān nián chūn èr yuè dì gēng yú jiè tián

十三年春二月,帝耕于藉田。

lǐ bì cì guān zhě shí

礼毕,赐观者食。

sān yuè hé nán yǐn xuē zhāo xià yù sǐ

三月,河南尹薛昭下狱死。

xià sì yuè biàn qú chéng

夏四月,汴渠成。

xīn sì xíng xìng xíng yáng xún xíng hé qú

辛巳,行幸荥阳,巡行河渠。

yǐ yǒu zhào yuē zì biàn qú jué bài liù shí yú suì jiā qǐng nián yǐ lái yǔ shuǐ bù shí biàn liú dōng qīn rì yuè yì shén shuǐ mén gù chǔ jiē zài hé zhōng mǎng yàng guǎng yì mò cè yín àn dàng dàng jí wàng bù zhī gāng jì

乙酉,诏曰:"自汴渠决败,六十余岁,加顷年以来,雨水不时,汴流东侵,日月益甚,水门故处,皆在河中,漭瀁广溢,莫测圻岸,荡荡极望,不知纲纪。

jīn yǎn yù zhī rén duō bèi shuǐ huàn nǎi yún xiàn guān bù xiān rén jí hǎo xìng tā yì

今兖、豫之人,多被水患,乃云县官不先人急,好兴它役。

yòu huò yǐ wéi hé liú rù biàn yōu jì méng lì gù yuē zuǒ dī qiáng zé yòu dī shāng zuǒ yòu jù qiáng zé xià fāng shāng yi rèn shuǐ shì suǒ zhī shǐ rén suí gāo ér chù gōng jiā xi yōng sè zhī fèi bǎi xìng wú xiàn nì zhī huàn

又或以为河流入汴,幽、冀蒙利,故曰左堤强则右堤伤,左右俱强则下方伤,宜任水势所之,使人随高而处,公家息壅塞之费,百姓无陷溺之患。

yì zhě bù tóng nán běi yì lùn zhèn bù zhī suǒ cóng jiǔ ér bù jué

议者不同,南北异论,朕不知所从,久而不决。

jīn jì zhù dī lǐ qú jué shuǐ lì mén hé biàn fēn liú fù qí jiù jì táo qiū zhī běi jiàn jiù rǎng fén gù jiàn jiā yù jié shēng yǐ lǐ hé shén

今既筑堤理渠,绝水立门,河、汴分流,复其旧迹,陶丘之北,渐就壤坟,故荐嘉玉絜牲,以礼河神。

dōng guò luò ruì tàn yǔ zhī jī

东过洛汭,叹禹之绩。

jīn wǔ tǔ zhī yi fǎn qí zhèng sè bīn qú xià tián fù yǔ pín rén wú lìng háo yòu de gù qí lì zhù jì shì zōng hù zǐ zhī zuò

今五土之宜,反其正色,滨渠下田,赋与贫人,无令豪右得固其利,庶继世宗《瓠子》之作。

yīn suì dù hé

"因遂度河。

dēng tài xíng jìn xìng shàng dǎng

登太行,进幸上党。

rén yín chē jià hái gōng

壬寅,车驾还宫。

dōng shí yuè rén chén huì rì yǒu shí zhī

冬十月壬辰晦,日有食之。

sān gōng miǎn guān zì hé

三公免冠自劾。

zhì yuē guān lǚ wù hé

制曰:"冠履勿劾。

zāi yì lǚ jiàn jiù zài zhèn gōng yōu jù huáng huáng wèi zhī qí fāng

灾异屡见,咎在朕躬,忧惧遑遑,未知其方。

jiāng yǒu sī chén shì duō suǒ yǐn huì shǐ jūn shàng yōng bì xià yǒu bù chàng hu

将有司陈事,多所隐讳,使君上壅蔽,下有不畅乎?

xī wèi yǒu zhōng chén líng gōng de shǒu qí wèi

昔卫有忠臣,灵公得守其位。

jīn hé yǐ hé mù yīn yáng xiāo fú zāi qiǎn

今何以和穆阴阳,消伏灾谴?

cì shǐ tài shǒu xiáng xíng lǐ yuān cún xù guān gū miǎn sī zhí yān

刺史、太守要详察刑案,理清冤案,慰问抚恤鳏、寡、孤、独者,勉力做好本职工作啊。

shí yī yuè chǔ wáng yīng móu fǎn fèi guó chú qiān yú jīng xiàn suǒ lián jí sǐ xǐ zhě shù qiān rén

十一月,楚王英谋反,废,国除,迁于泾县,所连及死徙者数千人。

shì suì qí wáng shí hōng

是岁,齐王石薨。

shí sì nián chūn sān yuè jiǎ xū sī tú yú yán miǎn zì shā

十四年春三月甲戌,司徒虞延免,自杀。

xià sì yuè dīng sì jù lù tài shǒu nán yáng xíng mù wèi sī tú

夏四月丁巳,巨鹿太守南阳邢穆为司徒。

qián chǔ wáng yīng zì shā

前楚王英自杀。

xià wǔ yuè fēng gù guǎng líng wáng jīng zǐ yuán shòu wèi guǎng líng hóu

夏五月,封故广陵王荆子元寿为广陵侯。

chū zuò shòu líng

初作寿陵。

shí wǔ nián chūn èr yuè gēng zǐ dōng xún shòu

十五年春二月庚子,东巡狩。

xīn chǒu xìng yǎn shī zhào wáng mìng zì shū sǐ yǐ xià shú sǐ zuì jiān sì shí pǐ yòu zhǐ zhì kūn qián chéng dàn chōng shí pǐ wán chéng dàn zhì sī kòu wǔ pǐ

辛丑,幸偃师,诏亡命自殊死以下赎:死罪缣四十匹,右趾至髡钳城旦舂十匹,完城旦至司寇五匹;

fàn zuì wèi fā jué zhào shū dào rì zì gào zhě bàn rù shú

犯罪未发觉,诏书到日自告者,半入赎。

zhēng pèi wáng fǔ huì suī yáng

征沛王辅会睢阳。

jìn xìng péng chéng

进幸彭城。

guǐ hài dì gēng yú xià pī

癸亥,帝耕于下邳。

sān yuè zhēng láng yá wáng jīng huì liáng chéng zhēng dōng píng wáng cāng huì yáng dōu yòu zhēng guǎng líng hóu jí qí sān dì huì lǔ

三月,征琅邪王京会良成,征东平王苍会阳都,又征广陵侯及其三弟会鲁。

cí dōng hǎi gōng wáng líng

祠东海恭王陵。

hái xìng kǒng zi zhái cí zhòng ní jí qī shí èr dì zǐ

还,幸孔子宅,祠仲尼及七十二弟子。

qīn yù jiǎng táng mìng huáng tài zǐ zhū wáng shuō jīng

亲御讲堂,命皇太子、诸王说经。

yòu xìng dōng píng

又幸东平。

xīn mǎo jìn xìng dà liáng zhì dìng táo cí dìng táo gōng wáng líng

辛卯,进幸大梁,至定陶,祠定陶恭王陵。

xià sì yuè gēng zǐ chē jià hái gōng

夏四月庚子,车驾还宫。

gǎi xìn dōu wéi lè chéng guó lín huái wéi xià pī guó

改信都为乐成国,临淮为下邳国。

fēng huáng zǐ gōng wèi jù lù wáng dǎng wéi lè chéng wáng yǎn wéi xià pī wáng chàng wèi rǔ nán wáng bǐng wèi cháng shān wáng zhǎng wèi jì yīn wáng

封皇子恭为巨鹿王、党为乐成王、衍为下邳王、畅为汝南王、昞为常山王、长为济阴王。

cì tiān xià nán zǐ jué rén sān jí

赐天下男子爵,人三级;

láng cóng guān shì shì èr shí suì yǐ shàng bó bǎi pǐ shí suì yǐ shàng èr shí pǐ shí suì yǐ xià shí pǐ guān fǔ lì wǔ pǐ shū zuǒ xiǎo shǐ sān pǐ

郎、从官视事二十岁已上帛百匹,十岁已上二十匹,十岁已下十匹,官府吏五匹,书佐、小史三匹。

lìng tiān xià dà pú wǔ rì

令天下大酺五日。

yǐ sì dà shè tiān xià qí móu fǎn dà nì jí zhū bù yīng yòu zhě jiē shè chú zhī

乙巳,大赦天下,其谋反大逆及诸不应宥者,皆赦除之。

dōng chē qí xiào liè shàng lín yuàn

冬,车骑校猎上林苑。

shí èr yuè qiǎn fèng chē dū wèi dòu gù fù mǎ dū wèi gěng bǐng zhūn liáng zhōu

十二月,遣奉车都尉窦固、驸马都尉耿秉屯凉州。

shí liù nián chūn èr yuè qiǎn tài pú jì róng chū gāo quē fèng chē dū wèi dòu gù chū jiǔ quán fù mǎ dū wèi gěng bǐng chū jū yán qí dū wèi lái miáo chū píng chéng fá běi xiōng nú

十六年春二月,遣太仆祭肜出高阙,奉车都尉窦固出酒泉,驸马都尉耿秉出居延,骑都尉来苗出平城,伐北匈奴。

dòu gù pò hū yǎn wáng yú tiān shān liú bīng tún yī wú lú chéng

窦固破呼衍王于天山,留兵屯伊吾庐城。

gěng bǐng lái miáo jì róng bìng wú gōng ér hái

耿秉、来苗、祭肜并无功而还。

xià wǔ yuè huái yáng wáng yán móu fǎn fā jué

夏五月,淮阳王延谋反,发觉。

guǐ chǒu sī tú xíng mù fù mǎ dū wèi hán guāng zuò shì xià yù sǐ suǒ lián jí zhū sǐ zhě shén zhòng

癸丑,司徒邢穆、驸马都尉韩光坐事下狱死,所连及诛死者甚众。

wù wǔ huì rì yǒu shí zhī

戊午晦,日有食之。

liù yuè bǐng yín dà sī nóng xī hé wáng mǐn wèi sī tú

六月丙寅,大司农西河王敏为司徒。

qiū qī yuè huái yáng wáng yán xǐ fēng fù líng wáng

秋七月,淮阳王延徙封阜陵王。

jiǔ yuè dīng mǎo zhào lìng jùn guó zhōng dōu guān sǐ zuì xì qiú jiǎn sǐ zuì yī děng wù chī yì jūn yíng zhūn shuò fāng dūn huáng

九月丁卯,诏令郡国中都官死罪系囚减死罪一等,勿笞,诣军营,屯朔方、敦煌;

qī zǐ zì suí fù mǔ tóng chǎn yù qiú cóng zhě zì tīng zhī

妻子自随,父母同产欲求从者,恣听之;

nǚ zǐ jià wéi rén qī wù yǔ jù

女子嫁为人妻,勿与俱。

móu fǎn dà nì wú dào bù yòng cǐ shū

谋反大逆无道不用此书。

shì suì běi xiōng nú kòu yún zhōng yún zhōng tài shǒu lián fàn jī pò zhī

是岁,北匈奴寇云中,云中太守廉范击破之。

shí qī nián chūn zhēng yuè gān lù jiàng yú gān líng

十七年春正月,甘露降于甘陵。

běi hǎi wáng mù hōng

北海王睦薨。

èr yuè yǐ sì sī tú wáng mǐn hōng

二月乙巳,司徒王敏薨。

sān yuè guǐ chǒu rǔ nán tài shǒu bào yù wèi sī tú

三月癸丑,汝南太守鲍昱为司徒。

shì suì gān lù réng jiàng shù zhī nèi fù zhī cǎo shēng diàn qián shén què wǔ sè xiáng jí jīng shī

是岁,甘露仍降,树枝内附,芝草生殿前,神雀五色翔集京师。

xī nán yí āi láo dān ěr jiāo yáo pán mù bái láng dòng nián zhū zhǒng qián hòu mù yì gòng xiàn

西南夷哀牢、儋耳、僬侥、槃木、白狼、动黏诸种,前后慕义贡献;

xī yù zhū guó qiǎn zi rù shì

西域诸国遣子入侍。

xià wǔ yuè wù zǐ gōng qīng bǎi guān yǐ dì wēi dé huái yuǎn xiáng wù xiǎn yìng nǎi bìng jí cháo táng fèng shāng shàng shòu

夏五月戊子,公卿百官以帝威德怀远,祥物显应,乃并集朝堂,奉觞上寿。

zhì yuē tiān shēng shén wù yǐ yìng wáng zhě

制曰:"天生神物,以应王者;

yuǎn rén mù huà shí yóu yǒu dé

远人慕化,实由有德。

zhèn yǐ xū báo hé yǐ xiǎng sī

朕以虚薄,何以享斯?

wéi gāo zǔ guāng wǔ shèng dé suǒ bèi bù gǎn yǒu cí

唯高祖、光武圣德所被,不敢有辞。

qí jìng jǔ shāng tài cháng zé jí rì cè gào zōng miào

其敬举觞,太常择吉日策告宗庙。

qí cì tiān xià nán zǐ jué rén èr jí sān lǎo xiào tì lì tián rén sān jí liú rén wú míng shù yù zhàn zhě rén yī jí

其赐天下男子爵,人二级,三老、孝悌、力田人三级,流人无名数欲占者人一级;

guān guǎ gū dú dǔ lóng pín bù néng zì cún zhě sù rén sān hú

鳏、寡、孤、独、笃癃、贫不能自存者粟,人三斛;

láng cóng guān shì shì shí suì yǐ shàng zhě bó shí pǐ

郎、从官视事十岁以上者,帛十匹。

zhōng èr qiān dàn èr qiān dàn xià zhì huáng shòu biǎn zhì fèng shú zài qù nián yǐ lái jiē hái shú

中二千石、二千石下至黄绶,贬秩奉赎,在去年以来皆还赎。

qiū bā yuè bǐng yín lìng wǔ wēi zhāng yè jiǔ quán dūn huáng jí zhāng yè shǔ guó xì qiú yòu zhǐ yǐ xià rèn bīng zhě jiē yī qiè wù zhì qí zuì yì jūn yíng

秋八月丙寅,令武威、张掖、酒泉、敦煌及张掖属国,系囚右趾已下任兵者,皆一切勿治其罪,诣军营。

dōng shí yī yuè qiǎn fèng chē dū wèi dòu gù fù mǎ dū wèi gěng bǐng qí dū wèi liú zhāng chū dūn huáng kūn lún sāi jī pò bái shān lǔ yú pú lèi hǎi shàng suì rén chē shī

冬十一月,遣奉车都尉窦固、驸马都尉耿秉、骑都尉刘张出敦煌昆仑塞,击破白山虏于蒲类海上,遂人车师。

chū zhì xī yù dū hù wù jǐ xiào wèi

初置西域都护、戊己校尉。

shì suì gǎi tiān shuǐ wèi hàn yáng jùn

是岁,改天水为汉阳郡。

shí bā nián chūn sān yuè dīng hài zhào yuē qí lìng tiān xià wáng mìng zì shū sǐ yǐ xià shú sǐ zuì jiān sān shí pǐ yòu zhǐ zhì kūn qián chéng dàn chōng shí pǐ wán chéng dàn zhì sī kòu wǔ pǐ

十八年春三月丁亥,诏曰:"其令天下亡命,自殊死已下赎:死罪缣三十匹,右趾至髡钳城旦舂十匹,完城旦至司寇五匹;

lì rén fàn zuì wèi fā jué zhào shū dào zì gào zhě bàn rù shú

吏人犯罪未发觉,诏书到自告者,半入赎。

xià sì yuè jǐ wèi zhào yuē zì chūn yǐ lái shí yǔ bù jiàng sù mài shāng hàn qiū zhǒng wèi xià zhèng shī jué zhōng yōu jù ér yǐ

夏四月己未,诏曰:"自春已来,时雨不降,宿麦伤旱,秋种未下,政失厥中,忧惧而已。

qí cì tiān xià nán zǐ jué rén èr jí jí liú mín wú míng shù yù zhàn zhě rén yī jí

其赐天下男子爵,人二级,及流民无名数欲占者人一级;

guān guǎ gū dú dǔ lóng pín bù néng zì cún zhě sù rén sān hú

鳏、寡、孤、独、笃癃、贫不能自存者粟,人三斛。

lǐ yuān yù lù qīng xì

理冤狱,录轻系。

èr qiān dàn fēn dǎo wǔ yuè sì dú

二千石分祷五岳四渎。

jùn jiè yǒu míng shān dà chuān néng xīng yún zhì yǔ zhě zhǎng lì gè jié zhāi dǎo qǐng jì méng jiā shù

郡界有名山大川能兴云致雨者,长吏各洁斋祷请,冀蒙嘉澍。

liù yuè jǐ wèi yǒu xīng bèi yú tài wēi

六月己未,有星孛于太微。

yān qí qiū cí gōng xī yù dū hù chén mù xī méi qí zhòng

焉耆、龟兹攻西域都护陈睦,悉没其众。

běi xiōng nú jí chē shī hòu wáng wéi wù jǐ xiào wèi gěng gōng

北匈奴及车师后王围戊己校尉耿恭。

qiū bā yuè rén zǐ dì bēng yú dōng gōng qián diàn

秋八月壬子,帝崩于东宫前殿。

nián sì shí bā

年四十八。

yí zhào wú qǐ qǐn miào cáng zhǔ yú guāng liè huáng hòu gēng yī bié shì

遗诏无起寝庙,藏主于光烈皇后更衣别室。

dì chū zuò shòu líng zhì lìng liú shuǐ ér yǐ shí guǒ guǎng yī zhàng èr chǐ zhǎng èr zhàng wǔ chǐ wú de qǐ fén

帝初作寿陵,制令流水而已,石椁广一丈二尺,长二丈五尺,无得起坟。

wàn nián zhī hòu sǎo dì ér jì yú shuǐ fǔ bèi ér yǐ

万年之后,扫地而祭,杅水脯糒而已。

guò bǎi rì wéi sì shí shè diàn zhì lì zú shù rén gōng jǐ sǎ sǎo wù kāi xiū dào

过百日,唯四时设奠,置吏卒数人供给洒扫,勿开修道。

gǎn yǒu suǒ xīng zuò zhě yǐ shàn yì zōng miào fǎ cóng shì

敢有所兴作者,以擅议宗庙法从事。

dì zūn fèng jiàn wǔ zhì dù wú gǎn wéi zhě

帝遵奉建武制度,无敢违者。

hòu gōng zhī jiā bù dé fēng hóu yǔ zhèng

后宫之家,不得封侯与政。

guǎn táo gōng zhǔ wèi zi qiú láng bù xǔ ér cì qián qiān wàn

馆陶公主为子求郎,不许,而赐钱千万。

wèi qún chén yuē láng guān shàng yīng liè sù chū zǎi bǎi lǐ gǒu fēi qí rén zé mín shòu qí yāng shì yǐ nán zhī

谓群臣曰:"郎官上应列宿,出宰百里,苟非其人,则民受其殃,是以难之。

gù lì chēng qí guān mín ān qí yè yuǎn jìn sù fú hù kǒu zī zhí yān

"故吏称其官,民安其业,远近肃服,户口滋殖焉。

lùn yuē míng dì shàn xíng lǐ fǎ lìng fēn míng

论曰:明帝善刑理,法令分明。

rì yàn zuò cháo yōu wǎng bì dá

日晏坐朝,幽枉必达。

nèi wài wú xìng qū zhī sī zài shàng wú jīn dà zhī sè

内外无幸曲之私,在上无矜大之色。

duàn yù de qíng hào jū qián dài shí èr

断狱得情,号居前代十二。

gù hòu zhī yán shì zhě mò bù xiān jiàn wǔ yǒng píng zhī zhèng

故后之言事者,莫不先建武、永平之政。

ér zhōng lí yì sòng jūn zhī tú cháng yǐ chá huì wéi yán fu qǐ hóng rén zhī dù wèi yōu hu

而钟离意、宋均之徒,常以察慧为言,夫岂弘人之度未优乎?

zàn yuē xiǎn zōng pī chéng yè yè jīng jīng

赞曰:显宗丕承,业业兢兢。

wēi xīn gōng dé zhèng chá jiān shèng

危心恭德,政察奸胜。

bèi zhāng cháo wù shěng báo fén líng

备章朝物,省薄坟陵。

yǒng huái fèi diǎn xià shēn zūn dào

永怀废典,下身遵道。

dēng tái guān yún lín yōng bài lǎo

登台观云,临雍拜老。

mào wéi dì jī zēng guāng wén kǎo

懋惟帝绩,增光文考。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →