列传·班彪列传下 — 后汉书 — 范晔

zhǔ rén kuì rán ér tàn yuē tòng hu fēng sú zhī yí rén yě

主人喟然而叹曰“痛乎风俗之移人也。

zǐ shí qín rén jīn kuā guǎn shì bǎo jiè hé shān xìn shí zhāo xiāng ér zhī shǐ huáng yǐ è dǔ dà hàn zhī yún wéi hu

子实秦人，矜夸馆室，保界河山，信识昭、襄而知始皇矣，恶睹大汉之云为乎。

fu dà hàn zhī kāi yuán yě fèn bù yī yǐ dēng huáng jí yáo shù qī ér chuàng wàn shì gài liù jí suǒ bù néng tán qián shèng mǐ de ér yán yān

夫大汉之开原也，奋布衣以登皇极，繇数期而创万世，盖六籍所不能谈，前圣靡得而言焉。

dāng cǐ zhī shí gōng yǒu héng ér dàng tiān tǎo yǒu nì ér shùn rén gù lóu jìng dù shì ér xiàn qí shuō xiāo gōng quán yi yǐ zhí qí zhì

当此之时，功有横而当天，讨有逆而顺人，故娄敬度势而献其说，萧公权宜以拓其制。

shí qǐ tài ér ān zhī zāi

时岂泰而安之哉。

jì bù dé yǐ yǐ yě

计不得以已也。

wú zǐ céng bú shì dǔ gù yào hòu sì zhī mò zào bù yì àn hu

吾子曾不是睹，顾燿后嗣之末造，不亦暗乎。

jīn jiāng yǔ zi yǐ jiàn wǔ zhī lǐ yǒng píng zhī shì jiān hu tài qīng yǐ biàn zǐ zhī huò zhì

今将语子以建武之理，永平之事，监乎太清，以变子之或志。

wǎng zhě wáng mǎng zuò nì hàn zuò zhōng quē tiān rén zhì zhū liù hé xiāng miè

“往者王莽作逆，汉祚中缺，天人致诛，六合相灭。

yú shí zhī luàn shēng mín jǐ wáng guǐ shén mǐn jué hè wú wán jiù fú wǎng yí shì yuán yě yàn rén zhī ròu chuān gǔ liú rén zhī xuè qín xiàng zhī zāi yóu bù kè bàn shū qì yǐ lái wèi zhī huò jì yě

于时之乱，生民几亡，鬼神泯绝，壑无完柩，郛罔遗室，原野厌人之肉，川谷流人之血，秦、项之灾犹不克半，书契已来未之或纪也。

gù xià mín hào ér shàng su shàng dì huái ér jiàng jiàn zhì mìng yú shèng huáng

故下民号而上诉，上帝怀而降鉴，致命于圣皇。

yú shì shèng huáng nǎi wò qián fú chǎn kūn zhēn pī huáng tú jī dì wén hè ěr fā fèn yīng ruò xìng yún tíng fā kūn yáng píng nù léi zhèn

于是圣皇乃握乾符，阐坤珍，披皇图，稽帝文，赫尔发愤，应若兴云，霆发昆阳，凭怒雷震。

于是圣皇乃握干符，阐坤珍，披皇图，稽帝文，赫尔发愤，应若兴云，霆发昆阳，凭怒雷震。

suì chāo dà hé kuà běi yuè lì hào gāo yì jiàn dū hé luò

遂超大河，跨北岳，立号高邑，建都河洛。

shào bǎi wáng zhī huāng tún yīn zào huà zhī dàng dí tǐ yuán lì zhì jì tiān ér zuò

绍百王之荒屯，因造化之荡涤，体元立制，继天而作。

xì táng tǒng jiē hàn xù mào yù qún shēng huī fù jiāng yǔ xūn jiān hu zài xī shì qín hu sān wǔ

系唐统，接汉绪，茂育群生，恢复疆宇，勋兼乎在昔，事勤乎三五。

qǐ tè fāng guǐ bìng jī fēn fēn hòu pì lǐ jìn gǔ zhī suǒ wu dǎo yī shèng zhī xiǎn yì yún ěr zāi

岂特方轨并迹，纷纷后辟，理近古之所务，蹈一圣之险易云尔哉。

qiě fú jiàn wǔ zhī yuán tiān dì gé mìng sì hǎi zhī nèi gēng zào fū fù zhào yǒu fù zǐ jūn chén chū jiàn rén lún shí shǐ sī nǎi fú xī shì zhī suǒ yǐ jī huáng dé yě

且夫建武之元，天地革命，四海之内，更造夫妇，肇有父子，君臣初建，人伦实始，斯乃虙羲氏之所以基皇德也。

fēn zhōu tǔ lì shì cháo zuò zhōu chē zào qì xiè sī xuān yuán shì zhī suǒ yǐ kāi dì gōng yě

分州土，立市朝，作舟车，造器械，斯轩辕氏之所以开帝功也。

gōng xíng tiān fá yìng tiān shùn rén sī nǎi tāng wǔ zhī suǒ yǐ zhāo wáng yè yě

龚行天罚，应天顺人，斯乃汤、武之所以昭王业也。

qiān dū gǎi yì yǒu yīn zōng zhōng xīng zhī zé yān

迁都改邑，有殷宗中兴之则焉。

jí tǔ zhī zhōng yǒu zhōu chéng lóng píng zhī zhì yān

即土之中，有周成隆平之制焉。

bù jiē chǐ tǔ yī rén zhī bǐng tóng fú hu gāo zǔ

不阶尺土一人之柄，同符乎高祖。

kè jǐ fù lǐ yǐ fèng zhōng shǐ yǔn gōng hu xiào wén

克己复礼，以奉终始，允恭乎孝文。

xiàn zhāng jī gǔ fēng dài lēi chéng yí bǐng hu shì zōng

宪章稽古，封岱勒成，仪炳乎世宗。

àn liù jīng ér xiào dé miào gǔ xī ér lùn gōng rén shèng zhī shì jì gāi dì wáng zhī dào bèi yǐ

案《六经》而校德，妙古昔而论功，仁圣之事既该，帝王之道备矣。

zhì yú yǒng píng zhī jì zhòng xī ér lěi qià shèng sān yōng zhī shàng yí xiū gǔn lóng zhī fǎ fú fū hóng zǎo xìn jǐng shuò yáng shì miào zhèng máo lè

“至于永平之际，重熙而累洽，盛三雍之上仪，修衮龙之法服，敷洪藻，信景铄，扬世庙，正矛乐。

rén shén zhī hé yǔn qià jūn chén zhī xù jì sù

人神之和允洽，君臣之序既肃。

nǎi dòng dà lù zūn huáng qú xǐng fāng xún shòu qióng lǎn wàn guó zhī yǒu wú kǎo shēng jiào zhī suǒ bèi sàn huáng míng yǐ zhú yōu

乃动大路，遵皇衢，省方巡狩，穷览万国之有无，考声教之所被，散皇明以烛幽。

rán hòu zēng zhōu jiù xiū luò yì piān piān wēi wēi xiǎn xiǎn yì yì guāng hàn jīng yú zhū xià zǒng bā fāng ér wèi zhī jí

然后增周旧，修洛邑，翩翩巍巍，显显翼翼，光汉京于诸夏，总八方而为之极。

shì yǐ huáng chéng zhī nèi gōng shì guāng míng què tíng shén lì shē bù kě yú jiǎn bù néng chǐ

是以皇城之内，宫室光明，阙庭神丽，奢不可逾，俭不能侈。

wài zé yīn yuán yě yǐ zuò yuàn shùn liú quán ér wèi zhǎo fā píng zǎo yǐ qián yú fēng pǔ cǎo yǐ yù shòu zhì tóng hu liáng zōu yì hé hū líng yòu

外则因原野以作苑，顺流泉而为沼，发蘋藻以潜鱼，丰圃草以毓兽，制同乎梁驺，义合乎灵囿。

外则因原野以作苑，顺流泉而为沼，发苹藻以潜鱼，丰圃草以毓兽，制同乎梁驺，义合乎灵囿。

ruò nǎi shùn shí jié ér sōu shòu jiǎn chē tú yǐ jiǎng wǔ zé bì lín zhī yǐ wáng zhì kǎo zhī yǐ fēng yā

若乃顺时节而搜狩，简车徒以讲武，则必临之以《王制》，考之以《风》、《雅》。

lì zōu yú lǎn sì tiě jiā chē gōng cǎi jí rì lǐ guān zhèng yí shèng yú nǎi chū

历《驺虞》，览《四驖》，嘉《车攻》，采《吉日》，礼官正仪，乘舆乃出。

yú shì fā jīng yú kēng huá zhōng dēng yù gè chéng shí lóng fèng gài fēng sǎ hé luán líng lóng tiān guān yǐng cóng lóng wēi shèng róng

于是发鲸鱼，铿华钟，登玉铬，乘时龙，凤盖疯洒，和鸾玲珑，天官景从，祲威盛容。

shān líng hù yě shǔ yù fāng shén yǔ shī fàn sǎ fēng bó qīng chén qiān shèng léi qǐ wàn qí fēn yún yuán róng jìng yě gē chán huì yún yǔ máo sǎo ní jīng qí fú tiān

山灵护野，属御方神，雨师泛洒，风伯清尘，千乘雷起，万骑纷纭，元戎竟野，戈鋋彗云，羽旄扫霓，旌旗拂天。

yàn yàn yán yán yáng guāng fēi wén tǔ yàn shēng fēng chuī yě liáo shān rì yuè wèi zhī duó míng qiū líng wèi zhī yáo zhèn

焱焱炎炎，扬光飞文，吐爓生风，吹野燎山，日月为之夺明，丘陵为之摇震。

suì jí hu zhōng yòu chén shī àn tún pián bù qǔ liè xiào duì lēi sān jūn shì jiàng shuài

遂集乎中囿，陈师案屯，骈部曲，列校队，勒三军，誓将帅。

rán hòu jǔ fēng fá gǔ yǐ mìng sān qū qīng chē tíng fā xiāo qí diàn yù yóu jī fā shè fàn shì shī yù xián bù shī qín pèi bù guǐ yù fēi zhě wèi jí xiáng zǒu zhě wèi jí qù

然后举烽伐鼓，以命三驱，轻车霆发，骁骑电鹬，游基发射，范氏施御，弦不失禽，辔不诡遇，飞者未及翔，走者未及去。

zhǐ gù shū hū huò chē yǐ shí lè bù jí bān shā bù jìn wù mǎ wǎn yú zú shì nù wèi xiè xiān qū fù lù shǔ chē àn jié

指顾倏忽，获车已实，乐不极般，杀不尽物，马踠余足，士怒未泄，先驱复路，属车案节。

yú shì jiàn sān xī xiào wǔ shēng lǐ shén qí huái bǎi líng jìn míng táng lín pì yōng yáng jī xī xuān huáng fēng dēng líng tái kǎo xiū zhēng

于是荐三牺，效五牲，礼神祇，怀百灵，觐明堂，临辟雍，扬缉熙，宣皇风，登灵台，考休征。

fǔ yǎng hu qián kūn cān xiàng hu shèng gōng mù zhōng xià ér bù dé kàn sì yì ér kàng léng

俯仰乎乾坤，参象乎圣躬，目中夏而布德，瞰四裔而抗棱。

xi dàng hé yuán dōng dàn hǎi chún běi dòng yōu yá nán yuè zhū yín

西荡河源，东澹海漘，北动幽崖，南趯朱垠。

shū fāng bié qū jiè jué ér bù lín zì xiào wǔ suǒ bù néng zhēng xiào xuān suǒ bù néng chén mò bù lù zhé shuǐ guǒ bēn zǒu ér lái bīn

殊方别区，界绝而不邻，自孝武所不能征，孝宣所不能臣，莫不陆詟水果，奔走而来宾。

suì suí āi láo kāi yǒng chāng chūn wáng sān cháo huì tóng hàn jīng

遂绥哀牢，开永昌，春王三朝，会同汉京。

shì rì yě tiān zǐ shòu sì hǎi zhī tú jí yīng wàn guó zhī gòng zhēn nèi fǔ zhū xià wài jiē bǎi mán

“是日也，天子受四海之图籍，膺万国之贡珍，内抚诸夏，外接百蛮。

nǎi shèng lǐ lè gòng zhàng zhì hu yún lóng zhī tíng chén bǎi liáo ér zàn qún hòu jiū huáng yí ér zhǎn dì róng

乃盛礼乐供帐，置乎云龙之庭，陈百僚而赞群后，究皇仪而展帝容。

yú shì tíng shí qiān pǐn zhǐ jiǔ wàn zhōng liè jīn léi bān yù shāng jiā zhēn yù dà láo xiǎng

于是庭实千品，旨酒万钟，列金罍，班玉觞，嘉珍御，大牢飨。

ěr nǎi shí jǔ yōng chè tài shī zòu yuè chén jīn shí bù sī zhú zhōng gǔ jīn jiān chēng guǎn xián yè yù

尔乃食举《雍》彻，太师奏乐，陈金石，布丝竹，钟鼓钅坚鎗，管弦晔煜。

kàng wǔ shēng jí liù lǜ gē jiǔ gōng wǔ bā yì sháo wǔ bèi tài gǔ bì

抗五声，极六律，歌九功，舞八佾，《韶》、《武》备，太古毕。

sì yí jiàn zòu dé guǎng suǒ jí qián mài dōu lí wǎng bù jù jí

四夷间奏，德广所及，《仱》、《佅》、《兜离》，罔不具集。

wàn lè bèi bǎi lǐ jì huáng huān jiā qún chén zuì jiàng yān yūn tiáo yuán qì rán hòu zhuàng zhōng gào ba bǎi liáo suì tuì

万乐备，百礼暨，皇欢浃，群臣醉，降烟煴，调元气，然后撞钟告罢，百僚遂退。

yú shì shèng shàng dǔ wàn fāng zhī huān yú jiǔ mù yù hu gào zé jù qí chǐ xīn zhī jiāng méng ér dài yú dōng zuò yě nǎi shēn jiù zhāng xià míng zhào mìng yǒu sī bān xiàn dù zhāo jié jiǎn shì dà sù

“于是圣上睹万方之欢娱，久沐浴乎膏泽，惧其侈心之将萌，而怠于东作也，乃申旧章，下明诏，命有司，班宪度，昭节俭，示大素。

qù hòu gōng zhī lì shì sǔn shèng yú zhī fú yù chú gōng shāng zhī yín yè xìng nóng sāng zhī shàng wu

去后宫之丽饰，损乘舆之服御，除工商之淫业，兴农桑之上务。

suì lìng hǎi nèi qì mò ér fǎn běn bèi wěi ér guī zhēn nǚ xiū zhī rèn nán wu gēng yún qì yòng táo páo fú shàng sù xuán chǐ xiān mí ér bù fú jiàn qí lì ér bù zhēn juān jīn yú shān chén zhū yú yuān

遂令海内弃末而反本，背伪而归真，女修织纴，男务耕耘，器用陶匏，服尚素玄，耻纤靡而不服，贱奇丽而不珍，捐金于山，沈珠于渊。

yú shì bǎi xìng dí xiá dàng huì ér jìng zhì qīng xíng shén jì mò ěr mù bù yíng shì yù zhī yuán miè lián zhèng zhī xīn shēng mò bù yōu yóu ér zì dé yù rùn ér jīn shēng

于是百姓涤瑕荡秽而镜至清，形神寂漠，耳目不营，嗜欲之原灭，廉正之心生，莫不优游而自得，玉润而金声。

shì yǐ sì hǎi zhī nèi xué xiào rú lín xiáng xù yíng mén xiàn chóu jiāo cuò zǔ dòu shēn shēn xià wǔ shàng gē dǎo dé yǒng rén

是以四海之内，学校如林，庠序盈门，献酧交错，俎豆莘莘，下舞上歌，蹈德咏仁。

dēng jiàng yù yàn zhī lǐ jì bì yīn xiāng yǔ jiē tàn xuán dé dǎng yán hóng shuō xián hán hé ér tǔ qì sòng yuē shèng zāi hu sī shì

登降饫宴之礼既毕，因相与嗟叹玄德，谠言弘说，咸含和而吐气，颂曰盛哉乎斯世。

jīn lùn zhě dàn zhī yù yú xià zhī shū yǒng yīn zhōu zhī shī jiǎng xī wén zhī yì lùn kǒng shì zhī chūn qiū hǎn néng jīng gǔ jīn zhī qīng zhuó jiū hàn dé zhī suǒ yóu

“今论者但知育虞、夏之《书》，咏殷、周之《诗》讲羲、文之《易》，论孔氏之《春秋》，罕能精古今之清浊，究汉德之所由。

wéi zi pō shi jiù diǎn yòu tú chí chěng hu mò liú

唯子颇识旧典，又徒驰骋乎末流。

wēn gù zhī xīn yǐ nán ér zhī dé zhě xiān yǐ

温故知新已难，而知德者鲜矣。

qiě shī pì jiè xī róng xiǎn zǔ sì sài xiū qí fáng yù shú yǔ chù hu tǔ zhōng píng yí dòng dá wàn fāng fú còu

且失辟界西戎，险阻四塞，修其防御，孰与处乎土中，平夷洞达，万方辐凑。

qín lǐng jiǔ zōng jīng wèi zhī chuān hé ruò sì dú wǔ yuè dài hé sù luò tú shū zhī yuān

秦领九嵕，泾、渭之川，曷若四渎五岳，带河溯洛，图书之渊。

jiàn zhāng gān quán guǎn yù liè cè shú yǔ líng tái míng táng tǒng hé tiān rén

建章甘泉，馆御列侧，孰与灵台明堂，统和天人。

tài yè kūn míng niǎo shòu zhī yòu hé ruò pì yōng hǎi liú dào dé zhī fù

太液昆明，鸟兽之囿，曷若辟雍海流，道德之富。

yóu xiá yú chǐ fàn yì qīn lǐ shú yǔ tóng lǚ fǎ dù yì yì jì jì yě

游侠逾侈，犯义侵礼，孰与同履法度，翼翼济济也。

zi tú fēi qín ē páng zhī zào tiān ér bù zhī jīng luò zhī yǒu zhì yě

子徒飞秦阿房之造天，而不知京洛之有制也。

shi hán gǔ zhī kě guān ér bù zhī wáng zhě zhī wú wài yě

识函谷之可关，而不知王者之无外也”

zhǔ rén zhī cí wèi zhōng xī dōu bīn jué rán shī róng qūn xún jiàng jià dié rán yì xià pěng shǒu yù cí

主人之辞未终，西都宾矍然失容，逡巡降价，惵然意下，捧手欲辞。

zhǔ rén yuē fù wèi jīn jiāng yù zi wǔ piān zhī shī bīn jì zú yè nǎi chēng yuē měi zāi hu cǐ shī

主人曰“复位，今将喻子五篇之诗”宾既卒业，乃称曰“美哉乎此诗。

yì zhèng hu yáng xióng shì shí hu xiàng rú fēi wéi zhǔ rén zhī hào xué gài nǎi zāo yù hu sī shí yě

义正乎杨雄，事实乎相如，非惟主人之好学，盖乃遭遇乎斯时也。

xiǎo zi kuáng jiǎn bù zhī suǒ cái jì wén zhèng dào qǐng zhōng shēn sòng zhī qí shī yuē

小子狂简，不知所裁，既闻正道，请终身诵之”其诗曰：

míng táng shī yú zhāo míng táng míng táng kǒng yáng

《明堂诗》：于昭明堂，明堂孔阳。

shèng huáng zōng sì mù mù huáng huáng

圣皇宗祀，穆穆煌煌。

shàng dì yàn xiǎng wǔ wèi shí xù

上帝宴飨，五位时序。

shuí qí pèi zhī shì zǔ guāng wǔ

谁其配之，世祖光武。

pǔ tiān shuài tǔ gè yǐ qí zhí

普天率土，各以其职。

yī yǔ jī xī yǔn huái duō fú

猗与缉熙，允怀多福。

pì yōng shī nǎi liú pì yōng pì yōng shāng shāng

《辟雍诗》：乃流辟雍，辟雍汤汤。

shèng huáng lì zhǐ zào zhōu wèi liáng

圣皇莅止，造舟为梁。

pó pó guó lǎo nǎi fù nǎi xiōng

皤皤国老，乃父乃兄。

yì yì wēi yí xiào yǒu guāng míng

抑抑威仪，孝友光明。

wū hè tài shàng shì wǒ hàn xíng

于赫太上，示我汉行。

hóng huà wéi shén yǒng guān jué chéng

鸿化惟神，永观厥成。

líng tái shī nǎi jīng líng tái líng tái jì chóng

《灵台诗》：乃经灵台，灵台既崇。

dì qín shí dēng ài kǎo xiū zhēng

帝勤时登，爱考休征。

sān guāng xuān jīng wǔ xíng bù xù

三光宣精，五行布序。

xí xí xiáng fēng qí qí gān yǔ

习习祥风，祁祁甘雨。

bǎi gǔ zhēn zhēn shù huì fán wú

百谷溱溱，庶卉蕃芜。

lǚ wéi fēng nián yú huáng lè xū

屡惟丰年，于皇乐胥。

bǎo dǐng shī yuè xiū gòng xī chuān xiào zhēn tǔ jīn jǐng xī xiāo fú yún

《宝鼎诗》：岳修贡兮川效珍，吐金景兮歊浮云。

bǎo dǐng jiàn xī sè fēn wēn huàn qí bǐng xī bèi lóng wén

宝鼎见兮色纷缊，焕其炳兮被龙文。

dēng zǔ miào xī xiǎng shèng shén zhào líng dé xī mí yì nián

登祖庙兮享圣神，照灵德兮弥亿年。

bái zhì shī qǐ líng piān xī pī ruì tú huò bái zhì xī xiào sù wū

《白雉诗》：启灵篇兮披瑞图，获白雉兮效素乌。

fā hào yǔ xī fèn qiào yīng róng jié lǎng xī yú chún jīng

发皓羽兮奋翘英，容洁朗兮于淳精。

zhāng huáng dé xī móu zhōu chéng yǒng yán cháng xī yīng tiān qìng

章皇德兮侔周成，永延长兮膺天庆。

jí sù zōng yǎ hǎo wén zhāng gù yù de xìng shù rù dú shū jìn zhōng huò lián kǒu jì yè

及肃宗雅好文章，固愈得幸，数入读书禁中，或连口继夜。

měi xíng xún shòu

每行巡狩。

zhé xiàn shàng fù sòng cháo tíng yǒu dà yì shǐ nán wèn gōng qīng biàn lùn yú qián shǎng cì ēn chǒng shén wò

辄献上赋颂，朝廷有大议，使难问公卿，辩论于前，赏赐恩宠甚渥。

gù yǐ zì èr shì cái shù wèi bù guò láng gǎn dōng fāng shuò yáng xióng zì lùn yǐ bù zāo sū zhāng fàn cài zhī shí zuò bīn xì yǐ zì tōng yān

固以自二世才术，位不过郎，感东方朔、杨雄自论，以不遭苏、张、范、蔡之时，作《宾戏》以自通焉。

hòu qiān xuán wǔ sī mǎ

后迁玄武司马。

tiān zǐ huì zhū rú jiǎng lùn wǔ jīng zuò bái hǔ tōng dé lùn lìng gù zhuàn jí qí shì

天子会诸儒讲论《五经》，作《白虎通德论》，令固撰集其事。

shí běi chán yú qiǎn shǐ gòng xiàn qiú yù hé qīn zhào wèn qún liáo

时，北单于遣使贡献，求欲和亲，诏问群僚。

yì zhě huò yǐ wéi xiōng nú biàn zhà zhī guó wú nèi xiàng zhī xīn tú yǐ wèi hàn wēi líng bī dàn nán lǔ gù xī wàng bào mìng yǐ ān qí lí pàn

议者或以为“匈奴变诈之国，无内向之心，徒以畏汉威灵，逼惮南虏，故希望报命，以安其离叛。

jīn ruò qiǎn shǐ kǒng shī nán lǔ qīn fù zhī huan ér chéng běi dí cāi zhà zhī jì bù kě gù yì yuē

今若遣使，恐失南虏亲附之欢，而成北狄猜诈之计，不可”固议曰：

qiè zì wéi sī hàn xìng yǐ lái kuàng shì lì nián bīng chán yí dí yóu shì xiōng nú

窃自惟思，汉兴已来，旷世历年，兵缠夷狄，尤事匈奴。

suí yù zhī fāng qí tu bù yī huò xiū wén yǐ hé zhī huò yòng wǔ yǐ zhēng zhī huò bēi xià yǐ jiù zhī huò chén fú ér zhì zhī

绥御之方，其涂不一，或修文以和之，或用武以征之，或卑下以就之，或臣服而致之。

suī qū shēn wú cháng suǒ yīn shí yì rán wèi yǒu jù jué qì fàng bù yǔ jiāo jiē zhě yě

虽屈申无常，所因时异，然未有拒绝弃放，不与交接者也。

gù zì jiàn wǔ zhī shì fù xiū jiù diǎn shǔ chū zhòng shǐ qián hòu xiāng jì zhì yú qí mò shǐ nǎi zàn jué

故自建武之世，复修旧典，数出重使，前后相继，至于其末，始乃暂绝。

yǒng píng bā nián fù yì tōng zhī

永平八年，复议通之。

ér tíng zhēng lián rì yì tóng fēn huí duō zhí qí nán shǎo yán qí yì

而廷争连日，异同纷回，多执其难，少言其易。

xiān dì shèng dé yuǎn lǎn zhān qián gù hòu suì fù chū shǐ shì tóng qián shì

先帝圣德远览，瞻前顾后，遂复出使，事同前世。

yǐ cǐ ér tuī wèi yǒu yī shì quē ér bù xiū zhě yě

以此而推，未有一世阙而不修者也。

jīn wū huán jiù quē qǐ shǒu yì guān kāng jū ròu zhī zì yuǎn ér zhì xiōng nú lí xī míng wáng lái jiàng sān fāng guī fú bù yǐ bīng wēi cǐ chéng guó jiā tōng yú shén míng zì rán zhī zhēng yě

今乌桓就阙，稽首译官，康居、月氏，自远而至，匈奴离析，名王来降，三方归服，不以兵威，此诚国家通于神明自然之征也。

chén yú yǐ wéi yi yī gù shì fù wèi shǐ zhě shàng kě jì wǔ fèng gān lù zhì yuǎn rén zhī huì xià bù shī jiàn wǔ yǒng píng jī mí zhī yì

臣愚以为宜依故事，复遗使者，上可继五凤、甘露致远人之会，下不失建武、永平羁縻之义。

lǔ shǐ zài lái rán hòu yī wǎng jì míng zhōng guó zhǔ zài zhōng xìn qiě zhī shèng cháo lǐ yì yǒu cháng qǐ kě nì zhà shì cāi gū qí shàn yì hu

虏使再来，然后一往，既明中国主在忠信，且知圣朝礼义有常，岂可逆诈示猜，孤其善意乎。

jué zhī wèi zhī qí lì tōng zhī bù wén qí hài

绝之未知其利，通之不闻其害。

shè hòu běi lǔ shāo qiáng néng wéi fēng chén fāng fù qiú wèi jiāo tōng jiāng hé suǒ jí

设后北虏稍强，能为风尘，方复求为交通，将何所及。

bù ruò yīn jīn shī huì wèi cè jìn zhǎng

不若因今施惠，为策近长。

gù yòu zuò qǔ yǐn piān shù xù hàn dé

固又作《曲引篇》，述叙汉德。

yǐ wéi xiàng rú fēng shàn mǐ ér bù diǎn yáng xióng měi xīn diǎn ér bù shí gài zì wèi de qí zhì yān

以为相如《封禅》，靡而不典，杨雄《美新》，典而不实，盖自谓得其致焉。

qí cí yuē

其辞曰：

原文写道：

tài jí zhī yuán liǎng yí shǐ fēn yān yān yūn yūn yǒu chén ér ào yǒu fú ér qīng

太极之原，两仪始分，烟烟煴煴，有沉而奥，有浮而清。

chén fú jiāo cuò shù lèi hùn chéng

沉浮交错，庶类混成。

zhào mìng rén zhǔ wǔ dé chū shǐ tóng yú cǎo mèi xuán hùn zhī zhōng

肇命人主，五德初始，同于草昧，玄混之中。

yú shéng yuè qì jì liáo ér wáng zhào zhě xì bù dé ér zhui yě

逾绳越契，寂寥而亡诏者，《系》不得而缀也。

jué yǒu shì hào shào tiān chǎn yì zhě mò bù kāi yuán yú dà hào huáng chū zhī shǒu shàng zāi xiòng hu qí shū yóu kě de ér xiū yě

厥有氏号，绍天阐绎者，莫不开元于大昊皇初之首，上哉敻乎，其书犹可得而修也。

yà sī zhī shì tōng biàn shén huà hán guāng ér wèi yào

亚斯之世，通变神化，函光而未曜。

ruò fú shàng jī qián zé jiàng chéng lóng yì ér bǐng zhū diǎn mó yǐ guān dé zhuō zōng zhě mò chóng hu táo táng

若夫上稽乾则，降承龙翼，而炳诸《典》、《谟》，以冠德卓踪者，莫崇乎陶唐。

若夫上稽干则，降承龙翼，而炳诸《典》、《谟》，以冠德卓踪者，莫崇乎陶唐。

táo táng shě yìn ér chán yǒu yú yú yì mìng xià hòu jì qì xī zǎi yuè chéng tāng wǔ

陶唐舍胤而禅有虞，虞亦命夏后，稷、契熙载，越成汤、武。

gǔ gōng jì zhōu tiān nǎi guī gōng yuán shǒu jiāng shòu hàn liú

股肱既周，天乃归功元首，将授汉刘。

bǐ qí chéng sān jì zhī huāng mò zhí kàng lóng zhī zāi niè xuán xiàng àn ér héng wén guāi yí lún yì ér jiù zhāng quē

俾其承三季之荒末，值亢龙之灾孽，悬象暗而恒文乖，彝伦斁而旧章缺。

gù xiān mìng xuán shèng shǐ zhuì xué lì zhì hóng liàng hóng yè

故先命玄圣，使缀学立制，宏亮洪业。

biǎo xiāng zǔ zōng zàn yáng dí zhé bèi zāi càn làn zhēn shén míng zhī shì yě

表相祖宗，赞扬迪哲，备哉灿烂，真神明之式也。

suī qián shèng gāo kuí héng dàn mì wù zhī fǔ bǐ cí biǎn yǐ

虽前圣皋、夔、衡、旦密勿之辅，比兹褊矣。

shì yǐ gāo guāng èr shèng chén jū qí yù shí zhì qì dòng nǎi lóng xiàn yuān yuè

是以高、光二圣，辰居其域，时至气动，乃龙见渊跃。

fǔ yì ér wèi jǔ zé wēi líng fēn yún hǎi nèi yún zhēng léi dòng diàn biāo hú yì mǎng fēn bù lì qí zhū

拊翼而未举，则威灵纷纭，海内云蒸，雷动电熛，胡缢莽分，不莅其诛。

rán hòu qīn ruò shàng xià gōng yī qún hòu zhèng wèi dù zōng yǒu yú dé bù tái yuān mù zhī ràng mǐ hào shī shǐ dūn fèn huī zhī róng

然后钦若上下，恭揖群后，正位度宗，有于德不台渊穆之让，靡号师矢敦奋撝之容。

然后钦若上下，恭揖群后，正位度宗，有于德不台渊穆之让，靡号师矢敦奋㧑之容。

gài yǐ yīng dàng tiān zhī zhèng tǒng shòu kè ràng zhī guī yùn xù yán shàng zhī liè jīng yùn kǒng zuǒ zhī hóng chén yún ěr

盖以膺当天之正统，受克让之归运，蓄炎上之烈精，蕴孔佐之弘陈云尔。

yáng yáng hu ruò dé dì zhě zhī shàng yí gào shì suǒ bù jí yǐ

洋洋乎若德，帝者之上仪，诰誓所不及已。

pù guān èr dài hóng xiān zhī dù qí zé kě tàn yě

铺观二代洪纤之度，其赜可探也。

bìng kāi jì yú yī kuì tóng shòu hòu diàn zhī suǒ fú yì shì qín mín yǐ bó fāng tǒng mù

并开迹于一匮，同受侯甸之所服，奕世勤民，以伯方统牧。

chéng qí mìng cì tóng hú huáng qī zhī wēi yòng tǎo wéi gù lí chóng zhī bù gé

乘其命赐彤弧黄戚之威，用讨韦、顾、黎、崇之不格。

zhì hū sān wǔ huá xià jīng qiān gǎo bó suì zì běi miàn hǔ lí qí shī gé miè tiān yì

至乎三五华夏，京迁镐、亳，遂自北面，虎离其师，革灭天邑。

shì gù yì shì wěi ér bù dūn wǔ chēng wèi jǐn huò yǒu cán dé bù qí rán yǔ

是故义士伟而不敦，《武》称未尽，《濩》有惭德，不其然与。

rán yóu wū mù yī nà xī chún jiǎo yì yǐ chóng yán xiāng kǎo yīn jiàn zōng sì pèi dì fā xiáng liú qìng duì yuè tiān dì zhě què yì hu qiān zǎi

然犹于穆猗那，翕纯皦绎，以崇严相考，殷荐宗祀配帝，发祥流庆，对越天地者，舄奕乎千载。

qǐ bù kè zì shén míng zāi

岂不克自神明哉。

dàn lüè yǒu cháng shěn yán xíng yú piān jí guāng zǎo lǎng ér bù yú ěr

诞略有常，审言行于篇籍，光藻朗而不渝耳。

shěn fu hè hè shèng hàn wēi wēi táng jī sù cè qí yuán nǎi xiān yùn yú yù xià zhēn yīn táo zhōu rán hòu xuān èr zǔ zhī chóng guāng xí sì zōng zhī jī xī

矧夫赫赫圣汉，巍巍唐基，溯测其源，乃先孕虞育夏，甄殷陶周，然后宣二祖之重光，袭四宗之缉熙。

shén líng rì zhú guāng pī liù yōu rén fēng xiáng hu hǎi biǎo wēi líng xíng yú guǐ qū tè wáng jiǒng ér bù mǐn wēi hú suǒ ér bù yí

神灵日烛，光被六幽，仁风翔乎海表，威灵行于鬼区，慝亡迥而不泯，微胡琐而不颐。

gù fū xiǎn dìng sān cái zhāo dēng zhī jī fěi yáo bù xīng pù wén yí cè zài xià zhī xun fěi hàn bù hóng

故夫显定三才昭登之绩，匪尧不兴，铺闻遗策在下之训，匪汉不弘。

jué dào zhì hū jīng wěi qián kūn chū rù sān guāng wài yùn hùn yuán nèi jìn háo máng xìng lèi xún lǐ pǐn wù xián hēng qí yǐ jiǔ yǐ

厥道至乎经纬乾坤，出入三光，外运混元，内浸豪芒，性类循理，品物咸亨，其已久矣。

shèng zāi

盛哉。

huáng jiā dì shì dé chén liè pì gōng jūn bǎi wáng róng jìng yǔ zhòu zūn wú yǔ kàng

皇家帝世，德臣列辟，功君百王，荣镜宇宙，尊无与抗。

nǎi shǐ qián gǒng láo qiān jīng jīng yè yè biǎn chéng yì dìng bù gǎn lùn zhì zuò

乃始虔巩劳谦，兢兢业业，贬成抑定，不敢论制作。

zhì lìng qiān zhèng chù sè bīn jiān zhī shì huàn yáng yǔ nèi ér lǐ guān rú lín zhūn péng dǔ lùn zhī shì ér bù chuán zǔ zōng zhī fǎng fú suī yún yōu shèn wú nǎi xǐ yú

至令迁正黜色宾监之事焕扬宇内，而礼官儒林屯朋笃论之士而不传祖宗之仿佛，虽云优慎，无乃葸欤。

yú shì sān shì yuè mù zhī liáo qiān ěr ér jìn yuē bì xià yǎng jiān táng diǎn zhōng shù zǔ zé fǔ dǎo zōng guǐ

于是三事岳牧之僚，佥尔而进曰：陛下仰监唐典，中述祖则，俯蹈宗轨。

gōng fèng tiān jīng dūn mù biàn zhāng zhī huà qià xún jìng lí zhēng huái bǎo guān guǎ zhī huì jiā

躬奉天经，惇睦辩章之化洽，巡靖黎蒸，怀保鳏寡之惠浃。

fán yì xiàn chén sù zhī qún shén zhī lǐ bèi

燔瘗县沈，肃祗群神之礼备。

shì yǐ lái yí jí yǔ zú yú guān wèi ròu jiǎo xún máo zōng yú wài yòu rǎo zī wén hào zhì yú jiāo shēng huáng huī cǎi lín yú zhǎo gān lù xiāo líng yú fēng cǎo sān zú xuān zhù yú mào shù

是以来仪集羽族于观魏，肉角驯毛宗于外囿，扰缁文皓质于郊，升黄晖采鳞于沼，甘露宵零于丰草，三足轩翥于茂树。

ruò nǎi jiā gǔ líng cǎo qí shòu shén qín yìng tú hé dié qióng xiáng jí ruì zhě zhāo xī jiōng mù rì yuè bāng jī zhuó luò hu fāng zhōu xiàn yì hu yào huāng

若乃嘉谷灵草，奇兽神禽，应图合谍，穷祥极瑞者，朝夕坰牧，日月邦畿，卓荦乎方州，羡溢乎要荒。

xī jī yǒu sù zhì zhū wū xuán jù huáng wù zhī shì ěr jūn chén dòng sè zuǒ yòu xiāng qū jì jì yì yì é é rú cǐ

昔姬有素雉、朱乌、玄秬、黄婺之事耳，君臣动色，左右相趋，济济翼翼，峨峨如此。

gài yòng zhāo míng yín wèi chéng yù huái zhī fú

盖用昭明寅畏，承聿怀之福。

yì yǐ chǒng líng wén wǔ yí yàn hòu kūn fù yǐ yì shuò qǐ qí wéi shēn ér yǒu zhuān cí yě

亦以宠灵文武，贻燕后昆，覆以懿铄，岂其为身而有颛辞也。

ruò rán shòu zhī yi yì qín nèn lǚ lì yǐ chōng jué dào qǐ gōng guǎn zhī jīn téng yù dōng xù zhī mì bǎo yǐ liú qí zhàn

若然受之，宜亦勤恁旅力，以充厥道，启恭馆之金縢，御东序之秘宝，以流其占。

fu tú shū liàng zhāng tiān zhé yě

夫图书亮章，天哲也。

kǒng yóu xiān mìng shèng fú yě

孔猷先命，圣孚也。

tǐ xíng dé běn zhèng xìng yě

体行德本，正性也。

féng jí dīng chén jǐng mìng yě

逢吉丁辰，景命也。

shùn mìng yǐ chuàng zhì dìng xìng yǐ hé shén dá sān líng zhī fán zhǐ zhǎn fàng táng zhī míng wén zī shì tǐ dà ér yǔn wù mèi cì yú shèng xīn

顺命以创制，定性以和神，答三灵之繁祉，展放唐之明文，兹事体大而允，寤寐次于圣心。

zhān qián gù hòu qǐ miè qīng miào dàn chì tiān hu

瞻前顾后，岂蔑清庙惮敕天乎。

yī kǎo zì suì gǔ nǎi jiàng lì ài cí zuò zhě qī shí yǒu sì rén yǒu bù bǐ ér jiǎ sù wǎng guāng dù ér qiǎn zhāng jīn qí rú tái ér dú quē yě

伊考自邃古，乃降戾爱兹，作者七十有四人，有不俾而假素，罔光度而遣章，今其如台而独阙也。

shì shí shèng shàng gù yǐ chuí jīng yóu shén bāo jǔ yì wén lǚ fǎng qún rú yù zī zuò lǎo yǔ zhī hu zhēn zhuó dào dé zhī yuān yuán yáo hé rén yì zhī lín sǒu yǐ wàng yuán fú zhī zhēn yān

是时，圣上固已垂精游神，包举艺文，屡访群儒，谕咨做老，与之乎斟酌道德之渊源，肴核仁义之林薮，以望元符之臻焉。

jì chéng qún hòu zhī dǎng cí yòu xī jīng wǔ yáo zhī shuò lǜ yǐ

既成群后之谠辞，又悉经五繇之硕虑矣。

jiāng bēng wàn sì yáng hóng huī fèn jǐng yán shàn yí fēng bō fāng liè jiǔ ér yù xīn yòng ér bù jié wāng wāng hu pī tiān zhī dà lǜ qí chóu néng xuān zhī zāi

将絣万嗣，炀洪晖，奋景炎，扇遗风，播芳烈，久而愈新，用而不竭，汪汪乎丕天之大律，其畴能亘之哉。

táng zāi huáng zāi huáng zāi táng zāi

唐哉皇哉，皇哉唐哉。

gù hòu yǐ mǔ sāng qù guān

固后以母丧去官。

yǒng yuán chū dà jiàng jūn dòu xiàn chū zhēng xiōng nú yǐ gù wèi zhōng hù jūn yǔ cān yì

永元初，大将军窦宪出征匈奴，以固为中护军，与参议。

běi chán yú wén hàn jūn chū qiǎn shǐ kuǎn jū yán sāi yù xiū hū hán yá gù shì cháo jiàn tiān zǐ qǐng dà shǐ

北单于闻汉军出，遣使款居延塞，欲修呼韩邪故事，朝见天子，请大使。

xiàn shàng qiǎn gù xíng zhōng láng jiàng shì jiāng shù bǎi qí yǔ lǔ shǐ jù chū jū yán sāi yíng zhī

宪上遣固行中郎将事，将数百骑与虏使俱出居延塞迎之。

huì nán xiōng nú yǎn pò běi tíng gù zhì sī qú hǎi wén lǔ zhōng luàn yǐn hái

会南匈奴掩破北庭，固至私渠海，闻虏中乱，引还。

jí dòu xiàn bài gù xiān zuò miǎn guān

及窦宪败，固先坐免官。

gù bù jiào xué zhū zǐ zhū zǐ duō bù zūn fǎ dù lì rén kǔ zhī

固不教学诸子，诸子多不遵法度，吏人苦之。

chū luò yáng lìng zhǒng jīng cháng xíng gù nú gàn qí chē qí lì chuí hū zhī nú zuì mà jīng dà nù wèi xiàn bù gǎn fā xīn xián zhī

初，洛阳令种兢尝行，固奴干其车骑，吏椎呼之，奴醉骂，兢大怒，畏宪不敢发，心衔之。

jí dòu shì bīn kè jiē dài kǎo jīng yīn cǐ bǔ xì gù suì sǐ yù zhōng

及窦氏宾客皆逮考，兢因此捕系固，遂死狱中。

shí nián liù shí yī

时年六十一。

zhào yǐ qiǎn zé jīng dǐ zhǔ zhě lì zuì

诏以谴责兢，抵主者吏罪。

gù suǒ zhe diǎn yǐn bīn xì yīng jī shī fù míng lěi sòng shū wén jì lùn yì liù yán zài zhě fán sì shí yī piān

固所著《典引》、《宾戏》、《应讥》、诗、赋、铭、诔、颂、书、文、记、论、议、六言，在者凡四十一篇。

lùn yuē sī mǎ qiān bān gù fù zǐ qí yán shǐ guān zǎi jí zhī zuò dà yì càn rán zhe yǐ

论曰：司马迁、班固父子，其言史官载籍之作，大义粲然著矣。

yì zhě xián chēng èr zi yǒu liáng shǐ zhī cái

议者咸称二子有良史之才。

qiān wén zhí ér shì hé gù wén shàn ér shì xiáng

迁文直而事核，固文赡而事详。

ruò gù zhī xù shì bù jī guǐ bù yì kàng shàn ér bù huì xiáng ér yǒu tǐ shǐ dú zhī zhě wěi wěi ér bù yàn xìn zāi qí néng chéng míng yě

若固之序事，不激诡，不抑抗，赡而不秽，详而有体，使读之者亹亹而不厌，信哉其能成名也。

biāo gù jī qiān yǐ wéi shì fēi pō liáo yú shèng rén

彪、固讥迁，以为是非颇廖于圣人。

rán qí lùn yì cháng pái sǐ jié fǒu zhèng zhí ér bù xù shā shēn chéng rén zhī wèi měi zé qīng rén yì jiàn shǒu jié yù yǐ

然其论议常排死节，否正直，而不叙杀身成仁之为美，则轻仁义，贱守节愈矣。

gù shāng qiān bó wù qià wén bù néng yǐ zhì miǎn jí xíng

固伤迁博物洽闻，不能以智免极刑。

rán yì shēn xiàn dà lù zhì jí zhī ér bù néng shǒu zhī

然亦身陷大戮，智及之而不能守之。

wū hū gǔ rén suǒ yǐ zhì lùn yú mù jié yě

呜呼，古人所以致论于目睫也。

zàn yuē èr bān huái wén cái chéng dì fén

赞曰：二班怀文，裁成帝坟。

bǐ liáng qiān dǒng jiān lì qīng yún

比良迁、董，兼丽卿、云。

biāo shi huáng mìng gù mí shì fēn

彪识皇命，固迷世纷。