后汉书 · 范晔 · Chapter 68 of 130

列传·荀韩钟陈列传

PinyinModern Translation
Size

xún shū zi shuǎng sūn yuè hán sháo zhōng hào chén shí zi jì

荀淑子爽孙悦韩韶钟皓陈寔子纪

xún shū zì jì hé yǐng chuān yǐng yīn rén xún qīng shí yī shì sūn yě

荀淑字季和,颍川颍阴人,荀卿十一世孙也。

shǎo yǒu gāo xíng bó xué ér bù hǎo zhāng jù duō wèi sú rú suǒ fēi ér zhōu lǐ chēng qí zhī rén

少有高行,博学而不好章句,多为俗儒所非,而州里称其知人。

ān dì shí zhēng bài láng zhōng hòu zài qiān dāng tú zhǎng

安帝时,征拜郎中,后再迁当涂长。

qù zhí huán xiāng lǐ

去职还乡里。

dāng shì míng xián li gù li yīng děng jiē shī zōng zhī

当世名贤李固、李膺等皆师宗之。

jí liáng tài hòu lín cháo yǒu rì shí dì zhèn zhī biàn zhào gōng qīng jǔ xián liáng fāng zhèng guāng lù xūn dù qiáo shào fǔ fáng zhí jǔ shū duì cè jī cì guì xìng wèi dà jiàng jūn liáng jì suǒ jì chū bǔ lǎng líng hóu xiāng

及梁太后临朝,有日食地震之变,诏公卿举贤良方正,光禄勋杜乔、少府房植举淑对策,讥刺贵幸,为大将军梁冀所忌,出补朗陵侯相。

lì shì míng lǐ chēng wéi shén jūn

莅事明理,称为神君。

qǐng zhī qì guān guī xián jū yǎng zhì

顷之,弃官归,闲居养志。

chǎn yè měi zēng zhé yǐ shàn zōng zú zhī yǒu nián liù shí qī jiàn hé sān nián zú li yīng shí wéi shàng shū zì biǎo shī sàng

产业每增,辄以赡宗族知友,年六十七,建和三年卒,李膺时为尚书,自表师丧。

èr xiàn jiē wèi lì cí

二县皆为立祠。

yǒu zi bā rén jiǎn gǔn jìng dào wāng shuǎng sù zhuān bìng yǒu míng chēng shí rén wèi zhī bā lóng

有子八人:俭、绲、靖、焘、汪、爽、肃、专,并有名称,时人谓之“八龙”。

chū xún shì jiù lǐ míng xi háo yǐng yīn lìng bó hǎi yuàn kāng yǐ wéi xī gāo yáng shì yǒu cái zǐ bā rén jīn xún shì yì yǒu bā zǐ gù gǎi qí lǐ yuē gāo yáng lǐ

初,荀氏旧里名西豪,颍阴令勃海苑康以为昔高阳氏有才子八人,今荀氏亦有八子,故改其里曰高阳里。

jìng yǒu zhì xíng bù shì nián wǔ shí ér zhōng hào yuē xuán xíng xiān shēng

靖有至行,不仕,年五十而终,号曰玄行先生。

shū xiōng zi yù zì bó tiáo yù zì wú zhì

淑兄子昱字伯条,昙字无智。

yù wèi pèi xiāng yù wèi guǎng líng tài shǒu

昱为沛相,昙为广陵太守。

xiōng dì jiē zhèng shēn jí wù zhì chú yān huàn

兄弟皆正身疾恶,志除阉宦。

qí zhī dǎng bīn kè yǒu zài èr jùn zhě xiān zuì bì zhū

其支党宾客有在二郡者,纤罪必诛。

yù hòu gòng dà jiàng jūn dòu wǔ móu zhū zhōng guān yǔ li yīng jù sǐ

昱后共大将军窦武谋诛中官,与李膺俱死。

yù yì jìn gù zhōng shēn

昙亦禁锢终身。

shuǎng zì cí míng yī míng xū

爽字慈明,一名谞。

yòu ér hào xué nián shí èr néng tōng chūn qiū lún yǔ

幼而好学,年十二,能通《春秋》、《论语》。

tài wèi dù qiáo jiàn ér chēng zhī yuē kě wéi rén shī

太尉杜乔见而称之,曰:“可为人师。

shuǎng suì dān sī jīng shū qìng diào bù xíng zhēng mìng bù yīng

”爽遂耽思经书,庆吊不行,征命不应。

yǐng chuān wèi zhī yǔ yuē xún shì bā lóng cí míng wú shuāng

颍川为之语曰:“荀氏八龙,慈明无双。

yán xī jiǔ nián tài cháng zhào diǎn jǔ shuǎng zhì xiào bài láng zhōng

延熹九年,太常赵典举爽至孝,拜郎中。

duì cè chén pián yí yuē

对策陈便宜曰:

chén wén zhī yú shī yuē hàn wèi huǒ dé huǒ shēng yú mù mù shèng yú huǒ gù qí dé wèi xiào qí xiàng zài zhōu yì zhī lí

臣闻之于师曰:“汉为火德,火生于木,木盛于火,故其德为孝,其象在《周易》之《离》。

fu zài dì wèi huǒ zài tiān wèi rì

”夫在地为火,在天为日。

zài tiān zhě yòng qí jīng zài dì zhě yòng qí xíng

在天者用其精,在地者用其形。

xià zé huǒ wáng qí jīng zài tiān wēn nuǎn zhī qì yǎng shēng bǎi mù shì qí xiào yě

夏则火王,其精在天,温暖之气,养生百木,是其孝也。

dōng shí zé fèi qí xíng zài dì kù liè zhī qì fén shāo shān lín shì qí bù xiào yě

冬时则废,其形在地,酷烈之气,焚烧山林,是其不孝也。

gù hàn zhì shǐ tiān xià sòng xiào jīng xuǎn lì jǔ xiào lián

故汉制使天下诵《孝经》,选吏举孝廉。

fu sàng qīn zì jìn xiào zhī zhōng yě

夫丧亲自尽,孝之终也。

jīn zhī gōng qīng jí èr qiān dàn sān nián zhī sàng bù dé jí qù dài fēi suǒ yǐ zēng chóng xiào dào ér kè chēng huǒ dé zhě yě

今之公卿及二千石,三年之丧,不得即去,殆非所以增崇孝道而克称火德者也。

wǎng zhě xiào wén láo qiān xíng guò hu jiǎn gù yǒu yí zhào yǐ rì yì yuè

往者孝文劳谦,行过乎俭,故有遗诏以日易月。

cǐ dāng shí zhī yi bù kě guàn zhī wàn shì

此当时之宜,不可贯之万世。

gǔ jīn zhī zhì suī yǒu sǔn yì ér liàng ān zhī lǐ wèi cháng gǎi yí yǐ shì tiān xià mò yí qí qīn

古今之制虽有损益,而谅暗之礼未尝改移,以示天下莫遗其亲。

jīn gōng qīng qún liáo jiē zhèng jiào suǒ zhān ér fù mǔ zhī sàng bù dé bēn fù

今公卿群寮皆政教所瞻,而父母之丧不得奔赴。

fu rén yì zhī xíng zì shàng ér shǐ

夫仁义之行,自上而始;

dūn hòu zhī sú yǐ yīng hu xià

敦厚之俗,以应乎下。

chuán yuē sàng jì zhī lǐ quē zé rén chén zhī ēn báo bèi sǐ wàng shēng zhě zhòng yǐ

传曰:“丧祭之礼阙,则人臣之恩薄,背死忘生者众矣。

zēng zǐ yuē rén wèi yǒu zì zhì zhě bì yě qīn sàng hu

”曾子曰:“人未有自致者,必也亲丧乎!

chūn qiū chuán yuē shàng zhī suǒ wéi mín zhī guī yě

”《春秋传》曰:“上之所为,民之归也。

fu shàng suǒ bù wéi ér mín huò wèi zhī gù jiā xíng fá

”夫上所不为而民或为之,故加刑罚;

ruò shàng zhī suǒ wéi mín yì wèi zhī yòu hé zhū yān

若上之所为,民亦为之,又何诛焉?

xī chéng xiàng dí fāng jìn yǐ zì bèi zǎi xiàng ér bù gǎn yú zhì

昔丞相翟方进,以自备宰相,而不敢逾制。

zhì zāo mǔ yōu sān shí liù rì ér chú

至遭母忧,三十六日而除。

fu shī lǐ zhī yuán zì shàng ér shǐ

夫失礼之源,自上而始。

gǔ zhě dà sàng sān nián bù hū qí mén suǒ yǐ chóng guó hòu sú dǔ huà zhī dào yě

古者大丧三年不呼其门,所以崇国厚俗笃化之道也。

shì shī yí zhèng guò wù dàn gǎi

事失宜正,过勿惮改。

tiān xià tōng sàng kě rú jiù lǐ

天下通丧,可如旧礼。

chén wén yǒu fū fù rán hòu yǒu fù zǐ yǒu fù zǐ rán hòu yǒu jūn chén yǒu jūn chén rán hòu yǒu shàng xià yǒu shàng xià rán hòu yǒu lǐ yí

臣闻有夫妇然后有父子,有父子然后有君臣,有君臣然后有上下,有上下然后有礼仪。

lǐ yì bèi zé rén zhī suǒ cuò yǐ

礼义备,则人知所厝矣。

fū fù rén lún zhī shǐ wáng huà zhī duān gù wén wáng zuò yì shàng jīng shǒu qián kūn xià jīng shǒu xián héng kǒng zǐ yuē tiān zūn de bēi qián kūn dìng yǐ

夫妇人伦之始,王化之端,故文王作《易》,上经首《干》、《坤》,下经首《咸》、《恒》孔子曰:“天尊地卑,乾坤定矣。

fū fù zhī dào suǒ wèi shùn yě

”夫妇之道,所谓顺也。

yáo diǎn yuē jiàng èr nǚ yú guī pín yú yú

《尧典》曰:“降二女于妫,嫔于虞。

jiàng zhě xià yě pín zhě fù yě

”降者下也,嫔者妇也。

yán suī dì yáo zhī nǚ xià jià yú yú yóu qū tǐ jiàng xià qín xiū fù dào

言虽帝尧之女,下嫁于虞,犹屈体降下,勤修妇道。

yì yuē dì yǐ guī mèi yǐ zhǐ yuán jí

《易》曰:“帝乙归妹,以祉元吉。

fù rén wèi jià yuē guī yán tāng yǐ qǔ lǐ guī qí mèi yú zhū hóu yě

”妇人谓嫁曰归,言汤以娶礼归其妹于诸侯也。

chūn qiū zhī yì wáng jī jià qí shǐ lǔ zhǔ zhī bù yǐ tiān zǐ zhī zūn jiā yú zhū hóu yě

《春秋》之义,王姬嫁齐,使鲁主之,不以天子之尊加于诸侯也。

jīn hàn chéng qín fǎ shè shàng zhǔ zhī yí yǐ qī zhì fu yǐ bēi lín zūn wéi qián kūn zhī dào shī yáng chàng zhī yì

今汉承秦法,设尚主之仪,以妻制夫,以卑临尊,违乾坤之道,失阳唱之义。

kǒng zǐ yuē xī shèng rén zhī zuò yì yě yǎng zé guān xiàng yú tiān fǔ zé chá fǎ yú de dǔ niǎo shòu zhī wén yǔ dì zhī yi

孔子曰:“昔圣人之作《易》也,仰则观象于天,俯则察法于地,睹鸟兽之文,与地之宜。

jìn qǔ zhū shēn yuǎn qǔ zhū wù yǐ tōng shén míng zhī dé yǐ lèi wàn wù zhī qíng

近取诸身,远取诸物,以通神明之德,以类万物之情。

jīn guān fǎ yú tiān zé běi jí zhì zūn sì xīng fēi hòu

”今观法于天,则北极至尊,四星妃后。

chá fǎ yú de zé kūn shān xiàng fu bēi zé xiàng qī

察法于地,则昆山象夫,卑泽象妻。

dǔ niǎo shòu zhī wén niǎo zé xióng zhě míng qú cí zé shùn fú

睹鸟兽之文,鸟则雄者鸣鸲,雌则顺服;

shòu zé mǔ wèi chàng dǎo pìn nǎi xiāng cóng

兽则牡为唱导,牝乃相从。

jìn qǔ zhū shēn zé qián wéi rén shǒu kūn wéi rén fù

近取诸身,则干为人首,坤为人腹。

yuǎn qǔ zhū wù zé mù shí shǔ tiān gēn gāi shǔ dì

远取诸物,则木实属天,根荄属地。

yáng zūn yīn bēi gài nǎi tiān xìng

阳尊阴卑,盖乃天性。

qiě shī chū piān shí shǒu guān huī

且《诗》初篇实首《关睢》;

lǐ shǐ kòu hūn xiān zhèng fū fù

《礼》始《寇》、《婚》,先正夫妇。

tiān dì liù jīng qí zhǐ yī kuí

天地《六经》,其旨一揆。

yi gǎi shàng zhǔ zhī zhì yǐ chēng qián kūn zhī xìng

宜改尚主之制,以称乾坤之性。

zūn fǎ yáo tāng shì shì zhōu kǒng

遵法尧、汤,式是周、孔。

hé zhī tiān dì ér bù miù zhì zhī guǐ shén ér bù yí

合之天地而不谬,质之鬼神而不疑。

rén shì rú cǐ zé jiā ruì jiàng tiān jí fú chū dì wǔ wěi xián bèi gè yǐ qí xù yǐ

人事如此,则嘉瑞降天,吉符出地,五韪咸备,各以其叙矣。

xī zhě shèng rén jiàn tiān dì zhī zhōng ér wèi zhī lǐ lǐ zhě suǒ yǐ xīng fú xiáng zhī běn ér zhǐ huò luàn zhī yuán yě

昔者圣人建天地之中而谓之礼,礼者,所以兴福祥之本,而止祸乱之源也。

rén néng wǎng yù cóng lǐ zhě zé fú guī zhī

人能枉欲从礼者,则福归之;

shùn qíng fèi lǐ zhě zé huò guī zhī

顺情废礼者,则祸归之。

tuī huò fú zhī suǒ yīng zhī xīng fèi zhī suǒ yóu lái yě

推祸福之所应,知兴废之所由来也。

zhòng lǐ zhī zhōng hūn lǐ wéi shǒu

众礼之中,婚礼为首。

gù tiān zǐ qǔ shí èr tiān zhī shù yě

故天子娶十二,天之数也;

zhū hóu yǐ xià gè yǒu děng chà shì zhī jiàng yě

诸侯以下各有等差,事之降也。

yáng xìng chún ér néng shī yīn tǐ shùn ér néng huà yǐ lǐ jì lè jié xuān qí qì

阳性纯而能施,阴体顺而能化,以礼济乐,节宣其气。

gù néng fēng zǐ sūn zhī xiáng zhì lǎo shòu zhī fú

故能丰子孙之祥,致老寿之福。

jí sān dài zhī jì yín ér wú jié

及三代之季,淫而无节。

yáo tái qīng gōng chén qiè shù bǎi

瑶台、倾宫,陈妾数百。

yáng jié yú shàng yīn gé tiān xià

阳竭于上,阴隔天下。

gù zhōu gōng zhī jiè yuē bù zhī jià sè zhī jiān nán bù wén xiǎo rén zhī láo wéi dān lè zhī cóng shí yì wǎng huò kè shòu

故周公之戒曰:“不知稼穑之艰难,不闻小人之劳,惟耽乐之从,时亦罔或克寿。

shì qí míng jiè

”是其明戒。

hòu shì zhī rén hǎo fú bù wu qí běn è huò bù yì qí guǐ

后世之人,好福不务其本,恶祸不易其轨。

chuán yuē jié zhǐ shì jù shú yún qí yú

传曰:“截趾适屦,孰云其愚?

hé yǔ sī rén zhuī yù sàng qū

何与斯人,追欲丧躯?

chéng kě tòng yě

”诚可痛也。

chén qiè wén hòu gōng cǎi nǚ wǔ liù qiān rén cóng guān shì shǐ fù zài qí wài

实在可痛啊我听说后宫美女有五六千人,从官服侍的还不计算。

dōng xià yī fú zhāo xī bǐng liáng hào fèi jiān bó kōng jié fǔ cáng zhēng diào zēng bèi shí ér shuì yī kōng fù bù gū zhī mín yǐ gōng wú yòng zhī nǚ bǎi xìng qióng kùn yú wài yīn yáng gé sāi yú nèi

冬夏衣服,朝夕禀粮,耗费缣帛,空竭府藏,征调增倍,十而税一,空赋不辜之民,以供无用之女,百姓穷困于外,阴阳隔塞于内。

gù gǎn dòng hé qì zāi yì lǚ zhēn

故感动和气,灾异屡臻。

chén yú yǐ wéi zhū fēi lǐ pìn wèi zēng xìng yù zhě yī jiē qiǎn chū shǐ chéng fēi hé

臣愚以为诸非礼聘未曾幸御者,一皆遣出,使成妃合。

yī yuē tōng yuàn kuàng hé yīn yáng

一曰通怨旷,和阴阳。

èr yuē shěng cái yòng shí fǔ cáng

二曰省财用,实府藏。

sān yuē xiū lǐ zhì suí méi shòu

三曰修礼制,绥眉寿。

sì yuē pèi yáng shī qí zhōng sī

四曰配阳施,祈螽斯。

wǔ yuē kuān yì fù ān lí mín

五曰宽役赋,安黎民。

cǐ chéng guó jiā zhī hóng lì tiān rén zhī dà fú yě

此诚国家之弘利,天人之大福也。

fu hán rè huì míng suǒ yǐ wèi suì

夫寒热晦明,所以为岁;

zūn bēi shē jiǎn suǒ yǐ wèi lǐ gù yǐ huì míng hán shǔ zhī qì zūn bēi chǐ yuē zhī lǐ wèi qí jié yě

尊卑奢俭,所以为礼:故以晦明寒暑之气,尊卑侈约之礼为其节也。

yì yuē tiān dì jié ér sì shí chéng

《易》曰:“天地节而四时成。

chūn qiū chuán yuē wéi qì yǔ míng bù kě yǐ jiǎ rén

”《春秋传》曰:“唯器与名不可以假人。

xiào jīng yuē ān shàng zhì mín mò shàn yú lǐ

”《孝经》曰:“安上治民,莫善于礼。

lǐ zhě zūn bēi zhī chà shàng xià zhī zhì yě

”礼者,尊卑之差,上下之制也。

xī jì shì bā yì wǔ yú tíng fēi yǒu shāng hài kùn yú rén wù ér kǒng zǐ yóu yuē shì kě rěn yě shú bù kě rěn

昔季氏八佾舞于庭,非有伤害困于人物,而孔子犹曰“是可忍也,孰不可忍。

hóng fàn yuē wéi pì zuò wēi wéi pì zuò fú wéi pì yù shí

”《洪范》曰:“惟辟作威,惟辟作福,惟辟玉食。

fán cǐ sān zhě jūn suǒ dú xíng ér chén bù dé tóng yě

”凡此三者,君所独行而臣不得同也。

jīn chén jiàn jūn fú xià shí shàng zhēn suǒ wèi hài yú ér jiā xiōng yú ér guó zhě yě

今臣僭君服,下食上珍,所谓害于而家,凶于而国者也。

yi lüè yī gǔ lǐ zūn bēi zhī chà jí dǒng zhòng shū zhì dù zhī bié yán dū yǒu sī bì xíng qí mìng

宜略依古礼尊卑之差,及董仲舒制度之别,严督有司,必行其命。

cǐ zé jìn luàn shàn sú zú yòng zhī yào

此则禁乱善俗足用之要。

zòu wén jí qì guān qù

奏闻,即弃官去。

hòu zāo dǎng gù yǐn yú hǎi shàng yòu nán dùn hàn bīn jī shí yú nián yǐ zhù shù wéi shì suì chēng wéi shuò rú

后遭党锢,隐于海上,又南遁汉滨,积十余年,以著述为事,遂称为硕儒。

dǎng jìn jiě wǔ fǔ bìng pì sī kōng yuán féng jǔ yǒu dào bù yīng

党禁解,五府并辟,司空袁逢举有道,不应。

jí féng zú shuǎng zhì fú sān nián dāng shì wǎng wǎng huà yǐ wéi sú

及逢卒,爽制服三年,当世往往化以为俗。

shí rén duō bù xíng qī fú suī zài qīn yōu yóu yǒu diào wèn sàng jí zhě yòu sī shì qí jūn fù jí zhū míng shì shuǎng jiē yǐn jù dà yì zhèng zhī jīng diǎn suī bù xī biàn yì pō yǒu gǎi

时人多不行妻服,虽在亲忧犹有吊问丧疾者,又私谥其君父及诸名士,爽皆引据大义,正之经典,虽不悉变,亦颇有改。

hòu gōng chē zhēng wèi dà jiàng jūn hé jìn cóng shì zhōng láng

后公车征为大将军何进从事中郎。

jìn kǒng qí bù zhì yíng jiàn wèi shì zhōng jí jìn bài ér zhào mìng zhōng jué

进恐其不至,迎荐为侍中,及进败而诏命中绝。

xiàn dì jí wèi dǒng zhuó fǔ zhèng fù zhēng zhī

献帝即位,董卓辅政,复征之。

shuǎng yù dùn mìng lì chí zhī jí bù dé qù yīn fù jiù bài píng yuán xiāng

爽欲遁命,吏持之急,不得去,因复就拜平原相。

xíng zhì wǎn líng fù zhuī wèi guāng lù xūn

行至宛陵,复追为光禄勋。

shì shì sān rì jìn bài sī kōng

视事三日,进拜司空。

shuǎng zì bèi zhēng mìng jí dēng tái sī jiǔ shí wǔ rì

爽自被征命及登台司,九十五日。

yīn cóng qiān dū cháng ān

因从迁都长安。

shuǎng jiàn dǒng zhuó rěn bào zī shén bì wēi shè jì qí suǒ bì jǔ jiē qǔ cái lüè zhī shì jiāng gòng tú zhī yì yǔ sī tú wáng yǔn jí zhuō zhǎng shǐ hé yóng děng wéi nèi móu

爽见董卓忍暴滋甚,必危社稷,其所辟举皆取才略之士,将共图之,亦与司徒王允及卓长史何颙等为内谋。

huì bìng hōng nián liù shí sān

会病薨,年六十三。

zhe lǐ yì zhuàn shī chuán shàng shū zhèng jīng chūn qiū tiáo lì yòu jí hàn shì chéng bài kě wèi jiàn jiè zhě wèi zhī hàn yǔ

著《礼》、《易传》、《诗传》、《尚书正经》、《春秋条例》,又集汉事成败可为鉴戒者,谓之《汉语》。

yòu zuò gōng yáng wèn jí biàn chèn bìng tā suǒ lùn xù tí wèi xīn shū

又作《公羊问》及《辩谶》,并它所论叙,题为《新书》。

fán bǎi yú piān jīn duō suǒ wáng quē

凡百余篇,今多所亡缺。

xiōng zi yuè yù bìng zhī míng

兄子悦、彧并知名。

yù zì yǒu chuán

彧自有传。

lùn yuē xún shuǎng zhèng xuán shēn tú pán jù yǐ rú xíng wéi chǔ shì lèi zhēng bìng xiè bìng bù yì

论曰:荀爽、郑玄、申屠蟠俱以儒行为处士,累征并谢病不诣。

jí dǒng zhuó dāng cháo fù bèi lǐ zhào zhī

及董卓当朝,复备礼召之。

pán xuán jìng bù qū yǐ quán qí gāo

蟠、玄竟不屈以全其高。

shuǎng yǐ huáng fà yǐ dú zhì yān wèi shí xún ér qǔ qīng xiàng

爽已黄发矣,独至焉,未十旬而取卿相。

yì zhě yí qí guāi qù shè yú qiè shāng qí qíng yǐ wéi chū chù jūn zǐ zhī dà zhì yě píng yùn zé hóng dào yǐ qiú zhì líng yí zé rú jī yǐ kuāng shí

意者疑其乖趣舍,余窃商其情,以为出处君子之大致也,平运则弘道以求志,陵夷则濡迹以匡时。

xún gōng zhī jí jí zì lì qí rú jī hu

荀公之急急自励,其濡迹乎?

bù rán hé wéi wéi zhēn jí ér lǚ hǔ wěi yān

不然,何为违贞吉而履虎尾焉?

guān qí xùn yán qiān dū zhī yì yǐ jiù yáng huáng zhī huò

观其逊言迁都之议,以救杨、黄之祸。

jí hòu qián tú dǒng shì jǐ zhèn guó mìng suǒ wèi dà zhí ruò qū dào gù wēi yí yě

及后潜图董氏,几振国命,所谓“大直若屈”,道故逶迤也。

yuè zì zhòng yù jiǎn zhī zǐ yě

悦字仲豫,俭之子也。

jiǎn zǎo zú

俭早卒。

yuè nián shí èr néng shuō chūn qiū

悦年十二,能说《春秋》。

jiā pín wú shū měi zhī rén jiān suǒ jiàn piān dú yī lǎn duō néng sòng jì

家贫无书,每之人间,所见篇牍,一览多能诵记。

xìng chén jìng měi zī róng yóu hǎo zhù shù

性沉静,美姿容,尤好著述。

líng dì shí yān guān yòng quán shì duō tuì shēn qióng chǔ yuè nǎi tuō jí yǐn jū shí rén mò zhī shi wéi cóng dì tè chēng jìng yān

灵帝时阉官用权,士多退身穷处,悦乃托疾隐居,时人莫之识,唯从弟BE77特称敬焉。

chū pì zhèn dōng jiāng jūn cáo cāo fǔ qiān huáng mén shì láng

初辟镇东将军曹操府,迁黄门侍郎。

xiàn dì pō hǎo wén xué yuè yǔ jí shào fǔ kǒng róng shì jiǎng jìn zhōng dàn xī tán lùn

献帝颇好文学,悦与BE77及少府孔融侍讲禁中,旦夕谈论。

lèi qiān mì shū jiān shì zhōng

累迁秘书监、侍中。

shí zhèng yí cáo shì tiān zǐ gōng jǐ ér yǐ

时,政移曹氏,天子恭己而已。

yuè zhì zài xiàn tì ér móu wú suǒ yòng nǎi zuò shēn jiàn wǔ piān

悦志在献替,而谋无所用,乃作《申鉴》五篇。

qí suǒ lùn biàn tōng jiàn zhèng tǐ jì chéng ér zòu zhī

其所论辩,通见政体,既成而奏之。

qí dà lüè yuē

其大略曰:

fu dào zhī běn rén yì ér yǐ yǐ

夫道之本,仁义而已矣。

wǔ diǎn yǐ jīng zhī qún jí yǐ wěi zhī yǒng zhī gē zhī xián zhī wǔ zhī qián jiān jì míng hòu fù shēn zhī

五典以经之,群籍以纬之,咏之歌之,弦之舞之,前监既明,后复申之。

gù gǔ zhī shèng wáng qí yú rén yì yě shēn zhòng ér yǐ

故古之圣王,其于仁义也,申重而已。

zhì zhèng zhī shù xiān píng sì huàn nǎi chóng wǔ zhèng

致政之术,先屏四患,乃崇五政。

yī yuē wěi èr yuē sī sān yuē fàng sì yuē shē

一曰伪,二曰私,三曰放,四曰奢。

wěi luàn sú sī huài fǎ fàng yuè guǐ shē bài zhì

伪乱俗,私坏法,放越轨,奢败制。

sì zhě bù chú zé zhèng mò yóu xíng yǐ

四者不除,则政末由行矣。

fu sú luàn zé dào huāng suī tiān dì bù dé bǎo qí xìng yǐ

夫俗乱则道荒,虽天地不得保其性矣;

fǎ huài zé shì qīng suī rén zhǔ bù dé shǒu qí dù yǐ

法坏则世倾,虽人主不得守其度矣;

guǐ yuè zé lǐ wáng suī shèng rén bù dé quán qí dào yǐ

轨越则礼亡,虽圣人不得全其道矣;

zhì bài zé yù sì suī sì biǎo bù dé chōng qí qiú yǐ

制败则欲肆,虽四表不得充其求矣。

shì wèi sì huàn

是谓四患。

xìng nóng sāng yǐ yǎng qí shēng shěn hào wù yǐ zhèng qí sú xuān wén jiào yǐ zhāng qí huà lì wǔ bèi yǐ bǐng qí wēi míng shǎng fá yǐ tǒng qí fǎ

兴农桑以养其生,审好恶以正其俗,宣文教以章其化,立武备以秉其威,明赏罚以统其法。

shì wèi wǔ zhèng

是谓五政。

rén bù wèi sǐ bù kě jù yǐ zuì

人不畏死,不可惧以罪。

rén bù lè shēng bù kě quàn yǐ shàn

人不乐生,不可劝以善。

suī shǐ qì bù wǔ jiào gāo yáo zuò shì zhèng bù xíng yān

虽使契布五教,皋陶作士,政不行焉。

gù zài shàng zhě xiān fēng rén cái yǐ dìng qí zhì dì gēng jí tián hòu sāng cán gōng guó wú yóu rén yě wú huāng yè cái bù gǔ yòng lì bù wàng jiā yǐ zhōu rén shì

故在上者先丰人财以定其志,帝耕籍田,后桑蚕宫,国无游人,野无荒业,财不贾用,力不妄加,以周人事。

shì wèi yǎng shēng

是谓养生。

jūn zǐ zhī suǒ yǐ dòng tiān dì yīng shén míng zhèng wàn wù ér chéng wáng huà zhě bì hu zhēn dìng ér yǐ

君子之所以动天地,应神明,正万物而成王化者,必乎真定而已。

gù zài shàng zhě shěn dìng hǎo chǒu yān

故在上者审定好丑焉。

shàn è yào hu gōng zuì huǐ yù xiào yú zhǔn yàn

善恶要乎功罪,毁誉效于准验。

tīng yán zé shì jǔ míng chá shí wú huò zhà shāng yǐ dàng zhòng xīn

听言责事,举名察实,无惑诈伤,以荡众心。

gù shì wú bù hé wù wú bù qiè shàn wú bù xiǎn è wú bù zhāng sú wú jiān guài mín wú yín fēng

故事无不核,物无不切,善无不显,恶无不章,俗无奸怪,民无淫风。

bǎi xìng shàng xià dǔ lì hài zhī cún hu jǐ yě gù sù gōng qí xīn shèn xiū qí xíng nèi bù huí huò wài wú yì wàng zé mín zhì píng yǐ

百姓上下睹利害之存乎己也,故肃恭其心,慎修其行,内不回惑,外无异望,则民志平矣。

shì wèi zhèng sú

是谓正俗。

jūn zǐ yǐ qíng yòng xiǎo rén yǐ xíng yòng

君子以情用,小人以刑用。

róng rǔ zhě shǎng fá zhī jīng huá yě

荣辱者,赏罚之精华也。

gù lǐ jiào róng rǔ yǐ jiā jūn zǐ huà qí qíng yě

故礼教荣辱,以加君子,化其情也;

zhì gù biān pū yǐ jiā xiǎo rén huà qí xíng yě

桎梏鞭扑,以加小人,化其刑也。

jūn zǐ bù fàn rǔ kuàng yú xíng hu

君子不犯辱,况于刑乎!

xiǎo rén bù jì xíng kuàng yú rǔ hu

小人不忌刑,况于辱乎!

ruò jiào huà zhī fèi tuī zhōng rén ér zhuì yú xiǎo rén zhī yù

若教化之废,推中人而坠于小人之域;

jiào huà zhī xíng yǐn zhōng rén ér nà yú jūn zǐ zhī tu

教化之行,引中人而纳于君子之涂。

shì wèi zhāng huà

是谓章化。

xiǎo rén zhī qíng huǎn zé jiāo jiāo zé zì zì zé yuàn yuàn zé pàn wēi zé móu luàn ān zé sī yù fēi wēi qiáng wú yǐ chéng zhī

小人之情,缓则骄,骄则恣,恣则怨,怨则叛,危则谋乱,安则思欲,非威强无以惩之。

gù zài shàng zhě bì yǒu wǔ bèi yǐ jiè bù yú yǐ è kòu nüè

故在上者,必有武备,以戒不虞,以遏寇虐。

ān jū zé jì zhī nèi zhèng yǒu shì zé yòng zhī jūn lǚ

安居则寄之内政,有事则用之军旅。

shì wèi bǐng wēi

是谓秉威。

shǎng fá zhèng zhī bǐng yě

赏罚,政之柄也。

míng shǎng bì fá shěn xìn shèn lìng shǎng yǐ quàn shàn fá yǐ chéng è

明赏必罚,审信慎令,赏以劝善,罚以惩恶。

rén zhǔ bù wàng shǎng fēi tú ài qí cái yě shǎng wàng xíng zé shàn bù quàn yǐ

人主不妄赏,非徒爱其财也,赏妄行则善不劝矣。

bù wàng fá fēi qín qí rén yě fá wàng xíng zé è bù chéng yǐ

不妄罚,非矜其人也,罚妄行则恶不惩矣。

shǎng bù quàn wèi zhī zhǐ shàn fá bù chéng wèi zhī zòng è

赏不劝谓之止善,罚不惩谓之纵恶。

zài shàng zhě néng bù zhǐ xià wéi shàn bù zòng xià wèi è zé guó fǎ lì yǐ

在上者能不止下为善,不纵下为恶,则国法立矣。

shì wèi tǒng fǎ

是谓统法。

sì huàn jì juān wǔ zhèng yòu lì xíng zhī yǐ chéng shǒu zhī yǐ gù jiǎn ér bù dài shū ér bù shī wú wéi wèi zhī shǐ zì shī zhī wú shì shì zhī shǐ zì jiāo zhī

四患既蠲,五政又立,行之以诚,守之以固,简而不怠,疏而不失,无为为之,使自施之,无事事之,使自交之。

bù sù ér chéng bù yán ér huà chuí gǒng yī ràng ér hǎi nèi píng yǐ

不肃而成,不严而化,垂拱揖让,而海内平矣。

shì wèi wéi zhèng zhī fāng

是谓为政之方。

yòu yán

又言:

shàng zhǔ zhī zhì fēi gǔ

尚主之制非古。

lí jiàng èr nǚ táo táng zhī diǎn

厘降二女,陶唐之典。

guī mèi yuán jí dì yǐ zhī xun

归妹元吉,帝乙之训。

wáng jī guī qí zōng zhōu zhī lǐ

王姬归齐,宗周之礼。

yǐ yīn chéng yáng wéi tiān yǐ fù líng fu wéi rén

以阴乘阳违天,以妇陵夫违人。

wéi tiān bù xiáng wéi rén bú yì

违天不祥,违人不义。

yòu gǔ zhě tiān zǐ zhū hóu yǒu shì bì gào yú miào

又古者天子诸侯有事,必告于庙。

miào yǒu èr shǐ zuǒ shǐ jì yán yòu shǐ shū shì

庙有二史,左史记言,右史书事。

shì wéi chūn qiū yán wèi shàng shū

事为《春秋》,言为《尚书》。

jūn jǔ bì jì shàn è chéng bài wú bù cún yān

君举必记,善恶成败,无不存焉。

xià jí shì shù gǒu yǒu mào yì xián zài zǎi jí

下及士庶,苟有茂异,咸在载籍。

huò yù xiǎn ér bù dé huò yù yǐn ér míng zhāng

或欲显而不得,或欲隐而名章。

dé shī yī zhāo ér róng rǔ qiān zǎi

得失一朝,而荣辱千载。

shàn rén quàn yān yín rén jù yān

善人劝焉,淫人惧焉。

yí yú jīn zhě bèi zhì shǐ guān zhǎng qí diǎn wén jì qí xíng shì

宜于今者备置史官,掌其典文,纪其行事。

měi yú suì jǐn jǔ zhī shàng shū

每于岁尽,举之尚书。

yǐ zhù shǎng fá yǐ hóng fǎ jiào

以助赏罚,以弘法教。

dì lǎn ér shàn zhī

帝览而善之。

dì hǎo diǎn jí cháng yǐ bān gù hàn shū wén fán nán shěng nǎi lìng yuè yī zuǒ shì chuán tǐ yǐ wéi hàn jì sān shí piān zhào shàng shū gěi bǐ zhá

帝好典籍,常以班固《汉书》文繁难省,乃令悦依《左氏传》体以为《汉纪》三十篇,诏尚书给笔札。

cí yuē shì xiáng lùn biàn duō měi

辞约事详,论辨多美。

qí xù zhī yuē

其序之曰:

xī zài shàng shèng wéi jiàn huáng jí jīng wěi tiān dì guān xiàng lì fǎ nǎi zuò shū qì yǐ tōng yǔ zhòu yáng yú wáng tíng jué yòng dà yān

昔在上圣,惟建皇极,经纬天地,观象立法,乃作书契,以通宇宙,扬于王庭,厥用大焉。

xiān wáng guāng yǎn dà yè sì yú shí xià

先王光演大业,肆于时夏。

yì wéi jué hòu yǒng shì zuò diǎn

亦惟厥后,永世作典。

fu lì diǎn yǒu wǔ zhì yān yī yuē dá dào yì èr yuē zhāng fǎ shì sān yuē tōng gǔ jīn sì rì zhe gōng xūn wǔ yuē biǎo xián néng

夫立典有五志焉:一曰达道义,二曰章法式,三曰通古今,四日著功勋,五曰表贤能。

yú shì tiān rén zhī jì shì wù zhī yi càn rán xiǎn zhù wǎng bù bèi yǐ

于是天人之际,事物之宜,粲然显著,罔不备矣。

shì jì qí guǐ bù yǔn qí yè

世济其轨,不陨其业。

sǔn yì yíng xū yǔ shí xiāo xi

损益盈虚,与时消息。

zāng pǐ bù tóng qí kuí yī yě

臧否不同,其揆一也。

hàn sì bǎi yǒu liù zài bō luàn fǎn zhèng tǒng wǔ xīng wén yǒng wéi zǔ zōng zhī hóng yè sī guāng qǐ hu wàn sì

汉四百有六载,拨乱反正,统武兴文,永惟祖宗之洪业,思光启乎万嗣。

shèng shàng mù rán wéi wén zhī xù zhān qián gù hòu shì shào shì jì chǎn chóng dà yóu mìng lì guó diǎn

圣上穆然,惟文之恤,瞻前顾后,是绍是继,阐崇大猷,命立国典。

yú shì zhuì xù jiù shū yǐ shù hàn jì

于是缀叙旧书,以述《汉纪》。

zhōng xīng yǐ qián míng zhǔ xián chén dé shī zhī guǐ yì zú yǐ guān yǐ

中兴以前,明主贤臣得失之轨,亦足以观矣。

yòu zhe chóng dé zhèng lùn jí zhū lùn shù shí piān

又著《崇德》、《正论》及诸论数十篇。

nián liù shí èr jiàn ān shí sì nián zú

年六十二,建安十四年卒。

hán sháo zì zhòng huáng yǐng chuān wǔ yáng rén yě

韩韶字仲黄,颍川舞阳人也。

shǎo shì jùn pì sī tú fǔ

少仕郡,辟司徒府。

shí tài shān zéi gōng sūn jǔ wěi hào lì nián shǒu lìng bù néng pò sàn duō wèi zuò fǎ

时,太山贼公孙举伪号历年,守、令不能破散,多为坐法。

shàng shū xuǎn sān fǔ yuàn néng lǐ jù zhě nǎi yǐ sháo wèi yíng zhǎng

尚书选三府掾能理剧者,乃以韶为赢长。

zéi wén qí xián xiāng jiè bù rù yíng jìng

贼闻其贤,相戒不入赢境。

yú xiàn duō bèi kòu dào fèi gēng sāng qí liú rù xiàn jiè qiú suǒ yī liáng zhě shén zhòng

余县多被寇盗,废耕桑,其流入县界求索衣粮者甚众。

sháo mǐn qí jī kùn nǎi kāi cāng zhèn zhī suǒ bǐng shàn wàn yú hù

韶愍其饥困,乃开仓赈之,所禀赡万余户。

zhǔ zhě zhēng wèi bù kě

主者争谓不可。

sháo yuē cháng huó gōu hè zhī rén ér yǐ cǐ fú zuì hán xiào rù dì yǐ

韶曰:“长活沟壑之人,而以此伏罪,含笑入地矣。

tài shǒu sù zhī sháo míng dé jìng wú suǒ zuò

”太守素知韶名德,竟无所坐。

yǐ bìng zú guān

以病卒官。

tóng jùn li yīng chén shí dù mì xún shū děng wéi lì bēi sòng yān

同郡李膺、陈寔、杜密、荀淑等为立碑颂焉。

zi róng zì wú zhǎng

子融,字无长。

shǎo néng biàn lǐ ér bù wéi zhāng jù xué

少能辩理而不为章句学。

shēng míng shén shèng wǔ fǔ bìng pì

声名甚盛,五府并辟。

xiàn dì chū zhì tài pú

献帝初,至太仆。

nián qī shí zú

年七十卒。

zhōng hào zì jì míng yǐng chuān zhǎng shè rén yě

钟皓字季明,颍川长社人也。

wèi jùn zhe xìng shì shàn xíng lǜ

为郡著姓,世善刑律。

hào shǎo yǐ dǔ xíng chēng gōng fǔ lián pì wèi èr xiōng wèi shì bì yǐn mì shān yǐ shī lǜ jiào shòu mén tú qiān yú rén

皓少以笃行称,公府连辟,为二兄未仕,避隐密山,以诗律教授门徒千余人。

tóng jùn chén shí nián bù jí hào hào yǐn yǔ wèi you

同郡陈寔,年不及皓,皓引与为友。

hào wèi jùn gōng cáo huì pì sī tú fǔ lín cí tài shǒu wèn shuí kě dài qīng zhě

皓为郡功曹,会辟司徒府,临辞,太守问:“谁可代卿者?

hào yuē míng fǔ yù bì děi qí rén xī mén tíng cháng chén shí kě

”皓曰:“明府欲必得其人,西门亭长陈寔可。

shí wén zhī yuē zhōng jūn shì bù chá rén bù zhī hé dú shi wǒ

”寔闻之,曰:“钟君似不察人,不知何独识我?

hào qǐng zhī zì hé qù

”皓顷之自劾去。

qián hòu jiǔ pì gōng fǔ zhēng wèi tíng wèi zhèng bó shì lín lǜ zhǎng jiē bù jiù

前后九辟公府,征为廷尉正、博士、林虑长,皆不就。

shí hào jí xún shū bìng wèi shì dà fū suǒ guī mù

时,皓及荀淑并为士大夫所归慕。

li yīng cháng tàn yuē xún jūn qīng shí nán shàng zhōng jūn zhì dé kě shī

李膺常叹曰:“荀君清识难尚,钟君至德可师。

hào xiōng zi jǐn mǔ yīng zhī gū yě

皓兄子瑾母,膺之姑也。

jǐn hào xué mù gǔ yǒu tuì ràng fēng yǔ yīng tóng nián jù yǒu shēng míng

瑾好学慕古,有退让风,与膺同年,俱有声名。

yīng zǔ tài wèi xiū cháng yán jǐn shì wǒ jiā xìng bāng yǒu dào bù fèi bāng wú dào miǎn yú xíng lù

膺祖太尉修,常言:“瑾似我家性,邦有道不废,邦无道免于刑戮。

fù yǐ yīng mèi qī zhī

”复以膺妹妻之。

jǐn pì zhōu fǔ

瑾辟州府。

wèi cháng qū zhì

未尝屈志。

yīng wèi zhī yuē mèng zǐ yǐ wéi rén wú shì fēi zhī xīn fēi rén yě

膺谓之曰:“孟子以为‘人无是非之心,非人也’。

dì hé qī bù yǔ mèng kē tóng yá

弟何期不与孟轲同邪?

jǐn cháng yǐ yīng yán bái hào

”瑾常以膺言白皓。

hào yuē xī guó wǔ zi hǎo zhāo rén guò yǐ zhì yuàn běn

皓曰:“昔国武子好昭人过,以致怨本。

zú bǎo shēn quán jiā ěr dào wèi guì

卒保身全家,尔道为贵。

qí tǐ xun suǒ ān duō cǐ lèi yě

”其体训所安,多此类也。

nián liù shí jiǔ zhōng yú jiā

年六十九,终于家。

zhū rú sòng zhī yuē lín lǜ yì dé fēi lǐ bù chǔ

诸儒颂之曰:“林虑懿德,非礼不处。

yuè cǐ shī shū xián qín lè gǔ

悦此诗书,弦琴乐古。

wǔ jiù zhōu zhāo jiǔ yīng tái fǔ

五就州招,九应台辅。

qūn xún wáng mìng zú suì róng yǔ

逡巡王命,卒岁容与。

hào sūn yáo jiàn ān zhōng wèi sī lì xiào wèi

皓孙繇,建安中为司隶校尉。

chén shí zì zhòng gōng yǐng chuān xǔ rén yě

陈寔字仲弓,颍川许人也。

chū yú dān wēi

出于单微。

zì wèi r tóng suī zài xì nòng wèi děng lèi suǒ guī

自为儿童,虽在戏弄,为等类所归。

shǎo zuò xiàn lì cháng jǐ shì sī yì hòu wèi dū tíng zuǒ

少作县吏,常给事厮役,后为都亭佐。

ér yǒu zhì hào xué zuò lì sòng dú

而有志好学,坐立诵读。

xiàn lìng shān shào shì yǔ yǔ qí zhī tīng shòu yè tài xué

县令邓邵试与语,奇之,听受业太学。

hòu lìng fù zhào wèi lì nǎi bì yǐn yáng chéng shān zhōng

后令复召为吏,乃避隐阳城山中。

shí yǒu shā rén zhě tóng xiàn yáng lì yǐ yí shí xiàn suì dǎi xì kǎo lüě wú shí ér hòu dé chū

时有杀人者,同县杨吏以疑寔,县遂逮系,考掠无实,而后得出。

nǎi wèi dū yóu nǎi mì tuō xǔ lìng lǐ zhào yáng lì

乃为督邮,乃密托许令,礼召杨吏。

yuǎn jìn wén zhě xián tàn fú zhī

远近闻者,咸叹服之。

jiā pín fù wèi jùn xī mén tíng cháng xún zhuǎn gōng cáo

家贫,复为郡西门亭长,寻转功曹。

shí zhōng cháng shì hóu lǎn tuō tài shǒu gāo lún yòng lì lún jiào shǔ wéi wén xué yuàn

时中常侍侯览托太守高伦用吏,伦教署为文学掾。

shí zhī fēi qí rén huái xí qǐng jiàn

寔知非其人,怀檄请见。

yán yuē cǐ rén bù yí yòng ér hóu cháng shì bù kě wéi

言曰:“此人不宜用,而侯常侍不可违。

shí qǐ cóng wài shǔ bù zú yǐ chén míng dé

寔乞从外署,不足以尘明德。

lún cóng zhī

”伦从之。

yú shì xiāng lùn guài qí fēi jǔ shí zhōng wú suǒ yán

于是乡论怪其非举,寔终无所言。

lún hòu bèi zhēng wèi shàng shū jùn zhōng shì dài fū sòng zhì lún shì chuán shè

伦后被征为尚书,郡中士大夫送至轮氏传舍。

lún wèi zhòng rén yán yuē wú qián wèi hóu cháng shì yòng lì chén jūn mì chí jiào hái ér yú wài bái shǔ

伦谓众人言曰:“吾前为侯常侍用吏,陈君密持教还,而于外白署。

bǐ wén yì zhě yǐ cǐ shǎo zhī cǐ jiù yóu gù rén wèi dàn qiáng yù chén jūn kě wèi shàn zé chēng jūn guò zé chēng jǐ zhě yě

比闻议者以此少之,此咎由故人畏惮强御,陈君可谓善则称君,过则称己者也。

shí gù zì yǐn qiān wén zhě fāng tàn xī yóu shì tiān xià fú qí dé

”寔固自引愆,闻者方叹息,由是天下服其德。

sī kōng huáng qióng pì xuǎn lǐ jù bǔ wén xǐ zhǎng xún yuè yǐ qī sàng qù guān

司空黄琼辟选理剧,补闻喜长,旬月,以期丧去官。

fù zài qiān chú tài qiū zhǎng

复再迁除太丘长。

xiū dé qīng jìng bǎi xìng yǐ ān

修德清静,百姓以安。

lín xiàn rén hù guī fù zhě shí zhé xùn dǎo pì jiě fā qiǎn gè lìng huán běn sī guān xíng bù

邻县人户归附者,寔辄训导譬解,发遣各令还本司官行部。

lì lǜ yǒu sòng zhě bái yù jìn zhī

吏虑有讼者,白欲禁之。

shí yuē sòng yǐ qiú zhí jìn zhī lǐ jiāng hé shēn

寔曰:“讼以求直,禁之理将何申?

qí wù suǒ jū

其勿所拘。

sī guān wén ér tàn xī yuē chén jūn suǒ yán ruò shì qǐ yǒu yuàn yú rén hu

”司官闻而叹息曰:“陈君所言若是,岂有怨于人乎?

yì yì wú sòng zhě

”亦意无讼者。

yǐ pèi xiāng fù liǎn wéi fǎ nǎi jiě yìn shòu qù lì rén zhuī sī zhī

以沛相赋敛违法,乃解印绶去,吏人追思之。

jí hòu dài bǔ dǎng rén shì yì lián shí

及后逮捕党人,事亦连寔。

yú rén duō táo bì qiú miǎn shí yuē wú bù jiù yù zhòng wú suǒ shì

余人多逃避求免,寔曰:“吾不就狱,众无所恃。

nǎi qǐng qiú yān

”乃请囚焉。

yù shè dé chū

碰上朝廷行赦,出狱。

líng dì chū dà jiàng jūn dòu wǔ pì yǐ wéi yuàn shǔ

灵帝初,大将军窦武辟以为掾属。

shí zhōng cháng shì zhāng ràng quán qīng tiān xià

时中常侍张让权倾天下。

ràng fù sǐ guī zàng yǐng chuān suī yī jùn bì zhì ér míng shì wú wǎng zhě ràng shén chǐ zhī shí nǎi dú diào yān

让父死,归葬颍川,虽一郡毕至,而名士无往者,让甚耻之,寔乃独吊焉。

jí hòu fù zhū dǎng rén ràng gǎn shí gù duō suǒ quán yòu

及后复诛党人,让感寔,故多所全宥。

shí zài xiāng lǘ píng xīn lǜ wù

寔在乡闾,平心率物。

qí yǒu zhēng sòng zhé qiú pàn zhèng xiǎo pì qū zhí tuì wú yuàn zhě

其有争讼,辄求判正,晓譬曲直,退无怨者。

zhì nǎi tàn yuē níng wèi xíng fá suǒ jiā bù wéi chén jūn suǒ duǎn

至乃叹曰:“宁为刑罚所加,不为陈君所短。

shí suì huāng mín jiǎn yǒu dào yè rù qí shì zhǐ yú liáng shàng

”时、岁荒民俭,有盗夜入其室,止于梁上。

shí yīn jiàn nǎi qǐ zì zhěng fú hū mìng zǐ sūn zhèng sè xun zhī yuē fū rén bù kě bù zì miǎn

寔阴见,乃起自整拂,呼命子孙,正色训之曰:“夫人不可不自勉。

bù shàn zhī rén wèi bì běn è xí yǐ xìng chéng suì zhì yú cǐ

不善之人未必本恶,习以性成,遂至于此。

liáng shàng jūn zǐ zhě shì yǐ

梁上君子者是矣!

dào dà jīng zì tóu yú de qǐ sǎng guī zuì

”盗大惊,自投于地,稽颡归罪。

shí xú pì zhī yuē shì jūn zhuàng mào bù shì è rén yi shēn kè jǐ fǎn shàn

寔徐譬之曰:“视君状貌,不似恶人,宜深克己反善。

rán cǐ dāng yóu pín kùn

然此当由贫困。

lìng yí juàn èr pǐ

”令遗绢二匹。

zì shì yī xiàn wú fù dào qiè

自是一县无复盗窃。

tài wèi yáng cì sī tú chén dān měi bài gōng qīng qún liáo bì hè cì děng cháng tàn shí dà wèi wèi dēng kuì yú xiān zhī

太尉杨赐、司徒陈耽,每拜公卿,群僚毕贺,赐等常叹寔大位未登,愧于先之。

jí dǎng jìn shǐ jiě dà jiàng jūn hé jìn sī tú yuán wěi qiǎn rén dūn shí yù tè biǎo yǐ bù cì zhī wèi

及党禁始解,大将军何进、司徒袁隗遣人敦寔, 欲特表以不次之位。

shí nǎi xiè shǐ zhě yuē shí jiǔ jue ren shi shì jīn dài zhōng ér yǐ

寔乃谢使者曰:“寔久绝人事,饰巾待终而已。

shí sān gōng měi quē yì zhě guī zhī lèi jiàn zhēng mìng suì bù qǐ bì mén xuán chē qī chí yǎng lǎo

”时,三公每缺,议者归之,累见征命,遂不起,闭门悬车,栖迟养老。

zhōng píng sì nián nián bā shí sì zú yú jiā

中平四年,年八十四,卒于家。

hé jìn qiǎn shǐ diào jì hǎi nèi fù zhě sān wàn yú rén zhì shuāi má zhě yǐ bǎi shù

何进遣使吊祭,海内赴者三万余人,制衰麻者以百数。

gòng kān shí lì bēi shì wéi wén fàn xiān shēng

共刊石立碑,谥为文范先生。

yǒu liù zǐ jì chén zuì xián

有六子,纪、谌最贤。

jì zì yuán fāng yì yǐ zhì dé chēng

纪字元方,亦以至德称。

xiōng dì xiào yǎng guī mén yōng hé hòu jìn zhī shì jiē tuī mù qí fēng

兄弟孝养,闺门雍和,后进之士皆推慕其风。

jí zāo dǎng gù fā fèn zhù shū shù wàn yán hào yuē chén zi

及遭党锢,发愤著书数万言,号曰《陈子》。

dǎng jìn jiě sì fǔ bìng mìng wú suǒ qū jiù

党禁解,四府并命,无所屈就。

zāo fù yōu měi āi zhì zhé ōu xuè jué qì suī shuāi fú yǐ chú ér jī huǐ xiāo jí dài jiāng miè xìng

遭父忧,每哀至,辄欧血绝气,虽衰服已除,而积毁消瘠,殆将灭性。

yù zhōu cì shǐ jiā qí zhì xíng biǎo shàng shàng shū tú xiàng bǎi chéng yǐ lì fēng sú

豫州刺史嘉其至行,表上尚书,图象百城,以厉风俗。

dǒng zhuó rù luò yáng nǎi shǐ jiù jiā bài wǔ guān zhōng láng jiàng bù dé yǐ dào jīng shī qiān shì zhōng

董卓入洛阳,乃使就家拜五官中郎将,不得已,到京师,迁侍中。

chū wèi píng yuán xiāng wǎng yè zhuō shí yù xǐ dōu cháng ān nǎi wèi jì yuē sān fǔ píng chǎng sì miàn xiǎn gù tǔ dì féi měi hào wèi lù hǎi

出为平原相,往谒卓,时欲徙都长安,乃谓纪曰:“三辅平敞,四面险固,土地肥美,号为陆海。

jīn guān dōng qǐ bīng kǒng luò yáng bù kě jiǔ jū

今关东起兵,恐洛阳不可久居。

cháng ān yóu yǒu gōng shì jīn yù xī qiān hé rú

长安犹有宫室,今欲西迁何如?

jì yuē tiān xià yǒu dào shǒu zài sì yí

”纪曰:“天下有道,守在四夷。

yí xiū dé zhèng yǐ huái bù fù

宜修德政,以怀不附。

qiān yí zhì zūn chéng jì zhī mò zhě

迁移至尊,诚计之末者。

yú yǐ gōng yi shì wěi gōng qīng zhuān jīng wài rèn

愚以公宜事委公卿,专精外任。

qí yǒu wéi mìng zé wēi zhī yǐ wǔ

其有违命,则威之以武。

jīn guān dōng bīng qǐ mín bù kān mìng

今关东兵起,民不堪命。

ruò qiān yuǎn cháo zhèng lǜ shī tǎo fá zé tú tàn zhī mín shù jī kě quán

若谦远朝政,率师讨伐,则涂炭之民,庶几可全。

ruò yù xǐ wàn shèng yǐ zì ān jiāng yǒu lěi luǎn zhī wēi zhēng róng zhī xiǎn yě

若欲徙万乘以自安,将有累卵之危,峥嵘之险也。

zhuō yì shén wǔ ér jìng jì míng xíng wú suǒ fù yán

”卓意甚忤,而敬纪名行,无所复言。

shí yì yù yǐ wèi sī xǐ jì jiàn huò luàn fāng zuò bù fù biàn yán jí shí zhī jùn

时议欲以为司徙,纪见祸乱方作,不复辨严,即时之郡。

xǐ shū zhuī bài tài pú yòu zhēng wèi shàng shū lìng

玺书追拜太仆,又征为尚书令。

jiàn ān chū yuán shào wèi tài wèi ràng yú jì

建安初,袁绍为太尉,让于纪;

jì bù shòu bài dà hóng lú

纪不受,拜大鸿胪。

nián qī shí yī zú yú guān

年七十一,卒于官。

zǐ qún wèi wèi sī kōng

子群,为魏司空。

tiān xià yǐ wéi gōng cán qīng qīng cán cháng

天下以为公惭卿,卿惭长。

dì chén zì jì fāng

弟谌,字季方。

yǔ jì qí dé tóng háng fù zǐ bìng zhe gāo míng shí hào sān jūn

与纪齐德同行,父子并著高名,时号三君。

měi zǎi fǔ bì zhào cháng tóng shí jīng mìng gāo yàn chéng qún dāng shì zhě mǐ bù róng zhī

每宰府辟召,常同时旌命,羔雁成群,当世者靡不荣之。

chén zǎo zhōng

谌早终。

lùn yuē hàn zì zhōng shì yǐ xià yān shù shàn zì gù sú suì yǐ dùn shēn jiǎo jié fàng yán wèi gāo

论曰:汉自中世以下,阉竖擅恣,故俗遂以遁身矫洁放言为高。

shì yǒu bù tán cǐ zhě zé yún fū mù shù yǐ jiào hū zhī yǐ

士有不谈此者,则芸夫牧竖已叫呼之矣。

gù shí zhèng mí hūn ér qí fēng yù wǎng

故时政弥惛,而其风愈往。

wéi chén xiān shēng jìn tuì zhī jié bì kě dù yě

唯陈先生进退之节,必可度也。

jù yú dé gù wù bù fàn ān yú rén gù bù lí qún xíng chéng hu shēn ér dào xùn tiān xià gù xiōng xié bù néng yǐ quán duó wáng gōng bù néng yǐ guì jiāo suǒ yǐ shēng jiào fèi yú shàng ér fēng sú qīng hu xià yě

据于德故物不犯,安于仁故不离群,行成乎身而道训天下,故凶邪不能以权夺,王公不能以贵骄,所以声教废于上,而风俗清乎下也。

zàn yuē èr li shī shū chén jūn you hào

赞曰:二李师淑,陈君友皓。

hán sháo jiù lì yíng kòu huái dào

韩韶就吏,赢寇怀道。

tài qiū ào guǎng mó wǒ yí lún

太丘奥广,模我彝伦。

céng shì yuān guǐ báo fu yǐ chún

曾是渊轨,薄夫以淳。

qìng jī jì qǐ yǒu wèi yǐng bīn èr fāng chéng zé bā cí jì chén

庆基既启,有蔚颍滨,二方承则,八慈继尘。

✦ You read 列传·荀韩钟陈列传

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.