列传·第五钟离宋寒列传 — 后汉书 — 范晔

dì wǔ lún zì bó yú jīng zhào cháng líng rén yě

第五伦字伯鱼，京兆长陵人也。

qí xiān qí zhū tián zhū tián xǐ yuán líng zhě duō gù yǐ cì dì wèi shì

其先齐诸田，诸田徙园陵者多，故以次第为氏。

lún shǎo jiè rán yǒu yì xíng

伦少介然有义行。

wáng mǎng mò dào zéi qǐ zōng zú lǘ lǐ zhēng wǎng fù zhī

王莽末，盗贼起，宗族闾里争往附之。

lún nǎi yī xiǎn gù zhù yíng bì yǒu zéi zhé fèn lì qí zhòng yǐn qiáng chí mǎn yǐ jù zhī tóng mǎ chì méi zhī shǔ qián hòu shù shí bèi jiē bù néng xià

伦乃依险固筑营壁，有贼，辄奋厉其众，引强持满以拒之，铜马、赤眉之属前后数十辈，皆不能下。

lún shǐ yǐ yíng cháng yì jùn yǐn xiān yú bāo bāo jiàn ér yì zhī shǔ wèi lì

伦始以营长诣郡尹鲜于褒，褒见而异之，署为吏。

hòu bāo zuò shì zuǒ zhuǎn gāo táng lìng lín qù wò lún bì jué yuē hèn xiāng zhī wǎn

后褒坐事左转高唐令，临去，握伦臂诀曰“恨相知晚”

lún hòu wèi xiāng sè fū píng yáo fù lǐ yuàn jié dé rén huān xīn

伦后为乡啬夫，平徭赋，理怨结，得人欢心。

zì yǐ wéi jiǔ huàn bù dá suì jiāng jiā zhǔ kè hé dōng biàn míng xìng zì chēng wáng bó qí zài yán wǎng lái tài yuán shàng dǎng suǒ guò zhé wèi fèn chú ér qù mò shàng hào wéi dào shì qīn yǒu gù rén mò zhī qí chù

自以为久宦不达，遂将家属客河东，变名姓，自称王伯齐，载盐往来太原、上党，所过辄为粪除而去，陌上号为道士，亲友故人莫知其处。

shù nián xiān yú bāo jiàn zhī yú jīng zhào yǐn yán xìng xìng jí zhào lún wéi zhǔ bù

数年，鲜于褒荐之于京兆尹阎兴，兴即召伦为主簿。

shí cháng ān zhù qián duō jiān qiǎo nǎi shǔ lún wèi dū zhù qián yuàn lǐng cháng ān shì

时长安铸钱多奸巧，乃署伦为督铸钱掾，领长安市。

lún píng quán héng zhèng dòu hú shì wú ā wǎng bǎi xìng yuè fú

伦平铨衡，正斗斛，市无阿枉，百姓悦服。

měi dú zhào shū cháng tàn xī yuē cǐ shèng zhǔ yě yī jiàn jué yǐ děng bèi xiào zhī yuē ěr shuō jiāng shàng bù xià ān néng dòng wàn shèng hu lún yuē wèi yù zhī jǐ dào bù tóng gù ěr

每读诏书，常叹息曰“此圣主也，一见决矣”等辈笑之曰“尔说将尚不下，安能动万乘乎”伦曰“未遇知己，道不同故耳”

jiàn wǔ èr shí qī nián jǔ xiào lián bǔ huái yáng guó yī gōng cháng suí wáng zhī guó

建武二十七年，举孝廉，补淮阳国医工长，随王之国。

guāng wǔ zhào jiàn shén yì zhī

光武召见，甚异之。

èr shí jiǔ nián cóng wáng cháo jīng shī suí guān shǔ de huì jiàn dì wèn yǐ zhèng shì lún yīn cǐ chóu duì zhèng dào dì dà yuè

二十九年，从王朝京师，随官属得会见，帝问以政事，伦因此酧对政道，帝大悦。

míng rì fù tè zhào rù yǔ yǔ zhì xī

明日，复特召入，与语至夕。

dì xì wèi lún yuē wén qīng wèi lì péng fù gōng bù guò cóng xiōng fàn níng yǒu zhī yá lún duì yuē chén sān qǔ qī jiē wú fù

帝戏谓伦曰“闻卿为吏篣妇公，不过从兄饭，宁有之邪”伦对曰“臣三娶妻皆无父。

shǎo zāo jī luàn shí bù gǎn wàng guò rén shí dì dà xiào

少遭饑乱，实不敢妄过人食”帝大笑。

少遭饥乱，实不敢妄过人食”帝大笑。

lún chū yǒu zhào yǐ wéi fú yí zhǎng wèi dào guān zhuī bài kuài jī tài shǒu

伦出，有诏以为扶夷长，未到官，追拜会稽太守。

suī wèi èr qiān dàn gōng zì zhǎn chú yǎng mǎ qī zhí chuī cuàn

虽为二千石，躬自斩刍养马，妻执炊爨。

shòu fèng cái liú yī yuè liáng yú jiē jiàn mào yǔ mín zhī pín léi zhě

受俸裁留一月粮，馀皆贱贸与民之贫羸者。

kuài jī sú duō yín sì hǎo bǔ shì

会稽俗多淫祀，好卜筮。

mín cháng yǐ niú jì shén bǎi xìng cái chǎn yǐ zhī kùn kuì qí zì shí niú ròu ér bù yǐ jiàn cí zhě fā bìng qiě sǐ xiān wèi niú míng qián hòu jùn jiāng mò gǎn jìn

民常以牛祭神，百姓财产以之困匮，其自食牛肉而不以荐祠者，发病且死先为牛鸣，前后郡将莫敢禁。

lún dào gōng yí shū shǔ xiàn xiǎo gào bǎi xìng

伦到宫，移书属县，晓告百姓。

qí wū zhù yǒu yī tuō guǐ shén zhà bù yú mín jiē àn lùn zhī

其巫祝有依托鬼神诈怖愚民，皆案论之。

yǒu wàng tú niú zhě lì zhé xíng fá

有妄屠牛者，吏辄行罚。

mín chū pō kǒng jù huò zhòu zǔ wàng yán lún àn zhī yù jí hòu suì duàn jué bǎi xìng yǐ ān

民初颇恐惧，或祝诅妄言，伦案之愈急，后遂断绝，百姓以安。

yǒng píng wǔ nián zuò fǎ zhēng lǎo xiǎo pān chē kòu mǎ tí hū xiāng suí rì cái xíng shù lǐ bù dé qián lún nǎi wěi zhǐ tíng shè yīn chéng chuán qù

永平五年，坐法征，老小攀车叩马，啼呼相随，日裁行数里，不得前，伦乃伪止亭舍，阴乘船去。

zhòng zhī fù zhuī zhī

众知，复追之。

jí yì tíng wèi lì mín shàng shū shǒu quē zhě qiān yú rén

及诣廷尉，吏民上书守阙者千馀人。

shì shí xiǎn zōng fāng àn liáng sōng shì yì duō wèi sōng sòng zhě

是时，显宗方案梁松事，亦多为松讼者。

dì huàn zhī zhào gōng chē zhū wèi liáng shì jí kuài jī tài shǒu shàng shū zhě wù fù shòu

帝患之，诏公车诸为梁氏及会稽太守上书者勿复受。

huì dì xìng tíng wèi lù qiú tú de miǎn guī tián lǐ

会帝幸廷尉录囚徒，得免归田里。

shēn zì gēng zhòng bù jiāo tōng rén wù

身自耕种，不交通人物。

shù suì bài wèi dàng qú lìng xiǎn bá xiāng zuǒ xuán hè hè hòu wèi jiǔ jiāng pèi èr jùn shǒu yǐ qīng jié chēng suǒ zài huà xíng zhōng yú dà sī nóng

数岁，拜为宕渠令，显拔乡佐玄贺，贺后为九江、沛二郡守，以清洁称，所在化行，终于大司农。

lún zài zhí sì nián qiān shǔ jùn tài shǒu

伦在职四年，迁蜀郡太守。

shǔ de féi ráo rén lì fù shí yuàn shǐ jiā zī duō zhì qiān wàn jiē xiān chē nù mǎ yǐ cái huò zì dá

蜀地肥饶，人吏富实，掾史家资多至千万，皆鲜车怒马，以财货自达。

lún xī jiǎn qí fēng shàn zhě qiǎn hái zhī gēng xuǎn gū pín zhì xíng zhī rén yǐ chù cáo rèn yú shì zhēng qiú yì jué wén zhí xiū lǐ

伦悉简其丰赡者遣还之，更选孤贫志行之人以处曹任，于是争赇抑绝，文职修理。

suǒ jǔ lì duō zhì jiǔ qīng èr qiān dàn shí yǐ wéi zhī rén

所举吏多至九卿、二千石，时以为知人。

shì shì qī suì sù zōng chū lì zhuó zì yuǎn jùn dài móu róng wèi sī kōng

视事七岁，肃宗初立，擢自远郡，代牟融为司空。

dì yǐ míng dé tài hòu gù zūn chóng jiù shì mǎ liáo xiōng dì bìng jū zhí rèn

帝以明德太后故，尊崇舅氏马廖，兄弟并居职任。

liáo děng qīng shēn jiāo jié guān gài zhī shì zhēng fù qù zhī

廖等倾身交结，冠盖之士争赴趣之。

lún yǐ hòu zú guò shèng yù lìng cháo tíng yì sǔn qí quán shàng shū yuē

伦以后族过盛，欲令朝廷抑损其权，上疏曰：

chén wén zhōng bù yǐn huì zhí bù bì hài

臣闻忠不隐讳，直不避害。

bù shèng yú juàn mèi sǐ zì biǎo

不胜愚狷，昧死自表。

shū yuē chén wú zuò wēi zuò fú qí hài yú ér jiā xiōng yú ér guó chuán yuē dài fū wú jìng wài zhī jiāo shù xiū zhī kuì jìn dài guāng liè huáng hòu suī yǒu ài tiān zhì ér zú shǐ yīn jiù guī guó xǐ fèi yīn xīng bīn kè

《书》曰“臣无作威作福，其害于而家，凶于而国”传曰“大夫无境外之交，束修之馈”近代光烈皇后，虽友爱天至，而卒使阴就归国，徙废阴兴宾客。

qí hòu liáng dòu zhī jiā hù yǒu fēi fǎ míng dì jí wèi jìng duō zhū zhī

其后梁、窦之家，互有非法，明帝即位，竟多诛之。

zì shì luò zhōng wú fù quán wēi shū jì qǐng tuō yī jiē duàn jué

自是洛中无复权威，书记请托一皆断绝。

yòu pì zhū wài qī yuē kǔ shēn dài shì bù rú wèi guó dài pén wàng tiān shì bù liǎng shī chén cháng kè zhe wǔ zāng shū zhū shēn dài

又譬诸外戚曰“苦身待士，不如为国，戴盆望天，事不两施”臣常刻著五臧，书诸绅带。

ér jīn zhī yì zhě fù yǐ mǎ shì wéi yán

而今之议者，复以马氏为言。

qiè wén wèi wèi liáo yǐ bù sān qiān pǐ chéng mén xiào wèi fáng yǐ qián sān bǎi wàn sī shàn sān fǔ yì guān zhī yǔ bù zhī mò bù bì gěi

窃闻卫尉廖以布三千匹，城门校尉防以钱三百万，私赡三辅衣冠，知与不知，莫不毕给。

yòu wén là rì yì yí qí zài luò zhōng zhě qián gè wǔ qiān yuè qí xiào wèi guāng xī yòng yáng sān bǎi tóu mǐ sì bǎi hú ròu wǔ qiān jīn

又闻腊日亦遗其在洛中者钱各五千，越骑校尉光，腊用羊三百头，米四百斛，肉五千斤。

chén yú yǐ wéi bù yīng jīng yì huáng kǒng bù gǎn bù yǐ wén

臣愚以为不应经义，惶恐不敢不以闻。

bì xià qíng yù hòu zhī yì yi suǒ yǐ ān zhī

陛下情欲厚之，亦宜所以安之。

chén jīn yán cǐ chéng yù shàng zhōng bì xià xià quán hòu jiā cái méng xǐng chá

臣今言此，诚欲上忠陛下，下全后家，裁蒙省察。

jí mǎ fáng wèi chē qí jiāng jūn dāng chū zhēng xī qiāng lún yòu shàng shū yuē

及马防为车骑将军，当出征西羌，伦又上疏曰：

chén yú yǐ wéi guì qī kě fēng hóu yǐ fù zhī bù dàng zhí shì yǐ rèn zhī

臣愚以为贵戚可封侯以富之，不当职事以任之。

hé zhě

何者。

shéng yǐ fǎ zé shāng ēn sī yǐ qīn zé wéi xiàn

绳以法则伤恩，私以亲则违宪。

fú wén mǎ fáng jīn dāng xī zhēng chén yǐ tài hòu ēn rén bì xià zhì xiào kǒng zú yǒu xiān jiè nán wéi yì ài

伏闻马防今当西征，臣以太后恩仁，陛下至孝，恐卒有纤介，难为意爱。

wén fáng qǐng dù dǔ wéi cóng shì zhōng láng duō cì cái bó

闻防请杜笃为从事中郎，多赐财帛。

dǔ wèi xiāng lǐ suǒ fèi kè jū měi yáng nǚ dì wèi mǎ shì qī shì cǐ jiāo tōng zài suǒ xiàn lìng kǔ qí bù fǎ shōu xì lùn zhī

笃为乡里所废，客居美阳，女弟为马氏妻，恃此交通，在所县令苦其不法，收系论之。

jīn lái fáng suǒ yì zhě xián zhì yí guài kuàng nǎi yǐ wéi cóng shì jiāng kǒng yì jí cháo tíng

今来防所，议者咸致疑怪，况乃以为从事，将恐议及朝廷。

jīn yi wèi xuǎn xián néng yǐ fǔ zhù zhī bù kě fù jīn fáng zì qǐng rén yǒu sǔn shì wàng

今宜为选贤能以辅助之，不可复今防自请人，有损事望。

gǒu yǒu suǒ huái gǎn bù zì wén

苟有所怀，敢不自闻。

bìng bù jiàn shěng yòng

并不见省用。

lún suī qiào zhí rán cháng jí sú lì kē kè

伦虽峭直，然常疾俗吏苛刻。

jí wèi sān gōng zhí dì zhǎng zhě lǚ yǒu shàn zhèng nǎi shàng shū bāo chēng shèng měi yīn yǐ quàn chéng fēng dé yuē

及为三公，值帝长者，屡有善政，乃上疏褒称盛美，因以劝成风德，曰：

bì xià jí wèi gōng tiān rán zhī dé tǐ yàn yàn zhī zī yǐ kuān hóng lín xià chū rù sì nián qián suì zhū cì shǐ èr qiān dàn tān cán zhě liù rén

陛下即位，躬天然之德，体晏晏之姿，以宽弘临下，出入四年，前岁诛刺史、二千石贪残者六人。

sī jiē míng shèng suǒ jiàn fēi qún xià suǒ jí

斯皆明圣所鉴，非群下所及。

rán zhào shū měi xià kuān hé ér zhèng jí bù jiě wu cún jié jiǎn ér shē chǐ bù zhǐ zhě jiù zài sú bì qún xià bù chēng gù yě

然诏书每下宽和而政急不解，务存节俭而奢侈不止者，咎在俗敝，群下不称故也。

guāng wǔ chéng wáng mǎng zhī yú pō yǐ yán měng wéi zhèng hòu dài yīn zhī suì chéng fēng huà

光武承王莽之馀，颇以严猛为政，后代因之，遂成风化。

jùn guó suǒ jǔ lèi duō biàn zhí sú lì

郡国所举，类多辩职俗吏。

shū wèi yǒu kuān bó zhī xuǎn yǐ yīng shàng qiú zhě yě

殊未有宽博之选以应上求者也。

chén liú lìng liú yù guàn jūn lìng sì xié bìng yǐ kè bó zhī zī lín rén zǎi yì zhuān niàn lüě shā wu wèi yán kǔ lì mín chóu yuàn mò bù jí zhī ér jīn zhī yì zhě fǎn yǐ wéi néng wéi tiān xīn shī jīng yì chéng bù kě bù shèn yě

陈留令刘豫，冠军令驷协，并以刻薄之姿，临人宰邑，专念掠杀，务为严苦，吏民愁怨，莫不疾之，而今之议者反以为能，违天心，失经义，诚不可不慎也。

fēi tú yīng zuò yù xié yì dāng yi qiǎn jǔ zhě

非徒应坐豫、协，亦当宜谴举者。

wu jìn rén xián yǐ rèn shí zhèng bù guò shù rén zé fēng sú zì huà yǐ

务进仁贤以任时政，不过数人，则风俗自化矣。

chén cháng dú shū jì zhī qín yǐ kù jí wáng guó yòu mù jiàn wáng mǎng yì yǐ kē fǎ zì miè gù qín qín kěn kěn shí zài yú cǐ yòu wén zhū wáng zhǔ guì qī jiāo shē yú zhì jīng shī shàng rán hé yǐ shì yuǎn

臣尝读书记，知秦以酷急亡国，又目见王莽亦以苛法自灭，故勤勤恳恳，实在于此，又闻诸王主贵戚，骄奢逾制，京师尚然，何以示远。

gù yuē qí shēn bù zhèng suī lìng xià cóng yǐ shēn jiào zhě cóng yǐ yán jiào zhě sòng

故曰“其身不正，虽令下从”以身教者从，以言教者讼。

fu yīn yáng hé suì nǎi fēng jūn chén tóng xīn huà nǎi chéng yě

夫阴阳和岁乃丰，君臣同心化乃成也。

qí cì shǐ tài shǒu yǐ xià bài chú jīng shī jí dào chū luò yáng zhě yi jiē zhào jiàn kě yīn bó wèn sì fāng jiān yǐ guān chá qí rén

其刺史、太守以下，拜除京师及道出洛阳者，宜皆召见，可因博问四方，兼以观察其人。

zhū shàng shū yán shì yǒu bù hé zhě kě dàn bào guī tián lǐ bù yí guò jiā xǐ nù yǐ míng zài kuān

诸上书言事有不合者，可但报归田里，不宜过加喜怒，以明在宽。

chén yú bù zú cǎi

臣愚不足采。

jí zhū mǎ dé zuì guī guó ér dòu shì shǐ guì lún fù shàng shū yuē

及诸马得罪归国，而窦氏始贵，伦复上疏曰：

chén dé yǐ kōng xū zhī zhì dāng fǔ bì zhī rèn

臣得以空虚之质，当辅弼之任。

sù xìng nú qiè wèi zūn jué zhòng bào pò dà yì sī zì cè lì suī zāo bǎi sǐ bù gǎn zé dì yòu kuàng qīn yù wēi yán zhī shì zāi

素性驽怯，位尊爵重，抱迫大义，思自策厉，虽遭百死，不敢择地，又况亲遇危言之世哉。

jīn chéng bǎi wáng zhī bì rén shàng wén qiǎo gǎn qū xié lù mò néng shǒu zhèng

今承百王之敝，人尚文巧，感趋邪路，莫能守正。

fú jiàn hǔ bēn zhōng láng jiàng dòu xiàn jiāo fáng zhī qīn diǎn sī jìn bīng chū rù shěng tà nián shèng zhì měi bēi qiān lè shàn cǐ chéng qí hǎo shì jiāo jié zhī fāng

伏见虎贲中郎将窦宪，椒房之亲，典司禁兵，出入省闼，年盛志美，卑谦乐善，此诚其好士交结之方。

rán zhū chū rù guì qī zhě lèi duō xiá xìn jìn gù zhī rén yóu shǎo shǒu yuē ān pín zhī jié shì dà fū wú zhì zhī tú gēng xiāng fàn mài yún jí qí mén

然诸出入贵戚者，类多瑕衅禁锢之人，尤少守约安贫之节，士大夫无志之徒更相贩卖，云集其门。

zhòng xù piāo shān jù wén chéng léi gài jiāo yì suǒ cóng shēng yě

众煦飘山，聚蚊成雷，盖骄佚所从生也。

sān fǔ lùn yì zhě zhì yún yǐ guì qī fèi gù dāng fù yǐ guì qī huàn zhuó zhī yóu jiě chéng dāng yǐ jiǔ yě

三辅论议者，至云以贵戚废锢，当复以贵戚浣濯之，犹解酲当以酒也。

bì xiǎn qù shì zhī tú chéng bù kě qīn jìn

诐险趣势之徒，诚不可亲近。

chén yú yuàn bì xià zhōng gōng yán chì xiàn děng bì mén zì shǒu wú wàng jiāo tōng shì dà fū fáng qí wèi méng lǜ yú wú xíng lìng xiàn yǒng bǎo fú lù jūn chén jiāo huān wú xiān jiè zhī xì

臣愚愿陛下中宫严敕宪等闭门自守，无妄交通士大夫，防其未萌，虑于无形，令宪永保福禄，君臣交欢，无纤介之隙。

cǐ chén zhī zhì suǒ yuàn yě

此臣之至所愿也。

lún fèng gōng jìn jié yán shì wú suǒ yī wéi

伦奉公尽节，言事无所依违。

zhū zǐ huò shí jiàn zhǐ zhé huà qiǎn zhī lì rén zòu jì jí pián yí zhě yì bìng fēng shàng qí wú sī ruò cǐ

诸子或时谏止，辄叱遣之，吏人奏记及便宜者，亦并封上，其无私若此。

xìng zhì què shǎo wén cǎi zài wèi yǐ zhēn bái chēng shí rén fāng zhī qián cháo gòng yǔ

性质悫，少文采，在位以贞白称，时人方之前朝贡禹。

rán shǎo yùn jiè bù xiū wēi yí yì yǐ cǐ jiàn qīng

然少蕴藉，不修威仪，亦以此见轻。

huò wèn lún yuē gōng yǒu sī hu duì yuē xī rén yǒu yǔ wú qiān lǐ mǎ zhě wú suī bù shòu měi sān gōng yǒu suǒ xuǎn jǔ xīn bù néng wàng ér yì zhōng bù yòng yě

或问伦曰“公有私乎”对曰“昔人有与吾千里马者，吾虽不受，每三公有所选举，心不能忘，而亦终不用也。

wú xiōng zi cháng bìng yī yè shí wǎng tuì ér ān qǐn

吾兄子常病，一夜十往，退而安寝。

wú zǐ yǒu jí suī bù xǐng shì ér jìng xī bù mián

吾子有疾，虽不省视而竟夕不眠。

ruò shì zhě qǐ kě wèi wú sī hu lián yǐ lǎo bìng shàng shū qǐ shēn

若是者，岂可谓无私乎”连以老病上疏乞身。

yuán hé sān nián cì cè ba yǐ èr qiān dàn fèng zhōng qí shēn jiā cì qián wǔ shí wàn gōng zhái yī qū

元和三年，赐策罢，以二千石奉终其身，加赐钱五十万，公宅一区。

hòu shù nián zú shí nián bā shí yú zhào cì mì qì yī qīn qián bù

后数年卒，时年八十馀，诏赐秘器、衣衾、钱布。

shǎo zǐ jié sì lì guì yáng lú jiāng nán yáng tài shǒu suǒ zài jiàn chēng

少子颉嗣，历桂阳、庐江、南阳太守，所在见称。

shùn dì zhī wèi tài zǐ fèi yě jié wèi tài zhōng dài fū yǔ tài pú lái lì děng gòng shǒu quē gù zhēng

顺帝之为太子废也，颉为太中大夫，与太仆来历等共守阙固争。

dì jí wèi zhuó wèi jiāng zuò dà jiàng zú guān

帝即位，擢为将作大匠，卒官。

lún zēng sūn zhǒng

伦曾孙种。

lùn yuē dì wǔ lún qiào hé wèi fāng fēi fū kǎi tì zhī shì shěng qí zòu yì dūn dūn guī zhū kuān hòu jiāng chéng kē qiē zhī bì shǐ qí rán hu

论曰：第五伦峭核为方，非夫恺悌之士，省其奏议，惇惇归诸宽厚，将惩苛切之敝使其然乎。

xī rén yǐ xián wéi wèi pèi gài yóu cǐ yǐ

昔人以弦韦为佩，盖犹此矣。

rán ér jūn zǐ chǐ bù jiàn shàng jiǎn bù bī xià qǐ zūn lín qiān lǐ ér yǔ mù yǔ děng yōng hu

然而君子侈不僭上，俭不逼下，岂尊临千里而与牧圉等庸乎。

jù fēi jiǎo jī zé wèi kě yǐ zhōng hé yán yě

讵非矫激，则未可以中和言也。

zhǒng zì xìng xiān shǎo lì zhì yì wèi lì guān míng zhōu jùn

种字兴先，少厉志义，为吏，冠名州郡。

yǒng shòu zhōng yǐ sī tú yuàn qīng zhào shǐ jì zhōu lián chá zāi hài jǔ zòu cì shǐ èr qiān dàn yǐ xià suǒ xíng miǎn shén zhòng qì guān bēn zǒu zhě shù shí rén

永寿中，以司徒掾清诏使冀州，廉察灾害，举奏刺史、二千石以下，所刑免甚众，弃官奔走者数十人。

hái yǐ fèng shǐ chèn zhí bài gāo mì hòu xiāng

还，以奉使称职，拜高密侯相。

shì shí xú yǎn èr zhōu dào zéi qún bèi gāo mì zài èr zhōu zhī jiāo zhǒng nǎi dà chǔ liáng xù qín lì lì shì zéi wén jiē dàn zhī fú gǔ bù míng liú mín guī zhě suì zhōng zhì shù qiān jiā

是时徐、兖二州盗贼群辈，高密在二州之郊，种乃大储粮稸，勤厉吏士，贼闻皆惮之，桴鼓不鸣，流民归者，岁中至数千家。

yǐ néng huàn wèi wèi xiāng

以能换为卫相。

qiān yǎn zhōu cì shǐ

迁兖州刺史。

zhōng cháng shì dān chāo xiōng zi kuāng wèi jì yīn tài shǒu fù shì tān fàng zhǒng yù shōu jǔ wèi zhī suǒ shǐ

中常侍单超兄子匡为济阴太守，负势贪放，种欲收举，未知所使。

huì wén cóng shì wèi yǔ sù kàng lì nǎi zhào yǔ jù gào zhī

会闻从事卫羽素抗厉，乃召羽具告之。

wèi yuē wén gōng bù wèi qiáng yù jīn yù xiāng wěi yǐ zhòng shì ruò hé duì yuē yuàn shù jī yú yī gē yǔ chū suì chí zhì dìng táo bì mén shōu kuāng bīn kè qīn lì sì shí yú rén liù qī rì zhōng jiū fā qí zāng wǔ liù qiān wàn

谓曰“闻公不畏强御，今欲相委以重事，若何”对曰“愿庶几于一割”羽出，遂驰至定陶，闭门收匡宾客亲吏四十馀人，六七日中，纠发其臧五六千万。

zhǒng jí zòu kuāng bìng yǐ hé chāo

种即奏匡，并以劾超。

kuāng jiǒng pò qiǎn cì kè cì yǔ yǔ jué qí jiān nǎi shōu xì kè jù de qíng zhuàng

匡窘迫，遣刺客刺羽，羽觉其奸，乃收系客，具得情状。

zhōu nèi zhèn lì cháo tíng jiē tàn zhī

州内震栗，朝廷嗟叹之。

shì shí tài shān zéi shū sūn wú jì děng bào héng yī jìng zhōu jùn bù néng tǎo

是时太山贼叔孙无忌等暴横一境，州郡不能讨。

yǔ shuō zhǒng yuē zhōng guó ān níng wàng zhàn rì jiǔ ér tài shān xiǎn zǔ kòu huá bù zhì

羽说种曰“中国安宁，忘战日久，而太山险阻，寇猾不制。

jīn suī yǒu jīng bīng nán yǐ fù dí yǔ qǐng wǎng pì jiàng zhī zhǒng jìng nuò

今虽有精兵，难以赴敌，羽请往譬降之”种敬诺。

yǔ nǎi wǎng bèi shuō huò fú wú jì jí shuài qí dǎng yǔ sān qiān yú rén jiàng

羽乃往，备说祸福，无忌即帅其党与三千馀人降。

dān chāo jī huái fèn hèn suì yǐ shì xiàn zhǒng jìng zuò xǐ shuò fāng

单超积怀忿恨，遂以事陷种，竟坐徙朔方。

chāo wài sūn dǒng yuán wèi shuò fāng tài shǒu xù nù yǐ dài zhī

超外孙董援为朔方太守，稸怒以待之。

chū zhǒng wèi wèi xiāng yǐ mén xià yuàn sūn bīn xián shàn yù zhī

初，种为卫相，以门下掾孙斌贤，善遇之。

jí dāng xǐ chì bīn jù wén chāo móu nǎi wèi qí yǒu rén tóng xiàn lǘ zi zhí jí gāo mì zhēn zi rán yuē gài dào zēng qí zhǔ cóng lái jiù yǐ

及当徙斥，斌具闻超谋，乃谓其友人同县闾子直及高密甄子然曰“盖盗憎其主，从来旧矣。

dì wǔ shǐ jūn dāng tóu yì tǔ ér dān chāo wài shǔ wèi bǐ jùn shǒu

第五使君当投裔土，而单超外属为彼郡守。

fu wēi zhě yì pū kě wèi hán xīn

夫危者易仆，可为寒心。

wú jīn fāng zhuī shǐ jūn zhù miǎn qí nán

吾今方追使君，庶免其难。

ruò fèng shǐ jūn yǐ huán jiāng yǐ fù zi èr rén yuē zi qí xíng yǐ shì wú xīn yě yú shì bīn jiāng xiá kè chén yè zhuī zhǒng jí zhī yú tài yuán zhē xiǎn gé shā sòng lì yīn xià mǎ yǔ zhǒng bīn zì bù cóng

若奉使君以还，将以付子”二人曰“子其行矣，是吾心也”于是斌将侠客晨夜追种，及之于太原，遮险格杀送吏，因下马与种，斌自步从。

yī rì yī yè xíng sì bǎi yú lǐ suì de tuō guī

一日一夜行四百馀里，遂得脱归。

zhǒng nì yú lǘ zhēn shì shù nián xú zhōu cóng shì zāng mín shàng shū sòng zhī yuē

种匿于闾、甄氏数年，徐州从事臧旻上书讼之曰：

chén wén shì yǒu rěn sǐ zhī rǔ bì yǒu jiù shì zhī jì gù jì bù qū jié yú zhū jiā guǎn zhòng cuò xíng yú zhào hū

臣闻士有忍死之辱，必有就事之计，故季布屈节于朱家，管仲错行于召忽。

cǐ èr chén kě yǐ sǐ ér bù sǐ zhě fēi ài shēn yú xū yú tān mìng yú gǒu huó yǐn qí zhì lì gù qí quán lüè shù xìng féng shí yǒu suǒ wèi ěr

此二臣可以死而不死者，非爱身于须臾，贪命于苟活，隐其智力，顾其权略，庶幸逢时有所为耳。

zú zāo gāo dì zhī chéng yè qí huán zhī xìng bó yí qí wáng táo zhī xíng shè qí shè gōu zhī chóu bá yú qiú lǔ zhī zhōng xìn qí zuǒ guó zhī móu xūn xiào chuán yú bǎi shì jūn chén zài yú piān jí

卒遭高帝之成业，齐桓之兴伯，遗其亡逃之行，赦其射钩之仇，拔于囚虏之中，信其佐国之谋，勋效传于百世，君臣载于篇籍。

jiǎ lìng èr zhǔ jì guò yú xiān jiè zé cǐ èr chén tóng sǐ yú quǎn mǎ chén míng yú gōu hè dāng hé yóu de shēn qí bǔ guò zhī gōng jiàn qí qí ào zhī shù hu

假令二主纪过于纤介，则此二臣同死于犬马，沉名于沟壑，当何由得申其补过之功，建其奇奥之术乎。

fú jiàn gù yǎn zhōu cì shǐ dì wǔ zhǒng jié rán zì jiàn zài xiāng qū wú bāo jū zhī xián bù cháo táng wú zé yán zhī quē tiān xìng jí wù gōng fāng bù qū gù lùn zhě shuō qīng gāo yǐ zhǒng wéi shàng xù zhí shì yǐ zhǒng wéi shǒu

伏见故兖州刺史第五种，杰然自建，在乡曲无苞苴之嫌，步朝堂无择言之阙，天性疾恶，公方不曲，故论者说清高以种为上，序直士以种为首。

chūn qiū zhī yì xuǎn rén suǒ cháng qì qí suǒ duǎn lù qí xiǎo shàn chú qí dà guò

《春秋》之义，选人所长，弃其所短，录其小善，除其大过。

zhǒng suǒ zuò yǐ dào zéi gōng fù jīn lì wèi jiù zuì zhì zhēng xǐ fēi yǒu dà è

种所坐以盗贼公负，筋力未就，罪至征徙，非有大恶。

xī yú shùn shì qīn dà zhàng zé zǒu

昔虞舜事亲，大杖则走。

gù zhǒng táo wáng gǒu quán xìng mìng jì yǒu zhū jiā zhī lù yǐ xiǎn jì bù zhī huì yuàn bì xià wú yí xū yú zhī ēn lìng zhǒng yǒu chí zhōng rù dì zhī hèn

故种逃亡，苟全性命，冀有朱家之路，以显季布之会，愿陛下无遗须臾之恩，令种有持忠入地之恨。

huì shè chū zú yú jiā

会赦出，卒于家。

zhōng lí yì zì zi ā kuài jī shān yīn rén yě

钟离意字子阿，会稽山阴人也。

shǎo wèi jùn dū yóu

少为郡督邮。

shí bù xiàn tíng cháng yǒu shòu rén jiǔ lǐ zhě fǔ xià jì àn kǎo zhī

时部县亭长有受人酒礼者，府下记案考之。

yì fēng hái jì rù yán yú tài shǒu yuē chūn qiū xiān nèi hòu wài shī yún xíng yú guǎ qī yǐ yù yú jiā bāng míng zhèng huà zhī běn yóu jìn jí yuǎn

意封还记，入言于太守曰“《春秋》先内后外，《诗》云刑于寡妻，以御于家邦，明政化之本，由近及远。

jīn yi xiān qīng fǔ nèi qiě kuò lüè yuǎn xiàn xì wēi zhī qiān tài shǒu shén xián zhī suì rèn yǐ xiàn shì

今宜先清府内，且阔略远县细微之愆”太守甚贤之，遂任以县事。

jiàn wǔ shí sì nián kuài jī dà yì sǐ zhě wàn shù yì dú shēn zì yǐn qīn jīng gěi yī yào suǒ bù duō méng quán jì

建武十四年，会稽大疫，死者万数，意独身自隐亲，经给医药，所部多蒙全济。

jǔ xiào lián zài qiān pì dà sī tú hóu bà fǔ

举孝廉，再迁，辟大司徒侯霸府。

zhào bù sòng tú yì hé nèi shí dōng hán tú bìng bù néng xíng

诏部送徒诣河内，时冬寒，徒病不能行。

lù guò hóng nóng yì zhé yí shǔ xiàn shǐ zuò tú yī xiàn bù dé yǐ yǔ zhī ér shàng shū yán zhuàng yì yì jù yǐ wén

路过弘农，意辄移属县使作徒衣，县不得已与之，而上书言状，意亦具以闻。

guāng wǔ de zòu yǐ shì bà yuē jūn suǒ shǐ yuàn hé nǎi rén yú yòng xīn

光武得奏，以视霸，曰“君所使掾何乃仁于用心。

chéng liáng lì yě yì suì yú dào jiě tú zhì gù zì suǒ yù guò yǔ kè qī jù zhì wú huò wéi zhě

诚良吏也”意遂于道解徒桎梏，恣所欲过，与克期俱至，无或违者。

hái yǐ bìng miǎn

还，以病免。

hòu chú xiá qiū lìng

后除瑕丘令。

lì yǒu tán jiàn zhě dào qiè xiàn nèi yì píng rén wèn zhuàng jiàn kòu tóu fú zuì bù rěn jiā xíng qiǎn lìng cháng xiū

吏有檀建者，盗窃县内，意屏人问状，建叩头服罪，不忍加刑，遣令长休。

jiàn fù wén zhī wèi jiàn shè jiǔ wèi yuē wú wén wú dào zhī jūn yǐ rèn cán rén yǒu dào zhī jūn yǐ yì xíng zhū

建父闻之，为建设酒，谓曰“吾闻无道之君以刃残人，有道之君以义行诛。

zi zuì mìng yě suì lìng jiàn jìn yào ér sǐ

子罪，命也”遂令建进药而死。

èr shí wǔ nián qiān táng yì lìng

二十五年，迁堂邑令。

xiàn rén fáng guǎng wéi fù bào chóu xì yù qí mǔ bìng sǐ guǎng kū qì bù shí

县人防广为父报仇，系狱，其母病死，广哭泣不食。

yì lián shāng zhī nǎi tīng guǎng guī jiā shǐ de bìn liǎn

意怜伤之，乃听广归家，使得殡敛。

chéng yuàn jiē zhēng yì yuē zuì zì wǒ guī yì bù lèi xià suì qiǎn zhī

丞掾皆争，意曰“罪自我归，义不累下”遂遣之。

guǎng liǎn mǔ qì guǒ hái rù yù

广敛母讫，果还入狱。

yì mì yǐ zhuàng wén guǎng jìng dé yǐ jiǎn sǐ lùn

意密以状闻，广竟得以减死论。

xiǎn zōng jí wèi zhēng wèi shàng shū

显宗即位，征为尚书。

shí jiāo zhǐ tài shǒu zhāng huī zuò zāng qiān jīn zhēng hái fú fǎ yǐ zī wù bù rù dà sī nóng zhào bān cì qún chén

时交阯太守张恢，坐臧千金，征还伏法，以资物簿入大司农，诏班赐群臣。

yì de zhū jī xī yǐ wěi dì ér bù bài cì

意得珠玑，悉以委地而不拜赐。

dì guài ér wèn qí gù

帝怪而问其故。

duì yuē chén wén kǒng zǐ rěn kě yú dào quán zhī shuǐ zēng shēn huí chē yú shèng mǔ zhī lǘ è qí míng yě

对曰“臣闻孔子忍渴于盗泉之水，曾参回车于胜母之闾，恶其名也。

cǐ zāng huì zhī bǎo chéng bù gǎn bài dì jiē tàn yuē qīng hu shàng shū zhī yán nǎi gèng yǐ kù qián sān shí wàn cì yì

此臧秽之宝，诚不敢拜”帝嗟叹曰“清乎尚书之言”乃更以库钱三十万赐意。

zhuǎn wéi shàng shū pú yè

转为尚书仆射。

chē jià shù xìng guǎng chéng yuàn yì yǐ wéi cóng qín fèi zhèng cháng dāng nián zhèn jiàn pán lè yóu tián zhī shì tiān zǐ jí shí hái gōng

车驾数幸广成苑，意以为从禽废政，常当年阵谏般乐游田之事，天子即时还宫。

yǒng píng sān nián xià hàn ér dà qǐ běi gōng yì yì què miǎn yuān shàng shū yuē

永平三年夏旱，而大起北宫，意诣阙免冤上疏曰：

fú jiàn bì xià yǐ tiān shí xiǎo hàn yōu niàn yuán yuán jiàng bì zhèng diàn gōng zì kè zé ér bǐ rì mì yún suì wú dà rùn qǐ zhèng yǒu wèi de yìng tiān xīn zhě yá

伏见陛下以天时小旱，忧念元元，降避正殿，躬自克责，而比日密云，遂无大润，岂政有未得应天心者邪。

xī chéng tāng zāo hàn yǐ liù shì zì zé yuē zhèng bù jié yá

昔成汤遭旱，以六事自责曰“政不节邪。

shǐ rén jí yá

使人疾邪。

gōng shì róng yá

宫室荣邪。

nǚ yè shèng yá

女谒盛邪。

bāo jū xíng yá

苞苴行邪。

chán fū chāng yá qiè jiàn běi gōng dà zuò rén shī nóng shí cǐ suǒ wèi gōng shì róng yě

谗夫昌邪”窃见北宫大作，人失农时，此所谓宫室荣也。

zì gǔ fēi kǔ gōng shì xiǎo xiá dàn huàn rén bù ān níng

自古非苦宫室小狭，但患人不安宁。

yi qiě bà zhǐ yǐ yìng tiān xīn

宜且罢止，以应天心。

chén yì yǐ pǐ fū zhī cái wú yǒu xíng néng jiǔ shí zhòng lù zhuó bèi jìn chén bǐ shòu hòu cì xǐ jù xiāng bìng bù shèng yú zhuàng zhēng yíng zuì dāng wàn sǐ

臣意以匹夫之才，无有行能，久食重禄，擢备近臣，比受厚赐，喜惧相并，不胜愚戆征营，罪当万死

dì cè zhào bào yuē tāng yǐn liù shì jiù zài yī rén

帝策诏报曰“汤引六事，咎在一人。

qí guān lǚ wù xiè

其冠履，勿谢。

bǐ shàng tiān jiàng hàn mì yún shù huì zhèn qī rán cán jù sī huò jiā yīng gù fēn bù dǎo qǐng kuī hòu fēng yún běi qí míng táng nán shè yú chǎng

比上天降旱，密云数会，朕戚然惭惧，思获嘉应，故分布祷请，窥候风云，北祈明堂，南设雩场。

jīn yòu chì dà jiàng zhǐ zuò zhū gōng jiǎn shěng bù jí zhù xiāo zāi qiǎn zhào yīn xiè gōng qīng bǎi liáo suì yìng shí shù yǔ yān

今又敕大匠止作诸宫，减省不急，庶消灾谴”诏因谢公卿百僚，遂应时澍雨焉。

shí zhào cì jiàng hú zǐ jiān shàng shū àn shì wù yǐ shí wèi bǎi

时，诏赐降胡子缣，尚书案事，误以十为百。

dì jiàn sī nóng shàng bù dà nù zhào láng jiāng chī zhī

帝见司农上簿，大怒，召郎，将笞之。

yì yīn rù kòu tóu yuē guò wù zhī shī cháng rén suǒ róng

意因入叩头曰“过误之失，常人所容。

ruò yǐ xiè màn wèi qiān zé chén wèi dà zuì zhòng láng wèi xiǎo zuì qīng jiù jiē zài chén chén dāng xiān zuò nǎi jiě yī jiù gé

若以懈慢为愆，则臣位大，罪重，郎位小，罪轻，咎皆在臣，臣当先坐”乃解衣就格。

dì yì jiě shǐ fù guān ér shì láng

帝意解，使复冠而贳郎。

dì xìng biǎn chá hǎo yǐ ěr mù yǐn fā wèi míng gù gōng qīng dà chén shù bèi dǐ huǐ jìn chén shàng shū yǐ xià zhì jiàn tí yè

帝性褊察，好以耳目隐发为明，故公卿大臣数被诋毁，近臣尚书以下至见提拽。

cháng yǐ shì nù láng yào sōng yǐ zhàng zhuàng zhī

尝以事怒郎药崧，以杖撞之。

sōng zǒu rù chuáng xià dì nù shén jí yán yuē láng chū

崧走入床下，帝怒甚，疾言曰“郎出。

láng chū sōng yuē tiān zǐ mù mù zhū hóu huáng huáng

郎出”崧曰“天子穆穆，诸侯煌煌。

wèi wén rù jūn zì qǐ zhuàng láng dì shè zhī

未闻入君自起撞郎”帝赦之。

cháo tíng mò bù sǒng lì zhēng wèi yán qiē yǐ bì zhū zé

朝廷莫不悚栗，争为严切，以避诛责。

wéi yì dú gǎn jiàn zhēng shù fēng hái zhào shū chén xià guò shī zhé jiù jiě zhī

惟意独敢谏争，数封还诏书，臣下过失辄救解之。

huì lián yǒu biàn yì yì fù shàng shū yuē

会连有变异，意复上疏曰：

fú wéi bì xià gōng xíng xiào dào xiū míng jīng shù jiāo sì tiān dì wèi jìng guǐ shén yōu xù lí yuán láo xīn bù dài

伏惟陛下躬行孝道，修明经术，郊祀天地，畏敬鬼神，忧恤黎元，劳心不怠。

ér tiān qì wèi hé rì yuè bù míng shuǐ quán yǒng yì hán shǔ wéi jié zhě jiù zài qún chén bù néng xuān huà lǐ zhí ér yǐ kē kè wèi sú

而天气未和，日月不明，水泉涌溢，寒暑违节者，咎在群臣不能宣化理职，而以苛刻为俗。

lì shā liáng rén jì zhǒng bù jué

吏杀良人，继踵不绝。

bǎi guān wú xiāng qīn zhī xīn lì rén wú yōng yōng zhī zhì

百官无相亲之心，吏人无雍雍之志。

zhì yú gǔ ròu xiāng cán dú hài mí shēn gǎn nì hé qì yǐ zhì tiān zāi

至于骨肉相残，毒害弥深，感逆和气，以致天灾。

bǎi xìng kě yǐ dé shèng nán yǐ lì fú

百姓可以德胜，难以力服。

xiān wáng yào dào mín yòng hé mù gù néng zhì tiān xià hé píng zāi hài bù shēng huò luàn bù zuò

先王要道，民用和睦，故能致天下和平，灾害不生，祸乱不作。

lù míng zhī shī bì yán yàn lè zhě yǐ rén shén zhī xīn qià rán hòu tiān qì hé yě

《鹿鸣》之诗必言宴乐者，以人神之心洽，然后天气和也。

yuàn bì xià chuí shèng dé kuí wàn jī zhào yǒu sī shèn rén mìng huǎn xíng fá shùn shí qì yǐ diào yīn yáng chuí zhī wú jí

愿陛下垂圣德，揆万机，诏有司，慎人命，缓刑罚，顺时气，以调阴阳，垂之无极。

dì suī bù néng yòng rán zhī qí zhì chéng

帝虽不能用，然知其至诚。

yì yǐ cǐ gù bù dé jiǔ liú chū wèi lǔ xiāng

亦以此故不得久留，出为鲁相。

hòu dé yáng diàn chéng bǎi guān dà huì

后德阳殿成，百官大会。

dì sī yì yán wèi gōng qīng yuē zhōng lí shàng shū ruò zài cǐ diàn bù lì

帝思意言，谓公卿曰“钟离尚书若在，此殿不立”

yì shì shì wǔ nián yǐ ài lì wèi huà rén duō yīn fù

意视事五年，以爱利为化，人多殷富。

yǐ jiǔ bìng zú guān

以久病卒官。

yí yán shàng shū chén shēng píng zhī shì nán yǐ jí huà yi shǎo kuān jiǎ

遗言上书陈升平之世，难以急化，宜少宽假。

dì gǎn shāng qí yì xià zhào jiē tàn cì qián èr shí wàn

帝感伤其意，下诏嗟叹，赐钱二十万。

yào sōng zhě hé nèi rén tiān xìng pò zhōng

药崧者，河内人，天性朴忠。

jiā pín wèi láng cháng dú zhí tái shàng wú bèi zhěn sì shí zāo kāng

家贫为郎，常独直台上，无被，枕杫，食糟糠。

dì měi yè rù tái zhé jiàn sōng wèn qí gù shén jiā zhī zì cǐ zhào tài guān cì shàng shū yǐ xià zhāo xī cān gěi wéi bèi fù páo jí shì shǐ èr rén

帝每夜入台，辄见崧，问其故，甚嘉之，自此诏太官赐尚书以下朝夕餐，给帷被阜袍，及侍史二人。

sōng guān zhì nán yáng tài shǒu

崧官至南阳太守。

sòng jūn zì shū xiáng nán yáng ān zhòng rén yě

宋均字叔庠，南阳安众人也。

fù bó jiàn wǔ chū wèi wǔ guān zhōng láng jiàng

父伯，建武初为五官中郎将。

jūn yǐ fù rèn wèi láng shí nián shí wǔ hǎo jīng shū měi xiū mù rì zhé shòu yè bó shì tōng shī lǐ shàn lùn nàn

均以父任为郎，时年十五，好经书，每休沐日，辄受业博士，通《诗》、《礼》，善论难。

zhì èr shí yú diào bǔ chén yáng zhǎng

至二十馀，调补辰阳长。

qí sú shǎo xué zhě ér xìn wū guǐ jūn wèi lì xué xiào jìn jué yín sì rén jiē ān zhī

其俗少学者而信巫鬼，均为立学校，禁绝淫祀，人皆安之。

yǐ zǔ mǔ sàng qù guān kè shòu yǐng chuān

以祖母丧去官，客授颍川。

hòu wèi yè zhě

后为谒者。

huì wǔ líng mán fǎn wéi wǔ wēi jiāng jūn liú shàng zhào shǐ jūn chéng chuán fā jiāng xià bèn mìng sān qiān rén wǎng jiù zhī

会武陵蛮反，围武威将军刘尚，诏使均乘传发江夏奔命三千人往救之。

jì zhì ér shàng yǐ méi

既至而尚已没。

huì fú bō jiāng jūn mǎ yuán zhì zhào yīn lìng jūn jiān jūn yǔ zhū jiāng jù jìn zéi jù ě bù dé qián

会伏波将军马援至，诏因令均监军，与诸将俱进，贼拒厄不得前。

jí mǎ yuán zú yú shī jūn shì duō wēn shī jí bìng sǐ zhě tài bàn

及马援卒于师，军士多温湿疾病，死者太半。

jūn lǜ jūn suì bù fǎn nǎi yǔ zhū jiāng yì yuē jīn dào yuǎn shì bìng bù kě yǐ zhàn yù quán chéng zhì jiàng zhī hé rú zhū jiāng jiē fú dì mò gǎn yīng

均虑军遂不反，乃与诸将议曰“今道远士病，不可以战，欲权承制降之何如”诸将皆伏地莫敢应。

jūn yuē fu zhōng chén chū jìng yǒu kě yǐ ān guó jiā zhuān zhī kě yě nǎi jiǎo zhì diào fú bō sī mǎ lǚ zhǒng shǒu yuán líng zhǎng mìng zhǒng fèng zhào shū rù lǔ yíng gào yǐ ēn xìn yīn lè bīng suí qí hòu

均曰“夫忠臣出竟，有可以安国家，专之可也”乃矫制调伏波司马吕种守沅陵长，命种奉诏书入虏营，告以恩信，因勒兵随其后。

mán yí zhèn bù jí gòng zhǎn qí dà shuài ér jiàng yú shì rù zéi yíng sàn qí zhòng qiǎn guī běn jùn wèi zhì zhǎng lì ér hái

蛮夷震怖，即共斩其大帅而降，于是入贼营，散其众，遣归本郡，为置长吏而还。

jūn wèi zhì xiān zì hé jiǎo zhì zhī zuì

均未至，先自劾矫制之罪。

guāng wǔ jiā qí gōng yíng cì yǐ jīn bó lìng guō jiā shàng zhǒng

光武嘉其功，迎赐以金帛，令过家上冢。

qí hòu měi yǒu sì fāng yì yì shù fǎng wèn yān

其后每有四方异议，数访问焉。

qiān shàng cài lìng

迁上蔡令。

shí fǔ xià jì jìn rén sāng zàng bù dé chǐ cháng

时府下记，禁人丧葬不得侈长。

jūn yuē fu sòng zhōng yú zhì shī zhī qīng zhě

均曰“夫送终逾制，失之轻者。

jīn yǒu bú yì zhī mín shàng wèi xún huà ér jù fá guò lǐ fēi zhèng zhī xiān jìng bù kěn shī xíng

今有不义之民，尚未循化，而遽罚过礼，非政之先”竟不肯施行。

qiān jiǔ jiāng tài shǒu

迁九江太守。

jùn duō hǔ bào shù wèi mín huàn cháng mù shè kǎn jǐng ér yóu duō shāng hài

郡多虎暴，数为民患，常募设槛阱而犹多伤害。

jūn dào xià jì shǔ xiàn yuē fu hǔ bào zài shān yuán tuó zài shuǐ gè yǒu suǒ tuō

均到，下记属县曰“夫虎豹在山，鼋鼍在水，各有所托。

qiě jiāng huái zhī yǒu měng shòu yóu běi tǔ zhī yǒu jī tún yě

且江淮之有猛兽，犹北土之有鸡豚也。

jīn wèi mín hài jiù zài cán lì ér láo qín zhāng bǔ fēi yōu xù zhī běn yě

今为民害，咎在残吏，而劳勤张捕，非忧恤之本也。

qí wu tuì jiān tān sī jìn zhōng shàn kě yī qù kǎn jǐng chú xuē kè zhì qí hòu chuán yán hǔ xiāng yǔ dōng yóu dù jiāng

其务退奸贪，思进忠善，可一去槛阱，除削课制”其后传言虎相与东游度江。

zhōng yuán yuán nián shān yáng chu pèi duō huáng qí fēi zhì jiǔ jiāng jiè zhě zhé dōng xī sàn qù yóu shì míng chēng yuǎn jìn

中元元年，山阳、楚、沛多蝗，其飞至九江界者，辄东西散去，由是名称远近。

jùn qiú xiàn yǒu táng hòu èr shān mín gòng cí zhī zhòng wū suì qǔ bǎi xìng nán nǚ yǐ wéi gōng yù suì suì gǎi yì jì ér bù gǎn jià qǔ qián hòu shǒu lìng mò gǎn jìn

浚遒县有唐、后二山，民共祠之，众巫遂取百姓男女以为公妪，岁岁改易，既而不敢嫁娶，前后守令莫敢禁。

jūn nǎi xià shū yuē zì jīn yǐ hòu wéi shān qǔ zhě jiē qǔ wū jiā wù rǎo liáng mín yú shì suì jué

均乃下书曰“自今以后，为山娶者皆娶巫家，勿扰良民”于是遂绝。

yǒng píng yuán nián qiān dōng hǎi xiāng zài jùn wǔ nián zuò fǎ miǎn guān kè shòu yǐng chuān

永平元年，迁东海相，在郡五年，坐法免官，客授颍川。

ér dōng hǎi lì mín sī jūn ēn huà wèi zhī zuò gē yì què qǐ hái zhě shù qiān rén

而东海吏民思均恩化，为之作歌，诣阙乞还者数千人。

xiǎn zōng yǐ qí néng qī nián zhēng bài shàng shū lìng

显宗以其能，七年，征拜尚书令。

měi yǒu bó yì duō hé shàng zhǐ

每有驳议，多合上旨。

jūn cháng shān jiǎn yí shì dì yǐ wéi yǒu jiān dà nù shōu láng fù gé zhī

均尝删剪疑事，帝以为有奸，大怒，收郎缚格之。

zhū shàng shū huáng kǒng jiē kòu tóu xiè zuì

诸尚书惶恐，皆叩头谢罪。

jūn gù lì sè yuē gài zhōng chén zhí yì wú yǒu èr xīn

均顾厉色曰“盖忠臣执义，无有二心。

ruò wèi wēi shī zhèng jūn suī sǐ bù yì zhì xiǎo huáng mén zài bàng rù jù yǐ wén

若畏威失正，均虽死，不易志”小黄门在傍，入具以闻。

dì shàn qí bù náo jí lìng shì láng qiān jūn sī lì xiào wèi

帝善其不挠，即令贳郎，迁均司隶校尉。

shù yuè chū wèi hé nèi tài shǒu zhèng huà dà xíng

数月，出为河内太守，政化大行。

jūn cháng qǐn bìng bǎi xìng qí lǎo wèi dǎo qǐng dàn xī wèn qǐ jū qí wèi mín ài ruò cǐ

均尝寝病，百姓耆老为祷请，旦夕问起居，其为民爱若此。

yǐ jí shàng shū qǐ miǎn zhào chú zi tiáo wèi tài zǐ shè rén

以疾上书乞免，诏除子条为太子舍人。

jūn zì fú yú yì què xiè ēn dì shǐ zhōng huáng mén wèi wèn yīn liú yǎng jí

均自扶舆诣阙谢恩，帝使中黄门慰问，因留养疾。

sī tú quē dì yǐ jūn cái rèn zǎi xiàng zhào rù shì qí jí lìng liǎng zōu fú zhī

司徒缺，帝以均才任宰相，召入视其疾，令两驺扶之。

jūn bài xiè yuē tiān fá yǒu zuì suǒ kǔ jìn dǔ bù fù fèng wàng wéi wò yīn liú tì ér cí

均拜谢曰“天罚有罪，所苦浸笃，不复奉望帷幄”因流涕而辞。

dì shén shāng zhī zhào tiáo fú shì jūn chū cì qián sān shí wàn

帝甚伤之，召条扶侍均出，赐钱三十万。

jūn xìng kuān hé bù xǐ wén fǎ cháng yǐ wéi lì néng hóng hòu suī tān wū fàng zòng yóu wú suǒ hài

均性宽和，不喜文法，常以为吏能弘厚，虽贪污放纵，犹无所害。

zhì yú kē chá zhī rén shēn huò lián fǎ ér qiǎo xiá kè xuē dú jiā bǎi xìng zāi hài liú wáng suǒ yóu ér zuò

至于苛察之人，身或廉法，而巧黠刻削，毒加百姓，灾害流亡所由而作。

jí zài shàng shū héng yù kòu tóu zhēng zhī yǐ shí fāng yán qiè gù suì bù gǎn chén

及在尚书，恒欲叩头争之，以时方严切，故遂不敢陈。

dì hòu wén qí yán ér zhuī bēi zhī

帝后闻其言而追悲之。

jiàn chū yuán nián zú yú jiā

建初元年，卒于家。

zú zǐ yì

族子意。

yì zì bó zhì

意字伯志。

fù jīng yǐ dà xià hóu shàng shū jiào shòu zhì liáo dōng tài shǒu

父京，以《大夏侯尚书》教授，至辽东太守。

yì shǎo chuán fù yè xiǎn zōng shí jǔ xiào lián yǐ zhào duì hé zhǐ zhuó bài ā yáng hóu xiāng

意少传父业，显宗时举孝廉，以召对合旨，擢拜阿阳侯相。

jiàn chū zhōng zhēng wèi shàng shū

建初中，征为尚书。

sù zōng xìng kuān rén ér qīn qīn zhī ēn dǔ gù shū fù jǐ nán zhōng shān èr wáng měi shù rù cháo tè jiā ēn chǒng jí zhū kūn dì bìng liú jīng shī bù qiǎn jiù guó

肃宗性宽仁，而亲亲之恩笃，故叔父济南、中山二王每数入朝，特加恩宠，及诸昆弟并留京师，不遣就国。

yì yǐ wéi rén chén yǒu jié

意以为人臣有节，

bù yí yú lǐ guò ēn

不宜逾礼过恩，

nǎi shàng shū jiàn yuē bì xià zhì xiào zhēng zhēng

乃上疏谏曰“陛下至孝烝烝，

ēn shòu lóng shēn

恩受隆深，

yǐ jǐ nán wáng kāng zhōng shān wáng yān xiān dì kūn dì

以济南王康、中山王焉先帝昆弟，

tè méng lǐ chǒng

特蒙礼宠，

shèng qíng liàn liàn

圣情恋恋，

bù rěn yuǎn lí

不忍远离，

bǐ nián cháo jiàn

比年朝见，

jiǔ liú jīng shī

久留京师，

chóng yǐ shū fù zhī zūn

崇以叔父之尊，

tóng zhī jiā rén zhī lǐ

同之家人之礼，

chē rù diàn mén

车入殿门，

jí xí bù bài

即席不拜，

fēn gān sǔn shàn

分甘损膳，

shǎng cì yōu wò

赏赐优渥。

xī zhōu gōng huái shèng rén zhī dé yǒu zhì tài píng zhī gōng rán hòu wáng yuē shū fù jiā yǐ xī bì

昔周公怀圣人之德，有致太平之功，然后王曰叔父，加以锡币。

jīn kāng yān xìng yǐ zhī shù xiǎng shí dà guó bì xià jí wèi juān chú qián guò hái suǒ xuē chù yǎn shí tā xiàn nán nǚ shào zhǎng bìng shòu jué yì ēn chǒng yú zhì lǐ jìng guò dù

今康、焉幸以支庶享食大国，陛下即位，蠲除前过，还所削黜，衍食他县，男女少长，并受爵邑，恩宠逾制，礼敬过度。

chūn qiū zhī yì zhū fù kūn dì wú suǒ bù chén suǒ yǐ zūn zūn bēi bēi qiáng gān ruò zhī zhě yě

《春秋》之义，诸父昆弟无所不臣，所以尊尊卑卑，强干弱枝者也。

bì xià dé yè lóng shèng dāng wèi wàn shì diǎn fǎ bù yí yǐ sī ēn sǔn shàng xià zhī xù shī jūn chén zhī zhèng

陛下德业隆盛，当为万世典法，不宜以私恩损上下之序，失君臣之正。

yòu xī píng wáng xiàn děng liù wáng jiē qī zǐ chéng jiā guān shǔ bèi jù dāng zǎo jiù fán guó wèi zǐ sūn jī zhǐ

又西平王羡等六王，皆妻子成家，官属备具，当早就蕃国，为子孙基阯。

ér shì dì xiāng wàng jiǔ pán jīng yì hūn yīn zhī shèng guò yú běn cháo pú mǎ zhī zhòng chōng sè chéng guō jiāo shē jiàn nǐ chǒng lù lóng guò

而室第相望，久磐京邑，婚姻之盛，过于本朝，仆马之众，充塞城郭，骄奢僭拟，宠禄隆过。

jīn zhū guó zhī fēng bìng jiē háo yú fēng qì píng diào dào lù yí jìn cháo pìn yǒu qī xíng lái bù nán

今诸国之封，并皆豪腴，风气平调，道路夷近，朝聘有期，行来不难。

yi gē qíng bù rěn yǐ yì duàn ēn fā qiǎn kāng yān gè guī fān guó lìng xiàn děng sù jiù biàn shí yǐ sāi zhòng wàng dì nà zhī

宜割情不忍，以义断恩，发遣康、焉各归蕃国，令羡等速就便时，以塞众望”帝纳之。

zhāng hé èr nián xiān bēi jī pò běi xiōng nú ér nán chán yú chéng cǐ qǐng bīng běi fá yīn yù hái guī jiù tíng

章和二年，鲜卑击破北匈奴，而南单于乘此请兵北伐，因欲还归旧庭。

shí dòu tài hòu lín cháo yì yù cóng zhī

时窦太后临朝，议欲从之。

yì shàng shū yuē

意上疏曰：

fu róng dí zhī gé yuǎn zhōng guó yōu chù běi jí jiè yǐ shā mò jiǎn jiàn lǐ yì wú yǒu shàng xià qiáng zhě wèi xióng ruò jí qū fú

夫戎狄之隔远中国，幽处北极，界以沙漠，简贱礼义，无有上下，强者为雄，弱即屈服。

zì hàn xìng yǐ lái zhēng fá shù yǐ qí suǒ kè huò céng bù bǔ hài

自汉兴以来，征伐数矣，其所克获，曾不补害。

guāng wǔ huáng dì gōng fú jīn gé zhī nán shēn zhāo tiān dì zhī míng gù yīn qí lái jiàng jī mí xù yǎng biān rén de shēng láo yì xiū xī yú zī sì shí yú nián yǐ

光武皇帝躬服金革之难，深昭天地之明，故因其来降，羁縻畜养，边人得生，劳役休息，于兹四十馀年矣。

jīn xiān bēi fèng shùn zhǎn huò wàn shù zhōng guó zuò xiǎng dà gōng ér bǎi xìng bù zhī qí láo hàn xīng gōng liè

今鲜卑奉顺，斩获万数，中国坐享大功，而百姓不知其劳，汉兴功烈。

yú sī wèi shèng

于斯为盛。

suǒ yǐ rán zhě yí lǔ xiāng gōng wú sǔn hàn bīng zhě yě

所以然者，夷虏相攻，无损汉兵者也。

chén chá xiān bēi qīn fá xiōng nú zhèng shì lì qí chāo lüě jí guī gōng shèng cháo shí yóu tān de zhòng shǎng

臣察鲜卑侵伐匈奴，正是利其抄掠，及归功圣朝，实由贪得重赏。

jīn ruò tīng nán lǔ hái dōu běi tíng zé bù dé bù jìn zhì xiān bēi

今若听南虏还都北庭，则不得不禁制鲜卑。

xiān bēi wài shī bào lüě zhī yuàn nèi wú gōng láo zhī shǎng chái láng tān lán bì wèi biān huàn

鲜卑外失暴掠之愿，内无功劳之赏，豺狼贪婪，必为边患。

jīn běi lǔ xi dùn qǐng qiú hé qīn yi yīn qí guī fù yǐ wéi wài hàn wēi wēi zhī yè wú yǐ guò cǐ

今北虏西遁，请求和亲，宜因其归附，以为外扞，巍巍之业，无以过此。

ruò yǐn bīng fèi fù yǐ shùn nán lǔ zé zuò shī shàng lüè qù ān jí wēi yǐ

若引兵费赋，以顺南虏，则坐失上略，去安即危矣。

chéng bù kě xǔ

诚不可许。

huì nán chán yú jìng bù běi xǐ

会南单于竟不北徙。

qiān sī lì xiào wèi

迁司隶校尉。

yǒng yuán chū dà jiàng jūn dòu xiàn xiōng dì guì shèng bù bīng xiào wèi shān dié hé nán yǐn wáng diào gù shǔ jùn tài shǒu lián fàn děng qún dǎng chū rù xiàn mén fù shì fàng zòng

永元初，大将军窦宪兄弟贵盛，步兵校尉邓叠、河南尹王调、故蜀郡太守廉范等群党，出入宪门，负势放纵。

yì suí wéi jǔ zòu wú suǒ huí bì yóu shì yǔ dòu shì yǒu xì

意随违举奏，无所回避，由是与窦氏有隙。

èr nián bìng zú

二年，病卒。

sūn jù líng dì shí wéi sī kōng

孙俱，灵帝时为司空。

hán lǎng zì bó qí lǔ guó xuē rén yě

寒朗字伯奇，鲁国薛人也。

shēng sān rì zāo tiān xià luàn qì zhī jīng cì

生三日，遭天下乱，弃之荆刺。

shù rì bīng jiě mǔ wǎng shì yóu shàng qì xī suì shōu yǎng zhī

数日兵解，母往视，犹尚气息，遂收养之。

jí zhǎng hǎo jīng xué bó tōng shū chuán yǐ shàng shū jiào shòu

及长，好经学，博通书传，以《尚书》教授。

jǔ xiào lián

举孝廉。

yǒng píng zhōng yǐ yè zhě shǒu shì yù shǐ yǔ sān fǔ yuàn shǔ gòng kǎo àn chu yù yán zhōng wáng píng děng cí lián jí suì xiāng hòu gěng jiàn lǎng líng hóu zāng xìn hù zé hóu shān lǐ qū chéng hóu liú jiàn

永平中，以谒者守侍御史，与三府掾属共考案楚狱颜忠、王平等，辞连及隧乡侯耿建、朗陵侯臧信、护泽侯邓鲤、曲成侯刘建。

jiàn děng cí wèi cháng yǔ zhōng píng xiāng jiàn

建等辞未尝与忠、平相见。

shì shí xiǎn zōng nù shén lì jiē huáng kǒng zhū suǒ lián jí lǜ yī qiè xiàn rù wú gǎn yǐ qíng shù zhě

是时，显宗怒甚，吏皆惶恐，诸所连及，率一切陷入，无敢以情恕者。

lǎng xīn shāng qí yuān shì yǐ jiàn děng wù sè dú wèn zhōng píng ér èr rén cuò è bù néng duì

朗心伤其冤，试以建等物色独问忠、平，而二人错愕不能对。

lǎng zhī qí zhà nǎi shàng yán jiàn děng wú jiān zhuān wèi zhōng píng suǒ wū yí tiān xià wú gū lèi duō rú cǐ

朗知其诈，乃上言建等无奸，专为忠、平所诬，疑天下无辜类多如此。

dì nǎi zhào lǎng rén

帝乃召朗人，

wèn yuē jiàn děng jí rú shì

问曰“建等即如是，

zhōng píng hé gù yǐn zhī lǎng duì yuē zhōng píng zì zhī suǒ fàn bù dào

忠、平何故引之”朗对曰“忠、平自知所犯不道，

gù duō yǒu xū yǐn

故多有虚引，

jì yǐ zì míng dì yuē jí rú shì

冀以自明”帝曰“即如是，

sì hóu wú shì

四侯无事，

hé bù zǎo zòu

何不早奏，

yù jìng ér jiǔ xì zhì jīn yá láng duì yuē chén suī kǎo zhī wú shì

狱竟而久系至今邪”郎对曰“臣虽考之无事，

rán kǒng hǎi nèi bié yǒu fā qí jiān zhě

然恐海内别有发其奸者，

gù wèi gǎn shí shàng dì nù mà yuē lì chí liǎng duān

故未敢时上”帝怒骂曰“吏持两端，

cù tí xià zuǒ yòu fāng yǐn qù

促提下”左右方引去，

lǎng yuē yuàn yī yán ér sǐ

朗曰“愿一言而死。

xiǎo chén bù gǎn qī yù zhù guó ěr dì wèn yuē shuí yǔ gòng wèi zhāng duì yuē chén zì zhī dāng bì zú miè bù gǎn duō wū rǎn rén chéng jì bì xià yī jiào wù ér yǐ

小臣不敢欺，欲助国耳”帝问曰“谁与共为章”对曰“臣自知当必族灭，不敢多污染人，诚冀陛下一觉悟而已。

chén jiàn kǎo qiú zài shì zhě xián gòng yán yāo è dà gù chén zǐ suǒ yí tóng jí jīn chū zhī bù rú rù zhī kě wú hòu zé

臣见考囚在事者，咸共言妖恶大故，臣子所宜同疾，今出之不如入之，可无后责。

shì yǐ kǎo yī lián shí kǎo shí lián bǎi

是以考一连十，考十连百。

因此考一个连累十个，考十个连累百个。

yòu gōng qīng cháo huì bì xià wèn yǐ dé shī jiē cháng guì yán jiù zhì dà zuì huò jí jiǔ zú bì xià dà ēn cái zhǐ yú shēn tiān xià xìng shèn

又公卿朝会，陛下问以得失，皆长跪言，旧制大罪祸及九族，陛下大恩，裁止于身，天下幸甚。

jí qí guī shě kǒu suī bù yán ér yǎng wū qiè tàn mò bù zhī qí duō yuān wú gǎn wú bì xià zhě

及其归舍，口虽不言，而仰屋窃叹，莫不知其多冤，无敢牾陛下者。

chén jīn suǒ chén chéng sǐ wú huǐ dì yì jiě zhào qiǎn lǎng chū

臣今所陈，诚死无悔”帝意解，诏遣朗出。

hòu èr rì chē jià zì xìng luò yáng yù lù qiú tú lǐ chū qiān yú rén

后二日，车驾自幸洛阳狱录囚徒，理出千馀人。

hòu píng zhōng sǐ yù zhōng lǎng nǎi zì xì

后平、忠死狱中，朗乃自系。

huì shè miǎn guān

会赦，免官。

fù jǔ xiào lián

复举孝廉。

jiàn chū zhōng sù zōng dà huì qún chén lǎng qián xiè ēn zhào yǐ lǎng nà zhōng xiān dì bài wèi yì zhǎng

建初中，肃宗大会群臣，朗前谢恩，诏以朗纳忠先帝，拜为易长。

suì yú qiān jì yáng lìng yǐ mǔ sāng qù guān bǎi xìng zhuī sī zhī

岁馀，迁济阳令，以母丧去官，百姓追思之。

zhāng hé yuán nián shàng xíng dōng xún shòu guò jì yáng sān lǎo lì rén shàng shū chén lǎng qián zhèng zhì zhuàng

章和元年，上行东巡狩，过济阳，三老吏人上书陈朗前政治状。

dì zhì liáng zhào jiàn lǎng zhào sān fǔ wèi pì shǒu yóu shì pì sī tú fǔ

帝至梁，召见朗，诏三府为辟首，由是辟司徒府。

yǒng yuán zhōng zài qiān qīng hé tài shǒu zuò fǎ miǎn

永元中，再迁清河太守，坐法免。

yǒng chū sān nián tài wèi zhāng yǔ jiàn lǎng wèi bó shì zhēng yì gōng chē huì zú shí nián bā shí sì

永初三年，太尉张禹荐朗为博士，征诣公车，会卒，时年八十四。

lùn yuē zuǒ qiū míng yǒu yán rén rén zhī yán qí lì bó zāi yàn zǐ yī yán qí hóu shěng xíng

论曰：左丘明有言“仁人之言，其利博哉”晏子一言，齐侯省刑。

ruò zhōng lí yì zhī jiù gé qǐng guò hán lǎng zhī tíng zhēng yuān yù dǔ yǐ hū rén zhě zhī qíng yě

若钟离意之就格请过，寒朗之廷争冤狱，笃矣乎，仁者之情也。

fu zhèng zhí běn yú zhōng chéng zé bù guǐ běn yú jiàn zhēng zé jiǎo qiē

夫正直本于忠诚则不诡，本于谏争则绞切。

bǐ èr zi zhī suǒ běn de hu tiān gù yán xìn ér zhì xíng yě

彼二子之所本得乎天，故言信而志行也。

zàn yuē bó yú zi ā jiáo jí qù kē

赞曰：伯鱼、子阿，矫急去苛。

lín guān yǐ jié kuāng dì yǐ shē

临官以洁，匡帝以奢。

sòng jūn dá zhèng jìn cǐ yāo yǒng

宋均达政，禁此妖禜。

qín chóng wèi dé zǐ mín qǐng bìng

禽虫畏德，子民请病。

yì míng zūn zūn gē ēn fán píng

意明尊尊，割恩蕃屏。

dié dié chu lí hán jūn wéi mìng

惵惵楚黎，寒君为命。