后汉书 · 范晔 · Chapter 5 of 130

本纪·孝和孝殇帝纪

PinyinModern Translation
Size

xiào hé huáng dì huì zhào sù zōng dì sì zǐ yě

孝和皇帝讳肇,肃宗第四子也。

mǔ liáng guì rén wèi dòu huáng hòu suǒ zèn yōu zú dòu hòu yǎng dì yǐ wéi jǐ zi

母梁贵人,为窦皇后所谮,忧卒,窦后养帝以为己子。

jiàn chū qī nián lì wèi huáng tài zǐ

建初七年,立为皇太子。

zhāng hé èr nián èr yuè rén chén jí huáng dì wèi nián shí suì

章和二年二月壬辰,即皇帝位,年十岁。

zūn huáng hòu yuē huáng tài hòu tài hòu lín cháo

尊皇后曰皇太后,太后临朝。

sān yuè dīng yǒu gǎi huái yáng wèi chén guó chu jùn wèi péng chéng guó xī píng bìng rǔ nán jùn lù ān fù wèi lú jiāng jùn

三月丁酉,改淮阳为陈国,楚郡为彭城国,西平并汝南郡,六安复为庐江郡。

yí zhào xǐ xī píng wáng xiàn wèi chén wáng lù ān wáng gōng wèi péng chéng wáng

遗诏徙西平王羡为陈王,六安王恭为彭城王。

guǐ mǎo zàng xiào zhāng huáng dì yú jìng líng

癸卯,葬孝章皇帝于敬陵。

gēng xū huáng tài hòu zhào yuē

庚戌,皇太后诏曰:

xiān dì yǐ míng shèng fèng cheng zǔ zōng zhì dé yào dào tiān xià qīng jìng zhù shì xián níng

先帝以明圣,奉承祖宗至德要道,天下清静,庶事咸宁。

jīn huáng dì yǐ yòu nián qióng qióng zài jiù zhèn qiě zuǒ zhù tīng zhèng

今皇帝以幼年,茕茕在疚,朕且佐助听政。

wài yǒu dà guó xián wáng bìng wèi fán píng nèi yǒu gōng qīng dài fū tǒng lǐ běn cháo gōng jǐ shòu chéng fu hé yōu zāi

外有大国贤王并为蕃屏,内有公卿大夫统理本朝,恭己受成,夫何忧哉!

rán shǒu wén zhī jì bì yǒu nèi fǔ yǐ cān tīng duàn

然守文之际,必有内辅以参听断。

shì zhōng xiàn zhèn zhī yuán xiōng xíng néng jiān bèi zhōng xiào yóu dǔ xiān dì suǒ qì qīn shòu yí zhào dāng yǐ jiù diǎn fǔ sī zhí yān

侍中宪,朕之元兄,行能兼备,忠孝尤笃,先帝所器,亲受遗诏,当以旧典辅斯职焉。

xiàn gù zhí qiān ràng jié bù kě duó

宪固执谦让,节不可夺。

jīn gōng yǎng liǎng gōng sù wèi zuǒ yòu jué shì yǐ zhòng yì bù kě fù láo yǐ zhèng shì

今供养两宫,宿卫左右,厥事已重,亦不可复劳以政事。

gù tài wèi shān biāo yuán gōng zhī zú sān ràng mí gāo hǎi nèi guī rén wèi qún xián shǒu xiān dì bāo biǎo yù yǐ chóng huà

故太尉邓彪,元功之族,三让弥高,海内归仁,为群贤首,先帝褒表,欲以崇化。

jīn biāo cōng míng kāng qiáng kě wèi lǎo chéng huáng gǒu yǐ

今彪聪明康强,可谓老成黄耇矣。

qí yǐ biāo wèi tài fù cì jué guān nèi hóu lù shàng shū shì bǎi guān zǒng jǐ yǐ tīng zhèn shù jī de zhuān xīn nèi wèi

其以彪为太傅,赐爵关内侯,录尚书事,百官总己以听,朕庶几得专心内位。

wū xì

啊!

qún gōng qí miǎn lǜ bǎi liáo gè xiū jué zhí ài yǎng yuán yuán suí yǐ zhōng hé chēng zhèn yì yān

群公其勉率百僚,各修厥职,爱养元元,绥以中和,称朕意焉。

xīn yǒu yǒu sī shàng zòu xiào zhāng huáng dì chóng hóng hóng yè dé huà pǔ qià chuí yì lí mín liú niàn jià sè

辛酉,有司上奏:"孝章皇帝崇弘鸿业,德化普洽,垂意黎民,留念稼穑。

wén jiā shū sú wǔ chàng fāng biǎo jiè wéi rén miàn wú sī bù fú

文加殊俗,武畅方表,界惟人面,无思不服。

wēi wēi dàng dàng mò yǔ bǐ lóng

巍巍荡荡,莫与比隆。

zhōu sòng yuē wū mù qīng miào sù yōng xiǎn xiāng

《周颂》曰:'于穆清庙,肃雍显相。

qǐng shàng zūn miào yuē sù zōng gòng jìn wǔ dé zhī wǔ

'请上尊庙曰肃宗,共进《武德》之舞。

zhì yuē kě

"制曰:"可。

guǐ hài chén wáng xiàn péng chéng wáng gōng lè chéng wáng dǎng xià pī wáng yǎn liáng wáng chàng shǐ jiù guó

"癸亥,陈王羡、彭城王恭、乐成王党、下邳王衍、梁王畅始就国。

xià sì yuè bǐng zǐ yè gāo miào

夏四月丙子,谒高庙。

dīng chǒu yè shì zǔ miào

丁丑,谒世祖庙。

wù yín zhào yuē xī xiào wǔ huáng dì zhì zhū hú yuè gù quán shōu yán tiě zhī lì yǐ fèng shī lǚ zhī fèi

戊寅,诏曰:"昔孝武皇帝致诛胡、越,故权收盐铁之利,以奉师旅之费。

zì zhōng xīng yǐ lái xiōng nú wèi bīn yǒng píng mò nián fù xiū zhēng fá

自中兴以来,匈奴未宾,永平末年,复修征伐。

xiān dì jí wèi wu xiū lì yì rán yóu shēn sī yuǎn lǜ ān bù wàng wēi tàn guān jiù diǎn fù shōu yán tiě yù yǐ fáng bèi bù yú níng ān biān jìng

先帝即位,务休力役,然犹深思远虑,安不忘危,探观旧典,复收盐铁,欲以防备不虞,宁安边境。

ér lì duō bù liáng dòng shī qí biàn yǐ wéi shàng yì

而吏多不良,动失其便,以违上意。

xiān dì hèn zhī gù yí jiè jùn guó ba yán tiě zhī jìn zòng mín zhǔ zhù rù shuì xiàn guān rú gù shì

先帝恨之,故遗戒郡国罢盐铁之禁,纵民煮铸,入税县官如故事。

qí shēn chì cì shǐ èr qiān dàn fèng shùn shèng zhǐ miǎn hóng dé huà bù gào tiān xià shǐ míng zhī zhèn yì

其申敕刺史、二千石,奉顺圣旨,勉弘德化,布告天下,使明知朕意。

wǔ yuè jīng shī hàn

五月,京师旱。

zhào cháng lè shào fǔ huán yù shì jiǎng jìn zhōng

诏长乐少府桓郁侍讲禁中。

dōng shí yuè yǐ hài yǐ shì zhōng dòu xiàn wèi chē qí jiāng jūn fá běi xiōng nú

冬十月乙亥,以侍中窦宪为车骑将军,伐北匈奴。

ān xī guó qiǎn shǐ xiàn shī zǐ fú bá

安息国遣使献师子、扶拔。

yǒng yuán yuán nián chūn sān yuè jiǎ chén chū lìng láng guān zhào chú zhě de zhàn chéng wèi yǐ bǐ zhì wéi zhēn

永元元年春三月甲辰,初令郎官诏除者得占丞、尉,以比秩为真。

xià liù yuè chē qí jiāng jūn dòu xiàn chū jī lù sāi dù liáo jiāng jūn shān hóng chū gù yáng sāi nán chán yú chū mǎn yí gǔ yǔ běi xiōng nú zhàn yú jī luò shān dà pò zhī zhuī zhì sī qú bǐ dī hǎi

夏六月,车骑将军窦宪出鸡鹿塞,度辽将军邓鸿出稒阳塞,南单于出满夷谷,与北匈奴战于稽落山,大破之,追至私渠比鞮海。

dòu xiàn suì dēng yàn rán shān kè shí lè gōng ér hái

窦宪遂登燕然山,刻石勒功而还。

běi chán yú qiǎn dì yòu wēn yú dī wáng fèng zòu gòng xiàn

北单于遣弟右温禺鞮王奉奏贡献。

qiū qī yuè yǐ wèi kuài jī shān bēng

秋七月乙未,会稽山崩。

rùn yuè bǐng zǐ zhào yuē xiōng nú bèi pàn wéi hài jiǔ yuǎn

闰月丙子,诏曰:"匈奴背叛,为害久远。

lài zǔ zōng zhī líng shī kè yǒu jié chǒu lǔ pò suì suì sǎo jué tíng yì bù zài jí wàn lǐ qīng dàng fēi zhèn xiǎo zi miǎo shēn suǒ néng kè kān

赖祖宗之灵,师克有捷,丑虏破碎,遂扫厥庭,役不再籍,万里清荡,非朕小子眇身所能克堪。

yǒu sī qí àn jiù diǎn gào lèi jiàn gōng yǐ zhāng xiū liè

有司其案旧典,告类荐功,以章休烈。

jiǔ yuè gēng shēn yǐ chē qí jiāng jūn dòu xiàn wèi dà jiàng jūn yǐ zhōng láng jiàng liú shàng wèi chē qí jiāng jūn

九月庚申,以车骑将军窦宪为大将军,以中郎将刘尚为车骑将军。

dōng shí yuè lìng jùn guó chí xíng shū zuò jūn yíng qí xǐ chū sài zhě xíng suī wèi jìng jiē miǎn guī tián lǐ

冬十月,令郡国弛刑输作军营,其徙出塞者,刑虽未竟,皆免归田里。

gēng zǐ fù líng wáng yán hōng

庚子,阜陵王延薨。

shì suì jùn guó jiǔ dà shuǐ

是岁,郡国九大水。

èr nián chūn zhēng yuè dīng chǒu dà shè tiān xià

二年春正月丁丑,大赦天下。

èr yuè rén wǔ rì yǒu shí zhī

二月壬午,日有食之。

jǐ hài fù zhì xī hé shàng jùn shǔ guó dū wèi guān

己亥,复置西河、上郡属国都尉官。

xià wǔ yuè gēng xū fēn tài shān wèi jì běi guó fēn lè chéng zhuō jùn bó hǎi wèi hé jiān guó

夏五月庚戌,分太山为济北国,分乐成、涿郡、勃海为河间国。

bǐng chén fēng huáng dì shòu wèi jì běi wáng kāi wèi hé jiān wáng shū wèi chéng yáng wáng shào fēng gù huái yáng wáng bǐng zi cè wèi cháng shān wáng

丙辰,封皇弟寿为济北王,开为河间王,淑为城阳王,绍封故淮阳王昞子侧为常山王。

cì gōng qīng yǐ xià zhì zuǒ shǐ qián bù gè yǒu chà

赐公卿以下至佐史钱、布各有差。

jǐ wèi qiǎn fù xiào wèi yán pán tǎo běi xiōng nú qǔ yī wú lú de

己未,遣副校尉阎磐讨北匈奴,取伊吾卢地。

dīng mǎo shào fēng gù qí wáng huàng zǐ wú jì wèi qí wáng běi hǎi wáng mù zi wēi wèi běi hǎi wáng

丁卯,绍封故齐王晃子无忌为齐王,北海王睦子威为北海王。

chē shī qián hòu wáng bìng qiǎn zi rù shì

车师前后王并遣子入侍。

ròu zhī guó qiǎn bīng gōng xī yù zhǎng shǐ bān chāo chāo jī jiàng zhī

月氏国遣兵攻西域长史班超,超击降之。

liù yuè xīn mǎo zhōng shān wáng yān hōng

六月辛卯,中山王焉薨。

qiū qī yuè yǐ mǎo dà jiàng jūn dòu xiàn chū zhūn liáng zhōu

秋七月乙卯,大将军窦宪出屯凉州。

jiǔ yuè běi xiōng nú qiǎn shǐ chēng chén

九月,北匈奴遣使称臣。

dōng shí yuè qiǎn xíng zhōng láng jiàng bān gù bào mìng nán chán yú

冬十月,遣行中郎将班固报命南单于。

qiǎn zuǒ gǔ lí wáng shī zǐ chū jī lù sāi jī běi xiōng nú yú hé yún běi dà pò zhī

遣左谷蠡王师子出鸡鹿塞,击北匈奴于河云北,大破之。

sān nián chūn zhēng yuè jiǎ zǐ huáng dì jiā yuán fú cì zhū hóu wáng gōng jiāng jūn tè jìn zhōng èr qiān dàn liè hóu zōng shì zǐ sūn zài jīng shī fèng cháo qǐng zhě huáng jīn jiāng dài fū láng lì cóng guān bó

三年春正月甲子,皇帝加元服,赐诸侯王、公、将军、特进、中二千石、列侯、宗室子孙在京师奉朝请者黄金,将、大夫、郎吏、从官帛。

cì mín jué jí sù bó gè yǒu chà dà pú wǔ rì

赐民爵及粟帛各有差,大酺五日。

jùn guó zhōng dōu guān xì qiú sǐ zuì shú jiān zhì sī kòu jí wáng mìng gè yǒu chà

郡国中都官系囚死罪赎缣,至司寇及亡命,各有差。

gēng chén cì jīng shī mín pú bù liǎng hù gòng yì pǐ

庚辰,赐京师民酺,布两户共一匹。

èr yuè dà jiàng jūn dòu xiàn qiǎn zuǒ xiào wèi gěng kuí chū jū yán sāi wéi běi chán yú yú jīn wēi shān dà pò zhī huò qí mǔ yān zhī

二月,大将军窦宪遣左校尉耿夔出居延塞,围北单于于金微山,大破之,获其母阏氏。

xià liù yuè xīn mǎo zūn huáng tài hòu mǔ bǐ yáng gōng zhǔ wèi cháng gōng zhǔ

夏六月辛卯,尊皇太后母比阳公主为长公主。

xīn chǒu fù líng wáng zhǒng hōng

辛丑,阜陵王种薨。

dōng shí yuè guǐ wèi xíng xìng cháng ān

冬十月癸未,行幸长安。

zhào yuē běi dí pò miè míng wáng réng jiàng xī yù zhū guó nà zhì nèi fù qǐ fēi zǔ zōng dí zhé chóng guāng zhī hóng liè yú

诏曰:"北狄破灭,名王仍降,西域诸国,纳质内附,岂非祖宗迪哲重光之鸿烈欤?

wù mèi tàn xī xiǎng wàng jiù jīng

寤寐叹息,想望旧京。

qí cì xíng suǒ guò èr qiān dàn zhǎng lì yǐ xià jí sān lǎo guān shǔ qián bó gè yǒu chà

其赐行所过二千石长吏已下及三老、官属钱帛,各有差;

guān guǎ gū dú dǔ lóng pín bù néng zì cún zhě sù rén sān hú

鳏、寡、孤、独、笃癃、贫不能自存者粟,人三斛。

shí yī yuè guǐ mǎo cí gāo miào suì yǒu shì shí yī líng

十一月癸卯,祠高庙,遂有事十一陵。

zhào yuē gāo zǔ gōng chén xiāo cáo wéi shǒu yǒu chuán shì bù jué zhī yì

诏曰:"高祖功臣,萧、曹为首,有传世不绝之义。

cáo xiàng guó hòu róng chéng hòu wú sì

曹相国后容城侯无嗣。

zhèn wàng cháng líng dōng mén jiàn èr chén zhī lǒng xún qí yuǎn jié měi yǒu gǎn yān

朕望长陵东门,见二臣之垅,循其远节,每有感焉。

zhōng yì huò chǒng gǔ jīn suǒ tóng

忠义获宠,古今所同。

kě qiǎn shǐ zhě yǐ zhōng láo cí dà hóng lú qiú jìn qīn yi wèi sì zhě xū jǐng fēng shào fēng yǐ zhāng jué gōng

可遣使者以中牢祠,大鸿胪求近亲宜为嗣者,须景风绍封,以章厥功。

shí èr yuè fù zhì xī yù dū hù qí dū wèi wù jǐ xiào wèi guān

十二月,复置西域都护、骑都尉、戊己校尉官。

gēng chén zhì zì cháng ān jiǎn chí xíng tú cóng jià zhě xíng wǔ yuè

庚辰,至自长安,减弛刑徒从驾者刑五月。

sì nián chūn zhēng yuè běi xiōng nú yòu gǔ lí wáng wū chú jiān zì lì wèi chán yú kuǎn sāi qǐ xiáng

四年春正月,北匈奴右谷蠡王于除鞬自立为单于,款塞乞降。

qiǎn dà jiàng jūn zuǒ xiào wèi gěng kuí shòu xǐ shòu

遣大将军左校尉耿夔授玺绶。

sān yuè guǐ chǒu sī tú yuán ān hōng

三月癸丑,司徒袁安薨。

rùn yuè dīng chǒu tài cháng dīng hóng wèi sī tú

闰月丁丑,太常丁鸿为司徒。

xià sì yuè bǐng chén dà jiàng jūn dòu xiàn hái zhì jīng shī

夏四月丙辰,大将军窦宪还至京师。

liù yuè wù xū shuò rì yǒu shí zhī

六月戊戌朔,日有食之。

bǐng chén jùn guó shí sān dì zhèn

丙辰,郡国十三地震。

dòu xiàn qián tú shì nì

窦宪潜图弑逆。

gēng shēn xìng běi gōng

庚申,幸北宫。

zhào shōu bǔ xiàn dǎng shè shēng xiào wèi guō huáng huáng zi shì zhōng jǔ wèi wèi shān dié dié dì bù bīng xiào wèi lěi

诏收捕宪党射声校尉郭璜,璜子侍中举,卫尉邓叠,叠弟步兵校尉磊。

jiē xià yù sǐ

皆下狱死。

shǐ yè zhě pú yè shōu xiàn dà jiàng jūn yìn shòu qiǎn xiàn jí dì dǔ jǐng jiù guó dào jiē zì shā

使谒者仆射收宪大将军印绶,遣宪及弟笃、景就国,到皆自杀。

shì xià hàn huáng

是夏、旱、蝗。

qiū qī yuè jǐ chǒu tài wèi sòng yóu zuò dǎng xiàn zì shā

秋七月己丑,太尉宋由坐党宪自杀。

bā yuè xīn hài sī kōng rèn wěi hōng

八月辛亥,司空任隗薨。

guǐ chǒu dà sī nóng yǐn mù wèi tài wèi lù shàng shū shì

癸丑,大司农尹睦为太尉,录尚书事。

dīng sì cì gōng qīng yǐ xià zhì zuǒ shǐ qián gǔ gè yǒu chà

丁巳,赐公卿以下至佐史钱、谷各有差。

dōng shí yuè jǐ hài zōng zhèng liú fāng wèi sī kōng

冬十月己亥,宗正刘方为司空。

shí èr yuè rén chén zhào jīn nián jùn guó qiū jià wèi hàn huáng suǒ shāng qí shén sì yǐ shàng wù shōu tián zū chú gǎo

十二月壬辰,诏:"今年郡国秋稼为旱、蝗所伤,其什四以上勿收田租、刍稿;

yǒu bù mǎn zhě yǐ shí chú zhī

有不满者,以实除之。

wǔ líng líng líng lǐ zhōng mán pàn

武陵零陵澧中蛮叛。

shāo dāng qiāng kòu jīn chéng

烧当羌寇金城。

wǔ nián chūn zhēng yuè yǐ hài zōng sì wǔ dì yú míng táng suì dēng líng tái wàng yún wù

五年春正月乙亥,宗祀五帝于明堂,遂登灵台,望云物。

dà shè tiān xià

大赦天下。

wù zǐ qiān shèng wáng kàng hōng

戊子,千乘王伉薨。

xīn mǎo fēng huáng dì wàn suì wèi guǎng zōng wáng

辛卯,封皇帝万岁为广宗王。

èr yuè wù xū zhào yǒu sī shěng jiǎn nèi wài jiù jí liáng zhōu zhū yuàn mǎ

二月戊戌,诏有司省减内外厩及凉州诸苑马。

zì jīng shī lí gōng guǒ yuán shàng lín guǎng chéng yòu xī yǐ jiǎ pín mín zì dé cǎi bǔ bù shōu qí shuì

自京师离宫果园上林广成囿悉以假贫民,恣得采捕,不收其税。

dīng wèi zhào yuē qù nián qiū mài rù shǎo kǒng mín shí bù zú

丁未,诏曰:"去年秋麦入少,恐民食不足。

qí shàng yóu pín bù néng zì jǐ zhě hù kǒu rén shù

其上尤贫不能自给者户口人数。

wǎng zhě jùn guó shàng pín mín yǐ yī lǚ fǔ qín wèi zī ér háo yòu de qí ráo lì

往者郡国上贫民,以衣履釜鬵为赀,而豪右得其饶利。

zhào shū shí hé yù yǒu yǐ yì zhī ér zhǎng lì bù néng gōng qīn fǎn gèng zhēng zhào huì jù lìng shī nóng zuò chóu rǎo bǎi xìng

诏书实核,欲有以益之,而长吏不能躬亲,反更征召会聚,令失农作,愁扰百姓。

ruò fù yǒu fàn zhě èr qiān dàn xiān zuò

若复有犯者,二千石先坐。

jiǎ yín tài fù shān biāo hōng

"甲寅,太傅邓彪薨。

wù wǔ lǒng xī dì zhèn

戊午,陇西地震。

sān yuè wù zǐ zhào yuē xuǎn jǔ liáng cái wéi zhèng zhī běn

三月戊子,诏曰:"选举良才,为政之本。

kē bié xíng néng bì yóu xiāng qū

科别行能,必由乡曲。

ér jùn guó jǔ lì bù jiā jiǎn zé gù xiān dì míng chì zài suǒ lìng shì zhī yǐ zhí nǎi de chōng xuǎn

然而郡国推举官吏,不加选择,所以先帝明白命令有关部门,要在实际工作中试用,合格的才肯任用。

yòu dé xíng yóu yì bù xū jīng zhí zhě bié shǔ zhuàng shàng

又德行尤异,不须经职者,别署状上。

ér xuān bù yǐ lái chū rù jiǔ nián èr qiān dàn céng bù chéng fèng zì xīn cóng hǎo sī lì cì shǐ qì wú jiū chá

而宣布以来,出入九年,二千石曾不承奉,恣心从好,司隶、刺史讫无纠察。

jīn xīn méng shè lìng qiě fù shēn chì hòu yǒu fàn zhě xiǎn míng qí fá

今新蒙赦令,且复申敕,后有犯者,显明其罚。

zài wèi bù yǐ xuǎn jǔ wèi yōu dū chá bù yǐ fā jué wèi fù fēi dú zhōu jùn yě

在位不以选举为忧,督察不以发觉为负,非独州郡也。

shì yǐ shù guān duō fēi qí rén

是以庶官多非其人。

xià mín bèi jiān xié zhī shāng yóu fǎ bù xíng gù yě

下民被奸邪之伤,由法不行故也。

gēng yín qiǎn shǐ zhě fēn háng pín mín jǔ shí liú rǒng kāi cāng zhèn bǐng sān shí yú jùn

"庚寅,遣使者分行贫民,举实流冗,开仓赈禀三十余郡。

xià sì yuè rén zǐ fēng fù líng wáng zhǒng xiōng fáng wèi fù líng wáng

夏四月壬子,封阜陵王种兄鲂为阜陵王。

liù yuè dīng yǒu jùn guó sān yǔ báo

六月丁酉,郡国三雨雹。

qiū jiǔ yuè xīn yǒu guǎng zōng wáng wàn suì hōng wú zi guó chú

秋九月辛酉,广宗王万岁薨,无子,国除。

xiōng nú chán yú wū chú jiān pàn qiǎn zhōng lǎng jiāng rèn shàng tǎo miè zhī

匈奴单于于除鞬叛,遣中朗将任尚讨灭之。

rén wǔ lìng jùn xiàn quàn mín xù shū shí yǐ zhù wǔ gǔ

壬午,令郡县劝民蓄蔬食以助五谷。

qí guān yǒu bēi chí lìng dé cǎi qǔ wù shōu jià shuì èr suì

其官有陂池,令得采取,勿收假税二岁。

dōng shí yuè xīn wèi tài wèi yǐn mù hōng

冬十月辛未,太尉尹睦薨。

shí yī yuè yǐ chǒu tài pú zhāng pú wèi tài wèi

十一月乙丑,太仆张酺为太尉。

shì suì wǔ líng jùn bīng pò pàn mán jiàng zhī

是岁,武陵郡兵破叛蛮,降之。

hù qiāng xiào wèi guàn you tǎo shāo dāng qiāng qiāng nǎi dùn qù

护羌校尉贯友讨烧当羌,羌乃遁去。

nán chán yú ān guó pàn gǔ dōu hòu xǐ zhǎn zhī

南单于安国叛,骨都侯喜斩之。

liù nián chūn zhēng yuè yǒng chāng jiǎo wài yí qiǎn shǐ yì xiàn xī niú dà xiàng

六年春正月,永昌徼外夷遣使译献犀牛、大象。

jǐ mǎo sī tú dīng hóng hōng

己卯,司徒丁鸿薨。

èr yuè yǐ wèi qiǎn yè zhě fēn háng bǐng dài sān hé yǎn jì qīng zhōu pín mín

二月乙未,遣谒者分行禀贷三河、兖、冀、青州贫民。

xǔ yáng hòu mǎ guāng zì shā

许阳侯马光自杀。

dīng wèi sī kōng liú fāng wèi sī tú tài cháng zhāng fèn wèi sī kōng

丁未,司空刘方为司徒,太常张奋为司空。

sān yuè gēng yín zhào liú mín suǒ guò jùn guó jiē shí bǐng zhī qí yǒu fàn mài zhě wù chū zū shuì yòu yù jiù jiàn hái guī zhě fù yī suì tián zū gēng fù

三月庚寅,诏流民所过郡国皆实禀之,其有贩卖者勿出租税,又欲就贱还归者,复一岁田租、更赋。

bǐng yín zhào yuē zhèn yǐ miǎo mò chéng fèng hóng liè

丙寅,诏曰:"朕以眇末,承奉鸿烈。

yīn yáng bù hé shuǐ hàn wéi dù jì hé zhī yù xiōng jǐn liú wáng ér wèi huò zhōng yán zhì móu suǒ yǐ kuāng jiù zhī cè

阴阳不和,水旱违度,济、河之域,凶馑流亡,而未获忠言至谋,所以匡救之策。

wù mèi yǒng tàn yòng sī kǒng jiù

寤寐永叹,用思孔疚。

wéi guān rén bù dé yú shàng lí mín bù ān yú xià yǒu sī bù niàn kuān hé ér jìng wèi kē kè fù àn bù jí yǐ fáng mín shì shén fēi suǒ yǐ shàng dàng tiān xīn xià jì yuán yuán yě

惟官人不得于上,黎民不安于下,有司不念宽和,而竞为苛刻,覆案不急,以妨民事,甚非所以上当天心,下济元元也。

sī de zhōng liáng zhī shì yǐ fǔ zhèn zhī bù dǎi

思得忠良之士,以辅朕之不逮。

qí lìng sān gōng zhōng èr qiān dàn èr qiān dàn nèi jùn shǒu xiāng jǔ xián liáng fāng zhèng néng zhí yán jí jiàn zhī shì gè yī rén

其令三公、中二千石、二千石、内郡守相举贤良方正、能直言极谏之士各一人。

zhāo yán xué pī yōu yǐn qiǎn yì gōng chē zhèn jiāng xī tīng yān

昭岩穴,披幽隐,遣诣公车,朕将悉听焉。

dì nǎi qīn lín cè wèn xuǎn bǔ láng lì

"帝乃亲临策问,选补郎吏。

xià sì yuè shǔ jùn jiǎo wài qiāng lǜ zhǒng rén qiǎn shǐ nèi fù

夏四月,蜀郡徼外羌率种人遣使内附。

wǔ yuè chéng yáng wáng shū hōng wú zi guó chú

五月,城阳王淑薨,无子,国除。

liù yuè jǐ yǒu chū lìng fú bì jìn rì

六月己酉,初令伏闭尽日。

qiū qī yuè jīng shī hàn

秋七月,京师旱。

zhào zhōng dōu guān tú gè chú bàn xíng zhé qí wèi jìng wǔ yuè yǐ xià jiē miǎn qiǎn

诏中都官徒各除半刑,谪其未竟,五月已下皆免遣。

dīng sì xìng luò yáng sì lù qiú tú jǔ yuān yù

丁巳,幸洛阳寺,录囚徒,举冤狱。

shōu luò yáng lìng xià yù dǐ zuì sī lì xiào wèi hé nán yǐn jiē zuǒ jiàng

收洛阳令下狱抵罪,司隶校尉、河南尹皆左降。

wèi jí hái gōng ér shù yǔ

未及还宫而澍雨。

xī yù dū hù bān chāo dà pò yān qí yù lí zhǎn qí wáng

西域都护班超大破焉耆、尉犁,斩其王。

zì shì xī yù xiáng fú nà zhì zhě wǔ shí yú guó

自是西域降服,纳质者五十余国。

nán chán yú ān guó cóng dì zi féng hóu lǜ pàn hú wáng chū sài

南单于安国从弟子逢侯率叛胡亡出塞。

jiǔ yuè guǐ chǒu yǐ guāng lù xūn shān hóng xíng chē qí jiāng jūn shì yǔ yuè qí xiào wèi féng zhù xíng dù liáo jiāng jūn zhū huī shǐ xiōng nú zhōng láng jiàng dù chóng tǎo zhī

九月癸丑,以光禄勋邓鸿行车骑将军事,与越骑校尉冯柱、行度辽将军朱徽、使匈奴中郎将杜崇讨之。

dōng shí yī yuè hù wū huán xiào wèi rèn shàng lǜ wū huán xiān bēi dà pò féng hóu féng zhù qiǎn bīng zhuī jī fù pò zhī

冬十一月,护乌桓校尉任尚率乌桓、鲜卑,大破逢侯,冯柱遣兵追击,复破之。

zhào yǐ bó hǎi jùn shǔ jì zhōu

诏以勃海郡属冀州。

wǔ líng lóu zhōng mán pàn jùn bīng tǎo píng zhī

武陵溇中蛮叛,郡兵讨平之。

qī nián chūn zhēng yuè xíng chē qí jiāng jūn shān hóng dù liáo jiāng jūn zhū huī zhōng láng jiàng dù chóng jiē xià yù sǐ

七年春正月,行车骑将军邓鸿、度辽将军朱徽、中郎将杜崇皆下狱死。

xià sì yuè xīn hài shuò rì yǒu shí zhī

夏四月辛亥朔,日有食之。

dì yǐn jiàn gōng qīng wèn dé shī lìng jiāng dài fū yù shǐ yè zhě bó shì yì láng láng guān huì tíng zhōng gè yán fēng shì

帝引见公卿问得失,令将、大夫、御史、谒者、博士、议郎、郎官会廷中,各言封事。

zhào yuē yuán shǒu bù míng huà liú wú liáng zhèng shī yú mín zhé jiàn yú tiān

诏曰:"元首不明,化流无良,政失于民,谪见于天。

shēn wéi zhù shì wǔ jiào zài kuān shì yǐ jiù diǎn yīn xiào lián zhī jǔ yǐ qiú qí rén

深惟庶事,五教在宽,是以旧典因孝廉之举,以求其人。

yǒu sī xiáng xuǎn láng guān kuān bó yǒu móu cái rèn diǎn chéng zhě sān shí rén

有司详选郎官宽博有谋、才任典城者三十人。

jì ér xī yǐ suǒ xuǎn láng chū bǔ zhǎng xiāng

"既而悉以所选郎出补长、相。

wǔ yuè xīn mǎo gǎi qiān shèng guó wéi lè ān guó

五月辛卯,改千乘国为乐安国。

liù yuè bǐng yín pèi wáng dìng hōng

六月丙寅,沛王定薨。

qiū qī yuè yǐ sì yì yáng dì liè

秋七月乙巳,易阳地裂。

jiǔ yuè guǐ mǎo jīng shī dì zhèn

九月癸卯,京师地震。

bā nián chūn èr yuè jǐ chǒu lì guì rén yīn shì wèi huáng hòu

八年春二月己丑,立贵人阴氏为皇后。

cì tiān xià nán zǐ jué rén èr jí sān lǎo xiào tì lì tián sān jí mín wú míng shù jí liú mín yù zhàn zhě yī jí

赐天下男子爵,人二级,三老、孝悌、力田三级,民无名数及流民欲占者一级;

guān guǎ gū dú dǔ lóng pín bù néng zì cún zhě sù rén wǔ hú

鳏、寡、孤、独、笃癃,贫不能自存者粟,人五斛。

xià sì yuè guǐ hài lè chéng wáng dǎng hōng

夏四月癸亥,乐成王党薨。

jiǎ zǐ zhào zhèn dài bīng zhōu sì jùn pín mín

甲子,诏赈贷并州四郡贫民。

wǔ yuè hé nèi chén liú huáng

五月,河内、陈留蝗。

nán xiōng nú yòu wēn yú dú wáng pàn wèi kòu

南匈奴右温禺犊王叛,为寇。

qiū qī yuè xíng dù liáo jiāng jūn páng fèn yuè qí xiào wèi féng zhù zhuī tǎo zhī zhǎn yòu wēn yú dú wáng

秋七月,行度辽将军庞奋、越骑校尉冯柱追讨之,斩右温禺犊王。

chē shī hòu wáng pàn jī qí qián wáng

车师后王叛,击其前王。

bā yuè xīn yǒu yǐn zhòu

八月辛酉,饮酎。

zhào jùn guó zhōng dōu guān xì qiú jiǎn sǐ yī děng yì dūn huáng shù

诏郡国中都官系囚减死一等,诣敦煌戍。

qí fàn dà nì mù xià cán shì

其犯大逆,募下蚕室;

qí nǚ zǐ gōng

其女子宫。

zì sǐ zuì yǐ xià zhì sī kòu jí wáng mìng zhě rù shú gè yǒu chà

自死罪已下,至司寇及亡命者入赎,各有差。

jiǔ yuè jīng shī huáng

九月,京师蝗。

lì mín yán shì zhě duō guī zé yǒu sī

吏民言事者,多归责有司。

zhào yuē huáng chóng zhī yì dài bù xū shēng wàn fāng yǒu zuì zài yú yī rén ér yán shì zhě zhuān jiù zì xià fēi zhù wǒ zhě yě

诏曰:"蝗虫之异,殆不虚生,万方有罪,在予一人,而言事者专咎自下,非助我者也。

zhèn wù mèi tōng jīn sī mǐ yōu xìn

朕寤寐恫矜,思弭忧衅。

xī chu yán wú zāi ér jù chéng wáng chū jiāo ér fǎn fēng

昔楚严无灾而惧,成王出郊而反风。

jiāng hé yǐ kuāng zhèn bù dǎi yǐ sāi zāi biàn

将何以匡朕不逮,以塞灾变?

bǎi liáo shī yǐn miǎn xiū jué zhí cì shǐ èr qiān dàn xiáng xíng pì lǐ yuān nüè xù guān guǎ qín gū ruò sī wéi zhì zāi xìng huáng zhī jiù

百僚师尹,勉修厥职,刺史、二千石详刑辟,理冤虐,恤鳏寡,矜孤弱,思惟致灾兴蝗之咎。

gēng zǐ fù zhì guǎng yáng jùn

"庚子,复置广阳郡。

dōng shí yuè yǐ chǒu běi hǎi wáng wēi yǒu zuì zì shā

冬十月乙丑,北海王威有罪自杀。

shí èr yuè xīn hài chén wáng xiàn hōng

十二月辛亥,陈王羡薨。

dīng sì nán gōng xuān shì diàn huǒ

丁巳,南宫宣室殿火。

jiǔ nián chūn zhēng yuè yǒng chāng jiǎo wài mán yí jí dǎn guó zhòng yì fèng gòng

九年春正月,永昌徼外蛮夷及掸国重译奉贡。

sān yuè gēng chén lǒng xī dì zhèn

三月庚辰,陇西地震。

guǐ sì jǐ nán wáng kāng hōng

癸巳,济南王康薨。

xī yù zhǎng shǐ wáng lín jī chē shī hòu wáng zhǎn zhī

西域长史王林击车师后王,斩之。

xià sì yuè dīng mǎo fēng lè chéng wáng dǎng zi xún wéi lè chéng wáng

夏四月丁卯,封乐成王党子巡为乐成王。

liù yuè huáng hàn

六月,蝗、旱。

wù chén zhào jīn nián qiū jià wèi huáng chóng suǒ shāng jiē wù shōu zū gèng chú gǎo

戊辰,诏:"今年秋稼为蝗虫所伤,皆勿收租、更、刍稿;

ruò yǒu suǒ sǔn shī yǐ shí chú zhī yú dāng shōu zū zhě yì bàn rù

若有所损失,以实除之,余当收租者亦半入。

qí shān lín ráo lì bēi chí yú cǎi yǐ shàn yuán yuán wù shōu jià shuì

其山林饶利,陂池渔采,以赡元元,勿收假税。

qiū qī yuè huáng chóng fēi guò jīng shī

秋七月,蝗虫飞过京师。

bā yuè xiān bēi kòu féi rú liáo dōng tài shǒu jì cān xià yù sǐ

八月,鲜卑寇肥如,辽东太守祭参下狱死。

rùn yuè xīn sì huáng tài hòu dòu shì bēng

闰月辛巳,皇太后窦氏崩。

bǐng shēn zàng zhāng dé huáng hòu

丙申,葬章德皇后。

shāo dāng qiāng kòu lǒng xī shā zhǎng lì qiǎn xíng zhēng xi jiāng jūn liú shàng yuè qí xiào wèi zhào shì děng tǎo pò zhī

烧当羌寇陇西,杀长吏,遣行征西将军刘尚、越骑校尉赵世等讨破之。

jiǔ yuè gēng shēn sī tú liú fāng cè miǎn zì shā

九月庚申,司徒刘方策免,自杀。

jiǎ zǐ zhuī zūn huáng bǐ liáng guì rén wèi huáng tài hòu

甲子,追尊皇妣梁贵人为皇太后。

dōng shí yuè yǐ yǒu gǎi zàng gōng huái liáng huáng hòu yú xī líng

冬十月乙酉,改葬恭怀梁皇后于西陵。

shí yī yuè guǐ mǎo guāng lù xūn hé nán lǚ gài wèi sī tú

十一月癸卯,光禄勋河南吕盖为司徒。

shí èr yuè bǐng yín sī kōng zhāng fèn ba

十二月丙寅,司空张奋罢。

rén shēn tài pú hán léng wèi sī kōng

壬申,太仆韩棱为司空。

jǐ chǒu fù zhì ruò lú yù guān

己丑,复置若庐狱官。

shí nián chūn sān yuè rén xū zhào yuē dī fáng gōu qú suǒ yǐ shùn zhù dì lǐ tōng lì yōng sè

十年春三月壬戌,诏曰:"堤防沟渠,所以顺助地理,通利壅塞。

jīn fèi màn xiè chí bù yǐ wèi fù

今废慢懈弛,不以为负。

cì shǐ èr qiān dàn qí suí yí shū dǎo

刺史、二千石其随宜疏导。

wù yīn yuán wàng fā yǐ wéi fán rǎo jiāng xiǎn xíng qí fá

勿因缘妄发,以为烦扰,将显行其罚。

xià wǔ yuè jīng shī dà shuǐ

夏五月,京师大水。

qiū qī yuè jǐ sì sī kōng hán léng hōng

秋七月己巳,司空韩棱薨。

bā yuè bǐng zǐ tài cháng tài shān cháo kān wèi sī kōng

八月丙子,太常太山巢堪为司空。

jiǔ yuè gēng xū fù zhì lǐn xī guān

九月庚戌,复置廪牺官。

dōng shí yuè wǔ zhōu yǔ shuǐ

冬十月,五州雨水。

shí èr yuè shāo dāng qiāng háo mí táng děng lǜ zhǒng rén yì què gòng xiàn

十二月,烧当羌豪迷唐等率种人诣阙贡献。

wù yín liáng wáng chàng hōng

戊寅,梁王畅薨。

shí yī nián chūn èr yuè qiǎn shǐ xún háng jùn guó bǐng dài bèi zāi hài bù néng zì cún zhě lìng de yú cǎi shān lín chí zé bù shōu jià shuì

十一年春二月,遣使循行郡国,禀贷被灾害不能自存者,令得渔采山林池泽,不收假税。

bǐng wǔ zhào jùn guó zhōng dōu guān tú jí dǔ lóng lǎo xiǎo nǚ tú gè chú bàn xíng qí wèi jìng sān yuè zhě jiē miǎn guī tián lǐ

丙午,诏郡国中都官徒及笃癃老小女徒各除半刑,其未竟三月者,皆免归田里。

xià sì yuè bǐng yín dà shè tiān xià

夏四月丙寅,大赦天下。

jǐ sì fù zhì yòu xiào wèi guān

己巳,复置右校尉官。

qiū qī yuè xīn mǎo zhào yuē lì mín yú tiě hòu sǐ shāng shēng shì yǐ jiù lìng jié zhī zhì dù

秋七月辛卯,诏曰:"吏民逾僣,厚死伤生,是以旧令节之制度。

qīng zhě guì qī jìn qīn bǎi liáo shī yǐn mò kěn lǜ cóng yǒu sī bù jǔ dài fàng rì shén

顷者贵戚近亲,百僚师尹,莫肯率从,有司不举,怠放日甚。

yòu shāng gǔ xiǎo mín huò wàng fǎ jìn qí qiǎo mí huò liú jī gōng xíng

又商贾小民,或忘法禁,奇巧靡货,流积公行。

qí zài wèi fàn zhě dāng xiān jǔ zhèng

其在位犯者,当先举正。

shì dào xiǎo mín dàn qiě shēn míng xiàn gāng wù yīn kē lìng jiā nüè léi ruò

市道小民,但且申明宪纲,勿因科令,加虐羸弱。

shí èr nián chūn èr yuè máo niú jiǎo wài bái láng jù báo yí lǜ zhǒng rén nèi shǔ

十二年春二月,旄牛徼外白狼、𫎌薄夷率种人内属。

zhào dài bèi zāi zhū jùn mín zhòng liáng

诏贷被灾诸郡民种粮。

cì xià pín guān guǎ gū dú bù néng zì cún zhě jí jùn guó liú mín tīng rù bēi chí yú cǎi yǐ zhù shū shí

赐下贫、鳏、寡、孤、独、不能自存者,及郡国流民,听入陂池渔采,以助蔬食。

sān yuè bǐng shēn zhào yuē bǐ nián bù dēng bǎi xìng xū kuì

三月丙申,诏曰:"比年不登,百姓虚匮。

jīng shī qù dōng wú sù xuě jīn chūn wú shù yǔ lí mín liú lí kùn yú dào lù

京师去冬无宿雪,今春无澍雨,黎民流离,困于道路。

zhèn tòng xīn jí shǒu mǐ zhī suǒ jì

朕痛心疾首,靡知所济。

zhān yǎng hào tiān hé gū jīn rén

'瞻仰昊天,何辜今人?

sān gōng zhèn zhī fù xīn ér wèi huò chéng tiān ān mín zhī cè

'三公,朕之腹心,而未获承天安民之策。

shù zhào yǒu sī wu zé liáng lì

数诏有司,务择良吏。

jīn yóu bù gǎi jìng wèi kē bào qīn chóu xiǎo mín yǐ qiú xū míng wěi rèn xià lì jiǎ shì xíng yá

今犹不改,竞为苛暴,侵愁小民,以求虚名,委任下吏,假势行邪。

shì yǐ lìng xià ér jiān shēng jìn zhì ér zhà qǐ

是以令下而奸生,禁至而诈起。

qiǎo fǎ xī lǜ shì wén zēng cí huò xíng yú yán zuì chéng hu shǒu zhèn shèn bìng yān

巧法析律,饰文增辞,货行于言,罪成乎手,朕甚病焉。

gōng qīng bù sī zhù míng hào wù jiāng hé yǐ jiù qí jiù fá

公卿不思助明好恶,将何以救其咎罚?

jiù fá jì zhì fù lìng zāi jí xiǎo mín

咎罚既至,复令灾及小民。

ruò shàng xià tóng xīn shù huò yǒu liáo

若上下同心,庶或有廖。

qí cì tiān xià nán zǐ jué rén èr jí sān lǎo xiào tì lì tián sān jí mín wú míng shù jí liú mín yù zhàn zhě rén yī jí

其赐天下男子爵,人二级,三老、孝悌、力田三级,民无名数及流民欲占者人一级;

guān guǎ gū dú dǔ lóng pín bù néng zì cún zhě sù rén sān hú

鳏、寡、孤、独、笃癃、贫不能自存者粟,人三斛。

rén zǐ cì bó shì yuán dì zǐ zài tài xué zhě bù rén sān pǐ

"壬子,赐博士员弟子在太学者布,人三匹。

xià sì yuè rì nán xiàng lín mán yí fǎn jùn bīng tǎo pò zhī

夏四月,日南象林蛮夷反,郡兵讨破之。

rùn yuè zhèn dài dūn huáng zhāng yè wǔ yuán mín xià pín zhě gǔ

闰月,赈贷敦煌、张掖、五原民下贫者谷。

wù chén zǐ guī shān bēng

戊辰,秭归山崩。

liù yuè wǔ yáng dà shuǐ cì bèi shuǐ zāi yóu pín zhě gǔ rén sān hú

六月,舞阳大水,赐被水灾尤贫者谷,人三斛。

qiū qī yuè xīn hài shuò rì yǒu shí zhī

秋七月辛亥朔,日有食之。

jiǔ yuè wù wǔ tài wèi zhāng pú miǎn

九月戊午,太尉张酺免。

bǐng yín dà sī nóng zhāng yǔ wèi tài wèi

丙寅,大司农张禹为太尉。

dōng shí yī yuè xī yù méng qí dōu lēi èr guó qiǎn shǐ nèi fù cì qí wáng jīn yìn zǐ shòu

冬十一月,西域蒙奇、兜勒二国遣使内附,赐其王金印紫绶。

shì suì shāo dāng qiāng fù pàn

是岁,烧当羌复叛。

shí sān nián chūn zhēng yuè dīng chǒu dì xìng dōng guān lǎn shū lín yuè piān jí bó xuǎn shù yì zhī shì yǐ chōng qí guān

十三年春正月丁丑,帝幸东观,览书林,阅篇籍,博选术艺之士以充其官。

èr yuè rèn chéng wáng shàng hōng

二月,任城王尚薨。

bǐng wǔ zhèn dài zhāng yè jū yán shuò fāng rì nán pín mín jí gū guǎ léi ruò bù néng zì cún zhě

丙午,赈贷张掖、居延、朔方、日南贫民及孤、寡、羸弱不能自存者。

qiū bā yuè zhào xiàng lín mín shī nóng sāng yè zhě zhèn dài zhòng liáng bǐng cì xià pín gǔ shí

秋八月,诏象林民失农桑业者,赈贷种粮,禀赐下贫谷食。

jǐ hài běi gōng shèng zhuàn mén gé huǒ

己亥,北宫盛馔门阁火。

hù qiāng xiào wèi zhōu wěi jī shāo dāng qiāng pò zhī jīng zhōu yǔ shuǐ

护羌校尉周鲔击烧当羌,破之,荆州雨水。

jiǔ yuè rén zǐ zhào yuē jīng zhōu bǐ suì bù jié jīn zī yín shuǐ wéi hài yú suī pō dēng ér duō bù jūn jiā shēn wéi sì mín nóng shí zhī běn cǎn rán huái jīn

九月壬子,诏曰:"荆州比岁不节,今兹淫水为害,余虽颇登,而多不均浃,深惟四民农食之本,惨然怀矜。

qí jīn tiān xià bàn rù jīn nián tián zū chú gǎo

其今天下半入今年田租、刍稿;

yǒu yi yǐ shí chú zhě rú gù shì

有宜以实除者,如故事。

pín mín jiǎ zhǒng shí jiē wù shōu zhài

贫民假种食,皆勿收责。

dōng shí yī yuè ān xī guó qiǎn shǐ xiàn shī zǐ jí tiáo zhī dà jué

冬十一月,安息国遣使献师子及条枝大爵。

bǐng chén zhào yuē yōu bìng liáng zhōu hù kǒu lǜ shǎo biān yì zhòng jù shù xiū liáng lì jìn shì lù xiá

丙辰,诏曰:"幽、并、凉州户口率少,边役众剧,束修良吏,进仕路狭。

fǔ jiē yí dí yǐ rén wéi běn

抚接夷狄,以人为本。

qí lìng yuán biān jùn kǒu shí wàn yǐ shàng suì jǔ xiào lián yī rén

其令缘边郡口十万以上,岁举孝廉一人;

bù mǎn shí wàn èr suì jǔ yī rén

不满十万,二岁举一人;

wǔ wàn yǐ xià sān suì jǔ yī rén

五万以下,三岁举一人。

xiān bēi kòu yòu běi píng suì rù yú yáng yú yáng tài shǒu jī pò zhī

"鲜卑寇右北平,遂入渔阳,渔阳太守击破之。

wù chén sī tú lǚ gài ba

戊辰,司徒吕盖罢。

shí èr yuè dīng chǒu guāng lù xūn lǔ gōng wèi sī tú

十二月丁丑,光禄勋鲁恭为司徒。

xīn mǎo wū mán pàn kòu nán jùn

辛卯,巫蛮叛,寇南郡。

shí sì nián chūn èr yuè yǐ mǎo dōng hǎi wáng zhèng hōng

十四年春二月乙卯,东海王政薨。

shàn xiū gù xī hǎi jùn xǐ jīn chéng xī bù dū wèi yǐ shù zhī

缮修故西海郡,徙金城西部都尉以戍之。

sān yuè wù chén lín pì yōng xiǎng shè dà shè tiān xià

三月戊辰,临辟雍,飨射,大赦天下。

xià sì yuè qiǎn shǐ zhě dū jīng zhōu bīng tǎo wū mán pò jiàng zhī

夏四月,遣使者督荆州兵讨巫蛮,破降之。

gēng chén zhèn dài zhāng yè jū yán dūn huáng wǔ yuán hàn yáng kuài jī liú mín xià pín gǔ gè yǒu chà

庚辰,赈贷张掖、居延、敦煌、五原、汉阳、会稽流民下贫谷,各有差。

wǔ yuè dīng wèi chū zhì xiàng lín jiāng bīng cháng shǐ guān

五月丁未,初置象林将兵长史官。

liù yuè xīn mǎo fèi huáng hòu yīn shì hòu fù tè jìn gāng zì shā

六月辛卯,废皇后阴氏,后父特进纲自杀。

qiū qī yuè jiǎ yín zhào fù xiàng lín xiàn gēng fù tián zū chú gǎo èr suì

秋七月甲寅,诏复象林县更赋、田租、刍稿二岁。

rén zǐ cháng shān wáng cè hōng

壬子,常山王侧薨。

shì qiū sān zhōu yǔ shuǐ

是秋,三州雨水。

dōng shí yuè jiǎ shēn zhào yǎn yù jīng zhōu jīn nián shuǐ yǔ yín guò duō shāng nóng gōng

冬十月甲申,诏:"兖、豫、荆州今年水雨淫过,多伤农功。

qí lìng bèi hài shén sì yǐ shàng jiē bàn rù tián zū chú gǎo

其令被害什四以上皆半入田租、刍稿;

qí bù mǎn zhě yǐ shí chú zhī

不及此数的照实际情况减免。

xīn mǎo lì guì rén shān shì wèi huáng hòu

"辛卯,立贵人邓氏为皇后。

dīng yǒu sī kōng cháo kān ba

丁酉,司空巢堪罢。

shí yī yuè guǐ mǎo dà sī nóng xú fáng wèi sī kōng

十一月癸卯,大司农徐防为司空。

shì suì chū fù jùn guó shàng jì bǔ láng guān

是岁,初复郡国上计补郎官。

shí wǔ nián chūn rùn yuè yǐ wèi zhào liú mín yù hái guī běn ér wú liáng shí zhě guò suǒ shí bǐng zhī jí bìng jiā zhì yī yào

十五年春闰月乙未,诏流民欲还归本而无粮食者,过所实禀之,疾病加致医药;

qí bù yù hái guī zhě wù qiáng

其不欲还归者,勿强。

èr yuè zhào bǐng dài yǐng chuān rǔ nán chén liú jiāng xià liáng guó dūn huáng pín mín

二月,诏禀贷颍川、汝南、陈留、江夏、梁国、敦煌贫民。

xià sì yuè jiǎ zǐ huì rì yǒu shí zhī

夏四月甲子晦,日有食之。

wǔ yuè wù yín nán yáng dà fēng

五月戊寅,南阳大风。

liù yuè zhào lìng bǎi xìng guān guǎ yú cǎi bēi chí wù shōu jià shuì èr suì

六月,诏令百姓鳏、寡渔采陂池,勿收假税二岁。

qiū qī yuè bǐng yín jǐ nán wáng cuò hōng

秋七月丙寅,济南王错薨。

fù zhì zhuō jùn gù ān tiě guān

复置涿郡故安铁官。

jiǔ yuè rén wǔ nán xún shòu qīng hé wáng qìng jì běi wáng shòu hé jiān wáng kāi bìng cóng

九月壬午,南巡狩,清河王庆、济北王寿、河间王开并从。

cì suǒ guò èr qiān dàn zhǎng lì yǐ xià sān lǎo guān shǔ jí mín bǎi nián zhě qián bù gè yǒu chà

赐所过二千石长吏以下、三老、官属及民百年者钱、布,各有差。

shì qiū sì zhōu yǔ shuǐ

是秋,四州雨水。

dōng shí yuè wù shēn xìng zhāng líng cí jiù zhái

冬十月戊申,幸章陵,祠旧宅。

guǐ chǒu cí yuán miào huì zōng shì yú jiù lú láo cì zuò yuè

癸丑,祠园庙,会宗室于旧庐,劳赐作乐。

wù wǔ jìn xìng yún mèng lín hàn shuǐ ér hái

戊午,进幸云梦,临汉水而还。

shí yī yuè jiǎ shēn chē jià hái gōng cì cóng chén jí liú zhě gōng qīng yǐ xià qián bù gè yǒu chà

十一月甲申,车驾还宫,赐从臣及留者公卿以下钱、布,各有差。

shí èr yuè gēng zǐ láng yá wáng yǔ hōng

十二月庚子,琅邪王宇薨。

yǒu sī zòu yǐ wéi xià zhì zé wēi yīn qǐ mí cǎo sǐ kě yǐ jué xiǎo shì

有司奏,以为夏至则微阴起,靡草死,可以决小事。

shì suì chū lìng jùn guó yǐ rì běi zhì àn báo xíng

是岁,初令郡国以日北至案薄刑。

shí liù nián chūn zhēng yuè jǐ mǎo zhào pín mín yǒu tián yè ér yǐ kuì fá bù néng zì nóng zhě dài zhòng liáng

十六年春正月己卯,诏贫民有田业而以匮乏不能自农者,贷种粮。

èr yuè jǐ wèi zhào yǎn yù xú jì sì zhōu bǐ nián yǔ duō shāng jia jìn gū jiǔ

二月己未,诏兖、豫、徐、冀四州比年雨多伤稼,禁沽酒。

xià sì yuè qiǎn sān fǔ yuàn fēn háng sì zhōu pín mín wú yǐ gēng zhě wèi gù lí niú zhí

夏四月,遣三府掾分行四州,贫民无以耕者,为雇犁牛直。

wǔ yuè rén wǔ zhào wáng shāng hōng

五月壬午,赵王商薨。

qiū qī yuè hàn

秋七月,旱。

wù wǔ zhào yuē jīn qiū jià fāng suì ér hàn yún yǔ bù zhān yí lì xíng cǎn kè bù xuān ēn zé wàng jū wú zuì yōu bì liáng shàn suǒ zhì

戊午,诏曰:"今秋稼方穗而旱,云雨不沾,疑吏行惨刻,不宣恩泽,妄拘无罪,幽闭良善所致。

qí yī qiè qiú tú yú fǎ yí zhě wù jué yǐ fèng qiū lìng

其一切囚徒于法疑者勿决,以奉秋令。

fāng chá fán kē zhī lì xiǎn míng qí fá

方察烦苛之吏,显明其罚。

xīn yǒu sī tú lǔ gōng miǎn

"辛酉,司徒鲁恭免。

gēng wǔ guāng lù xūn zhāng pú wèi sī tú

庚午,光禄勋张酺为司徒。

xīn sì zhào jīn tiān xià jiē bàn rù jīn nián tián zū chú gǎo

辛巳,诏今天下皆半入今年田租、刍稿;

qí bèi zāi hài zhě yǐ shí chú zhī

其被灾害者,以实除之。

pín mín shòu dài zhòng liáng jí tián zū chú gǎo jiē wù shōu zhài

贫民受贷种粮及田租、刍稿,皆勿收责。

bā yuè jǐ yǒu sī tú zhāng pú hōng

八月己酉,司徒张酺薨。

dōng shí yuè xīn mǎo sī kōng xú fáng wèi sī tú dà hóng lú chén chǒng wèi sī kōng

冬十月辛卯,司空徐防为司徒,大鸿胪陈宠为司空。

shí yī yuè jǐ chǒu xíng xìng gōu shì dēng bǎi pí shān cì bǎi guān cóng chén bù gè yǒu chà

十一月己丑,行幸缑氏,登百岯山,赐百官从臣布,各有差。

běi xiōng nú qiǎn shǐ chēng chén gòng xiàn

北匈奴遣使称臣贡献。

shí èr yuè fù zhì liáo dōng xī bù dū wèi guān

十二月,复置辽东西部都尉官。

yuán xìng yuán nián chūn zhèng yuè wù wǔ yǐn sān shǔ láng zhào jiàn jìn zhōng xuǎn chú qī shí wǔ rén bǔ yè zhě zhǎng xiāng

元兴元年春正月戊午,引三署郎召见禁中,选除七十五人,补谒者、长、相。

gāo gōu lí kòu jùn jiè

高句骊寇郡界。

xià sì yuè gēng wǔ dà shè tiān xià gǎi yuán yuán xìng

夏四月庚午,大赦天下,改元元兴。

zōng shì yǐ zuì jué zhě xī fù shǔ jí

宗室以罪绝者,悉复属籍。

wǔ yuè guǐ yǒu yōng dì liè

五月癸酉,雍地裂。

qiū jiǔ yuè liáo dōng tài shǒu gěng kuí jī mò rén pò zhī

秋九月,辽东太守耿夔击貊人,破之。

dōng shí èr yuè xīn wèi dì bēng yú zhāng dé qián diàn nián èr shí qī

冬十二月辛未,帝崩于章德前殿,年二十七。

lì huáng zǐ lóng wèi huáng tài zǐ

立皇子隆为皇太子。

cì tiān xià nán zǐ jué rén èr jí sān lǎo xiào tì lì tián rén sān jí mín wú míng shù jí liú mín yù zhàn zhě rén yī jí

赐天下男子爵,人二级,三老、孝悌、力田人三级,民无名数及流民欲占者人一级;

guān guǎ gū dú dǔ lóng pín bù néng zì cún zhě sù rén sān hú

鳏、寡、孤、独、笃癃、贫不能自存者粟,人三斛。

zì dòu xiàn zhū hòu dì gōng qīn wàn jī

自窦宪诛后,帝躬亲万机。

měi yǒu zāi yì zhé yán wèn gōng qīng jí yán dé shī

每有灾异,辄延问公卿,极言得失。

qián hòu fú ruì bā shí yī suǒ zì chēng dé bó jiē yì ér bù xuān

前后符瑞八十一所,自称德薄,皆抑而不宣。

jiù nán hǎi xiàn lóng yǎn lì zhī shí lǐ yī zhì wǔ lǐ yī hou bēn téng zǔ xiǎn sǐ zhě jì lù

旧南海献龙眼、荔支,十里一置,五里一候,奔腾阻险,死者继路。

shí lín wǔ zhǎng rǔ nán táng qiāng xiàn jiē nán hǎi nǎi shàng shū chén zhuàng

时临武长汝南唐羌,县接南海,乃上书陈状。

dì xià zhào yuē yuǎn guó zhēn xiū běn yǐ jiàn fèng zōng miào gǒu yǒu shāng hài qǐ ài mín zhī běn

帝下诏曰:"远国珍羞,本以荐奉宗庙,苟有伤害,岂爱民之本。

qí chì tài guān wù fù shòu xiàn

其敕太官勿复受献。

yóu shì suì shěng yān

"由是遂省焉。

lùn yuē zì zhōng xīng yǐ hòu dǎi yú yǒng yuán suī pō yǒu chí zhāng ér jù cún bù rǎo shì yǐ qí mín suì zēng pì tǔ shì guǎng

论曰:自中兴以后,逮于永元,虽颇有弛张,而俱存不扰,是以齐民岁增,辟土世广。

piān shī chū sài zé mò běi de kōng

偏师出塞,则漠北地空;

dū hù xi zhǐ zé tōng yì sì wàn

都护西指,则通译四万。

qǐ qí dào yuǎn sān dài shù zhǎng qián shì

岂其道远三代,术长前世?

jiāng fú pàn qù lái zì yǒu shù yě

将服叛去来,自有数也?

xiào shāng huáng dì huì lóng hé dì shǎo zǐ yě

孝殇皇帝讳隆,和帝少子也。

yuán xìng yuán nián shí èr yuè xīn wèi yè jí huáng dì wèi shí dàn yù bǎi yú rì

元兴元年十二月辛未夜,即皇帝位,时诞育百余日。

zūn huáng hòu yuē huáng tài hòu tài hòu lín cháo

尊皇后曰皇太后,太后临朝。

běi xiōng nú qiǎn shǐ chēng chén yì dūn huáng fèng xiàn

北匈奴遣使称臣,诣敦煌奉献。

yán píng yuán nián chūn zhèng yuè xīn mǎo tài wèi zhāng yǔ wèi tài fù

延平元年春正月辛卯,太尉张禹为太傅。

sī tú xú fáng wèi tài wèi cān lù shàng shū shì bǎi guān zǒng jǐ yǐ tīng

司徒徐防为太尉,参录尚书事,百官总己以听。

fēng huáng xiōng shèng wèi píng yuán wáng

封皇兄胜为平原王。

guǐ mǎo dāng lù xūn liáng wěi wèi sī tú

癸卯,当禄勋梁鲔为司徒。

sān yuè jiǎ shēn zàng xiào hé huáng dì yú shèn líng zūn miào yuē mù zōng

三月甲申,葬孝和皇帝于慎陵,尊庙曰穆宗。

bǐng xū qīng hé wáng qìng jì běi wáng shòu hé jiān wáng kāi cháng shān wáng zhāng shǐ jiù guó

丙戌,清河王庆、济北王寿、河间王开、常山王章始就国。

xià sì yuè gēng shēn zhào ba sì guān bù zài sì diǎn zhě

夏四月庚申,诏罢祀官不在祀典者。

xiān bēi kòu yú yáng yú yáng tài shǒu zhāng xiǎn zhuī jī zhàn méi

鲜卑寇渔阳,渔阳太守张显追击,战没。

bǐng yín yǐ hǔ bēn zhōng láng jiàng shān zhì wèi chē qí jiāng jūn

丙寅,以虎贲中郎将邓骘为车骑将军。

sī kōng chén chǒng hōng

司空陈宠薨。

wǔ yuè xīn mǎo huáng tài hòu zhào yuē huáng dì yòu chōng chéng tǒng hóng yè zhèn qiě quán zuǒ zhù tīng zhèng jīng jīng yín wèi bù zhī suǒ jì

五月辛卯,皇太后诏曰:"皇帝幼冲,承统鸿业,朕且权佐助听政,兢兢寅畏,不知所济。

shēn wéi zhì zhì zhī běn dào huà zài qián xíng fá zài hòu

深惟至治之本,道化在前,刑罚在后。

jiāng jī zhōng hé guǎng shī qìng huì yǔ lì mín gēng shǐ

将稽中和,广施庆惠,与吏民更始。

qí dà shè tiān xià

其大赦天下。

zì jiàn wǔ yǐ lái zhū fàn jìn gù zhào shū suī jiě yǒu sī chí zhòng duō bù fèng xíng qí jiē fù wèi píng mín

自建武以来诸犯禁锢,诏书虽解,有司持重,多不奉行,其皆复为平民。

rén chén hé dōng yuán shān bēng

"壬辰,河东垣山崩。

liù yuè dīng wèi tài cháng yǐn qín wèi sī kōng

六月丁未,太常尹勤为司空。

jùn guó sān shí qī yǔ shuǐ

郡国三十七雨水。

jǐ wèi zhào yuē zì xià yǐ lái yīn yǔ guò jié nuǎn qì bù xiào jiāng yǒu jué jiù

己未,诏曰:"自夏以来,阴雨过节,暖气不效,将有厥咎。

wù mèi yōu huáng wèi zhī suǒ yóu

寤寐忧惶,未知所由。

xī xià hòu è yī fú fěi yǐn shí kǒng zǐ yuē wú wú jiàn rán

昔夏后恶衣服,菲饮食,孔子曰'吾无间然'。

jīn xīn zāo dà yōu qiě suì jié wèi hé chè shàn sǔn fú shù yǒu bǔ yān

今新遭大忧,且岁节未和,彻膳损服,庶有补焉。

qí jiǎn tài guān dǎo guān shàng fāng nèi shǔ zhū fú yù zhēn shàn mǐ lì nán chéng zhī wù

其减太官、导官、尚方、内署诸服御珍膳靡丽难成之物。

dīng mǎo zhào sī tú dà sī nóng cháng lè shào fǔ yuē zhèn yǐ wú dé zuǒ zhù tǒng zhèng sù yè jīng yíng jù shī jué zhōng

丁卯,诏司徒、大司农、长乐少府曰:"朕以无德,佐助统政,夙夜经营,惧失厥衷。

sī wéi zhì dào yóu jìn jí yuǎn xiān nèi hòu wài

思惟治道,由近及远,先内后外。

zì jiàn wǔ zhī chū yǐ zhì yú jīn bā shí yú nián gōng rén suì zēng fáng yù mí guǎng

自建武之初以至于今,八十余年,宫人岁增,房御弥广。

yòu zōng shì zuò shì mò rù zhě yóu tuō míng gōng zú shén kě mǐn yān

又宗室坐事没入者,犹托名公族,甚可愍焉。

jīn xī miǎn qiǎn jí yè tíng gōng rén jiē wèi shù mín yǐ shū yōu gé yù zhì zhī qíng

今悉免遣,及掖庭宫人,皆为庶民,以抒幽隔郁滞之情。

zhū guān fǔ jùn guó wáng hóu jiā nú bì xìng liú jí pí lóng léi lǎo jiē shàng qí míng wu lìng shí xī

诸官府、郡国、王侯家奴婢姓刘及疲癃羸老,皆上其名,务令实悉。

qiū qī yuè gēng yín chì sī lì xiào wèi bù cì shǐ yuē fu tiān jiàng zāi lì yīng zhèng ér zhì

秋七月庚寅,敕司隶校尉、部刺史曰:"夫天降灾戾,应政而至。

jiān zhě jùn guó huò yǒu shuǐ zāi fáng hài qiū jià

间者郡国或有水灾,妨害秋稼。

cháo tíng wéi jiù yōu huáng dào jù

朝廷惟咎,忧惶悼惧。

ér jùn guó yù huò fēng ráng xū shì zhī yù suì fù bì zāi hài duō zhāng kěn tián bù chuǎi liú wáng jìng zēng hù kǒu yǎn nì dào zéi lìng jiān è wú chéng shǔ yòng fēi cì xuǎn jǔ guāi yí tān kē cǎn dú yán jí píng mín

而郡国欲获丰穰虚饰之誉,遂覆蔽灾害,多张垦田,不揣流亡,竞增户口,掩匿盗贼,令奸恶无惩,署用非次,选举乖宜,贪苛惨毒,延及平民。

cì shǐ chuí tóu sāi ěr ā sī xià bǐ bù wèi yú tiān bù kuì yú rén

刺史垂头塞耳,阿私下比,'不畏于天,不愧于人'。

jiǎ dài zhī ēn bù kě shǔ shì zì jīn yǐ hòu jiāng jiū qí fá

假贷之恩,不可数恃,自今以后,将纠其罚。

èr qiān dàn zhǎng lì qí gè shí hé suǒ shāng hài wèi chú tián zū chú gǎo

二千石长吏其各实核所伤害,为除田租,刍稿。

bā yuè xīn hài dì bēng

八月辛亥,帝崩。

guǐ chǒu bìn yú chóng dé qián diàn

癸丑,殡于崇德前殿。

nián èr suì

年二岁。

zàn yuē xiào hé shěn liè lǜ yóu qián zé

赞曰:"孝和沈烈,率由前则。

wáng hè zì zhōng cì mìng qiáng tè

王赫自中,赐命强慝。

yì méi xiáng fú dēng xiǎn shí dé

抑没祥符,登显时德。

shāng shì hé zǎo píng yuán fú kè

殇世何早,平原弗克。

✦ You read 本纪·孝和孝殇帝纪

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.