sù zōng xiào zhāng huáng dì huì dá xiǎn zōng dì wǔ zi yě
肃宗孝章皇帝讳炟,显宗第五子也。
mǔ gǔ guì rén
母贾贵人。
yǒng píng sān nián lì wèi huáng tài zǐ
永平三年,立为皇太子。
shǎo kuān róng hǎo rú shù xiǎn zōng qì zhòng zhī
少宽容,好儒术,显宗器重之。
shí bā nián bā yuè rén zǐ jí huáng dì wèi nián shí jiǔ
十八年八月壬子,即皇帝位,年十九。
zūn huáng hòu yuē huáng tài hòu
尊皇后曰皇太后。
rén xū zàng xiào míng huáng dì yú xiǎn jié líng
壬戌,葬孝明皇帝于显节陵。
dōng shí yuè dīng wèi dà shè tiān xià
冬十月丁未,大赦天下。
cì mín jué rén èr jí wèi fù hòu jí xiào tì lì tián rén sān jí tuō wú míng shù jí liú rén yù zhàn zhě rén yī jí jué guò gōng chéng de yí yǔ zi ruò tóng chǎn zǐ
赐民爵,人二级,为父后及孝悌、力田人三级,脱无名数及流人欲占者人一级,爵过公乘得移与子若同产子;
guān guǎ gū dú dǔ lóng pín bù néng zì cún zhě sù rén sān hú
鳏、寡、孤、独、笃癃、贫不能自存者粟,人三斛。
zhào yuē zhèn yǐ miǎo shēn tuō yú wáng hóu zhī shàng tǒng lǐ wàn jī jù shī jué zhōng jīng jīng yè yè wèi zhī suǒ jì
诏曰:"朕以眇身,托于王侯之上,统理万机,惧失厥中,兢兢业业,未知所济。
shēn wéi shǒu wén zhī zhǔ bì jiàn shī fū zhī guān
深惟守文之主,必建师傅之官。
shī bù yún hū bù qiān bù wàng shuài yóu jiù zhāng
《诗》不云乎:'不愆不忘,率由旧章。
xíng tài wèi shì jié xiāng hòu xǐ sān shì zài wèi wèi guó yuán lǎo
'行太尉事节乡侯憙,三世在位,为国元老;
sī kōng róng diǎn zhí liù nián qín láo bù dài
司空融,典职六年,勤劳不怠。
qí yǐ xǐ wèi tài fù róng wèi tài wèi bìng lù shàng shū shì
其以憙为太傅,融为太尉,并录尚书事。
sān shì dài fū mò kěn sù yè xiǎo yǎ zhī suǒ shāng yě
'三事大夫,莫肯夙夜',《小雅》之所伤也。
yú wéi rǔ bì rǔ wú miàn cóng gǔ gōng zhī zhèng yì yě
'予违汝弼,汝无面从',股肱之正义也。
qún hòu bǎi liáo miǎn sī jué zhí gè gòng zhōng chéng yǐ fǔ bù dǎi
群后百僚,勉思厥职,各贡忠诚,以辅不逮。
shēn chì sì fāng chēng zhèn yì yān
申敕四方,称朕意焉。
shí yī yuè wù xū shǔ jùn tài shǒu dì wǔ lún wèi sī kōng
十一月戊戌,蜀郡太守第五伦为司空。
zhào zhēng xi jiāng jūn gěng bǐng zhūn jiǔ quán
诏征西将军耿秉屯酒泉。
qiǎn jiǔ quán tài shǒu duàn péng jiù wù jǐ xiào wèi gěng gōng
遣酒泉太守段彭救戊己校尉耿恭。
jiǎ chén huì rì yǒu shí zhī
甲辰晦,日有食之。
yú shì bì zhèng diàn qǐn bīng bù tīng shì wǔ rì
于是避正殿,寝兵,不听事五日。
zhào yǒu sī gè shàng fēng shì
诏有司各上封事。
shí èr yuè guǐ sì yǒu sī zòu yán xiào míng huáng dì shèng dé chún mào qú láo rì hào shēn yù huàn yī shí wú jiān zhēn
十二月癸巳,有司奏言:"孝明皇帝圣德淳茂,劬劳日昊,身御浣衣,食无兼珍。
zé zhēn sì biǎo yuǎn rén mù huà jiāo yáo dān ěr kuǎn sāi zì zhì
泽臻四表,远人慕化,僬侥、儋耳,款塞自至。
kè fá guǐ fāng kāi dào xī yù wēi líng guǎng bèi wú sī bù fú
克伐鬼方,开道西域,威灵广被,无思不服。
yǐ zhēng shù wèi yōu bù yǐ tiān xià wéi lè
以烝庶为忧,不以天下为乐。
bèi sān yōng zhī jiào gōng yǎng lǎo zhī lǐ
备三雍之教,躬养老之礼。
zuò dēng gē zhèng yǔ lè bó guàn liù yì bù shě zhòu yè
作登歌,正予乐,博贯六艺,不舍昼夜。
cōng míng yuān sāi zhe zài tú chèn
聪明渊塞,著在图谶。
zhì dé suǒ gǎn tōng yú shén míng
至德所感,通于神明。
gōng liè guāng yú sì hǎi rén fēng xíng yú qiān zǎi
功烈光于四海,仁风行于千载。
ér shēn zhí qiān qiān zì chēng bù dé wú qǐ qǐn miào sǎo dì ér jì chú rì sì zhī fǎ shěng sòng zhōng zhī lǐ
而深执谦谦,自称不德,无起寝庙,扫地而祭,除日祀之法,省送终之礼。
suì cáng zhǔ yú guāng liè huáng hòu gēng yī bié shì
遂藏主于光烈皇后更衣别室。
tiān xià wén zhī mò bù qī chuàng
天下闻之,莫不凄怆。
bì xià zhì xiào zhēng zhēng fèng shùn shèng dé
陛下至孝烝烝,奉顺圣德。
chén yú yǐ wéi gēng yī zài zhōng mén zhī wài chù suǒ shū bié yi zūn miào yuē xiǎn zōng qí sì shí dì jiā yú guāng wǔ zhī táng jiān sì xī hái gēng yī gòng jìn wǔ dé zhī wǔ rú xiào wén huáng dì jiā jì gāo miào gù shì
臣愚以为更衣在中门之外,处所殊别,宜尊庙曰显宗,其四时禘袷,于光武之堂,间祀悉还更衣,共进《武德》之舞,如孝文皇帝袷祭高庙故事。
zhì yuē kě
"制曰:"可。
shì suì nián yì
是岁,年疫。
jīng shī jí sān zhōu dà hàn zhào wù shōu yǎn yù xú zhōu tián zū chú gǎo qí yǐ jiàn gǔ zhèn gěi pín rén
京师及三州大旱,诏勿收兖、豫、徐州田租、刍稿,其以见谷赈给贫人。
jiàn chū yuán nián chūn zhēng yuè zhào sān zhōu jùn guó fāng chūn dōng zuò kǒng rén shāo shòu bǐng wǎng lái fán jù huò fáng gēng nóng
建初元年春正月,诏三州郡国:"方春东作,恐人稍受禀,往来烦剧,或妨耕农。
qí gè shí hé yóu pín zhě jì suǒ dài bìng yǔ zhī
其各实核尤贫者,计所贷并与之。
liú rén yù guī běn zhě jùn xiàn qí shí bǐng lìng zú hái dào tīng guò zhǐ guān tíng wú gù shě sù
流人欲归本者,郡县其实禀,令足还到,听过止官亭,无雇舍宿。
zhǎng lì qīn gōng wú shǐ pín ruò yí tuō xiǎo lì háo yòu de róng jiān wàng
长吏亲躬,无使贫弱遗脱,小吏豪右得容奸妄。
zhào shū jì xià wù de jī liú cì shǐ míng jiā dū chá yóu wú zhuàng zhě
诏书既下,勿得稽留,刺史明加督察尤无状者。
bǐng yín zhào yuē bǐ nián niú duō jí yì kěn tián jiǎn shǎo gǔ jià pō guì rén yǐ liú wáng
丙寅,诏曰:"比年牛多疾疫,垦田减少,谷价颇贵,人以流亡。
fāng chūn dōng zuò yi jí shí wu
方春东作,宜及时务。
èr qiān dàn miǎn quàn nóng sāng hóng zhì láo lái
二千石勉劝农桑,弘致劳来。
qún gōng shù yǐn gè tuī jīng chéng zhuān jí rén shì
群公庶尹,各推精诚,专急人事。
zuì fēi shū sǐ xū lì qiū àn yàn
罪非殊死,须立秋案验。
yǒu sī míng shèn xuǎn jǔ jìn róu liáng tuì tān huá shùn shí lìng lǐ yuān yù
有司明慎选举,进柔良,退贪猾,顺时令,理冤狱。
wǔ jiào zài kuān dì diǎn suǒ měi
'五教在宽',帝《典》所美;
kǎi tì jūn zǐ dà yá suǒ tàn
'恺悌君子',《大雅》所叹。
bù gào tiān xià shǐ míng zhī zhèn yì
向天下公布,让大家清楚明白我的意思。
jiǔ quán tài shǒu duàn péng tǎo jī chē shī dà pò zhī
酒泉太守段彭讨击车师,大破之。
ba wù jǐ xiào wèi guān
罢戊己校尉官。
èr yuè wǔ líng lǐ zhōng mán pàn
二月,武陵澧中蛮叛。
sān yuè jiǎ yín shān yáng dōng píng dì zhèn
三月甲寅,山阳、东平地震。
jǐ sì zhào yuē zhèn yǐ wú dé fèng cheng dà yè sù yè lì lì bù gǎn huāng níng
己巳,诏曰:"朕以无德,奉承大业,夙夜栗栗,不敢荒宁。
ér zāi yì réng jiàn yǔ zhèng xiāng yìng
而灾异仍见,与政相应。
zhèn jì bù míng shè dào rì guǎ
朕既不明,涉道日寡;
yòu xuǎn jǔ guāi shí sú lì shāng rén guān zhí hào luàn xíng fá bù zhōng kě bù yōu yǔ
又选举乖实,俗吏伤人,官职耗乱,刑罚不中,可不忧与!
xī zhòng gōng jì shì zhī jiā chén zi yóu wǔ chéng zhī xiǎo zǎi kǒng zǐ yóu huì yǐ xián cái wèn yǐ dé rén
昔仲弓季氏之家臣,子游武城之小宰,孔子犹诲以贤才,问以得人。
míng zhèng wú dà xiǎo yǐ dé rén wèi běn
明政无大小,以得人为本。
fu xiāng jǔ lǐ xuǎn bì lèi gōng láo
夫乡举里选,必累功劳。
jīn cì shǐ shǒu xiāng bù míng zhēn wěi mào cái xiào lián suì yǐ bǎi shù jì fēi néng xiǎn ér dāng shòu zhī zhèng shì shén wú wèi yě
今刺史、守相不明真伪,茂才、孝廉岁以百数,既非能显,而当授之政事,甚无谓也。
měi xún qián shì jǔ rén gòng shì huò qǐ quǎn mǔ bù xì fá yuè
每寻前世举人贡士,或起甽亩,不系阀阅。
fū zòu yǐ yán zé wén zhāng kě cǎi
敷奏以言,则文章可采;
míng shì yǐ gōng zé zhèng yǒu yì jì
明试以功,则政有异迹。
wén zhì bīn bīn zhèn shén jiā zhī
文质彬彬,朕甚嘉之。
qí lìng tài fù sān gōng zhōng èr qiān dàn èr qiān dàn jùn guó shǒu xiāng jǔ xián liáng fāng zhèng néng zhí yán jí jiàn zhī shì gè yī rén
其令太傅、三公、中二千石、二千石、郡国守相,举贤良方正、能直言极谏之士各一人。
xià wǔ yuè xīn yǒu chū jǔ xiào lián láng zhōng kuān bó yǒu móu rèn diǎn chéng zhě yǐ bǔ zhǎng xiāng
夏五月辛酉,初举孝廉、郎中宽博有谋,任典城者,以补长、相。
qiū qī yuè xīn hài zhào yǐ shàng lín chí yù tián fù yǔ pín rén
秋七月辛亥,诏以上林池篽田赋与贫人。
bā yuè gēng yín yǒu xīng bèi yú tiān shì
八月庚寅,有星孛于天市。
jiǔ yuè yǒng chāng āi láo yí pàn
九月,永昌哀牢夷叛。
dōng shí yuè wǔ líng jùn bīng tǎo pàn mán pò jiàng zhī
冬十月,武陵郡兵讨叛蛮,破降之。
shí yī yuè fù líng wáng yán móu fǎn biǎn wèi fù líng hóu
十一月,阜陵王延谋反,贬为阜陵侯。
èr nián chūn sān yuè xīn chǒu zhào yuē bǐ nián yīn yáng bù tiáo jī jǐn lǚ zhēn
二年春三月辛丑,诏曰:"比年阴阳不调,饥馑屡臻。
shēn wéi xiān dì yōu rén zhī běn zhào shū yuē bù shāng cái bù hài rén chéng yù yuán yuán qù mò guī běn
深惟先帝忧人之本,诏书曰:'不伤财,不害人',诚欲元元去末归本。
ér jīn guì qī jìn qīn shē zòng wú dù jià qǔ sòng zhōng yóu wéi tiě chǐ
而今贵戚近亲,奢纵无度,嫁娶送终,尤为僣侈。
yǒu sī fèi diǎn mò kěn jǔ chá
有司废典,莫肯举察。
chūn qiū zhī yì yǐ guì lǐ jiàn
《春秋》之义,以贵理贱。
jīn zì sān gōng bìng yi míng jiū fēi fǎ xuān zhèn wēi fēng
今自三公,并宜明纠非法,宣振威风。
zhèn zài ruò guàn wèi zhī jià sè zhī jiān nán qū qū guǎn kuī qǐ néng zhào yī yú zāi
朕在弱冠,未知稼穑之艰难,区区管窥,岂能照一隅哉!
qí kē tiáo zhì dù suǒ yí shī xíng zài shì zhě bèi wèi zhī jìn xiān jīng shī ér hòu zhū xià
其科条制度所宜施行,在事者备为之禁,先京师而后诸夏。
jiǎ chén ba yī wú lú tún bīng
甲辰,罢伊吾庐屯兵。
yǒng chāng yuè guī yì zhōu sān jùn mín yí tǎo āi láo pò píng zhī
永昌、越巂、益州三郡民、夷讨哀牢,破平之。
xià sì yuè wù zǐ zhào hái zuò chu huái yáng shì xǐ zhě sì bǎi yú jiā lìng guī běn jùn
夏四月戊子,诏还坐楚、淮阳事徙者四百余家,令归本郡。
guǐ sì zhào qí xiāng shěng bīng wán fāng kōng hú chuī lún xù
癸巳,诏齐相省冰纨、方空縠、吹纶絮。
liù yuè shāo dāng qiāng pàn jīn chéng tài shǒu hǎo chóng tǎo zhī bài jì qiāng suì kòu hàn yáng
六月,烧当羌叛,金城太守郝崇讨之,败绩,羌遂寇汉阳。
qiū bā yuè qiǎn xíng chē qí jiāng jūn mǎ fáng tǎo píng zhī
秋八月,遣行车骑将军马防讨平之。
shí èr yuè wù yín yǒu xīng bèi yú zǐ gōng
十二月戊寅,有星孛于紫宫。
sān nián chūn zhēng yuè jǐ yǒu zōng sì míng táng
三年春正月己酉,宗祀明堂。
lǐ bì dēng líng tái wàng yún wù
礼毕,登灵台,望云物。
dà shè tiān xià
大赦天下。
sān yuè guǐ sì lì guì rén dòu shì wèi huáng hòu
三月癸巳,立贵人窦氏为皇后。
cì jué rén èr jí sān lǎo xiào tì lì tián rén sān jí mín wú míng shù jí liú mín yù zhàn zhě rén yī jí
赐爵,人二级、三老、孝悌、力田人三级,民无名数及流民欲占者人一级;
guān guǎ gū dú dǔ lóng pín bù néng zì cún zhě sù rén wǔ hú
鳏、寡、孤、独、笃癃、贫不能自存者粟,人五斛。
xià sì yuè jǐ sì ba cháng shān hū tuó shí jiù hé cáo
夏四月己巳,罢常山呼沲石臼河漕。
xíng chē qí jiāng jūn mǎ fáng pò shāo dāng qiāng yú lín táo
行车骑将军马防破烧当羌于临洮。
rùn yuè xī yù jiǎ sī mǎ bān chāo jī gū mò dà pò zhī
闰月,西域假司马班超击姑墨,大破之。
dōng shí èr yuè dīng yǒu yǐ mǎ fáng wèi chē qí jiāng jūn
冬十二月丁酉,以马防为车骑将军。
wǔ líng lóu zhōng mán pàn
武陵溇中蛮叛。
shì suì líng líng xiàn zhī cǎo
是岁,零陵献芝草。
sì nián chūn èr yuè gēng yín tài wèi móu róng hōng
四年春二月庚寅,太尉牟融薨。
xià sì yuè wù zǐ lì huáng zǐ qìng wèi huáng tài zǐ
夏四月戊子,立皇子庆为皇太子。
cì jué rén èr jí sān lǎo xiào tì lì tián rén sān jí mín wú míng shù jí liú rén yù zì zhàn zhě rén yī jí
赐爵,人二级,三老、孝悌、力田人三级,民无名数及流人欲自占者人一级;
guān guǎ gū dú dǔ lóng pín bù néng zì cún zhě sù rén wǔ hú
鳏、寡、孤、独、笃癃、贫不能自存者粟,人五斛。
jǐ chǒu xǐ jù lù wáng gōng wèi jiāng líng wáng rǔ nán wáng chàng wèi liáng wáng cháng shān wáng bǐng wèi huái yáng wáng
己丑,徙巨鹿王恭为江陵王,汝南王畅为梁王,常山王昞为淮阳王。
xīn mǎo fēng huáng zǐ kàng wèi qiān shèng wáng quán wèi píng chūn wáng
辛卯,封皇子伉为千乘王,全为平春王。
wǔ yuè bǐng chén chē qí jiāng jūn mǎ fáng ba
五月丙辰,车骑将军马防罢。
jiǎ xū sī tú bào yù wèi tài wèi nán yáng tài shǒu huán yú wèi sī tú
甲戌,司徒鲍昱为太尉,南阳太守桓虞为司徒。
liù yuè guǐ chǒu huáng tài hòu mǎ shì bēng
六月癸丑,皇太后马氏崩。
qiū qī yuè rén xū zàng míng dé huáng hòu
秋七月壬戌,葬明德皇后。
dōng niú dà yì
冬,牛大疫。
shí yī yuè rén xū zhào yuē gài sān dài dǎo rén jiào xué wèi běn
十一月壬戌,诏曰:"盖三代导人,教学为本。
hàn chéng bào qín bāo xiǎn rú shù jiàn lì wǔ jīng wèi zhì bó shì
汉承暴秦,褒显儒术,建立《五经》,为置博士。
qí hòu xué zhě jīng jìn suī yuē chéng shī yì bié míng jiā
其后学者精进,虽曰承师,亦别名家。
xiào xuān huáng dì yǐ wéi qù shèng jiǔ yuǎn xué bù yàn bó gù suì lì dà xiǎo xià hóu shàng shū hòu yòu lì jīng shì yì
孝宣皇帝以为去圣久远,学不厌博,故遂立《大、小夏侯尚书》,后又立《京氏易》。
zhì jiàn wǔ zhōng fù zhì yán shì yán shì chūn qiū dà xiǎo dài lǐ bó shì
至建武中,复置《颜氏、严氏春秋》,《大、小戴礼》博士。
cǐ jiē suǒ yǐ fú jìn wēi xué zūn guǎng dào yì yě
此皆所以扶进微学,尊广道艺也。
zhōng yuán yuán nián zhào shū wǔ jīng zhāng jù fán duō yì yù jiǎn shěng
中元元年诏书,《五经》章句烦多,议欲减省。
zhì yǒng píng yuán nián zhǎng shuǐ xiào wèi shū zòu yán xiān dì dà yè dāng yǐ shí shī xíng
至永平元年,长水校尉儵奏言,先帝大业,当以时施行。
yù shǐ zhū rú gòng zhèng jīng yì pō lìng xué zhě dé yǐ zì zhù
欲使诸儒共正经义,颇令学者得以自助。
kǒng zǐ yuē xué zhī bù jiǎng shì wú yōu yě
孔子曰:'学之不讲,是吾忧也。
yòu yuē bó xué ér dǔ zhì qiē wèn ér jìn sī rén zài qí zhōng yǐ
'又曰:'博学而笃志,切问而近思,仁在其中矣。
wū xì qí miǎn zhī zāi
'于戏,其勉之哉!
yú shì xià tài cháng
"于是下太常,
jiāng dài fū bó shì yì láng láng guān jí zhū shēng zhū rú huì bái hǔ guān
将、大夫、博士、议郎、郎官及诸生、诸儒会白虎观,
jiǎng yì wǔ jīng tóng yì
讲议《五经》同异,
shǐ wǔ guān zhōng láng jiàng wèi yìng chéng zhì wèn
使五官中郎将魏应承制问,
shì zhōng chún yú gōng zòu
侍中淳于恭奏,
dì qīn chēng zhì lín jué
帝亲称制临决,
rú xiào xuān gān lù shí qú gù shì
如孝宣甘露石渠故事,
zuò bái hǔ yì zòu
作《白虎议奏》。
shì suì gān lù jiàng quán líng táo yáng èr xiàn
是岁,甘露降泉陵、洮阳二县。
wǔ nián chūn èr yuè gēng chén shuò rì yǒu shí zhī
五年春二月庚辰朔,日有食之。
zhào yuē zhèn xīn lí gōng yǎng qiān jiù zhòng zhù shàng tiān jiàng yì dà biàn suí zhī
诏曰:'朕新离供养,愆咎众著,上天降异,大变随之。
shī bù yún hū yì kǒng zhī chǒu
《诗》不云乎:'亦孔之丑。
yòu jiǔ hàn shāng mài yōu xīn cǎn qiē
'又久旱伤麦,忧心惨切。
gōng qīng yǐ xià qí jǔ zhí yán jí jiàn néng zhǐ zhèn guò shī zhě gè yī rén qiǎn yì gōng chē jiāng qīn lǎn wèn yān
公卿已下,其举直言极谏、能指朕过失者各一人,遣诣公车,将亲览问焉。
qí yǐ yán xué wèi xiān wù qǔ fú huá
其以岩穴为先,勿取浮华。
jiǎ shēn zhào yuē chūn qiū shū wú mài miáo zhòng zhī yě
甲申,诏曰:"《春秋》书'无麦苗',重之也。
qù qiū yǔ zé bù shì jīn shí fù hàn rú yán rú fén
去秋雨泽不适,今时复旱,如炎如焚。
xiōng nián wú shí ér wèi bèi wèi zhì
凶年无时,而为备未至。
zhèn zhī bù dé shàng lèi sān guāng zhèn lì dāo dāo tòng xīn jí shǒu
朕之不德,上累三光,震栗忉忉,痛心疾首。
qián dài shèng jūn bó sī zī zōu suī jiàng zāi jiù zhé yǒu kāi kuì fǎn fēng zhī yīng
前代圣君,博思咨诹,虽降灾咎,辄有开匮反风之应。
lìng yǔ xiǎo zi tú cǎn cǎn ér yǐ
令予小子,徒惨惨而已。
qí lìng èr qiān dàn lǐ yuān yù lù qīng xì
其令二千石理冤狱,录轻系;
dǎo wǔ yuè sì dú jí míng shān néng xīng yún zhì yǔ zhě jì méng bù chóng cháo biàn yǔ tiān xià zhī bào
祷五岳四渎,及名山能兴云致雨者,冀蒙不崇朝遍雨天下之报。
wu jiā sù jìng yān
务加肃敬焉。
sān yuè jiǎ yín zhào yuē kǒng zǐ yuē xíng fá bù zhōng zé rén wú suǒ cuò shǒu zú
三月甲寅,诏曰:"孔子曰:'刑罚不中,则人无所措手足。
jīn lì duō bù liáng shàn xíng xǐ nù huò àn bù yǐ zuì pò xié wú gū zhì lìng zì shā zhě yī suì qiě duō yú duàn yù shén fēi wéi rén fù mǔ zhī yì yě
'今吏多不良,擅行喜怒,或案不以罪,迫胁无辜,致令自杀者,一岁且多于断狱,甚非为人父母之意也。
yǒu sī qí yì jiū jǔ zhī
有司其议纠举之。
jīng yù zhū jùn bīng tǎo pò wǔ líng lóu zhōng pàn mán
荆、豫诸郡兵讨破武陵溇中叛蛮。
xià wǔ yuè xīn hài zhào yuē zhèn sī chí zhí shì cè xí yì wén
夏五月辛亥,诏曰:"朕思迟直士,侧席异闻。
qí xiān zhì zhě gè yǐ fā fèn tǔ mèn lüè wén zǐ dài fū zhī zhì yǐ jiē yù zhì yú zuǒ yòu gù wèn shěng nà
其先至者,各以发愤吐懑,略闻子大夫之志矣,皆欲置于左右,顾问省纳。
jiàn wǔ zhào shū yòu yuē yáo shì chén yǐ zhí bù zhí yǐ yán yǔ bǐ zhá
建武诏书又曰,尧试臣以职,不直以言语笔札。
jīn wài guān duō kuàng bìng kě yǐ bǔ rèn
今外官多旷,并可以补任。
wù chén tài fù zhào xǐ hōng
"戊辰,太傅赵憙薨。
dōng shǐ xíng yuè lìng yíng qì lè
冬,始行月令迎气乐。
shì suì líng líng xiàn zhī cǎo
是岁,零陵献芝草。
yǒu bā huáng lóng jiàn yú quán líng
有八黄龙见于泉陵。
xī yù jiǎ sī mǎ bān chāo jī shū lè pò zhī
西域假司马班超击疏勒,破之。
liù nián chūn èr yuè xīn mǎo láng yá wáng jīng hōng
六年春二月辛卯,琅邪王京薨。
xià wǔ yuè xīn yǒu zhào wáng xū hōng
夏五月辛酉,赵王盱薨。
liù yuè bǐng chén tài wèi bào yù hōng
六月丙辰,太尉鲍昱薨。
xīn wèi huì rì yǒu shí zhī
辛未晦,日有食之。
qiū qī yuè guǐ sì yǐ dà sī nóng shān biāo wèi tài wèi
秋七月癸巳,以大司农邓彪为太尉。
qī nián chūn zhēng yuè pèi wáng fǔ jǐ nán wáng kāng dōng píng wáng cāng zhōng shān wáng yān dōng hǎi wáng zhèng láng yá wáng yǔ lái cháo
七年春正月,沛王辅、济南王康、东平王苍、中山王焉、东海王政、琅邪王宇来朝。
xià liù yuè jiǎ yín fèi huáng tài zǐ qìng wèi qīng hé wáng lì huáng zǐ zhào wèi huáng tài zǐ
夏六月甲寅,废皇太子庆为清河王,立皇子肇为皇太子。
jǐ wèi xǐ guǎng píng wáng xiàn wèi xī píng wáng
己未,徙广平王羡为西平王。
qiū bā yuè yǐn zhòu gāo miào dì jì guāng wǔ huáng dì xiào míng huáng dì
秋八月,饮酎高庙,禘祭光武皇帝、孝明皇帝。
jiǎ chén zhào yuē shū yún zǔ kǎo lái jiǎ míng zhé zhī sì
甲辰,诏曰:"《书》云:'祖考来假',明哲之祀。
yú mò xiǎo zi zhì yòu fěi bó yǎng wéi xiān dì zhēng zhēng zhī qíng qián xiū dì jì yǐ jìn xiào jìng
予末小子,质又菲薄,仰惟先帝烝烝之情,前修禘祭,以尽孝敬。
zhèn de shi zhāo mù zhī xù jì yuǎn zǔ zhī sī
朕得识昭穆之序,寄远祖之思。
jīn nián dà lǐ fù jǔ jiā yǐ xiān dì zhī zuò bēi shāng gǎn huái
今年大礼复举,加以先帝之坐,悲伤感怀。
lè yǐ yíng lái āi yǐ sòng wǎng suī jì wáng rú zài ér kōng xū bù zhī suǒ cái shù huò xiǎng zhī
乐以迎来,哀以送往,虽祭亡如在,而空虚不知所裁,庶或飨之。
qǐ wáng kè shèn sù yōng zhī chén pì gōng zhī xiāng jiē zhù zhèn zhī yī yī
岂亡克慎肃雍之臣,辟公之相,皆助朕之依依。
jīn cì gōng qián sì shí wàn qīng bàn zhī jí bǎi guān zhí shì gè yǒu chà
今赐公钱四十万,卿半之,及百官执事各有差。
jiǔ yuè jiǎ xū xìng yǎn shī dōng shè juǎn jīn zhì hé nèi
九月甲戌,幸偃师,东涉卷津,至河内。
xià zhào yuē chē jià xíng qiū jià guān shōu huò yīn shè jùn jiè
下诏曰:"车驾行秋稼,观收获,因涉郡界。
jiē jīng qí qīng xíng wú tā zī zhòng
皆精骑轻行,无它辎重。
bù dé zhé xiū dào qiáo yuǎn lí chéng guō qiǎn shǐ féng yíng cì tàn qǐ jū chū rù qián hòu yǐ wéi fán rǎo
不得辄修道桥,远离城郭,遣使逢迎,刺探起居,出入前后,以为烦扰。
dòng wu shěng yuē dàn huàn bù néng tuō sù piáo yǐn ěr
动务省约,但患不能脱粟瓢饮耳。
suǒ guò yù lìng pín ruò yǒu lì wú wéi zhào shū
所过欲令贫弱有利,无违诏书。
suì lǎn qí yuán
"遂览淇园。
jǐ yǒu jìn xìng qiū láo xiǎng wèi jùn shǒu lìng yǐ xià zhì yú sān lǎo mén lán zǒu zú cì qián gè yǒu chà
己酉,进幸邺,劳飨魏郡守令已下,至于三老、门阑、走卒,赐钱各有差。
láo cì cháng shān zhào guó lì rén fù yuán shì zū fù sān suì
劳赐常山、赵国吏人,复元氏租赋三岁。
xīn mǎo chē jià hái gōng
辛卯,车驾还宫。
zhào tiān xià xì qiú jiǎn sǐ yī děng wù chī yì biān shù
诏天下系囚减死一等,勿笞,诣边戍;
qī zǐ zì suí zhàn zhe suǒ zài
妻子自随,占著所在;
fù mǔ tóng chǎn yù xiāng cóng zhě zì tīng zhī
父母同产欲相从者,恣听之;
yǒu bú dào zhě jiē yǐ fá jūn xīng lùn
有不到者,皆以乏军兴论。
jí fàn shū sǐ yī qiè mù xià cán shì
及犯殊死,一切募下蚕室;
qí nǚ zǐ gōng
其女子宫。
xì qiú guǐ xīn bái càn yǐ shàng jiē jiǎn běn zuì gè yī děng shū sī kòu zuò
系囚鬼薪、白粲已上,皆减本罪各一等,输司寇作。
wáng mìng shú sǐ zuì rù jiān èr shí pǐ yòu zhǐ zhì kūn qián chéng dàn chōng shí pǐ wán chéng dàn zhì sī kòu sān pǐ lì rén yǒu zuì wèi fā jué zhào shū dào zì gào zhě bàn rù shú
亡命赎:死罪入缣二十匹,右趾至髡钳城旦舂十匹,完城旦至司寇三匹,吏人有罪未发觉,诏书到自告者,半入赎。
dōng shí yuè guǐ chǒu xi xún shòu xìng cháng ān
冬十月癸丑,西巡狩,幸长安。
bǐng chén cí gāo miào suì yǒu shì shí yī líng
丙辰,祠高庙,遂有事十一陵。
qiǎn shǐ zhě cí tài shàng huáng yú lì nián yǐ zhōng láo cí xiāo hé huò guāng
遣使者祠太上皇于历年,以中牢祠萧何、霍光。
jìn xìng huái lǐ
进幸槐里。
qí shān de tóng qì xíng sì jiǔ zūn xiàn zhī
岐山得铜器,形似酒樽,献之。
yòu huò bái lù
又获白鹿。
dì yuē shàng wú míng tiān zǐ xià wú xián fāng bó
帝曰:"上无明天子,下无贤方伯。
rén zhī wú liáng xiǎng yuàn yī fāng
'人之无良,想怨一方。
sī qì yì hé wéi lái zāi
'斯器亦曷为来哉?
yòu xìng cháng píng yù chí yáng gōng dōng zhì gāo líng zào zhōu yú jīng ér hái
"又幸长平,御池阳宫,东至高陵,造舟于泾而还。
měi suǒ dào xìng zhé huì jùn xiàn lì rén láo cì zuò yuè
每所到幸,辄会郡县吏人,劳赐作乐。
shí yī yuè zhào láo cì hé dōng shǒu lìng yuàn yǐ xià
十一月,诏劳赐河东守、令、掾以下。
shí èr yuè dīng hài chē jià hái gōng
十二月丁亥,车驾还宫。
shì suì jīng shī jí jùn guó míng
是岁,京师及郡国螟。
bā nián chūn zhēng yuè rén chén dōng píng wáng cāng hōng
八年春正月壬辰,东平王苍薨。
sān yuè xīn mǎo zàng dōng píng xiàn wáng cì luán lù lóng qí
三月辛卯,葬东平宪王,赐銮辂、龙旗。
xià liù yuè běi xiōng nú dà rén lǜ zhòng kuǎn sāi jiàng
夏六月,北匈奴大人率众款塞降。
dōng shí èr yuè jiǎ wǔ dōng xún shòu xìng chén liú liáng guó huái yáng yǐng yáng
冬十二月甲午,东巡狩,幸陈留、梁国、淮阳、颍阳。
wù shēn chē jià hái gōng
戊申,车驾还宫。
zhào yuē wǔ jīng pōu pàn qù shèng mí yuǎn zhāng jù yí cí guāi yí nán zhèng kǒng xiān shī wēi yán jiāng suì fèi jué fēi suǒ yǐ zhòng jī gǔ qiú dào zhēn yě
诏曰:"《五经》剖判,去圣弥远,章句遗辞,乖疑难正,恐先师微言将遂废绝,非所以重稽古,求道真也。
qí lìng qún rú xuǎn gāo cái shēng shòu xué zuǒ shì gǔ liáng chūn qiū gǔ wén shàng shū máo shī yǐ fú wēi xué guǎng yì yì yān
其令群儒选高才生,受学《左氏》、《谷梁春秋》、《古文尚书》、《毛诗》,以扶微学,广异义焉。
shì suì jīng shī jí jùn guó míng
是岁,京师及郡国螟。
yuán hé yuán nián chūn zhèng yuè zhōng shān wáng yān lái cháo
元和元年春正月,中山王焉来朝。
rì nán jiǎo wài mán yí xiàn shēng xī bái zhì
日南徼外蛮夷献生犀、白雉。
rùn yuè xīn chǒu jì yīn wáng zhǎng hōng
闰月辛丑,济阴王长薨。
èr yuè jiǎ xū zhào yuē wáng zhě bā zhèng yǐ shí wèi běn gù gǔ zhě jí gēng jià zhī yè zhì lěi lěi lǚ zhī qín jié yòng chǔ xù yǐ bèi xiōng zāi shì yǐ suì suī bù dēng ér rén wú jī sè
二月甲戌,诏曰:"王者八政,以食为本,故古者急耕稼之业,致耒〈耒吕〉之勤,节用储蓄,以备凶灾,是以岁虽不登而人无饥色。
zì niú yì yǐ lái gǔ shí lián shǎo liáng yóu lì jiào wèi zhì cì shǐ èr qiān dàn bù yǐ wèi fù
自牛疫已来,谷食连少,良由吏教未至,刺史、二千石不以为负。
qí lìng jùn guó mù rén wú tián yù xǐ tā jiè jiù féi ráo zhě zì tīng zhī
其令郡国募人无田欲徙它界就肥饶者,恣听之。
dào zài suǒ cì gěi gōng tián wèi gù gēng yōng lìn zhǒng shí shàng shì yǔ tián qì wù shōu zū wǔ suì chú suàn sān nián
到在所,赐给公田,为雇耕佣,赁种饣尚,贳与田器,勿收租五岁,除算三年。
qí hòu yù huán běn xiāng zhě wù jìn
其后欲还本乡者,勿禁。
xià sì yuè jǐ mǎo fēn dōng píng guó fēng xiàn wáng cāng zi shàng wèi rèn chéng wáng
夏四月己卯,分东平国,封宪王苍子尚为任城王。
liù yuè xīn yǒu pèi wáng fǔ hōng
六月辛酉,沛王辅薨。
qiū qī yuè dīng wèi zhào yuē lǜ yún jīng zhě wéi de bǎng tái lì
秋七月丁未,诏曰:"《律》云'惊者唯得榜、苔、立'。
yòu lìng bǐng chuí cháng duǎn yǒu shù
又《令丙》,箠长短有数。
zì wǎng zhě dà yù yǐ lái lüě kǎo duō kù zuàn zuàn zhī shǔ cǎn kǔ wú jí
自往者大狱已来,掠考多酷,钻钻之属,惨苦无极。
niàn qí tòng dú chù rán dòng xīn
念其痛毒,怵然动心。
shū yuē biān zuò guān xíng qǐ yún ruò cǐ
《书》曰'鞭作官刑',岂云若此?
yi jí qiū dōng lǐ yù míng wèi qí jìn
宜及秋冬理狱,明为其禁。
bā yuè jiǎ zǐ tài wèi shān biāo ba dà sī nóng zhèng hóng wèi tài wèi
八月甲子,太尉邓彪罢,大司农郑弘为太尉。
guǐ yǒu zhào yuē zhèn dào huà bù dé lì zhèng shī hé yuán yuán wèi yù dǐ zuì yú xià
癸酉,诏曰:"朕道化不德,吏政失和,元元未谕,抵罪于下。
kòu zéi zhēng xīn bù xī biān yě yì wū bù xiū
寇贼争心不息,边野邑屋不修。
yǒng wéi zhù shì sī jī jué zhōng yǔ fán bǎi jūn zǐ gòng hóng sī dào
永惟庶事,思稽厥衷,与凡百君子,共弘斯道。
zhōng xīn yōu yōu jiāng hé yǐ jì
中心悠悠,将何以寄?
qí gǎi jiàn chū jiǔ nián wèi yuán hé yuán nián
其改建初九年为元和元年。
jùn guó zhōng dōu guān xì qiú jiǎn sǐ yī děng wù chī yì biān xiàn
郡国中都官系囚减死一等,勿笞,诣边县;
qī zǐ zì suí zhàn zhe zài suǒ
妻子自随,占著在所。
qí fàn shū sǐ yī qiè mù xià cán shì
其犯殊死,一切募下蚕室;
qí nǚ zǐ gōng
其女子宫。
xì qiú guǐ xīn bái càn yǐ shàng jiē jiǎn běn zuì yī děng shū sī kòu zuò
系囚鬼薪、白粲以上,皆减本罪一等,输司寇作。
wáng mìng zhě shú gè yǒu chà
亡命者赎,各有差。
dīng yǒu nán xún shòu zhào suǒ jīng dào shàng jùn xiàn wú de shè chǔ zhì
"丁酉,南巡狩,诏所经道上,郡县无得设储跱。
mìng sī kōng zì jiāng tú zhī zhù qiáo liáng
命司空自将徒支柱桥梁。
yǒu qiǎn shǐ fèng yíng tàn zhī qǐ jū èr qiān dàn dāng zuò
有遣使奉迎,探知起居,二千石当坐。
qí cì guān guǎ gū dú bù néng zì cún zhě sù rén wǔ hú
其赐鳏、寡、孤、独、不能自存者粟,人五斛。
jiǔ yuè yǐ wèi dōng píng wáng zhōng hōng
九月乙未,东平王忠薨。
xīn chǒu xìng zhāng líng cí jiù zhái yuán miào jiàn zōng shì gù rén shǎng cì gè yǒu chà
辛丑,幸章陵,祠旧宅园庙,见宗室故人,赏赐各有差。
dōng shí yuè jǐ wèi jìn xìng jiāng líng zhào lú jiāng tài shǒu cí nán yuè yòu zhào cháng shā líng líng tài shǒu cí cháng shā dìng wáng chōng líng jié hóu yù lín fǔ jūn
冬十月己未,进幸江陵,诏庐江太守祠南岳,又诏长沙、零陵太守祠长沙定王、舂陵节侯、郁林府君。
hái xìng wǎn
还,幸宛。
shí yī yuè jǐ chǒu chē jià hái gōng cì cóng zhě gè yǒu chà
十一月己丑,车驾还宫,赐从者各有差。
shí èr yuè rén zǐ zhào yuē shū yún fù bù cí zi bù zhī xiōng bù yǒu dì bù gōng bù xiāng jí yě
十二月壬子,诏曰:"《书》云:'父不慈,子不祗,兄不友,弟不恭,不相及也。
wǎng zhě yāo yán dà yù suǒ jí guǎng yuǎn yī rén fàn zuì jìn zhì sān shǔ mò de chuí yīng shì huàn wáng cháo
'往者妖言大狱,所及广远,一人犯罪,禁至三属,莫得垂缨仕宦王朝。
rú yǒu xián cái ér mò chǐ wú yòng zhèn shén lián zhī fēi suǒ wèi yǔ zhī gēng shǐ yě
如有贤才而没齿无用,朕甚怜之,非所谓与之更始也。
zhū yǐ qián yāo è jìn gù zhě yī jiē juān chú zhī yǐ míng qì jiù zhī lù dàn bù dé zài sù wèi ér yǐ
诸以前妖恶禁锢者,一皆蠲除之,以明弃咎之路,但不得在宿卫而已。
èr nián chūn zhēng yuè yǐ yǒu zhào yuē lìng yún rén yǒu chǎn zǐ zhě fù wù suàn sān suì
二年春正月乙酉,诏曰:"《令》云'人有产子者复,勿算三岁'。
jīn zhū huái rèn zhě cì tāi yǎng gǔ rén sān hú fù qí fu wù suàn yī suì zhe yǐ wéi lìng
今诸怀妊者,赐胎养谷人三斛,复其夫,勿算一岁,著以为令。
yòu zhào sān gōng yuē fāng chūn shēng yǎng wàn wù piǎo jiá yi zhù méng yáng yǐ yù shí wù
"又诏三公曰:"方春生养,万物莩甲,宜助萌阳,以育时物。
qí lìng yǒu sī zuì fēi shū sǐ qiě wù àn yàn jí lì rén tiáo shū xiāng gào bù dé tīng shòu jì yǐ xī shì níng rén jìng fèng tiān qì
其令有司,罪非殊死,且勿案验,及吏人条书相告,不得听受,冀以息事宁人,敬奉天气。
lì qiū rú gù
立秋如故。
fu sú lì jiǎo shì wài mào sì shì ér fēi kuí zhī rén shì zé yuè ěr lùn zhī yīn yáng zé shāng huà zhèn shén yàn zhī shén kǔ zhī
夫俗吏矫饰外貌,似是而非,揆之人事则悦耳,论之阴阳则伤化,朕甚餍之,甚苦之。
ān jìng zhī lì kǔn bī wú huá rì jì bù zú yuè jì yǒu yú
安静之吏,悃逼无华,日计不足,月计有余。
rú xiāng chéng lìng liú fāng lì rén tóng shēng wèi zhī bù fán suī wèi yǒu tā yì sī yì dài jìn zhī yǐ
如襄城令刘方,吏人同声谓之不烦,虽未有它异,斯亦殆近之矣。
jiān chì èr qiān dàn gè shàng kuān míng ér jīn fù jiān xíng lù yú xià tān lì wǎng fǎ yú shàng shǐ yǒu zuì bù lùn ér wú guò bèi xíng shén dà nì yě
间敕二千石各尚宽明,而今富奸行赂于下,贪吏枉法于上,使有罪不论而无过被刑,甚大逆也。
fu yǐ kē wèi chá yǐ kè wèi míng yǐ qīng wèi dé yǐ zhòng wèi wēi sì zhě huò xìng zé xià yǒu yuàn xīn
夫以苛为察,以刻为明,以轻为德,以重为威,四者或兴,则下有怨心。
wú zhào shū shù xià guān gài jiē dào ér lì bù jiā lǐ rén huò shī zhí qí jiù ān zài
吾诏书数下,冠盖接道,而吏不加理,人或失职,其咎安在?
miǎn sī jiù lìng chēng zhèn yì yān
勉思旧令,称朕意焉。
èr yuè jiǎ yín shǐ yòng sì fēn lì
二月甲寅,始用《四分历》。
zhào yuē jīn shān chuān guǐ shén yìng diǎn lǐ zhě shàng wèi xián zhì
诏曰:"今山川鬼神应典礼者,尚未咸秩。
qí yì zēng xiū qún sì yǐ qí fēng nián
其议增修群祀,以祈丰年。
bǐng chén dōng xún shòu
"丙辰,东巡狩。
jǐ wèi fèng huáng jí féi chéng
己未,凤皇集肥城。
yǐ chǒu dì gēng yú dìng táo
乙丑,帝耕于定陶。
zhào yuē sān lǎo zūn nián yě
诏曰:"三老,尊年也。
xiào tì shū xíng yě
孝悌,淑行也。
lì tián qín láo yě
力田,勤劳也。
guó jiā shèn xiū zhī
国家甚休之。
qí cì bó rén yì pǐ miǎn lǜ nóng gōng
其赐帛人一匹,勉率农功。
shǐ shǐ zhě cí táng yáo yú chéng yáng líng tái
"使使者祠唐尧于成阳灵台。
xīn wèi xìng tài shān chái gào dài zōng
辛未,幸太山,柴告岱宗。
yǒu huáng hú sān shí cóng xī nán lái jīng cí tán shàng dōng běi guò yú gōng wū áo xiáng shēng jiàng
有黄鹄三十从西南来,经祠坛上,东北过于宫屋,翱翔升降。
jìn xìng fèng gāo
进幸奉高。
rén shēn zōng sì wǔ dì yú wèn shàng míng táng
壬申,宗祀五帝于汶上明堂。
guǐ yǒu gào cí èr zǔ sì zōng dà huì wài nèi qún chén
癸酉,告祠二祖、四宗,大会外内群臣。
bǐng zǐ zhào yuē zhèn xún shòu dài zōng chái wàng shān chuān gào sì míng táng yǐ zhāng xiān xūn
丙子,诏曰:"朕巡狩岱宗,柴望山川,告祀明堂,以章先勋。
qí èr wáng zhī hòu
其二王之后,
xiān shèng zhī yìn
先圣之胤,
dōng hòu fán wèi
东后蕃卫,
bó fù bó xiōng
伯父伯兄,
zhòng shū jì dì
仲叔季弟,
yòu zǐ tóng sūn
幼子童孙,
bǎi liáo cóng chén
百僚从臣,
zōng shì zhòng zǐ
宗室众子,
yào huāng sì yì
要荒四裔,
shā mò zhī běi
沙漠之北,
cōng lǐng zhī xi
葱领之西,
mào ér zhī lèi
冒耏之类,
bá shè xuán dù
跋涉悬度,
líng jiàn zǔ jué
陵践阻绝,
jùn bēn jiāo zhì
骏奔郊畤,
xián lái zhù jì
咸来助祭。
zǔ zōng gōng dé yán jí zhèn gōng
祖宗功德,延及朕躬。
yú yī rén kōng xū duō jiù zuǎn chéng zūn míng guàn xǐ xiǎng jiàn cán kuì zhī lì
予一人空虚多疚,纂承尊明,盥洗享荐,惭愧祗栗。
shī bù yún hū jūn zǐ rú zhǐ luàn zhù chuán yǐ
《诗》不云乎:'君子如祉,乱庶遄已。
lì shǔ jì cóng líng yào zhe míng yì yù yǔ shì dà fū tóng xīn zì xīn
'历数既从,灵耀著明,亦欲与士大夫同心自新。
qí dà shè tiān xià
其大赦天下。
zhū fàn zuì bù dàng de shè zhě jiē chú zhī
诸犯罪不当得赦者,皆除之。
fù bó fèng gāo yíng wú chū jīn nián tián zū chú gǎo
复博、奉高、嬴,无出今年田租、刍稿。
wù yín jìn xìng jǐ nán
"戊寅,进幸济南。
sān yuè jǐ chǒu jìn xìng lǔ cí dōng hǎi gōng wáng líng
三月己丑,进幸鲁,祠东海恭王陵。
gēng yín cí kǒng zǐ yú quē lǐ jí qī shí èr dì zǐ cì bāo chéng hóu jí zhū kǒng nán nǚ bó
庚寅,祠孔子于阙里,及七十二弟子,赐褒成侯及诸孔男女帛。
rén chén jìn xìng dōng píng cí xiàn wáng líng
壬辰,进幸东平,祠宪王陵。
jiǎ wǔ qiǎn shǐ zhě cí dìng táo tài hòu gōng wáng líng
甲午,遣使者祠定陶太后、恭王陵。
yǐ wèi xìng dōng ē běi dēng tài háng shān zhì tiān jǐng guān
乙未,幸东阿,北登太行山,至天井关。
xià sì yuè yǐ sì kè xīng rù zǐ gōng
夏四月乙巳,客星入紫宫。
yǐ mǎo chē jià hái gōng
乙卯,车驾还宫。
gēng chén jiǎ yú zǔ mí gào cí gāo miào
庚辰,假于祖祢,告祠高庙。
wǔ yuè wù shēn zhào yuē nǎi zhě fèng huáng huáng lóng luán niǎo bǐ jí qī jùn huò yī jùn zài jiàn jí bái wū shén què gān lù lǚ zhēn
五月戊申,诏曰:"乃者凤皇、黄龙、鸾鸟比集七郡,或一郡再见,及白乌、神雀、甘露屡臻。
zǔ zōng jiù shì huò bān ēn shī
祖宗旧事,或班恩施。
qí cì tiān xià lì jué rén sān jí
其赐天下吏爵,人三级;
gāo nián guān guǎ gū dú bó rén yì pǐ
高年、鳏、寡、孤、独帛,人一匹。
jīng yuē wú wǔ guān guǎ huì cǐ qióng dú
《经》曰:'无侮鳏寡,惠此茕独。
jiā cì hé nán nǚ zǐ bǎi hù niú jiǔ lìng tiān xià dà pú wǔ rì
'加赐河南女子百户牛、酒,令天下大酺五日。
cì gōng qīng yǐ xià qián bó gè yǒu chà
赐公卿已下钱、帛各有差;
jí luò yáng rén dāng pú zhě bù hù yì pǐ chéng wài sān hù gòng yì pǐ
及洛阳人当酺者布,户一匹,城外三户共一匹。
cì bó shì yuán dì zǐ jiàn zài tài xué zhě bù rén sān pǐ
赐博士员弟子见在太学者布,人三匹。
lìng jùn guó shàng míng jīng zhě kǒu shí wàn yǐ shàng wǔ rén bù mǎn shí wàn sān rén
令郡国上明经者,口十万以上五人,不满十万三人。
gǎi lú jiāng wèi lù ān guó jiāng líng fù wèi nán jùn
改庐江为六安国,江陵复为南郡。
xǐ jiāng líng wáng gōng wèi lù ān wáng
徙江陵王恭为六安王。
qiū qī yuè gēng zǐ zhào yuē chūn qiū yú chūn měi yuè shū wáng zhě zhòng sān zhèng shèn sān wēi yě
秋七月庚子,诏曰:"《春秋》于春每月书'王'者,重三正,慎三微也。
lǜ shí èr yuè lì chūn bù yǐ bào qiú
律十二月立春,不以报囚。
yuè lìng dōng zhì zhī hòu yǒu shùn yáng zhù shēng zhī wén ér wú jū yù duàn xíng zhī zhèng
《月令》冬至之后,有顺阳助生之文,而无鞠狱断刑之政。
zhèn zī fǎng rú yǎ jī zhī diǎn jí yǐ wéi wáng zhě shēng shā yi shùn shí qì
朕咨访儒雅,稽之典籍,以为王者生杀,宜顺时气。
qí dìng lǜ wú yǐ shí yī yuè shí èr yuè bào qiú
其定律,无以十一月、十二月报囚。
jiǔ yuè rén chén zhào fèng huáng huáng lóng suǒ jiàn tíng bù wú chū èr nián zū fù
九月壬辰,诏:"凤皇、黄龙所见亭部,无出二年租赋。
jiā cì nán zǐ jué rén èr jí
加赐男子爵,人二级;
xiān jiàn zhě bó èr shí pǐ jìn zhě sān pǐ tài shǒu sān shí pǐ lìng zhǎng shí wǔ pǐ chéng wèi bàn zhī
先见者帛二十匹,近者三匹,太守三十匹,令、长十五匹,丞、尉半之。
shī yún suī wú dé yǔ rǔ shì gē qiě wǔ
《诗》云:'虽无德与汝,式歌且舞。
tā rú cì jué gù shì
'它如赐爵故事。
bǐng shēn zhēng jǐ nán wáng kāng zhōng shān wáng yān huì zhēng jì
丙申,征济南王康、中山王焉会烝祭。
dōng shí yī yuè rén chén rì nán zhì chū bì guān liáng
冬十一月壬辰,日南至,初闭关梁。
sān nián chūn zhēng yuè yǐ yǒu zhào yuē gài jūn rén zhě shì mín rú fù mǔ yǒu cǎn dá zhī yōu yǒu zhōng hé zhī jiào pú fú zhī jiù
三年春正月乙酉,诏曰:"盖君人者,视民如父母,有憯怛之忧,有忠和之教,匍匐之救。
qí yīng ér wú fù mǔ qīn shǔ jí yǒu zi bù néng yǎng shí zhě bǐng gěi rú lǜ
其婴儿无父母亲属,及有子不能养食者,禀给如《律》。
bǐng shēn běi xún shòu jǐ nán wáng kāng zhōng shān wáng yān xī píng wáng xiàn liù fā wáng gōng lè chéng wáng dǎng huái yáng wáng bǐng rèn chéng wáng shàng pèi wáng dìng jiē cóng
"丙申,北巡狩,济南王康、中山王焉、西平王羡、六发王恭、乐成王党、淮阳王昞、任城王尚、沛王定皆从。
xīn chǒu dì gēng yú huái
辛丑,帝耕于怀。
èr yuè rén yín gào cháng shān wèi jùn qīng hé jù lù píng yuán dōng píng jùn tài shǒu xiāng yuē zhèn wéi xún shòu zhī zhì yǐ xuān shēng jiào kǎo tóng xiá ěr jiě shì yuàn jié yě
二月壬寅,告常山、魏郡、清河、巨鹿、平原、东平郡太守、相曰:"朕惟巡狩之制,以宣声教,考同遐迩,解释怨结也。
jīn sì guó wú zhèng bù yòng qí liáng jià yán chū yóu yù qīn zhī qí jù yì
今'四国无政,不用其良',驾言出游,欲亲知其剧易。
qián cí yuán líng suì wàng sì huá huò dōng chái dài zōng wéi rén qí fú
前祠园陵,遂望祀华、霍,东祡贷宗,为人祈福。
jīn jiāng lǐ cháng shān suì cú běi tǔ lì wèi jùn jīng píng yuán shēng jiàn dī fáng xún fǎng qí lǎo xián yuē wǎng zhě biàn mén wèi zuò shēn zhě chéng yuān qiǎn zé ní tú
今将礼常山,遂徂北土,历魏郡,经平原,升践堤防,询访耆老,咸曰'往者汴门未作,深者成渊,浅则泥涂'。
zhuī wéi xiān dì qín rén zhī dé dǐ jì yuǎn tú fù yǔ hóng yè shèng yì pāng liú zhì yú hǎi biǎo
追惟先帝勤人之德,厎绩远图,复禹弘业,圣亦滂流,至于海表。
bù kè táng gòu zhèn shén cán yān
不克堂构,朕甚惭焉。
yuè lìng mèng chūn shàn xiāng qiū líng tǔ dì suǒ yí
《月令》,孟春善相丘陵土地所宜。
jīn féi tián shàng duō wèi yǒu kěn pì
今肥田尚多,未有垦辟。
qí xī yǐ fù pín mín gěi yǔ liáng zhǒng wu jǐn dì lì wù lìng yóu shǒu
其悉以赋贫民,给与粮种,务尽地力,勿令游手。
suǒ guò xiàn yì tīng bàn rù jīn nián tián zū yǐ quàn nóng fu zhī láo
所过县邑,听半入今年田租,以劝农夫之劳。
yǐ chǒu chì shì yù shǐ sī kōng yuē fāng chūn suǒ guò wú de yǒu suǒ fá shā
乙丑,敕侍御史、司空曰:"方春,所过无得有所伐杀。
chē kě yǐ yǐn bì yǐn bì zhī
车可以引避,引避之;
fēi mǎ kě chuò jiě chuò jiě zhī
𬴂马可辍解,辍解之。
shī yún dūn bǐ xíng wěi niú yáng wù jiàn lǚ
《诗》云:'敦彼行苇,牛羊勿践履。
lǐ rén jūn fá yī cǎo mù bù shí wèi zhī bù xiào
'《礼》,人君伐一草木不时,谓之不孝。
sú zhī shùn rén mò zhī shùn tiān
俗知顺人,莫知顺天。
qí míng chēng zhèn yì
其明称朕意。
wù chén jìn xìng zhōng shān qiǎn shǐ zhě cí běi yuè
戊辰,进幸中山,遣使者祠北岳。
chū cháng chéng
出长城。
guǐ yǒu hái xìng yuán shì cí guāng wǔ xiǎn zōng yú xiàn shě zhèng táng
癸酉,还幸元氏,祠光武、显宗于县舍正堂;
míng rì yòu cí xiǎn zōng yú xìng shēng táng jiē zòu yuè
明日又祠显宗于姓生堂,皆奏乐。
sān yuè bǐng zǐ zhào gāo yì lìng cí guāng wǔ yú jí wèi tán
三月丙子,诏高邑令祠光武于即位坛。
fù yuán shì qī nián yáo yì
复元氏七年徭役。
jǐ mǎo jìn xìng zhào
己卯,进幸赵。
gēng chén cí fáng shān yú líng shòu
庚辰,祠房山于灵寿。
xīn mǎo chē jià hái gōng
辛卯,车驾还宫。
cì cóng xíng zhě gè yǒu chà
赐从行者各有差。
xià sì yuè bǐng yín tài wèi zhèng hóng miǎn dà sī nóng sòng tián wèi tài wèi
夏四月丙寅,太尉郑弘免,大司农宋田为太尉。
wǔ yuè bǐng zǐ sī kōng dì wǔ lún ba tài pú yuán ān wèi sī kōng
五月丙子,司空第五伦罢,太仆袁安为司空。
qiū bā yuè yǐ chǒu xìng ān yì guān yán chí
秋八月乙丑,幸安邑,观盐池。
jiǔ yuè zhì zì ān yì
九月,至自安邑。
dōng shí yuè běi hǎi wáng jī hōng
冬十月,北海王基薨。
shāo dāng qiāng pàn kòu lǒng xī
烧当羌叛,寇陇西。
shì suì xī yù zhǎng shǐ bān chāo jī zhǎn shū lè wáng
是岁,西域长史班超击斩疏勒王。
zhāng hé yuán nián chūn sān yuè hù qiāng xiào wèi fu yù zhuī jī pàn qiāng zhàn mò
章和元年春三月,护羌校尉傅育追击叛羌,战殁。
xià sì yuè bǐng zǐ lìng jùn guó zhōng dōu guān xì qiú jiǎn sǐ yī děng yì jīn chéng shù
夏四月丙子,令郡国中都官系囚减死一等,诣金城戍。
liù yuè wù chén sī tú huán yú miǎn
六月戊辰,司徒桓虞免。
guǐ mǎo sī kōng yuán ān wèi sī tú guāng lù xūn rèn wěi wèi sī kōng
癸卯,司空袁安为司徒,光禄勋任隗为司空。
qiū qī yuè guǐ mǎo qí wáng huang yǒu zuì biǎn wèi wú hú hóu
秋七月癸卯,齐王晃有罪,贬为芜湖侯。
rén zǐ huái yáng wáng bǐng hōng
壬子,淮阳王昞薨。
xiān bēi jī pò běi chán yú zhǎn zhī
鲜卑击破北单于,斩之。
shāo dāng qiāng kòu jīn chéng hù qiāng xiào wèi liú xū tǎo zhī zhǎn qí qú shuài
烧当羌寇金城,护羌校尉刘盱讨之,斩其渠帅。
rén xū zhào yuē zhèn wén míng jūn zhī dé qǐ dí hóng huà jī xī kāng yì guāng zhào liù yōu qì wéi rén miàn mǐ bù lǜ bǐ rén fēng xiáng yú hǎi biǎo wēi tíng xíng hu guǐ qū
壬戌,诏曰:"朕闻明君之德,启迪鸿化,缉熙康乂,光照六幽,讫惟人面,靡不率俾,仁风翔于海表,威霆行乎鬼区。
rán hòu jìng gōng míng sì yīng wǔ fú zhī qìng huò lái yí zhī kuàng
然后敬恭明祀,膺五福之庆,获来仪之贶。
zhèn yǐ bù dé shòu zǔ zōng hóng liè
朕以不德,受祖宗弘烈。
nǎi zhě fèng huáng réng jí qí lín bìng zhēn gān lù xiāo jiàng jiā gǔ zī shēng zhī cǎo zhī lèi suì yuè bù jué
乃者凤皇仍集,麒麟并臻,甘露宵降,嘉谷滋生,芝草之类,岁月不绝。
zhèn sù yè zhī wèi shàng tiān wú yǐ zhāng yú xiān gōng
朕夙夜祗畏上天,无以彰于先功。
jīn gǎi yuán hé sì nián wèi zhāng hé yuán nián
今改元和四年为章和元年。
qiū lìng shì yuè yǎng shuāi lǎo shòu jǐ zhàng xíng mí zhōu yǐn shí
《秋令》:'是月养衰老,授几杖,行糜粥饮食。
qí cì gāo nián èr rén gòng bù bó gè yì pǐ yǐ wéi lǐ lào
'其赐高年二人共布帛各一匹,以为醴酪。
sǐ zuì qiú fàn fǎ zài bǐng zǐ shè qián ér hòu bǔ xì zhě jiē jiǎn sǐ wù chī yì jīn chéng shù
死罪囚犯法在丙子赦前而后捕系者,皆减死,勿笞,诣金城戍。
bā yuè guǐ yǒu nán xún shòu
八月癸酉,南巡狩。
rén wǔ qiǎn shǐ zhě cí zhāo líng hòu yú xiǎo huáng yuán
壬午,遣使者祠昭灵后于小黄园。
jiǎ shēn zhēng rèn chéng wáng shàng huì suī yáng
甲申,征任城王尚会睢阳。
wù zǐ xìng liáng
戊子,幸梁。
jǐ chǒu qiǎn shǐ cí pèi gāo yuán miào fēng fén yú shè
己丑,遣使祠沛高原庙,丰枌榆社。
yǐ wèi xìng pèi cí xiàn wáng líng zhēng huì dōng hǎi wáng zhèng
乙未,幸沛,祠献王陵,征会东海王政。
yǐ wèi huì rì yǒu shí zhī
乙未晦,日有食之。
jiǔ yuè gēng zǐ xìng péng chéng dōng hǎi wáng zhèng pèi wáng dìng rèn chéng wáng shàng jiē cóng
九月庚子,幸彭城,东海王政、沛王定、任城王尚皆从。
xīn hài xìng shòu chūn
辛亥,幸寿春。
rén zǐ zhào jùn guó zhōng dōu guān xì qiú jiǎn sǐ zuì yī děng yì jīn chéng shù
壬子,诏郡国中都官系囚减死罪一等,诣金城戍;
fàn shū sǐ zhě yī qiè mù xià cán shì
犯殊死者,一切募下蚕室;
qí nǚ zǐ gōng
其女子宫;
xì qiú guǐ xīn bái càn yǐ shàng jiǎn zuì yī děng shū sī kòu zuò
系囚鬼薪、白粲已上,减罪一等,输司寇作。
wáng mìng zhě shú sǐ zuì jiān èr shí pǐ yòu zhǐ zhì kūn qián chéng dàn chōng qī pǐ wán chéng dàn zhì sī kòu sān pǐ
亡命者赎:死罪缣二十匹,右趾至髡钳城旦舂七匹,完城旦至司寇三匹;
lì mín fàn zuì wèi fā jué zhào shū dào zì gào zhě bàn rù shú
吏民犯罪未发觉,诏书到自告者,半入赎。
fù fēng fù líng hóu yán wèi fù líng wáng
复封阜陵侯延为阜陵王。
jǐ wèi xìng rǔ yīn
己未,幸汝阴。
dōng shí yuè bǐng zǐ chē jià hái gōng
冬十月丙子,车驾还宫。
běi xiōng nú wū lán chǔ děng lǜ zhòng jiàng
北匈奴屋兰储等率众降。
shì suì xī yù zhǎng shǐ bān chāo jī shā chē dà pò zhī
是岁,西域长史班超击莎车,大破之。
ròu zhī guó qiǎn shǐ xiàn fú bá shī zǐ
月氏国遣使献扶拔、师子。
èr nián chūn zhēng yuè jǐ nán wáng kāng fù líng wáng yán zhōng shān wáng yān lái cháo
二年春正月,济南王康、阜陵王延、中山王焉来朝。
èr yuè rén chén dì bēng yú zhāng dé qián diàn nián sān shí sān
二月壬辰,帝崩于章德前殿,年三十三。
yí zhào wú qǐ qǐn miào yī rú xiān dì fǎ zhì
遗诏无起寝庙,一如先帝法制。
lùn yuē wèi wén dì chēng míng dì chá chá zhāng dì zhǎng zhě
论曰:魏文帝称"明帝察察,章帝长者"。
zhāng dì sù zhī rén yàn míng dì kē qiē shì cóng kuān hòu
章帝素知人厌明帝苛切,事从宽厚。
gǎn chén chǒng zhī yì chú cǎn yù zhī kē
感陈宠之义,除惨狱之科。
shēn yuán yuán zhī ài zhe tāi yǎng zhī lìng
深元元之爱,著胎养之令。
fèng cheng míng dé tài hòu jìn xīn xiào dào
奉承明德太后,尽心孝道。
gē liè míng dōu yǐ chóng jiàn zhōu qīn
割裂名都,以崇建周亲。
píng yáo jiǎn fù ér rén lài qí qìng
平徭简赋,而人赖其庆。
yòu tǐ zhī yǐ zhōng shù wén zhī yǐ lǐ yuè
又体之以忠恕,文之以礼乐。
gù nǎi fán fǔ kè xié qún hòu dé ràng
故乃蕃辅克谐,群后德让。
wèi zhī zhǎng zhě bù yì yi hu
谓之长者,不亦宜乎!
zài wèi shí sān nián jùn guó suǒ shàng fú ruì hé yú tú shū zhě shù bǎi qiān suǒ
在位十三年,郡国所上符瑞,合于图书者数百千所。
wū hū mào zāi
乌呼懋哉!
zàn yuē sù zōng jì jì tiān xìng kǎi tì
赞曰:肃宗济济,天性恺悌。
wū mù hòu dé liàng wéi yuān tǐ
于穆后德,谅惟渊体。
zuǒ yòu yì wén zhēn zhuó lǜ lǐ
左右艺文,斟酌律礼。
sī fú dì dào hóng cǐ cháng mào
思服帝道,弘此长懋。
rú guǎn xiàn gē róng tíng xū hou
儒馆献歌,戎亭虚候。
qì diào shí yù xiàn píng rén fù
气调时豫,宪平人富。