qiāng wú yì yuán jiàn diān liáng dōng hào zǐ má nú huáng zhōng ròu zhī hú
羌无弋爰劒滇良东号子麻奴湟中月氏胡
xī qiāng zhī běn chū zì sān miáo jiāng xìng zhī bié yě
西羌之本，出自三苗，姜姓之别也。
qí guó jìn nán yuè
其国近南岳。
jí shùn liú sì xiōng xǐ zhī sān wēi hé guān zhī xī nán qiāng de shì yě
及舜流四凶，徙之三危，河关之西南羌地是也。
bīn yú cì zhī zhì hū hé shǒu mián de qiān lǐ
滨于赐支，至乎河首，绵地千里。
cì zhī zhě yǔ gòng suǒ wèi xī zhī zhě yě
赐支者，《禹贡》所谓析支者也。
nán jiē shǔ hàn jiǎo wài mán yí xī běi jiē shàn shàn chē shī zhū guó
南接蜀、汉徼外蛮夷，西北接鄯善、车师诸国。
suǒ jū wú cháng yī suí shuǐ cǎo
所居无常，依随水草。
de shǎo wǔ gǔ yǐ chǎn mù wèi yè
地少五谷，以产牧为业。
qí sú shì zú wú dìng huò yǐ fù míng mǔ xìng wèi zhǒng hào
其俗氏族无定，或以父名母姓为种号。
shí èr shì hòu xiāng yǔ hūn yīn fù méi zé qī hòu mǔ xiōng wáng zé nà sǎo gù guó wú guān guǎ zhǒng lèi fán chì
十二世后，相与婚姻，父没则妻后母，兄亡则纳B341嫂，故国无鳏寡，种类繁炽。
bù lì jūn chén wú xiāng zhǎng yī qiáng zé fēn zhǒng wèi qiú háo ruò zé wéi rén fù luò gēng xiāng chāo bào yǐ lì wèi xióng
不立君臣，无相长一，强则分种为酋豪，弱则为人附落，更相抄暴，以力为雄。
shā rén cháng sǐ wú tā jìn lìng
杀人偿死，无它禁令。
qí bīng cháng zài shān gǔ duǎn yú píng dì bù néng chí jiǔ ér guǒ yú chù tū yǐ zhàn sǐ wèi jí lì bìng zhōng wèi bù xiáng
其兵长在山谷，短于平地，不能持久，而果于触突，以战死为吉利，病终为不祥。
kān nài hán kǔ tóng zhī qín shòu
堪耐寒苦，同之禽兽。
suī fù rén chǎn zǐ yì bù bì fēng xuě
虽妇人产子，亦不避风雪。
xìng jiān gāng yǒng měng de xī fāng jīn xíng zhī qì yān
西羌人争陆刚强勇猛，接受了五行中西方金行之气。
wáng zhèng xiū zé bīn fú dé jiào shī zé kòu luàn
王政修则宾服，德教失则寇乱。
xī xià hòu shì tài kāng shī guó xī yí bèi pàn
昔夏后氏太康失国，西夷背叛。
jí hòu xiāng jí wèi nǎi zhēng quǎn yí qī nián rán hòu lái bīn
及后相即位，乃征畎夷，七年然后来宾。
zhì yú hòu xiè shǐ jiā jué mìng yóu shì fú cóng
至于后泄，始加爵命，由是服从。
hòu jié zhī luàn quǎn yí rù jū bīn qí zhī jiān chéng tāng jì xìng fá ér ràng zhī
后桀之乱，畎夷入居邠、岐之间，成汤既兴，伐而攘之。
jí yīn shì zhōng shuāi zhū yí jiē pàn
及殷室中衰，诸夷皆叛。
zhì yú wǔ dīng zhēng xī róng guǐ fāng sān nián nǎi kè
至于武丁，征西戎、鬼方，三年乃克。
gù qí shī yuē zì bǐ dī qiāng mò gǎn bù lái wáng
故其诗曰：“自彼氐羌，莫敢不来王。
jí wǔ yǐ bào nüè quǎn róng kòu biān zhōu gǔ gōng yú liáng shān ér bì yú qí xià
及武乙暴虐，犬戎寇边，周古公逾梁山而避于岐下。
jí zi jì lì suì fá xī luò guǐ róng
及子季历，遂伐西落鬼戎。
tài dīng zhī shí jì lì fù fá yān jīng zhī róng róng rén dà bài zhōu shī
太丁之时，季历复伐燕京之戎，戎人大败周师。
hòu èr nián zhōu rén kè yú wú zhī róng yú shì tài dīng mìng jì lì wèi mù shī
后二年，周人克余无之戎，于是太丁命季历为牧师。
zì shì zhī hòu gèng fá shǐ hū yì tú zhī róng jiē kè zhī
自是之后，更伐始呼、翳徒之戎，皆克之。
nǎi wén wáng wèi xī bó xi yǒu kūn yí zhī huàn běi yǒu xiǎn yǔn zhī nán suì ràng róng dí ér shù zhī mò bù bīn fú
乃文王为西伯，西有昆夷之患，北有猃狁之难，遂攘戎狄而戍之，莫不宾服。
nǎi lǜ xī róng zhēng yīn zhī pàn guó yǐ shì zhòu
乃率西戎，征殷之叛国以事纣。
jí wǔ wáng fá shāng qiāng máo lǜ shī huì yú mù yě
及武王伐商，羌、髳率师会于牧野。
zhì mù wáng shí róng dí bù gòng wáng nǎi xī zhēng quǎn róng huò qí wǔ wáng yòu de sì bái lù sì bái láng wáng suì qiān róng yú tài yuán
至穆王时，戎狄不贡，王乃西征犬戎，获其五王，又得四白鹿，四白狼，王遂迁戎于太原。
yí wáng shuāi ruò huāng fú bù cháo nǎi mìng guó gōng lǜ liù shī fá tài yuán zhī róng zhì yú shù quán huò mǎ qiān pǐ
夷王衰弱，荒服不朝，乃命虢公率六师伐太原之戎，至于俞泉，获马千匹。
lì wáng wú dào róng dí kòu lüě nǎi rù quǎn qiū shā qín zhòng zhī zú
厉王无道，戎狄寇掠，乃入犬丘，杀秦仲之族。
wáng mìng fá róng bù kè
王命伐戎，不克。
jí xuān wáng lì sì nián shǐ qín zhòng fá róng wèi róng suǒ shā
及宣王立四年，使秦仲伐戎，为戎所杀。
wáng nǎi zhào qín zhòng zǐ zhuāng gōng yǔ bīng qī qiān rén fá róng pò zhī yóu shì shǎo què
王乃召秦仲子庄公，与兵七千人伐戎，破之，由是少却。
hòu èr shí qī nián wáng qiǎn bīng fá tài yuán róng bù kè
后二十七年，王遣兵伐太原戎，不克。
hòu wǔ nián wáng fá tiáo róng bēn róng wáng shī bài jì
后五年，王伐条戎、奔戎，王师败绩。
hòu èr nián jìn rén bài běi róng yú fén xí róng rén miè jiāng hóu zhī yì
后二年，晋人败北戎于汾隰，戎人灭姜侯之邑。
míng nián wáng zhēng shēn róng pò zhī
明年，王征申戎，破之。
hòu shí nián yōu wáng mìng bó shì fá liù jì zhī róng jūn bài bó shì sǐ yān
后十年，幽王命伯士伐六济之戎，军败，伯士死焉。
qí nián róng wéi quǎn qiū lǔ qín xiāng gōng zhī xiōng bó fù
其年，戎围犬丘，虏秦襄公之兄伯父。
shí yōu wáng hūn nüè sì yí jiāo qīn suì fèi shēn hòu ér lì bāo sì
时幽王昏虐，四夷交侵，遂废申后而立褒姒。
shēn hóu nù yǔ róng kòu zhōu shā yōu wáng yú lì shān zhōu nǎi dōng qiān luò yì qín xiāng gōng gōng róng jiù zhōu
申侯怒，与戎寇周，杀幽王于郦山，周乃东迁洛邑，秦襄公攻戎救周。
hòu èr nián xíng hóu dà pò běi róng
后二年，邢侯大破北戎。
jí píng wáng zhī mò zhōu suì ling chi róng bī zhū xià zì lǒng shān yǐ dōng jí hu yī luò wǎng wǎng yǒu róng
及平王之末，周遂陵迟，戎逼诸夏，自陇山以东，及乎伊、洛，往往有戎。
yú shì wèi shǒu yǒu dí zhì yuán guī jì zhī róng jīng běi yǒu yì qú zhī róng luò chuān yǒu dà lì zhī róng wèi nán yǒu lí róng yī luò jiān yǒu yáng jù quán gāo zhī róng yǐng shǒu yǐ xī yǒu mán shì zhī róng
于是渭首有狄、<豸原>、邽、冀之戎，泾北有义渠之戎，洛川有大荔之戎，渭南有骊戎，伊、洛间有杨拒、泉皋之戎，颍首以西有蛮氏之戎。
dāng chūn qiū shí jiān zài zhōng guó yǔ zhū xià méng huì
当春秋时，间在中国，与诸夏盟会。
lǔ zhuāng gōng fá qín qǔ guī jì zhī róng
鲁庄公伐秦，取邽、冀之戎。
hòu shí yú suì jìn miè lí róng
后十余岁，晋灭骊戎。
shì shí yī luò róng qiáng dōng qīn cáo lǔ
是时，伊、洛戎强，东侵曹、鲁。
hòu shí jiǔ nián suì rù wáng chéng
后十九年，遂入王城。
yú shì qín jìn fá róng yǐ jiù zhōu
于是秦、晋伐戎以救周。
hòu èr nián yòu kòu jīng shī qí huán gōng zhēng zhū hóu shù zhōu
后二年，又寇京师，齐桓公征诸侯戍周。
hòu jiǔ nián lù hún róng zì guā zhōu qiān yú yī chuān yǔn xìng róng qiān yú wèi ruì dōng jí yuán
后九年，陆浑戎自瓜州迁于伊川，允姓戎迁于渭汭，东及B139辕。
zài hé nán shān běi zhě hào yuē yīn róng yīn róng zhī zhǒng suì yǐ zī guǎng
在河南山北者号曰阴戎，阴戎之种遂以滋广。
jìn wén gōng yù xiū bà yè nǎi lù róng dí tōng dào yǐ kuāng wáng shì
晋文公欲修霸业，乃赂戎狄通道，以匡王室。
qín mù gōng de róng rén yóu yú suì bà xī róng kāi dì qiān lǐ
秦穆公得戎人由余，遂霸西戎，开地千里。
jí jìn dào gōng yòu shǐ wèi jiàng hé zhū róng fù xiū bà yè
及晋悼公，又使魏绛和诸戎，复修霸业。
shì shí chu jìn qiáng shèng wēi fú zhū róng lù hún yī luò yīn róng shì jìn ér mán shì cóng chu
是时，楚、晋强盛，威服诸戎，陆浑、伊、洛、阴戎事晋，而蛮氏从楚。
hòu lù hún pàn jìn jìn lìng xún wú miè zhī
后陆浑叛晋，晋令荀吴灭之。
hòu sì shí sì nián chu zhí mán shì ér jǐn qiú qí rén
后四十四年，楚执蛮氏而尽囚其人。
shì shí yì qú dà lì zuì qiáng zhù chéng shù shí jiē zì chēng wáng
是时义渠、大荔最强，筑城数十，皆自称王。
zhì zhōu zhēn wáng bā nián qín lì gōng fēn miè dà lì qǔ qí de
至周贞王八年，秦厉公分灭大荔，取其地。
zhào yì miè dài róng jí běi róng yě
赵亦灭代戎，即北戎也。
hán wèi fù gòng shāo bìng yī luò yīn róng miè zhī
韩、魏复共稍并伊、洛、阴戎，灭之。
qí yí tuō zhě jiē táo zǒu xi yú lǒng
其遗脱者皆逃走，西逾B174、陇。
zì shì zhōng guó wú róng kòu wéi yú yì qú zhǒng yān
自是中国无戎寇，唯余义渠种焉。
zhì zhēn wáng èr shí wǔ nián qín fá yì qú lǔ qí wáng
至贞王二十五年，秦伐义渠，虏其王。
hòu shí sì nián yì qú qīn qín zhì wèi yīn
后十四年，义渠侵秦至渭阴。
hòu bǎi xǔ nián yì qú bài qín shī yú luò
后百许年，义渠败秦师于洛。
hòu sì nián yì qú guó luàn qín huì wáng qiǎn shù cháng cāo jiàng bīng dìng zhī yì qú suì chén yú qín
后四年，义渠国乱，秦惠王遣庶长操将兵定之，义渠遂臣于秦。
hòu bā nián qín fá yì qú qǔ yù zhì
后八年，秦伐义渠，取郁郅。
hòu èr nián yì qú bài qín shī yú li bó
后二年，义渠败秦师于李伯。
míng nián qín fá yì qú qǔ tú jīng èr shí wǔ chéng
明年，秦伐义渠，取徒泾二十五城。
jí zhāo wáng lì yì qú wáng cháo qín suì yǔ zhāo wáng mǔ xuān tài hòu tōng shēng èr zi
及昭王立，义渠王朝秦，遂与昭王母宣太后通，生二子。
zhì wáng nǎn sì shí sān nián xuān tài hòu yòu shā yì qú wáng yú gān quán gōng yīn qǐ bīng miè zhī shǐ zhì lǒng xī běi dì shàng jùn yān
至王赧四十三年，宣太后诱杀义渠王于甘泉宫，因起兵灭之，始置陇西、北地、上郡焉。
róng běn wú jūn zhǎng xià hòu shì mò jí shāng zhōu zhī jì huò cóng hòu bó zhēng fá yǒu gōng tiān zǐ jué zhī yǐ wéi fān fú
戎本无君长，夏后氏末及商周之际，或从侯伯征伐有功，天子爵之，以为籓服。
chūn qiū shí lù hún mán shì róng chēng zi
春秋时，陆浑、蛮氏戎称子。
zhàn guó shì dà lì yì qú chēng wáng
战国世，大荔、义渠称王。
jí qí shuāi wáng yú zhǒng jiē fǎn jiù wèi qiú háo yún
及其衰亡，余种皆反旧为酋豪云。
qiāng wú yì yuán jiàn zhě qín lì gōng shí wéi qín suǒ jū zhí yǐ wéi nú lì
羌无弋爰剑者，秦厉公时为秦所拘执，以为奴隶。
bù zhī yuán jiàn hé róng zhī bié yě
不知爰剑何戎之别也。
hòu de wáng guī ér qín rén zhuī zhī jí cáng yú yán xué zhōng de miǎn
后得亡归，而秦人追之急，藏于岩穴中得免。
qiāng rén yún yuán jiàn chū cáng xué zhōng qín rén fén zhī yǒu jǐng xiàng rú hǔ wèi qí bì huǒ dé yǐ bù sǐ
羌人云爰剑初藏穴中，秦人焚之，有景象如虎，为其蔽火，得以不死。
jì chū yòu yǔ yì nǚ yù yú yě suì chéng fū fù
既出，又与劓女遇于野，遂成夫妇。
nǚ chǐ qí zhuàng bèi fā fù miàn qiāng rén yīn yǐ wéi sú suì jù wáng rù sān hé jiān
女耻其状，被发覆面，羌人因以为俗，遂俱亡入三河间。
zhū qiāng jiàn yuán jiàn bèi fén bù sǐ guài qí shén gòng wèi shì zhī tuī yǐ wéi háo hé huáng jiān shǎo wǔ gǔ duō qín shòu yǐ shè liè wéi shì yuán jiàn jiào zhī tián chù suì jiàn jìng xìn lú luò zhǒng rén yī zhī zhě rì yì zhòng
诸羌见爰剑被焚不死，怪其神，共畏事之，推以为豪，河湟间少五谷，多禽兽，以射猎为事，爰剑教之田畜，遂见敬信，庐落种人依之者日益众。
qiāng rén wèi nú wèi wú yì yǐ yuán jiàn cháng wèi nú lì gù yīn míng zhī
羌人谓奴为无弋，以爰剑尝为奴隶，故因名之。
qí hòu shì shì wèi háo
其后世世为豪。
zhì yuán jiàn zēng sūn rěn shí qín xiàn gōng chū lì yù fù mù gōng zhī jī bīng lín wèi shǒu miè dí zhì yuán róng
至爰剑曾孙忍时，秦献公初立，欲复穆公之迹，兵临渭首，灭狄<豸原>戎。
rěn jì fù wèi qín zhī wēi jiāng qí zhǒng rén fù luò ér nán chū cì zhī hé qū xi shù qiān lǐ yǔ zhòng qiāng jué yuǎn bù fù jiāo tōng
忍季父B421畏秦之威，将其种人附落而南，出赐支河曲西数千里，与众羌绝远，不复交通。
qí hòu zǐ sūn fēn bié gè zì wèi zhǒng rèn suí suǒ zhī
他们的后代子孙分开，各自成为部族，他们随意迁到什么地方。
huò wèi niú zhǒng yuè guī qiāng shì yě
或为DA3E牛种，越巂羌是也；
huò wèi bái mǎ zhǒng guǎng hàn qiāng shì yě
或为白马种，广汉羌是也；
huò wèi cān láng zhǒng wǔ dū qiāng shì yě
或为参狼种，武都羌是也。
rěn jí dì wǔ dú liú huáng zhōng bìng duō qǔ qī fù
忍及弟舞独留湟中，并多娶妻妇。
rěn shēng jiǔ zǐ wèi jiǔ zhǒng wǔ shēng shí qī zi wèi shí qī zhǒng qiāng zhī xīng shèng cóng cǐ qǐ yǐ
忍生九子为九种，舞生十七子为十七种，羌之兴盛，从此起矣。
jí rěn zi yán lì shí qín xiào gōng xióng qiáng wēi fú qiāng róng
及忍子研立，时秦孝公雄强，威服羌戎。
xiào gōng shǐ tài zǐ sì lǜ róng dí jiǔ shí èr guó cháo zhōu xiǎn wáng
孝公使太子驷率戎狄九十二国朝周显王。
yán zhì háo jiàn gù qiāng zhōng hào qí hòu wèi yán zhǒng
研至豪健，故羌中号其后为研种。
jí qín shǐ huáng shí wu bìng liù guó yǐ zhū hóu wéi shì bīng bù xi xíng gù zhǒng rén dé yǐ fán xī
及秦始皇时，务并六国，以诸侯为事，兵不西行，故种人得以繁息。
qín jì jiān tiān xià shǐ méng tián jiàng bīng lüè dì xi zhú zhū róng běi què zhòng dí zhù cháng chéng yǐ jiè zhī zhòng qiāng bù fú nán dù
秦既兼天下，使蒙恬将兵略地，西逐诸戎，北却众狄，筑长城以界之，众羌不服南度。
zhì yú hàn xìng xiōng nú mò dú bīng qiáng pò dōng hú zǒu ròu zhī wēi zhèn bǎi mán chén fú zhū qiāng
至于汉兴，匈奴冒顿兵强，破东胡，走月氏，威震百蛮，臣服诸羌。
jǐng dì shí yán zhǒng liú hé lǜ zhǒng rén qiú shǒu lǒng xī sāi yú shì xǐ liú hé děng yú dí dào ān gù zhì lín táo dǐ dào qiāng dào xiàn
景帝时，研种留何率种人求守陇西塞，于是徙留何等于狄道、安故，至临洮、氐道、羌道县。
jí wǔ dì zhēng fá sì yí kāi dì guǎng jìng běi què xiōng nú xi zhú zhū qiāng nǎi dù hé huáng zhù lìng jū sāi chū kāi hé xi liè zhì sì jùn tōng dào yù mén gé jué qiāng hú shǐ nán běi bù dé jiāo guān
及武帝征伐四夷，开地广境，北却匈奴，西逐诸羌，乃度河、湟，筑令居塞、初开河西，列置四郡，通道玉门，隔绝羌胡，使南北不得交关。
yú shì zhàng sāi tíng suì chū cháng chéng wài shù qiān lǐ
于是障塞亭燧出长城外数千里。
shí xiān lián qiāng yǔ fēng yǎng láo jiě zhǒng jiě chóu jié méng yǔ xiōng nú tōng hé bīng shí yú wàn gòng gōng lìng jū ān gù suì wéi hǎn
时先零羌与封养牢姐种解仇结盟，与匈奴通，合兵十余万，共攻令居、安故，遂围BB7A罕。
hàn qiǎn jiàng jūn li xi láng zhōng lìng xú zì wèi jiàng bīng shí wàn rén jī píng zhī
汉遣将军李息、郎中令徐自为将兵十万人击平之。
shǐ zhì hù qiāng xiào wèi chí jié tǒng lǐng yān
始置护羌校尉，持节统领焉。
qiāng nǎi qù huáng zhōng yī xī hǎi yán chí zuǒ yòu
羌乃去湟中，依西海、盐池左右。
hàn suì yīn shān wèi hán hé xī de kōng shāo xǐ rén yǐ shí zhī
汉遂因山为寒，河西地空，稍徙人以实之。
zhì xuān dì shí qiǎn guāng lù dài fu yì qú ān guó chān xíng zhū qiāng qí xiān líng zhǒng háo yán yuàn de dù huáng shuǐ zhú rén suǒ bù tián chǔ yǐ wèi xù mù
至宣帝时，遣光禄大夫义渠安国觇行诸羌，其先零种豪言：“愿得度湟水，逐人所不田处以为畜牧。
ān guó yǐ shì zòu wén hòu jiāng jūn zhào chōng guó yǐ wéi bù kě tīng
”安国以事奏闻，后将军赵充国以为不可听。
hòu yīn yuán qián yán suì dù huáng shuǐ jùn xiàn bù néng jìn
后因缘前言，遂度湟水，郡县不能禁。
zhì yuán kāng sān nián xiān lián nǎi yǔ zhū qiāng dà gòng méng shì jiāng yù kòu biān
至元康三年，先零乃与诸羌大共盟誓，将欲寇边。
dì wén fù shǐ ān guó jiàng bīng guān zhī
帝闻，复使安国将兵观之。
ān guó zhì zhào xiān lián háo sì shí yú rén zhǎn zhī yīn fàng bīng jī qí zhǒng zhǎn shǒu qiān yú jí
安国至，召先零豪四十余人斩之，因放兵击其种，斩首千余级。
yú shì zhū qiāng yuàn nù suì kòu jīn chéng
于是诸羌怨怒，遂寇金城。
nǎi qiǎn zhào chōng guó yǔ zhū qiāng qiāng bīng liù wàn rén jī pò píng zhī
乃遣赵充国与诸将将兵六万人击破平之。
zhì yán shí sān shì sūn shāo dāng lì
至研十三世孙烧当立。
yuán dì shí xiǎn zǐ děng qī zhǒng qiāng kòu lǒng xī qiǎn yòu jiāng jūn féng fèng shì jī pò jiàng zhī
元帝时，彡姐等七种羌寇陇西，遣右将军冯奉世击破降之。
cóng yuán jiàn zhǒng wǔ shì zhì yán yán zuì háo jiàn zì hòu yǐ yán wèi zhǒng hào
从爰剑种五世至研，研最豪健，自后以研为种号。
shí sān shì zhì shāo dāng fù háo jiàn qí zǐ sūn gèng yǐ shāo dāng wèi zhǒng hào
十三世至烧当，复豪健，其子孙更以烧当为种号。
zì xiǎn zǐ qiāng jiàng zhī hòu shù shí nián sì yí bīn fú biān sài wú shì
自彡姐羌降之后数十年，四夷宾服，边塞无事。
zhì wáng mǎng fǔ zhèng yù yào wēi dé yǐ huái yuǎn wèi míng nǎi lìng yì fěng zhǐ zhū qiāng shǐ gòng xiàn xī hǎi zhī de chū kāi yǐ wéi jùn zhù wǔ xiàn biān hǎi tíng suì xiāng wàng yān
至王莽辅政，欲燿威德，以怀远为名，乃令译讽旨诸羌，使共献西海之地，初开以为郡，筑五县，边海亭燧相望焉。
diān liáng zhě shāo dāng zhī xuán sūn yě
滇良者，烧当之玄孙也。
shí wáng mǎng mò sì yí nèi qīn jí mǎng bài zhòng qiāng suì hái jù xī hǎi wèi kòu
时王莽末，四夷内侵，及莽败，众羌遂还据西海为寇。
gēng shǐ chì méi zhī jì qiāng suì fàng zòng kòu jīn chéng lǒng xī
更始、赤眉之际，羌遂放纵，寇金城、陇西。
wěi áo suī yōng bīng ér bù néng tǎo zhī nǎi jiù wèi nà yīn fā qí zhòng yǔ hàn xiāng jù
隗嚣虽拥兵而不能讨之，乃就慰纳，因发其众与汉相拒。
jiàn wǔ jiǔ nián wěi áo sǐ sī tú yuàn bān biāo shàng yán jīn liáng zhōu bù jiē yǒu jiàng qiāng qiāng hú pī fà zuǒ rèn ér yǔ hàn rén zá chǔ xí sú jì yì yán yǔ bù tōng
建武九年，隗嚣死，司徒掾班彪上言：“今凉州部皆有降羌，羌胡被发左衽，而与汉人杂处，习俗既异，言语不通。
shù wèi xiǎo lì xiá rén suǒ jiàn qīn duó qióng huì wú liáo gù zhì fǎn pàn
数为小吏黠人所见侵夺，穷恚无聊，故致反叛。
fu mán yí kòu luàn jiē wèi cǐ yě
夫蛮夷寇乱，皆为此也。
jiù zhì yì zhōu bù shǔ mán yí qí dū wèi yōu zhōu bù shǔ lǐng wū huán xiào wèi liáng zhōu bù shǔ hù qiāng xiào wèi jiē chí jié lǐng hù lǐ qí yuàn jié suì shí xún háng wèn suǒ jí kǔ
旧制：益州部署蛮夷骑都尉，幽州部署领乌桓校尉，凉州部署护羌校尉，皆持节领护，理其怨结，岁时循行，问所疾苦。
yòu shù qiǎn shǐ yì tōng dòng jìng shǐ sài wài qiāng yí wèi lì ěr mù zhōu jùn yīn cǐ kě de jǐng bèi
又数遣使驿通动静，使塞外羌夷为吏耳目，州郡因此可得儆备。
jīn yi fù rú jiù yǐ míng wēi fáng
今宜复如旧，以明威防。
guāng wǔ cóng zhī jí yǐ niú hán wèi hù qiāng xiào wèi chí jié rú jiù
”光武从之，即以牛邯为护羌校尉，持节如旧。
jí hán zú ér zhí shěng
及邯卒而职省。
shí nián xiān lián háo yǔ zhū zhǒng xiāng jié fù kòu jīn chéng lǒng xī qiǎn zhōng láng jiàng lái xī děng jī zhī dà pò
十年，先零豪与诸种相结，复寇金城、陇西，遣中郎将来歙等击之，大破。
shì yǐ jù xī chuán
事已具《歙传》。
shí yī nián xià xiān lián zhǒng fù kòu lín táo lǒng xī tài shǒu mǎ yuán pò jiàng zhī
十一年夏，先零种复寇临洮，陇西太守马援破降之。
hòu xī guī fú xǐ zhì tiān shuǐ lǒng xī fú fēng sān jùn
后悉归服，徙置天水、陇西、扶风三郡。
míng nián wǔ dū cān láng qiāng fǎn yuán yòu pò jiàng zhī
明年，武都参狼羌反，援又破降之。
shì yǐ jù yuán chuán
事已具《援传》。
zì shāo dāng zhì diān liáng shì jū hé běi dà yǔn gǔ zhǒng xiǎo rén pín
自烧当至滇良，世居河北大允谷，种小人贫。
ér xiān lián bēi nǎn bìng jiē qiáng fù shù qīn fàn zhī
而先零、卑湳并皆强富，数侵犯之。
diān liáng fù zǐ jī jiàn líng yì fèn nù ér sù yǒu ēn xìn yú zhǒng zhōng yú shì jí huì fù luò jí zhū zá zhǒng nǎi cóng dà yú rù yǎn jī xiān lián bēi nǎn dà pò zhī shā sān qiān rén lüè qǔ cái chù duó jū qí de dà yú zhōng yóu shì shǐ qiáng
滇良父子积见陵易，愤怒，而素有恩信于种中，于是集会附落及诸杂种，乃从大榆入，掩击先零、卑湳，大破之，杀三千人，掠取财畜，夺居其地大榆中，由是始强。
diān liáng zi diān wú lì
滇良子滇吾立。
zhōng yuán yuán nián wǔ dū cān láng qiāng fǎn shā lüè lì rén tài shǒu yǔ zhàn bù shèng lǒng xī tài shǒu liú xū qiǎn cóng shì xīn dōu jiān jūn yuàn li bāo jiāng wǔ qiān rén fù wǔ dū yǔ qiāng zhàn zhǎn qí qiú háo shǒu lǔ qiān yú rén
中元元年，武都参狼羌反，杀略吏人，太守与战不胜，陇西太守刘盱遣从事辛都、监军掾李苞，将五千人赴武都，与羌战，斩其酋豪，首虏千余人。
shí wǔ dū bīng yì gèng pò zhī zhǎn shǒu qiān yú jí yú xī jiàng
时，武都兵亦更破之，斩首千余级，余悉降。
shí diān wú fù luò zhuǎn shèng cháng xióng zhū qiāng měi yù qīn biān zhě diān wú zhuǎn jiào yǐ fāng lüè wèi qí qú shuài
当时滇吾的附属部族变得强盛，经常在各羌人部族中称雄，凡是谁想侵犯边境，滇吾就教给他们谋略，做他们的大首领。
èr nián qiū shāo dāng qiāng diān wú yǔ dì diān àn lǜ bù qí wǔ qiān kòu lǒng xī sāi liú xū qiǎn bīng yú fú hǎn jī zhī bù néng kè yòu zhàn yú yǔn jiē wèi qiāng suǒ bài shā wǔ bǎi yú rén
二年秋，烧当羌滇吾与弟滇岸率步骑五千寇陇西塞，刘盱遣兵于枹罕击之，不能克，又战于允街，为羌所败，杀五百余人。
yú shì shǒu sāi zhū qiāng jiē fù xiāng shuài wèi kòu
于是守塞诸羌皆复相率为寇。
qiǎn yè zhě zhāng hóng lǐng zhū jùn bīng jī zhī zhàn yú yǔn wú táng gǔ jūn bài hóng jí lǒng xī zhǎng shǐ tián sà jiē méi
遣谒者张鸿领诸郡兵击之，战于允吾、唐谷，军败，鸿及陇西长史田飒皆没。
yòu tiān shuǐ bīng wèi láo jiě zhǒng suǒ bài yú bái shí sǐ zhě qiān yú rén
又天水兵为牢姐种所败于白石，死者千余人。
shí shāo hé háo yǒu fù rén bǐ tóng qián zhě nián bǎi yú suì duō zhì suàn wèi zhǒng rén suǒ xìn xiàng jiē cóng qǔ jì cè
时，烧何豪有妇人比铜钳者，年百余岁，多智算，为种人所信向，皆从取计策。
shí wéi lú shuǐ hú suǒ jī bǐ tóng qián nǎi jiāng qí zhòng lái yī jùn xiàn
时为卢水胡所击，比铜钳乃将其众来依郡县。
zhǒng rén pō yǒu fàn fǎ zhě lín qiāng zhǎng shōu xì bǐ tóng qián ér zhū shā qí zhǒng liù qī bǎi rén
种人颇有犯法者，临羌长收系比铜钳，而诛杀其种六七百人。
xiǎn zōng lián zhī nǎi xià zhào yuē xī huán gōng fá róng ér wú rén huì
显宗怜之，乃下诏曰：“昔桓公伐戎而无仁惠。
gù chūn qiū biǎn yuē qí rén
故《春秋》贬曰：‘齐人’。
jīn guó jiā wú dé ēn bù jí yuǎn léi ruò hé gū ér dāng bìng mìng
今国家无德，恩不及远，羸弱何辜，而当并命！
fu cháng píng zhī bào fēi dì zhě zhī gōng jiù yóu tài shǒu zhǎng lì wàng jiā cán lù
夫长平之暴，非帝者之功，咎由太守长吏妄加残戮。
bǐ tóng qián shàng shēng zhě suǒ zài zhì yī yào yǎng shì lìng zhāo qí zhǒng rén ruò yù guī gù dì zhě hòu qiǎn sòng zhī
比铜钳尚生者，所在致医药养视，令招其种人，若欲归故地者，厚遣送之。
qí xiǎo zhǒng ruò shù shǒu zì yì yù xiào gōng zhě jiē chú qí zuì
其小种若束手自诣，欲效功者，皆除其罪。
ruò yǒu nì móu wèi lì suǒ bǔ ér yù zhuàng wèi duàn xī yǐ cì yǒu gōng zhě
若有逆谋，为吏所捕，而狱状未断，悉以赐有功者。
yǒng píng yuán nián fù qiǎn zhōng láng jiàng dòu gù bǔ lǔ jiāng jūn mǎ wǔ děng jī diān wú yú xi hán dà pò zhī
永平元年，复遣中郎将窦固、捕虏将军马武等击滇吾于西邯，大破之。
shì yǐ jù wǔ děng chuán
事已具武等传。
diān wú yuǎn yǐn qù yú xī sàn jiàng xǐ qī qiān kǒu zhì sān fǔ
滇吾远引去，余悉散降，徙七千口置三辅。
yǐ yè zhě dòu lín lǐng hù qiāng xiào wèi jū dí dào
以谒者窦林领护羌校尉，居狄道。
lín wèi zhū qiāng suǒ xìn ér diān àn suì yì lín jiàng
林为诸羌所信，而滇岸遂诣林降。
lín wéi xià lì suǒ qī miù zòu shàng diān àn yǐ wéi dà háo chéng zhì fēng wèi guī yì hóu jiā hào hàn dà dū wèi
林为下吏所欺，谬奏上滇岸以为大豪，承制封为归义侯，加号汉大都尉。
míng nián diān wú fù jiàng lín fù zòu qí dì yī háo yǔ jù yì què xiàn jiàn
明年，滇吾复降，林复奏其第一豪，与俱诣阙献见。
dì guài yī zhǒng liǎng háo yí qí fēi shí yǐ shì jí lín
帝怪一种两豪，疑其非实，以事诘林。
lín cí jiǒng nǎi wěi duì yuē
林辞窘，乃伪对曰；
diān àn jí diān wú lǒng xī yǔ bù zhèng ěr
“滇岸即滇吾，陇西语不正耳。
dì qióng yàn zhī zhī nù ér miǎn lín guān
”帝穷验知之，怒而免林官。
huì liáng zhōu cì shǐ yòu zòu lín zāng zuì suì xià yù sǐ
会凉州刺史又奏林臧罪，遂下狱死。
yè zhě guō xiāng dài lǐng xiào wèi shì dào lǒng xī wén liáng zhōu qiāng shèng hái yì què dǐ zuì yú shì fù shěng xiào wèi guān
谒者郭襄代领校尉事，到陇西，闻凉州羌盛，还诣阙，抵罪，于是复省校尉官。
diān wú zǐ dōng wú lì yǐ fù jiàng hàn nǎi rù jū sāi nèi jǐn yuàn zì shǒu
滇吾子东吾立，以父降汉，乃入居塞内，谨愿自守。
ér zhū dì mí wú děng shù wèi kòu dào
而诸弟迷吾等数为寇盗。
sù zōng jiàn chū yuán nián ān yí xiàn lì lüè qī bēi nǎn zhǒng qiāng fù lì wèi qí fu suǒ shā ān yí zhǎng zōng yán zhuī zhī chū sài zhǒng rén kǒng jiàn zhū suì gòng shā yán ér yǔ lè jiě jí wú liáng èr zhǒng xiāng jié wèi kòu
肃宗建初元年，安夷县吏略妻卑湳种羌妇，吏为其夫所杀，安夷长宗延追之出塞，种人恐见诛，遂共杀延，而与勒姐及吾良二种相结为寇。
lǒng xī tài shǒu sūn chún qiǎn cóng shì li mù jí jīn chéng bīng huì hé luó gǔ yǔ bēi nǎn děng zhàn zhǎn shǒu lǔ shù bǎi rén
陇西太守孙纯遣从事李睦及金城兵会和罗谷，与卑湳等战，斩首虏数百人。
fù bài gù dù liáo jiāng jūn wú táng lǐng hù qiāng xiào wèi jū ān yí
复拜故度辽将军吴棠领护羌校尉，居安夷。
èr nián xià mí wú suì yǔ zhū zhòng jù bīng yù pàn chū sài
二年夏，迷吾遂与诸众聚兵，欲叛出塞。
jīn chéng tài shǒu hǎo chóng zhuī zhī zhàn yú lì gǔ chóng bīng dà bài chóng qīng jì de tuō sǐ zhě èr qiān yú rén
金城太守郝崇追之，战于荔谷，崇兵大败，崇轻骑得脱，死者二千余人。
yú shì zhū zhǒng jí shǔ guó lú shuǐ hú xī yǔ xiāng yìng wú táng bù néng zhì zuò zhēng miǎn
于是诸种及属国卢水胡悉与相应，吴棠不能制，坐征免。
wǔ wēi tài shǒu fu yù dài wéi xiào wèi yí jū lín qiāng
武威太守傅育代为校尉，移居临羌。
mí wú yòu yǔ fēng yǎng zhǒng háo bù qiáo děng wǔ wàn yú rén gòng kòu lǒng xī hàn yáng yú shì qiǎn xíng chē qí jiāng jūn mǎ fáng zhǎng wài xiào wèi gěng gōng fù tǎo pò zhī
迷吾又与封养种豪布桥等五万余人共寇陇西、汉阳，于是遣行车骑将军马防，长外校尉耿恭副，讨破之。
yú shì lín táo suǒ xi mí wú děng xī jiàng
于是临洮、索西、迷吾等悉降。
fáng nǎi zhù suǒ xi chéng xǐ lǒng xī nán bù dū wèi shù zhī xī fù zhū tíng hòu
防乃筑索西城，徙陇西南部都尉戍之，悉复诸亭候。
zhì yuán hé sān nián mí wú fù yǔ dì hào wú zhū zá zhǒng fǎn pàn
至元和三年，迷吾复与弟号吾诸杂种反叛。
qiū hào wú xiān qīng rù kòu lǒng xī jiè jùn dū fēng yuàn li zhāng zhuī zhī shēng de hào wú
秋，号吾先轻入寇陇西界，郡督烽掾李章追之，生得号吾。
jiāng yì jùn hào wú yuē dú shā wǒ wú sǔn yú qiāng
将诣郡，号吾曰：“独杀我，无损于羌。
chéng de shēng guī bì xī bà bīng bù fù fàn sāi
诚得生归，必悉罢兵，不复犯塞。
lǒng xī tài shǒu zhāng yū quán yí fàng qiǎn qiāng jí wéi jiě sàn gè guī gù dì
”陇西太守张纡权宜放遣，羌即为解散，各归故地。
mí wú tuì jū hé běi guī yì chéng
迷吾退居河北归义城。
fu yù bù yù shī xìn fá zhī nǎi mù rén dòu zhū qiāng hú qiāng hú bù kěn suì fù pàn chū sài gèng yī mí wú
傅育不欲失信伐之，乃募人斗诸羌胡，羌胡不肯，遂复叛出塞，更依迷吾。
zhāng hé yuán nián yù shàng qǐng fā lǒng xī zhāng yè jiǔ quán gè wǔ qiān rén zhū jùn tài shǒu jiāng zhī yù zì lǐng hàn yáng jīn chéng wǔ qiān rén hé èr wàn bīng yǔ zhū jùn kè qī jī zhī lìng lǒng xī bīng jù hé nán zhāng yè jiǔ quán bīng zhē qí xi
章和元年，育上请发陇西、张掖、酒泉各五千人，诸郡太守将之，育自领汉阳、金城五千人，合二万兵，与诸郡克期击之，令陇西兵据河南，张掖、酒泉兵遮其西。
bìng wèi jí huì yù jūn dú jìn
并未及会，育军独进。
mí wú wén zhī xǐ lú luò qù yù xuǎn jīng qí sān qiān qióng zhuī zhī yè zhì jiàn wēi nán sān dōu gǔ qù lǔ shù lǐ xū dàn jī zhī bù shè bèi
迷吾闻之，徙庐落去，育选精骑三千穷追之，夜至建威南三兜谷，去虏数里，须旦击之，不设备。
mí wú nǎi fú bīng sān bǎi rén yè tū yù yíng
迷吾乃伏兵三百人，夜突育营。
yíng zhōng jīng huài sàn zǒu yù xià mǎ shǒu zhàn shā shí yú rén ér sǐ sǐ zhě bā bǎi bā shí rén
营中惊坏散走，育下马手战，杀十余人而死，死者八百八十人。
jí zhū jùn bīng dào qiāng suì yǐn qù
及诸郡兵到，羌遂引去。
yù běi dì rén yě
育，北地人也。
xiǎn zōng chū wèi lín qiāng zhǎng yǔ bǔ lǔ jiāng jūn mǎ wǔ děng jī qiāng diān wú gōng guān zhū jūn
显宗初，为临羌长，与捕虏将军马武等击羌滇吾，功冠诸军；
jí zài wǔ wēi wēi shēng wén yú xiōng nú
及在武威，威声闻于匈奴。
shí lù shù shí nián zhì fèng jǐn shàn gěi zhī yǒu qī zǐ bù miǎn cāo jǐng jiù
食禄数十年，秩奉尽赡给知友，妻子不免操井臼。
sù zōng xià zhào zhuī bāo měi zhī
肃宗下诏追褒美之。
fēng qí zi yì wèi míng jìn hòu qī bǎi hù
封其子毅为明进侯，七百户。
yǐ lǒng xī tài shǒu zhāng yū dài wéi xiào wèi jiāng wàn rén zhūn lín qiāng
以陇西太守张纡代为校尉，将万人屯临羌。
mí wú jì shā fu yù niǔ tài biān lì
迷吾既杀傅育，狃忕边利。
zhāng hé yuán nián fù yǔ zhū zhǒng bù qí qī qiān rén rù jīn chéng sāi
章和元年，复与诸种步骑七千人入金城塞。
zhāng yū qiǎn cóng shì sī mǎ fáng jiāng qiān yú qí jí jīn chéng bīng huì zhàn yú mù chéng gǔ mí wú bīng bài zǒu yīn yì shǐ yù jiàng yū nà zhī
张纡遣从事司马防将千余骑及金城兵会战于木乘谷，迷吾兵败走，因译使欲降，纡纳之。
suì jiāng zhǒng rén yì lín qiāng xiàn yū shè bīng dà huì shī dú jiǔ zhōng qiāng yǐn zuì yū yīn zì jī fú bīng qǐ zhū shā qiú háo bā bǎi yú rén
遂将种人诣临羌县，纡设兵大会，施毒酒中，羌饮醉，纡因自击，伏兵起，诛杀酋豪八百余人。
zhǎn mí wú děng wǔ rén tóu yǐ jì yù zhǒng
斩迷吾等五人头，以祭育冢。
fù fàng bīng jī zài shān gǔ jiān zhě zhǎn shǒu sì bǎi yú rén de shēng kǒu èr qiān yú rén
复放兵击在山谷间者，斩首四百余人，得生口二千余人。
mí wú zǐ mí táng jí qí zhǒng rén xiàng sāi hào kū
迷吾子迷唐及其种人向塞号哭，
yǔ shāo hé dāng jiān dāng tián děng xiāng jié
与烧何、当煎、当阗等相结，
yǐ zǐ nǚ jí jīn yín pīng nà zhū zhǒng
以子女及金银娉纳诸种，
jiě chóu jiāo zhì
解仇交质，
jiāng wǔ qiān rén kòu lǒng xī sāi
将五千人寇陇西塞，
tài shǒu kòu xū yǔ zhàn yú bái shí
太守寇盱与战于白石，
mí táng bù lì
迷唐不利，
yǐn hái dà xiǎo yú gǔ
引还大、小榆谷，
běi zhāo shǔ guó zhū hú
北招属国诸胡，
huì jí fù luò
会集附落，
zhǒng zhòng chì shèng
种众炽盛，
zhāng yū bù néng tǎo
张纡不能讨。
yǒng yuán yuán nián yū zuò zhēng yǐ zhāng yè tài shǒu shān xun dài wéi xiào wèi shāo yǐ shǎng lù lí jiàn zhī yóu shì zhū zhǒng shǎo jiě
永元元年，纡坐征，以张掖太守邓训代为校尉，稍以赏赂离间之，由是诸种少解。
dōng wú zǐ dōng hào lì
东吾子东号立。
shì shí hào wú jiāng qí zhǒng rén jiàng
是时，号吾将其种人降。
xiào wèi shān xun qiǎn bīng jī mí táng mí táng qù dà xiǎo yú gǔ xǐ jū pō yán gǔ
校尉邓训遣兵击迷唐，迷唐去大、小榆谷，徙居颇岩谷。
hé dì yǒng yuán sì nián xun bìng zú shǔ jùn tài shǒu niè shàng dài wéi xiào wèi
和帝永元四年，训病卒，蜀郡太守聂尚代为校尉。
shàng jiàn qián rén lèi zhēng bù kè yù yǐ wén dé fú zhī nǎi qiǎn yì shǐ zhāo hū mí táng shǐ hái jū dà xiǎo yú gǔ
尚见前人累征不克，欲以文德服之，乃遣驿使招呼迷唐，使还居大、小榆谷。
mí táng jì hái qiǎn zǔ mǔ bēi quē yì shàng shàng zì sòng zhì sāi xià wèi shè zǔ dào lìng yì tián sì děng wǔ rén hù sòng zhì lú luò
迷唐既还，遣祖母卑缺诣尚，尚自送至塞下，为设祖道，令译田汜等五人护送至庐落。
mí táng yīn ér fǎn pàn suì yǔ zhū zhǒng gòng shēng tú liè sì děng yǐ xuè méng zǔ fù kòu jīn chéng sāi
迷唐因而反叛，遂与诸种共生屠裂汜等，以血盟诅，复寇金城塞。
wǔ nián shàng zuò zhēng miǎn jū yán dū wèi guàn you dài wéi xiào wèi
五年，尚坐征免，居延都尉贯友代为校尉。
you yǐ mí táng nán yòng dé huái zhōng yú pàn luàn nǎi qiǎn yì shǐ gòu lí zhū zhǒng yòu yǐ cái huò yóu shì jiě sàn
友以迷唐难用德怀，终于叛乱，乃遣驿使构离诸种，诱以财货，由是解散。
you nǎi qiǎn bīng chū sài gōng mí táng yú dà xiǎo yú gǔ huò shǒu lǔ bā bǎi yú rén shōu mài shù wàn hú suì jiā féng liú dà hé zhù chéng wù zuò dà háng zào hé qiáo yù dù bīng jī mí táng
友乃遣兵出塞，攻迷唐于大、小榆谷，获首虏八百余人，收麦数万斛，遂夹逢留大河筑城坞，作大航，造河桥，欲度兵击迷唐。
mí táng nǎi lǜ bù luò yuǎn yī cì zhī hé qū
迷唐乃率部落远依赐支河曲。
zhì bā nián you bìng zú hàn yáng tài shǒu shǐ chōng dài wéi xiào wèi
至八年，友病卒，汉阳太守史充代为校尉。
chōng zhì suì fā huáng zhōng qiāng hú chū sài jī mí táng ér qiāng yíng bài chōng bīng shā shù bǎi rén
充至，遂发湟中羌胡出塞击迷唐，而羌迎败充兵，杀数百人。
míng nián chōng zuò zhēng dài jùn tài shǒu wú zhǐ dài wéi xiào wèi
明年，充坐征，代郡太守吴祉代为校尉。
qí qiū mí táng lǜ bā qiān rén kòu lǒng xī shā shù bǎi rén chéng shèng shēn rù xié sāi nèi zhū zhǒng qiāng gòng wèi kòu dào zhòng qiāng fù xī yǔ xiāng yìng hé bù qí sān wàn rén jī pò lǒng xī bīng shā dà xià zhǎng
其秋，迷唐率八千人寇陇西，杀数百人，乘胜深入，胁塞内诸种羌共为寇盗，众羌复悉与相应，合步骑三万人，击破陇西兵，杀大夏长。
qiǎn xíng zhēng xi jiāng jūn liú shàng yuè qí xiào wèi zhào dài fù jiāng běi jūn wǔ yíng lí yáng yōng yíng sān fǔ jī shè jí biān bīng qiāng hú sān wàn rén tǎo zhī
遣行征西将军刘尚、越骑校尉赵代副，将北军五营、黎阳、雍营、三辅积射及边兵羌胡三万人讨之。
shàng zhūn dí dào dài zhūn hǎn
尚屯狄道，代屯BB7A罕。
shàng qiǎn sī mǎ kòu xū jiān zhū jùn bīng sì miàn bìng huì
尚遣司马寇盱监诸郡兵，四面并会。
mí táng jù qì lǎo ruò bēn rù lín táo nán
迷唐惧，弃老弱，奔入临洮南。
shàng děng zhuī zhì gāo shān
尚等追至高山。
mí táng qióng pò lǜ qí jīng qiáng dà zhàn
迷唐穷迫，率其精强大战。
xū zhǎn lǔ qiān yú rén de niú mǎ yáng wàn yú tóu
盱斩虏千余人，得牛马羊万余头。
mí táng yǐn qù
迷唐引去。
hàn bīng sǐ shāng yì duō bù néng fù zhuī nǎi hái rù sāi
汉兵死伤亦多，不能复追，乃还入塞。
míng nián shàng dài bìng zuò wèi nuò zhēng xià yù miǎn
明年，尚、代并坐畏懦征下狱，免。
yè zhě wáng xìn lǐng shàng yíng tún hǎn yè zhě gěng tán lǐng dài yíng tún bái shí
谒者王信领尚营屯BB7A罕，谒者耿谭领代营屯白石。
tán nǎi shè gòu shǎng zhū zhǒng pō lái nèi fù
谭乃设购赏，诸种颇来内附。
mí táng kǒng nǎi qǐng xiáng
迷唐恐，乃请降。
xìn tán suì shòu xiáng bà bīng qiǎn mí táng yì què
信、谭遂受降罢兵，遣迷唐诣阙。
qí yú zhǒng rén bù mǎn èr qiān jī jiǒng bù lì rù jū jīn chéng
其余种人不满二千，饥窘不立，入居金城。
hé dì lìng mí táng jiāng qí zhǒng rén hái dà xiǎo yú gǔ
和帝令迷唐将其种人还大、小榆谷。
mí táng yǐ wéi hàn zuò hé qiáo bīng lái wú cháng gù dì bù kě fù jū cí yǐ zhǒng rén jī è bù kěn yuǎn chū
迷唐以为汉作河桥，兵来无常，故地不可复居，辞以种人饥饿，不肯远出。
wú zhǐ děng nǎi duō cì mí táng jīn bó lìng dí gǔ shì chù cù shǐ chū sài zhǒng rén gèng huái cāi jīng
吴祉等乃多赐迷唐金、帛，令籴谷市畜，促使出塞，种人更怀猜惊。
shí èr nián suì fù bèi pàn nǎi xié jiāng huáng zhōng zhū hú kòu chāo ér qù
十二年，遂复背叛，乃胁将湟中诸胡，寇抄而去。
wáng xìn gěng tán wú zhǐ jiē zuò zhēng yǐ jiǔ quán tài shǒu zhōu wěi dài wéi xiào wèi
王信、耿谭、吴祉皆坐征，以酒泉太守周鲔代为校尉。
míng nián mí táng fù huán cì zhī hé qū
明年，迷唐复还赐支河曲。
chū lèi jie zhǒng fù hàn mí táng yuàn zhī suì jī shā qí qiú háo yóu shì yǔ zhū zhǒng wèi chóu dǎng yuán yì shū
初，累姐种附汉，迷唐怨之，遂击杀其酋豪，由是与诸种为仇，党援益疏。
qí qiū mí táng fù jiàng bīng xiàng sāi zhōu wěi yǔ jīn chéng tài shǒu hóu bà jí zhū jùn bīng shǔ guó huáng zhōng ròu zhī zhū hú lǒng xī láo jiě qiāng hé sān wàn rén chū sài zhì yǔn chuān yǔ mí táng zhàn
其秋，迷唐复将兵向塞，周鲔与金城太守侯霸，及诸郡兵、属国湟中月氏诸胡、陇西牢姐羌，合三万人，出塞至允川，与迷唐战。
zhōu wěi hái yíng zì shǒu wéi hóu bà bīng xiàn zhèn zhǎn shǒu sì bǎi yú jí
周鲔还营自守，唯侯霸兵陷阵，斩首四百余级。
qiāng zhòng zhé shāng zhǒng rén wǎ jiě jiàng zhě liù qiān yú kǒu fēn xǐ hàn yáng ān dìng lǒng xī
羌众折伤，种人瓦解，降者六千余口，分徙汉阳、安定、陇西。
mí táng suì ruò qí zhǒng zhòng bù mǎn qiān rén yuǎn yú cì zhī hé shǒu yī fā qiāng jū
迷唐遂弱，其种众不满千人，远逾赐支河首，依发羌居。
míng nián zhōu wěi zuò wèi nuò zhēng hóu bà dài wéi xiào wèi
明年，周鲔坐畏懦征，侯霸代为校尉。
ān dìng jiàng qiāng shāo hé zhǒng xié zhū qiāng shù bǎi rén fǎn pàn jùn bīng jī miè zhī xī mò rù ruò kǒu wèi nú bì
安定降羌烧何种胁诸羌数百人反叛，郡兵击灭之，悉没入弱口为奴婢。
shí xī hǎi jí dà xiǎo yú gǔ zuǒ yòu wú fù qiāng kòu
时，西海及大、小榆谷左右无复羌寇。
yú mí xiāng cáo fèng shàng yán xī róng wéi hài shì suǒ huàn chén bù néng jì gǔ qiě yǐ jìn shì yán zhī
隃麋相曹凤上言：“西戎为害，?世所患，臣不能纪古，且以近事言之。
zì jiàn wǔ yǐ lái qí fàn fǎ zhě cháng cóng shāo dāng zhǒng qǐ
自建武以来，其犯法者，常从烧当种起。
suǒ yǐ rán zhě yǐ qí jū dà xiǎo yú gǔ tǔ dì féi měi yòu jìn sāi nèi zhū zhǒng yì yǐ wéi fēi nán yǐ gōng fá
所以然者，以其居大、小榆谷，土地肥美，又近塞内，诸种易以为非，难以攻伐。
nán de zhōng cún yǐ guǎng qí zhòng běi zǔ dà hé yīn yǐ wéi gù yòu yǒu xī hǎi yú yán zhī lì yuán shān bīn shuǐ yǐ guǎng tián xù gù néng qiáng dà cháng xióng zhū zhǒng shì qí quán yǒng zhāo yòu qiāng hú
南得钟存以广其众，北阻大河因以为固，又有西海鱼盐之利，缘山滨水，以广田蓄，故能强大，常雄诸种，恃其权勇，招诱羌胡。
jīn zhě shuāi kùn dǎng yuán huài jǔ qīn shǔ lí pàn yú shèng bīng zhě bù guò shù bǎi wáng táo qī cuàn yuǎn yī fā qiāng
今者衰困，党援坏沮，亲属离叛，余胜兵者不过数百，亡逃栖窜，远依发羌。
chén yú yǐ wéi yi jí cǐ shí jiàn fù xī hǎi jùn xiàn guī gù èr yú guǎng shè tún tián gé sāi qiāng hú jiāo guān zhī lù è jué kuáng jiǎo kuī yù zhī yuán
臣愚以为宜及此时，建复西海郡县，规固二榆，广设屯田，隔塞羌胡交关之路，遏绝狂狡窥欲之源。
yòu zhí gǔ fù biān shěng wěi shū zhī yì guó jiā kě yǐ wú xī fāng zhī yōu
又殖谷富边，省委输之役，国家可以无西方之忧。
yú shì bài fèng wèi jīn chéng xī bù dū wèi jiāng xǐ shì zhūn lóng qí
”于是拜凤为金城西部都尉，将徙士屯龙耆。
hòu jīn chéng zhǎng shǐ shàng guān hóng shàng kāi zhì guī yì jiàn wēi tún tián èr shí qī bù hóu bà fù shàng zhì dōng xī hán tún tián wǔ bù zēng liú féng èr bù dì jiē cóng zhī
后金城长史上官鸿上开置归义、建威屯田二十七部，侯霸复上置东西邯屯田五部，增留、逢二部，帝皆从之。
liè zhūn jiā hé hé sān shí sì bù
列屯夹河，合三十四部。
qí gōng chuí lì
其功垂立。
zhì yǒng chū zhōng zhū qiāng pàn
至永初中，诸羌叛。
nǎi ba
乃罢。
mí táng shī zhòng bìng sǐ
迷唐失众，病死。
yǒu yī zǐ lái lóng hù bù mǎn shù shí
有一子来隆，户不满数十。
dōng hào zǐ má nú lì
东号子麻奴立。
chū suí fù jiàng jū ān dìng
初随父降，居安定。
shí zhū jiàng qiāng bù zài jùn xiàn jiē wèi lì rén háo yòu suǒ yáo yì jī yǐ chóu yuàn
时，诸降羌布在郡县，皆为吏人豪右所徭役，积以愁怨。
ān dì yǒng chū yuán nián xià qiǎn qí dū wèi wáng hóng fā jīn chéng lǒng xī hàn yáng qiāng shù bǎi qiān jì zhēng xī yù hóng pò cù fā qiǎn qún qiāng jù yuǎn zhūn bù hái xíng dào jiǔ quán duō yǒu sàn pàn
安帝永初元年夏，遣骑都尉王弘发金城、陇西、汉阳羌数百千骑征西域，弘迫促发遣，群羌惧远屯不还，行到酒泉，多有散叛。
zhū jùn gè fā bīng jiǎo zhē huò fù qí lú luò
诸郡各发兵徼遮，或覆其庐落。
yú shì lè jiě dāng jiān dà háo dōng àn děng yù jīng suì tóng shí bēn kuì
于是勒姐、当煎大豪东岸等愈惊，遂同时奔溃。
má nú xiōng dì yīn cǐ suì yǔ zhǒng rén jù xi chū sài
麻奴兄弟因此遂与种人俱西出塞。
xiān lián bié zhǒng diān líng yǔ zhōng qiāng zhū zhǒng dà wéi kòu lüě duàn lǒng dào
先零别种滇零与钟羌诸种大为寇掠，断陇道。
shí qiāng guī fù jì jiǔ wú fù qì jiǎ huò chí zhú gān mù zhī yǐ dài gē máo huò fù bǎn àn yǐ wéi shǔn huò zhí tóng jìng yǐ xiàng bīng jùn xiàn wèi nuò bù néng zhì
时羌归附既久，无复器甲，或持竹竿木枝以代戈矛，或负板案以为楯，或执铜镜以象兵，郡县畏懦不能制。
dōng qiǎn chē qí jiāng jūn shān zhì zhēng xi xiào wèi rèn shàng fù jiāng wǔ yíng jí sān hé sān fǔ rǔ nán nán yáng yǐng chuān tài yuán shàng dǎng bīng hé wǔ wàn rén zhūn hàn yáng
冬，遣车骑将军邓骘，征西校尉任尚副，将五营及三河、三辅、汝南、南阳、颍川、太原、上党兵合五万人，屯汉阳。
míng nián chūn zhū jùn bīng wèi jí zhì zhōng qiāng shù qiān rén xiān jī bài zhì jūn yú jì xi shā qiān yú rén
明年春，诸郡兵未及至，钟羌数千人先击败骘军于冀西，杀千余人。
xiào wèi hóu bà zuò zhòng qiāng fǎn pàn zhēng miǎn yǐ xī yù dū hù duàn xǐ dài wéi xiào wèi
校尉侯霸坐众羌反叛征免，以西域都护段禧代为校尉。
qí dōng zhì shǐ rèn shàng jí cóng shì zhōng láng sī mǎ jūn lǜ zhū jùn bīng yǔ diān líng děng shù wàn rén zhàn yú píng xiāng shàng jūn dà bài sǐ zhě bā qiān yú rén
其冬，骘使任尚及从事中郎司马钧率诸郡兵与滇零等数万人战于平襄，尚军大败，死者八千余人。
yú shì diān líng děng zì chēng tiān zǐ yú běi dì zhāo jí wǔ dū cān láng shàng jùn xī hé zhū zá zhǒng zhòng suì dà shèng dōng fàn zhào wèi nán rù yì zhōu shā hàn zhōng tài shǒu dǒng bǐng suì kòu chāo sān fǔ duàn lǒng dào
于是滇零等自称“天子”于北地，招集武都、参狼、上郡、西河诸杂种，众遂大盛，东犯赵、魏，南入益州，杀汉中太守董炳，遂寇抄三辅，断陇道。
huáng zhōng zhū xiàn sù shí wàn qián bǎi xìng sǐ wáng bù kě shèng shǔ
湟中诸县，粟石万钱，百姓死亡，不可胜数。
cháo tíng bù néng zhì ér zhuǎn yùn nán jù suì zhào zhì hái shī liú rèn shàng zhūn hàn yáng wèi zhū jūn jié dù
朝廷不能制，而转运难剧，遂诏骘还师，留任尚屯汉阳，为诸军节度。
cháo tíng yǐ shān tài hòu gù yíng bài zhì wèi dà jiàng jūn fēng rèn shàng lào tíng hóu shí yì sān bǎi hù
朝廷以邓太后故，迎拜骘为大将军，封任尚乐亭侯，食邑三百户。
sān nián chūn fù qiǎn qí dū wèi rèn rén dū zhū jùn tún bīng jiù sān fǔ
三年春，复遣骑都尉任仁督诸郡屯兵救三辅。
rén zhàn měi bù lì zhòng qiāng chéng shèng hàn bīng shù cuò
仁战每不利，众羌乘胜，汉兵数挫。
dāng jiān lè jiě zhǒng gōng méi pò qiāng xiàn zhōng qiāng yòu méi lín táo xiàn shēng de lǒng xī nán bù dū wèi
当煎、勒姐种攻没破羌县，钟羌又没临洮县，生得陇西南部都尉。
míng nián chūn diān líng qiǎn rén kòu bāo zhōng fán shāo yóu tíng dà lüè bǎi xìng
明年春，滇零遣人寇褒中，燔烧邮亭，大掠百姓。
yú shì hàn zhōng tài shǒu zhèng qín yí tún bāo zhōng
于是，汉中太守郑勤移屯褒中。
jūn yíng jiǔ chū wú gōng yǒu fèi nóng sāng nǎi zhào rèn shàng jiāng lì bīng hái tún zhǎng ān bà qiǎn nán yáng yǐng chuān rǔ nán lì shì zhì jīng zhào hǔ yá dū wèi yú cháng ān fú fēng dū wèi yú yōng rú xī jīng sān fǔ dū wèi gù shì
军营久出无功，有废农桑，乃诏任尚将吏兵还屯长安，罢遣南阳、颍川、汝南吏士，置京兆虎牙都尉于长安，扶风都尉于雍，如西京三辅都尉故事。
shí qiāng fù gōng bāo zhōng zhèng qín yù jī zhī
时，羌复攻褒中，郑勤欲击之。
zhǔ bù duàn chóng jiàn yǐ wéi lǔ chéng shèng fēng bù kě dāng yi jiān shǒu dài zhī
主簿段崇谏，以为虏乘胜，锋不可当，宜坚守待之。
qín bù cóng chū zhàn dà bài sǐ zhě sān qiān yú rén duàn chóng jí mén xià shǐ wáng zōng yuán zhǎn yǐ shēn rèn yǔ qín jù sǐ yú shì xǐ jīn chéng jùn jū xiāng wǔ
勤不从，出战，大败，死者三千余人，段崇及门下史王宗、原展以身B473刃，与勤俱死，于是徙金城郡居襄武。
rèn rén zhàn lèi bài ér bīng shì fàng zòng jiàn chē zhēng yì tíng wèi zhào yù sǐ
任仁战累败，而兵士放纵，槛车征诣廷尉诏狱死。
duàn xǐ bìng zú fù yǐ qián xiào wèi hóu bà dài zhī suì yí jū zhāng yè
段禧病卒，复以前校尉侯霸代之，遂移居张掖。
wǔ nián chūn rèn shàng zuò wú gōng zhēng miǎn
五年春，任尚坐无功征免。
qiāng suì rù kòu hé dōng zhì hé nèi bǎi xìng xiāng jīng duō bēn nán dù hé
羌遂入寇河东，至河内，百姓相惊，多奔南度河。
shǐ běi jūn zhōng hou zhū chǒng jiāng wǔ yíng shì zhūn mèng jīn zhào wèi jùn zhào guó cháng shān zhōng shān shàn zuò wù hòu liù bǎi yī shí liù suǒ
使北军中候朱宠将五营士屯孟津，诏魏郡、赵国、常山、中山缮作坞候六百一十六所。
qiāng jì zhuǎn shèng ér èr qiān dàn lìng cháng duō nèi jùn rén bìng wú shǒu zhàn yì jiē zhēng shàng xǐ jùn xiàn yǐ bì kòu nán
羌既转盛，而二千石、令、长多内郡人，并无守战意，皆争上徙郡县，以避寇难。
cháo tíng cóng zhī suì yí lǒng xī xǐ xiāng wǔ ān dìng xǐ měi yáng běi dì xǐ chí yáng shàng jùn xǐ yá
朝廷从之，遂移陇西徙襄武，安定徙美阳，北地徙池阳，上郡徙衙。
bǎi xìng liàn tǔ bù lè qù jiù suì nǎi liú qí hé jià fā chè shì wū yí yíng bì pò jī jù
百姓恋土，不乐去旧，遂乃刘其禾稼，发彻室屋，夷营壁，破积聚。
shí lián hàn huáng jī huāng ér qū jié lüè liú lí fēn sǎn suí dào sǐ wáng huò qì juān lǎo ruò huò wéi rén pú qiè sàng qí tài bàn
时连旱蝗饥荒，而驱B455劫略，流离分散，随道死亡，或弃捐老弱，或为人仆妾，丧其太半。
fù yǐ rèn shàng wèi shì yù shǐ jī zhòng qiāng yú shàng dǎng yáng tóu shān pò zhī yòu shā jiàng zhě èr bǎi yú rén nǎi ba mèng jīn zhūn
朝廷再次任命任尚为侍御史，进攻在上党羊头山的羌人，打败了羌人，诱骗杀死了投降的二百多人，因此撤去孟津的驻守部队。
qí qiū hàn yáng rén dù qí jí dì jì gòng tóng jùn wáng xìn děng yǔ qiāng tōng móu jù zhòng rù shàng chéng qí zì chēng ān hàn jiāng jūn
其秋，汉阳人杜琦及弟季贡、同郡王信等与羌通谋，聚众入上BD6A城，琦自称安汉将军。
yú shì zhào gòu mù de qí shǒu zhě fēng liè hóu cì qián bǎi wàn qiāng hú zhǎn qí zhě cì jīn bǎi jīn yín èr bǎi jīn
于是诏购募得琦首者，封列侯，赐钱百万，羌胡斩琦者赐金百斤，银二百斤。
hàn yáng tài shǒu zhào bó qiǎn cì kè dù xí cì shā qí fēng xí tǎo jiān hóu cì qián bǎi wàn
汉阳太守赵博遣刺客杜习刺杀琦，封习讨奸侯，赐钱百万。
ér dù jì gòng wáng xìn děng jiāng qí zhòng jù chū quán yíng
而杜季贡、王信等将其众据樗泉营。
shì yù shǐ táng xǐ lǐng zhū jùn bīng tǎo pò zhī zhǎn wáng xìn děng liù bǎi yú jí mò rù qī zǐ wǔ bǎi yú rén shōu jīn yín cǎi bó yī yì yǐ shàng
侍御史唐喜领诸郡兵讨破之，斩王信等六百余级，没入妻子五百余人，收金银彩帛一亿已上。
dù jì gòng wáng cóng diān líng
杜季贡亡从滇零。
liù nián rèn shàng fù zuò zhēng miǎn
六年，任尚复坐征免。
diān líng sǐ zi líng chāng dài lì nián shàng yòu shǎo tóng zhǒng láng mò wèi qí jì cè yǐ dù jì gòng wèi jiāng jūn bié jū yú xī chéng
滇零死，子零昌代立，年尚幼少，同种狼莫为其计策，以杜季贡为将军，别居于奚城。
qī nián xià qí dū wèi mǎ xián yǔ hóu bà yǎn jī líng chāng bié bù láo qiāng yú ān dìng shǒu lǔ qiān rén de lǘ luó luò tuó mǎ niú yáng èr wàn yú tóu yǐ bì de zhě
七年夏，骑都尉马贤与侯霸掩击零昌别部牢羌于安定，首虏千人，得驴、骡、骆驼、马、牛、羊二万余头，以畀得者。
yuán chū yuán nián chūn qiǎn bīng tún hé nèi tōng gǔ chōng yào sān shí sān suǒ jiē wèi wù bì shè míng gǔ
元初元年春，遣兵屯河内，通谷冲要三十三所，皆为坞壁，设鸣鼓。
líng chāng qiǎn bīng kòu yōng chéng yòu hào duō yǔ dāng jiān lè jiě dà háo gòng xié zhū zhǒng fēn bīng chāo lüě wǔ dū hàn zhōng
零昌遣兵寇雍城，又号多与当煎、勒姐大豪共胁诸种，分兵抄掠武都、 汉中。
ba jùn bǎn mán jiàng bīng jiù zhī hàn zhōng wǔ guān yuàn chéng xìn lǜ zhuàng shì yǔ mán gòng jī pò zhī
巴郡板CF48蛮将兵救之，汉中五官掾程信率壮士与蛮共击破之。
hào duō tuì zǒu hái duàn lǒng dào yǔ líng chāng tōng móu
号多退走，还断陇道，与零昌通谋。
hóu bà mǎ xián jiāng huáng zhōng lì rén jí jiàng qiāng hú dīng hǎn jī zhī zhǎn shǒu èr bǎi yú jí
侯霸、马贤将湟中吏人及降羌胡丁BB7A罕击之，斩首二百余级。
liáng zhōu cì shǐ pí yáng jī qiāng yú dí dào dà bài sǐ zhě bā bǎi yú rén yáng zuò zhēng miǎn
凉州刺史皮杨击羌于狄道，大败，死者八百余人，杨坐征免。
hóu bà bìng zú hàn yáng tài shǒu páng cān dài wéi xiào wèi
侯霸病卒，汉阳太守庞参代为校尉。
cān yǐ ēn xìn zhāo yòu zhī
参以恩信招诱之。
èr nián chūn hào duō děng lǜ zhòng qī qiān yú rén yì cān jiàng qiǎn yì què cì hào duō hòu yìn shòu qiǎn zhī
二年春，号多等率众七千余人诣参降，遣诣阙，赐号多侯印绶遣之。
cān shǐ hái jū lìng jū tōng hé xī dào
参始还居令居，通河西道。
ér líng chāng zhǒng zhòng fù fēn kòu yì zhōu qiǎn zhōng láng jiàng yǐn jiù jiāng nán yáng bīng yīn fā yì bù zhū jùn tún bīng jī líng chāng dǎng lǚ shū dōu děng
而零昌种众复分寇益州，遣中郎将尹就将南阳兵，因发益部诸郡屯兵击零昌党吕叔都等。
zhì qiū shǔ rén chén shěng luō héng yìng mù cì shā shū dōu jiē fēng hóu cì qián
至秋，蜀人陈省、罗横应募，刺杀叔都，皆封侯、赐钱。
yòu shǐ tún qí xiào wèi bān xióng zhūn sān fǔ
又使屯骑校尉班雄屯三辅，
qiǎn zuǒ féng yì sī mǎ jūn xíng zhēng xi jiāng jūn
遣左冯翊司马钧行征西将军，
dū yòu fú fēng zhòng guāng ān dìng tài shǒu dù huī běi dì tài shǒu shèng bāo jīng zhào hǔ yá dū wèi gěng pǔ yòu fú fēng dū wèi huáng fǔ qí děng
督右扶风仲光、安定太守杜恢、北地太守盛包、京兆虎牙都尉耿溥、右扶风都尉皇甫旗等，
hé bā qiān yú rén
合八千余人，
yòu páng cān jiāng qiāng hú bīng qī qiān yú rén
又庞参将羌胡兵七千余人，
yǔ jūn fēn dào
与钧分道，
bìng běi jī líng chāng
并北击零昌。
cān bīng zhì yǒng shì dōng wèi dù jì gòng suǒ bài yú shì yǐn tuì
参兵至勇士东，为杜季贡所败，于是引退。
jūn děng dú jìn gōng bá dīng xī chéng dà kè huò
钧等独进，攻拔丁奚城，大克获。
dù jì gòng lǜ zhòng wěi táo
杜季贡率众伪逃。
jūn lìng guāng huī bāo děng shōu qiāng hé jià guāng děng wéi jūn jié dù sǎn bīng shēn rù qiāng nǎi shè fú yāo jī zhī
钧令光、恢、包等收羌禾稼，光等违钧节度，散兵深入，羌乃设伏要击之。
jūn zài chéng zhōng nù ér bù jiù guāng děng bìng méi sǐ zhě sān qiān yú rén
钧在城中，怒而不救，光等并没，死者三千余人。
jūn nǎi dùn hái zuò zhēng zì shā
钧乃遁还，坐征自杀。
páng cān yǐ shī qī jūn bài dǐ zuì yǐ mǎ xián dài lǐng xiào wèi shì
庞参以失期军败抵罪，以马贤代领校尉事。
hòu qiǎn rèn shàng wèi zhōng láng jiàng jiāng yǔ lín tí qí wǔ yíng zǐ dì sān qiān wǔ bǎi rén dài bān xióng zhūn sān fǔ
后遣任尚为中郎将，将羽林、缇骑、五营子弟三千五百人，代班雄屯三辅。
shàng lín xíng huái lìng yú xǔ shuō shàng yuē shǐ jūn pín fèng guó mìng tǎo zhú kòu zéi sān zhōu tún bīng èr shí yú wàn rù qì nóng sāng pí kǔ yáo yì ér wèi yǒu gōng xiào láo fèi rì zī
尚临行，怀令虞诩说尚曰：“使君频奉国命，讨逐寇贼，三州屯兵二十余万入，弃农桑，疲苦徭役，而未有功效，劳费日滋。
ruò cǐ chū bù kè chéng wèi shǐ jūn wēi zhī
若此出不克，诚为使君危之。
shàng yuē yōu huáng jiǔ yǐ bù zhī suǒ rú
”尚曰：“忧惶久矣，不知所如。
xǔ yuē bīng fǎ ruò bù gōng qiáng zǒu bù zhú fēi zì rán zhī shì yě
”诩曰：“兵法：弱不攻强，走不逐飞，自然之势也。
jīn lǔ jiē mǎ qí rì xíng shù bǎi lái rú fēng yǔ qù rú jué xián
今虏皆马骑，日行数百，来如风雨，去如绝弦。
yǐ bù zhuī zhī shì bù xiāng jí suǒ yǐ kuàng ér wú gōng yě
以步追之，势不相及，所以旷而无功也。
wèi shǐ jūn jì zhě mò rú ba zhū jùn bīng gè lìng chū qián shù qiān èr shí rén gòng shì yī mǎ rú cǐ kě shě jiǎ zhòu chí qīng bīng yǐ wàn qí zhī zhòng zhú shù qiān zhī lǔ zhuī wěi yǎn jié qí dào zì qióng
为使君计者，莫如罢诸郡兵，各令出钱数千，二十人共市一马，如此，可舍甲胄，驰轻兵，以万骑之众，逐数千之虏，追尾掩截，其道自穷。
biàn rén lì shì dà gōng lì yǐ
便人利事，大功立矣。
shàng dà xǐ jí shàng yán yòng qí jì
”尚大喜，即上言用其计。
nǎi qiǎn qīng jì chāo jī dù jì gòng yú dīng xī chéng zhǎn shǒu sì bǎi yú jí huò niú mǎ yáng shù qiān tóu
乃遣轻骑抄击杜季贡于丁奚城，斩首四百余级，获牛、马、羊数千头。
míng nián xià dù liáo jiāng jūn shān zūn lǜ nán chán yú jí zuǒ lù lí wáng xū chén wàn qí jī líng chāng yú líng zhōu zhǎn shǒu bā bǎi yú jí
明年夏，度辽将军邓遵，率南单于及左鹿蠡王须沈万骑，击零昌于灵州，斩首八百余级。
fēng xū chén wèi pò lǔ hóu jīn yìn zǐ shòu cì jīn bó gè yǒu chà
封须沈为破虏侯，金印紫绶，赐金、帛各有差。
rèn shàng qiǎn bīng jī pò xiān lián qiāng yú dīng xī chéng
任尚遣兵击破先零羌于丁奚城。
qiū zhù féng yì běi jiè hòu wù wǔ bǎi suǒ
秋，筑冯翊北界候坞五百所。
rèn shàng yòu qiǎn jiǎ sī mǎ mù xiàn chén shì jī líng chāng yú běi dì shā qí qī zǐ de niú mǎ yáng èr wàn tóu shāo qí lú luò zhǎn shǒu qī bǎi yú jí de hào wén shū jí suǒ méi zhū jiāng yìn shòu
任尚又遣假司马募陷陈士，击零昌于北地，杀其妻子，得牛、马、羊二万头，烧其庐落，斩首七百余级，得D9D4号文书及所没诸将印绶。
sì nián chūn shàng qiǎn dāng tián zhǒng qiāng yú guǐ děng wǔ rén cì shā dù jì gòng fēng yú guǐ wèi pò qiāng hóu
四年春，尚遣当阗种羌榆鬼等五人刺杀杜季贡，封榆鬼为破羌侯。
qí xià yǐn jiù yǐ bù néng dìng yì zhōu zuò zhēng dǐ zuì
其夏，尹就以不能定益州，坐征抵罪。
yǐ yì zhōu cì shǐ zhāng qiáo lǐng yǐn jiù jūn tún zhāo yòu pàn qiāng shāo shāo jiàng sàn
以益州刺史张乔领尹就军屯，招诱叛羌，稍稍降散。
qiū rèn shàng fù mù xiào gōng zhǒng hào fēng cì shā líng chāng fēng hào fēng wèi qiāng wáng
秋，任尚复募效功种号封刺杀零昌，封号封为羌王。
dōng rèn shàng jiāng zhū jùn bīng yǔ mǎ xián bìng jìn běi dì jī láng mò xián xiān zhì ān dìng qīng shí àn láng mò nì jī bài zhī
冬，任尚将诸郡兵与马贤并进北地击狼莫，贤先至安定青石岸，狼莫逆击，败之。
huì shàng bīng dào gāo píng yīn hé shì jù jìn
会尚兵到高平，因合势俱进。
láng mò děng yǐn tuì nǎi zhuǎn yíng pò zhī
狼莫等引退，乃转营迫之。
zhì běi dì xiāng chí liù shí yú rì zhàn yú fù píng shàng hé dà pò zhī zhǎn shǒu wǔ qiān jí hái de suǒ lüè rén nán nǚ qiān yú rén niú mǎ lǘ yáng luò tuó shí yú wàn tóu
至北地，相持六十余日，战于富平上河，大破之，斩首五千级还，得所略人男女千余人，牛、马、驴、羊、骆驼十余万头。
láng mò táo zǒu yú shì xī hé qián rén zhǒng qiāng wàn yī qiān kǒu yì shān zūn jiàng
狼莫逃走，于是西河虔人种羌万一千口诣邓遵降。
wǔ nián shān zūn mù shàng jùn quán wú zhǒng qiāng diāo hé děng cì shā láng mò cì diāo hé wéi qiāng hóu fēng zūn wǔ yáng hóu sān qiān hù
五年，邓遵募上郡全无种羌雕何等刺杀狼莫，赐雕何为羌侯，封遵武阳侯，三千户。
zūn yǐ tài hòu cóng dì gù jué fēng yōu dà
遵以太后从弟故，爵封优大。
rèn shàng yǔ zūn zhēng gōng yòu zhà zēng shǒu jí shòu qiú wǎng fǎ zāng qiān wàn yǐ shàng jiàn chē zhēng qì shì mò rù tián lú nú bì cái wù
任尚与遵争功，又诈增首级，受赇枉法，臧千万已上，槛车征弃市，没入田卢奴婢财物。
zì líng chāng láng mò sǐ hòu zhū qiāng wǎ jiě sān fǔ yì zhōu wú fù kòu jǐng
自零昌、狼莫死后，诸羌瓦解，三辅、益州无复寇儆。
zì qiāng pàn shí yú nián jiān bīng lián shī lǎo bù zàn níng xī
自羌叛十余年间，兵连师老，不暂宁息。
jūn lǚ zhī fèi zhuǎn yùn wěi shū yòng èr bǎi sì shí yú yì fǔ tǎng kōng jié
军旅之费，转运委输，用二百四十余亿，府帑空竭。
yán jí nèi jùn biān mín sǐ zhě bù kě shèng shǔ bìng liáng èr zhōu suì zhì xū hào
延及内郡，边民死者不可胜数，并、凉二州，遂至虚耗。
liù nián chūn lè jiě zhǒng yǔ lǒng xī zhǒng qiāng hào liáng děng tōng móu yù fǎn mǎ xián nì jī zhī yú ān gù zhǎn hào liáng jí zhǒng rén shù bǎi jí jiē jiàng sàn
六年春，勒姐种与陇西种羌号良等通谋欲反，马贤逆击之于安故，斩号良及种人数百级，皆降散。
yǒng níng yuán nián chūn shàng jùn chén dǐ zhǒng qiāng wǔ qiān yú rén fù kòu zhāng yè
永宁元年春，上郡沈氐种羌五千余人复寇张掖。
qí xià mǎ xián jiāng wàn rén jī zhī
其夏，马贤将万人击之。
chū zhàn shī lì sǐ zhě shù bǎi rén
初战失利，死者数百人。
míng rì fù zhàn pò zhī zhǎn shǒu qiān bā bǎi jí huò shēng kǒu qiān yú rén mǎ niú yáng yǐ wàn shù yú lǔ xī jiàng
明日复战，破之，斩首千八百级，获生口千余人，马、牛、羊以万数，余虏悉降。
shí dāng jiān zhǒng dà méng jī wǔ děng yǐ xián bīng zài zhāng yè nǎi chéng xū kòu jīn chéng
时当煎种大蒙饥五等，以贤兵在张掖，乃乘虚寇金城。
xián hái jūn zhuī zhī chū sài zhǎn shǒu shù qiān jí ér hái
贤还军追之出塞，斩首数千级而还。
shāo dāng shāo hé zhǒng wén xián jūn hái lǜ sān qiān yú rén fù kòu zhāng yè shā zhǎng lì
烧当、烧何种闻贤军还，率三千余人复寇张掖，杀长吏。
chū jī wǔ tóng zhǒng dà háo lú cōng xīn rěn liáng děng qiān yú hù bié liú yǔn jiē ér shǒu shī liǎng duān
初，饥五同种大豪卢{匆心}、忍良等千余户别留允街，而首施两端。
jiàn guāng yuán nián chūn mǎ xián lǜ bīng zhào lú cōng xīn zhǎn zhī yīn fàng bīng jī qí zhǒng rén shǒu lǔ èr qiān yú rén lüè mǎ niú yáng shí wàn tóu rěn liáng děng jiē wáng chū sài
建光元年春，马贤率兵召卢{匆心}斩之，因放兵击其种人，首虏二千余人，掠马、牛、羊十万头，忍良等皆亡出塞。
xǐ shū fēng xián ān tíng hòu shí yì qiān hù
玺书封贤安亭侯，食邑千户。
rěn liáng děng yǐ má nú xiōng dì běn shāo dāng shì dí
忍良等以麻奴兄弟本烧当世嫡。
ér xián fǔ xù bù zhì cháng yǒu yuàn xīn
而贤抚恤不至，常有怨心。
qiū suì xiāng jié gòng xié jiāng zhū zhǒng bù qí sān qiān rén kòu huáng zhōng gōng jīn chéng zhū xiàn
秋，遂相结共胁将诸种步骑三千人寇湟中，攻金城诸县。
xián jiāng xiān lián zhǒng fù jī zhī zhàn yú mù yuàn bīng bài sǐ zhě sì bǎi yú rén
贤将先零种赴击之，战于牧苑，兵败，死者四百余人。
má nú děng yòu bài wǔ wēi zhāng yè jùn bīng yú lìng jū yīn xié jiāng xiān lián chén dǐ zhū zhǒng sì qiān yú hù yuán shān xī zǒu kòu wǔ wēi
麻奴等又败武威、张掖郡兵于令居，因胁将先零、沈氐诸种四千余户，缘山西走，寇武威。
xián zhuī dào luán niǎo zhāo yǐn zhī
贤追到鸾鸟，招引之。
zhū zhǒng jiàng zhě shù qiān má nú nán hái huáng zhōng
诸种降者数千，麻奴南还湟中。
yán guāng yuán nián chūn xián zhuī dào huáng zhōng má nú chū sài dù hé
延光元年春，贤追到湟中，麻奴出塞度河。
xián fù zhuī jī zhàn pò zhī zhǒng zhòng sàn dùn yì liáng zhōu cì shǐ zōng hàn jiàng
贤复追击，战破之，种众散遁，诣凉州刺史宗汉降。
má nú děng gū ruò jī kùn qí nián dōng jiāng zhǒng zhòng sān qiān yú hù yì hàn yáng tài shǒu gěng zhǒng jiàng
麻奴等孤弱饥困，其年冬，将种众三千余户诣汉阳太守耿种降。
ān dì jiǎ jīn yìn zǐ shòu cì jīn yín cǎi zēng gè yǒu chà
安帝假金印紫绶，赐金银彩缯各有差。
shì suì qián rén zhǒng qiāng yǔ shàng jùn hú fǎn gōng gǔ luó chéng
是岁，虔人种羌与上郡胡反，攻谷罗城。
dù liáo jiāng jūn gěng kuí jiāng zhū jùn bīng jí wū huán qí fù jī pò zhī
度辽将军耿夔将诸郡兵及乌桓骑赴，击破之。
sān nián qiū lǒng xī jùn shǐ hái dí dào yān
三年秋，陇西郡始还狄道焉。
má nú dì xī kǔ lì
麻奴弟犀苦立。
shùn dì yǒng jiàn yuán nián lǒng xī zhōng qiāng fǎn
顺帝永建元年，陇西钟羌反。
xiào wèi mǎ xián jiāng qī qiān yú rén jī zhī zhàn yú lín táo zhǎn shǒu qiān yú jí jiē lǜ zhǒng rén jiàng
校尉马贤将七千余人击之，战于临洮，斩首千余级，皆率种人降。
jìn fēng xián dōu xiāng hòu zì shì liáng zhōu wú shì
进封贤都乡侯，自是凉州无事。
zhì sì nián shàng shū pú yè yú xǔ shàng shū yuē chén wén zǐ sūn yǐ fèng zǔ wèi xiào jūn shàng yǐ ān mín wèi míng cǐ gāo zōng zhōu xuān suǒ yǐ shàng pèi tāng wǔ yě
至四年，尚书仆射虞诩上疏曰：“臣闻子孙以奉祖为孝，君上以安民为明，此高宗、周宣所以上配汤、武也。
yǔ gòng yōng zhōu zhī yù jué tián wéi shàng
《禹贡》雍州之域，厥田惟上。
qiě wò yě qiān lǐ gǔ jià yīn jī yòu yǒu qiū cí yán chí yǐ wéi mín lì
且沃野千里，谷稼殷积，又有龟兹盐池，以为民利。
shuǐ cǎo fēng měi tǔ yí chǎn mù niú mǎ xián wěi qún yáng sè dào
水草丰美，土宜产牧，牛马衔尾，群羊塞道。
běi zǔ shān hé chéng ě jù xiǎn
北阻山河，乘厄据险。
yīn qú yǐ gài shuǐ chōng hé cáo
因渠以溉，水舂河漕。
yòng gōng shěng shǎo ér jūn liáng ráo zú
用功省少，而军粮饶足。
gù xiào wǔ huáng dì jí guāng wǔ zhù shuò fāng kāi xī hé zhì shàng jùn jiē wèi cǐ yě
故孝武皇帝及光武筑朔方，开西河，置上郡，皆为此也。
ér zāo yuán yuán wú wàng zhī zāi zhòng qiāng nèi kuì jùn xiàn bīng huāng èr shí yú nián
而遭元元无妄之灾，众羌内溃，郡县兵荒，二十余年。
fu qì wò rǎng zhī ráo sǔn zì rán zhī cái bù kě wèi lì
夫弃沃壤之饶，损自然之财，不可谓利；
lí hé shān zhī zǔ shǒu wú xiǎn zhī chù nán yǐ wèi gù
离河山之阻，守无险之处，难以为固。
jīn sān jùn wèi fù yuán líng dān wài ér gōng qīng xuǎn nuò róng tóu guò shēn zhāng jiě shè nán dàn jì suǒ fèi bù tú qí ān
今三郡未复，园陵单外，而公卿选懦，容头过身，张解设难，但计所费，不图其安。
yi kāi shèng dé kǎo xíng suǒ cháng
宜开圣德，考行所长。
shū zòu dì nǎi fù sān jùn
”书奏，帝乃复三郡。
shǐ yè zhě guō huáng dū cù xǐ zhě gè guī jiù xiàn shàn chéng guō zhì hòu yì
使谒者郭璜督促徙者，各归旧县，缮城郭，置候驿。
jì ér jī hé jùn qú wèi tún tián shěng nèi jùn fèi suì yī yì jì
既而激河浚渠，为屯田，省内郡费岁一亿计。
suì lìng ān dìng běi dì shàng jùn jí lǒng xī jīn chéng cháng chǔ gǔ sù lìng zhōu shù nián
遂令安定、北地、上郡及陇西、金城常储谷粟，令周数年。
mǎ xián yǐ xī kǔ xiōng dì shù bèi pàn yīn xì zhì yú lìng jū
马贤以犀苦兄弟数背叛，因系质于令居。
qí dōng xián zuò zhēng miǎn yòu fú fēng hán hào dài wéi xiào wèi
其冬，贤坐征免，右扶风韩皓代为校尉。
míng nián xī kǔ yì hào zì yán qiú guī gù dì
明年，犀苦诣皓，自言求归故地。
hào fù bù qiǎn yīn zhuǎn huáng zhōng tún tián zhì liǎng hé jiān yǐ bī qún qiāng
皓复不遣，因转湟中屯田，置两河间，以逼群羌。
hào fù zuò zhēng zhāng yè tài shǒu mǎ xù dài wéi xiào wèi
皓复坐征，张掖太守马续代为校尉。
liǎng hé jiān qiāng yǐ tún tián jìn zhī kǒng bì jiàn tú nǎi jiě chóu zǔ méng gè zì jǐng bèi
两河间羌以屯田近之，恐必见图，乃解仇诅盟，各自儆备。
xù yù xiān shì ēn xìn nǎi shàng yí tún tián hái huáng zhōng qiāng yì nǎi ān
续欲先示恩信，乃上移屯田还湟中，羌意乃安。
zhì yáng jiā yuán nián yǐ huáng zhōng de guǎng gèng zēng zhì tún tián wǔ bù bìng wèi shí bù
至阳嘉元年，以湟中地广，更增置屯田五部，并为十部。
èr nián xià xià zhì lǒng xī nán bù dū wèi rú jiù zhì
二年夏，夏置陇西南部都尉如旧制。
sān nián zhōng qiāng liáng fēng děng fù kòu lǒng xī hàn yáng zhào bài qián xiào wèi mǎ xián wèi yè zhě zhèn fǔ zhū zhǒng
三年，钟羌良封等复寇陇西、汉阳，诏拜前校尉马贤为谒者，镇抚诸种。
mǎ xù qiǎn bīng jī liáng fēng zhǎn shǒu shù bǎi jí
马续遣兵击良封，斩首数百级。
sì nián mǎ xián yì fā lǒng xī lì shì jí qiāng hú bīng jī shā liáng fēng zhǎn shǒu qiān bā bǎi jí huò mǎ niú yáng wǔ wàn yú tóu
四年，马贤亦发陇西吏士及羌胡兵击杀良封，斩首千八百级，获马、牛、羊五万余头。
liáng fēng qīn shǔ bìng yì xián jiàng
良封亲属并诣贤降。
xián fù jìn jī zhōng qiāng qiě chāng qiě chāng děng lǜ zhū zhǒng shí yú wàn yì liáng zhōu cì shǐ jiàng
贤复进击钟羌且昌，且昌等率诸种十余万诣凉州刺史降。
yǒng hé yuán nián mǎ xù qiān dù liáo jiāng jūn fù yǐ mǎ xián dài wéi xiào wèi
永和元年，马续迁度辽将军，复以马贤代为校尉。
chū wǔ dū sāi shàng bái mǎ qiāng gōng pò tún guān fǎn pàn lián nián
初，武都塞上白马羌攻破屯官，反叛连年。
èr nián chūn guǎng hàn shǔ guó dū wèi jī pò zhī zhǎn shǒu liù bǎi yú jí mǎ xián yòu jī zhǎn qí qú shuài jī zhǐ lèi zǔ děng sān bǎi jí yú shì lǒng yòu fù píng
二年春，广汉属国都尉击破之，斩首六百余级，马贤又击斩其渠帅饥指累祖等三百级，于是陇右复平。
míng nián dōng shāo dāng zhǒng nà lí děng sān qiān yú qí kòu jīn chéng sāi mǎ xián jiàng bīng fù jī zhǎn shǒu sì bǎi yú jí huò mǎ qiān sì bǎi pǐ
明年冬，烧当种那离等三千余骑寇金城塞，马贤将兵赴击，斩首四百余级，获马千四百匹。
nà lí děng fù xi zhāo qiāng hú shā shāng lì mín
那离等复西招羌胡，杀伤吏民。
sì nián mǎ xián jiāng huáng zhōng yì cóng bīng jí qiāng hú wàn yú qí yǎn jī nà lí děng zhǎn zhī huò shǒu lǔ qiān èr bǎi yú jí de mǎ luó yáng shí wàn yú tóu
四年，马贤将湟中义从兵及羌胡万余骑掩击那离等，斩之，获首虏千二百余级，得马、骡、羊十万余头。
zhēng xián wèi hóng nóng tài shǒu yǐ lái jī wèi bīng zhōu cì shǐ liú bǐng wèi liáng zhōu cì shǐ bìng dāng zhī zhí
征贤为弘农太守，以来机为并州刺史，刘秉为凉州刺史，并当之职。
dà jiàng jūn liáng shāng wèi jī děng yuē róng dí huāng fú mán yí yào fú yán qí huāng hū wú cháng
大将军梁商谓机等曰：“戎狄荒服，蛮夷要服，言其荒忽无常。
ér tǒng lǐng zhī dào yì wú cháng fǎ lín shì zhì yí lüè yī qí sú
而统领之道，亦无常法，临事制宜，略依其俗。
jīn sān jūn sù xìng jí wù yù fēn míng bái hēi
今三君素性疾恶，欲分明白黑。
kǒng zǐ yuē rén ér bù rén jí zhī yǐ shèn luàn yě
孔子曰：‘人而不仁，疾之已甚，乱也。
kuàng róng dí hu
’况戎狄乎！
qí wu ān qiāng hú fáng qí dà gù rěn qí xiǎo guò
其务安羌胡，防其大故，忍其小过。
jī děng tiān xìng nüè kè suì bù néng cóng
”机等天性虐刻，遂不能从。
dào zhōu zhī rì duō suǒ rǎo fā
到州之日，多所扰发。
wǔ nián xià qiě dòng fu nán zhǒng qiāng děng suì fǎn pàn gōng jīn chéng yǔ xī sāi jí huáng zhōng zá zhǒng qiāng hú dà kòu sān fǔ shā hài zhǎng lì
五年夏，且冻、傅难种羌等遂反叛，攻金城，与西塞及湟中杂种羌胡大寇三辅，杀害长吏。
jī bǐng bìng zuò zhēng
机、秉并坐征。
yú shì fā jīng shī jìn jùn jí zhū zhōu bīng tǎo zhī bài mǎ xián wèi zhēng xi jiāng jūn yǐ qí dū wèi gěng shū fù jiāng zuǒ yòu yǔ lín wǔ xiào shì jí zhū zhōu jùn bīng shí wàn rén zhūn hàn yáng
于是发京师近郡及诸州兵讨之，拜马贤为征西将军，以骑都尉耿叔副，将左右羽林、五校士及诸州郡兵十万人屯汉阳。
yòu yú fú fēng hàn yáng lǒng dào zuò wù bì sān bǎi suǒ zhì tún bīng yǐ bǎo jù bǎi xìng
又于扶风、汉阳、陇道作坞壁三百所，置屯兵，以保聚百姓。
qiě dòng fēn qiǎn zhǒng rén kòu wǔ dū shāo lǒng guān lüè yuàn mǎ
且冻分遣种人寇武都，烧陇关，掠苑马。
liù nián chūn mǎ xián jiāng wǔ liù qiān jì jī zhī
六年春，马贤将五六千骑击之。
dào shè gū shān xián jūn bài xián jí èr zi jiē zhàn mò
到射姑山，贤军败，贤及二子皆战殁。
shùn dì mǐn zhī cì bù sān qiān pǐ gǔ qiān hú fēng xián sūn guāng wèi wǔ yáng tíng hòu zū rù suì bǎi wàn
顺帝愍之，赐布三千匹，谷千斛，封贤孙光为舞阳亭侯，租入岁百万。
qiǎn shì yù shǐ dū lù zhēng xi yíng bīng cún xù sǐ shāng
遣侍御史督录征西营兵，存恤死伤。
yú shì dōng xī qiāng suì dà hé
于是东西羌遂大合。
gǒng táng zhǒng sān qiān yú qí kòu lǒng xī yòu shāo yuán líng lüè guān zhōng shā shāng zhǎng lì
巩唐种三千余骑寇陇西，又烧园陵，掠关中，杀伤长吏。
yáng lìng rèn zhuī jī zhàn sǐ
B0 60阳令任E260追击，战死。
qiǎn zhōng láng jiàng páng jùn mù yǒng shì qiān wǔ bǎi rén dùn měi yáng wèi liáng zhōu yuán
遣中郎将庞浚募勇士千五百人顿美阳，为凉州援。
wǔ wēi tài shǒu zhào chōng zhuī jī gǒng táng qiāng zhǎn shǒu sì bǎi yú jí de mǎ niú yáng lǘ wàn bā qiān yú tóu qiāng èr qiān yú rén jiàng
武威太守赵冲追击巩唐羌，斩首四百余级，得马、牛、羊、驴万八千余头，羌二千余人降。
zhào chōng dū hé xī sì jùn bīng wèi jié dù
诏冲督河西四郡兵为节度。
hǎn zhǒng qiāng qiān yú kòu běi dì běi dì tài shǒu gǔ fú yǔ zhào chōng jī zhī bù lì
罕种羌千余寇北地，北地太守贾福与赵冲击之，不利。
qiū zhū zhǒng bā jiǔ qiān jì kòu wǔ wēi liáng bù zhèn kǒng
秋，诸种八九千骑寇武威，凉部震恐。
yú shì fù xǐ ān dìng jū fú fēng běi dì jū féng yì qiǎn xíng chē qí jiāng jūn zhí jīn wú zhāng qiáo jiāng zuǒ yòu yǔ lín wǔ xiào shì jí hé nèi nán yáng rǔ nán bīng wàn wǔ qiān zhūn sān fǔ
于是复徙安定居扶风，北地居冯翊，遣行车骑将军执金吾张乔将左右羽林、五校士及河内、南阳、汝南兵万五千屯三辅。
hàn ān yuán nián yǐ zhào chōng wèi hù qiāng xiào wèi
汉安元年，以赵冲为护羌校尉。
chōng zhāo huái pàn qiāng hǎn zhǒng nǎi lǜ yì luò wǔ qiān yú hù yì chōng jiàng
冲招怀叛羌，罕种乃率邑落五千余户诣冲降。
yú shì ba zhāng qiáo jūn tún
于是罢张乔军屯。
wéi shāo hé zhǒng sān qiān yú luò jù cān běi jiè
唯烧何种三千余落据参B429北界。
sān nián xià zhào chōng yǔ hàn yáng tài shǒu zhāng gòng yǎn jī zhī zhǎn shǒu qiān wǔ bǎi jí de niú yáng lǘ shí bā wàn tóu
三年夏，赵冲与汉阳太守张贡掩击之，斩首千五百级，得牛、羊、驴十八万头。
dōng chōng jī zhū zhǒng zhǎn shǒu sì qiān yú jí
冬，冲击诸种，斩首四千余级。
zhào chōng yī zi wèi láng
诏冲一子为郎。
chōng fù zhuī jī yú ā yáng zhǎn shǒu bā bǎi jí
冲复追击于阿阳，斩首八百级。
yú shì zhū zhǒng qián hòu sān wàn yú hù yì liáng zhōu cì shǐ jiàng
于是诸种前后三万余户诣凉州刺史降。
jiàn kāng yuán nián chūn hù qiāng cóng shì mǎ xuán suì wèi zhū qiāng suǒ yòu jiāng qiāng zhòng wáng chū sài
建康元年春，护羌从事马玄遂为诸羌所诱，将羌众亡出塞。
lǐng hù qiāng xiào wèi wèi yáo zhuī jī xuán děng zhǎn shǒu bā bǎi yú jí de niú mǎ yáng èr shí yú wàn tóu
领护羌校尉卫瑶追击玄等，斩首八百余级，得牛、马、羊二十余万头。
zhào chōng fù zhuī pàn qiāng dào jiàn wēi dǎn yīn hé
赵冲复追叛羌到建威亶阴河。
jūn dù wèi jìng suǒ jiāng jiàng hú liù bǎi yú rén pàn zǒu chōng jiāng shù bǎi rén zhuī zhī yù qiāng fú bīng yǔ zhàn mò
军度未竟，所将降胡六百余人叛走，冲将数百人追之，遇羌伏兵，与战殁。
chōng suī shēn sǐ ér qián hòu duō suǒ zhǎn huò qiāng yóu shì shuāi hào
冲虽身死，而前后多所斩获，羌由是衰耗。
yǒng jiā yuán nián fēng chòng zi kǎi yì yáng tíng hòu
永嘉元年，封冲子恺义阳亭侯。
yǐ hàn yáng tài shǒu zhāng gòng dài wéi xiào wèi
以汉阳太守张贡代为校尉。
zuǒ féng yì liáng shāo yǐ ēn xìn zhāo yòu zhī yú shì lí hú nú děng wǔ wàn yú hù yì jiàng lǒng yòu fù píng
左冯翊梁B228稍以恩信招诱之，于是离CA44、狐奴等五万余户诣B228降，陇右复平。
dà jiàng jūn jì zhī zōng rén
B228，大将军冀之宗人。
fēng wèi hóu yì èr qiān hù
封为D77C侯，邑二千户。
zì yǒng hé qiāng pàn zhì hū shì suì shí yú nián jiān fèi yòng bā shí yú yì
自永和羌叛，至乎是岁，十余年间，费用八十余亿。
zhū jiāng duō duàn dào láo bǐng sī zì rùn rù jiē yǐ zhēn bǎo huò lù zuǒ yòu shàng xià fàng zòng bù xù jūn shì shì zú bù dé qí sǐ zhě bái gǔ xiāng wàng yú yě
诸将多断盗牢禀，私自润入，皆以珍宝货赂左右，上下放纵，不恤军事，士卒不得其死者，白骨相望于野。
huán dì jiàn hé èr nián bái mǎ qiāng kòu guǎng hàn shǔ guó shā zhǎng lì
桓帝建和二年，白马羌寇广汉属国，杀长吏。
shì shí xī qiāng jí huáng zhōng hú fù pàn wèi kòu yì zhōu cì shǐ lǜ bǎn mán tǎo pò zhī zhǎn shǒu zhāo xiáng èr shí wàn rén
是时西羌及湟中胡复畔为寇，益州刺史率板CF48蛮讨破之，斩首招降二十万人。
yǒng shòu yuán nián xiào wèi zhāng gòng zú yǐ qián nán yáng tài shǒu dì wǔ fǎng dài wéi xiào wèi shén yǒu wēi huì xī chuí wú shì
永寿元年，校尉张贡卒，以前南阳太守第五访代为校尉，甚有威惠，西垂无事。
yán xī èr nián fǎng zú yǐ zhōng láng jiàng duàn dài wéi xiào wèi
延熹二年，访卒，以中郎将段DA5E代为校尉。
shí shāo dāng bā zhǒng kòu lǒng yòu jī dà pò zhī
时烧当八种寇陇右，DA5E击大破之。
sì nián líng wú fù yǔ xiān lián jí shàng jùn chén dǐ láo jiě zhū zhǒng bìng lì kòu bìng liáng jí sān fǔ
四年，零吾复与先零及上郡沈氐、牢姐诸种并力寇并、 凉及三辅。
huì duàn zuò shì zhēng yǐ jǐ nán xiāng hú hóng dài wéi xiào wèi
会段DA5E坐事征，以济南相胡闳代为校尉。
hóng wú wēi lüè qiāng suì lù liáng fù mò yíng wù kòu huàn zhuǎn shèng zhōng láng jiàng huáng fǔ guī jī pò zhī
闳无威略，羌遂陆梁，覆没营坞，寇患转盛，中郎将皇甫规击破之。
wǔ nián chén dǐ zhū zhǒng fù kòu zhāng yè jiǔ quán huáng fǔ guī zhāo zhī jiē jiàng
五年，沈氐诸种复寇张掖、酒泉，皇甫规招之，皆降。
shì yǐ jù guī chuán
事已具《规传》。
niǎo wú zhǒng fù kòu hàn yáng lǒng xī jīn chéng zhū jùn bīng gòng jī pò zhī gè hái jiàng fù
鸟吾种复寇汉阳，陇西、金城诸郡兵共击破之，各还降附。
zhì dōng diān nà děng wǔ liù qiān rén fù gōng wǔ wēi zhāng yè jiǔ quán shāo mín lú shè
至冬，滇那等五六千人复攻武威、张掖、酒泉，烧民庐舍。
liù nián lǒng xī tài shǒu sūn qiāng jī pò zhī zhǎn shǒu nì sǐ sān qiān yú rén
六年，陇西太守孙羌击破之，斩首溺死三千余人。
hú hóng jí fù yǐ duàn wèi xiào wèi
胡闳疾，复以段DA5E为校尉。
yǒng kāng yuán nián dōng qiāng àn wěi děng xié tóng zhǒng lián kòu sān fǔ zhōng láng jiàng zhāng huàn zhuī pò zhǎn zhī shì yǐ jù huàn chuán
永康元年，东羌岸尾等胁同种连寇三辅，中郎将张奂追，破斩之，事已具《奂传》。
dāng jiān qiāng kòu wǔ wēi pò qiāng jiāng jūn duàn fù pò miè zhī yú xī jiàng sàn
当煎羌寇武威，破羌将军段DA5E复破灭之，余悉降散。
shì yǐ jù chuán
事已具《DA 5E传》。
líng dì jiàn níng sān nián shāo dāng qiāng fèng shǐ gòng xiàn
灵帝建宁三年，烧当羌奉使贡献。
zhōng píng yuán nián běi dì jiàng qiāng xiān lián zhǒng yīn huáng jīn dà luàn nǎi yǔ huáng zhōng qiāng yì cóng hú běi gōng bó yù děng fǎn kòu lǒng yòu
中平元年，北地降羌先零种因黄巾大乱，乃与湟中羌、义从胡北宫伯玉等反，寇陇右。
shì yǐ jiàn dǒng zhuó chuán
事已见《董卓传》。
xīng píng yuán nián féng yì jiàng qiāng fǎn kòu zhū xiàn guō sì fán chóu jī pò zhī zhǎn shǒu shù qiān jí
兴平元年，冯翊降羌反，寇诸县，郭汜、樊稠击破之，斩首数千级。
zì yuán jiàn hòu zǐ sūn zhī fēn fán bǎi wǔ shí zhǒng
自爰剑后，子孙支分，凡百五十种。
qí jiǔ zhǒng zài cì zhī hé shǒu yǐ xī jí zài shǔ hàn jiào běi qián shǐ bù zài kǒu shù
其九种在赐支河首以西，及在蜀、汉徼北，前史不载口数。
wéi cān láng zài wǔ dū shèng bīng shù qiān rén
唯参狼在武都，胜兵数千人。
qí wǔ shí èr zhǒng shuāi shǎo bù néng zì lì fēn sǎn wèi fù luò huò jué miè wú hòu huò yǐn ér yuǎn qù
其五十二种衰少，不能自立，分散为附落，或绝灭无后，或引而远去。
qí bā shí jiǔ zhǒng wéi zhōng zuì qiáng shèng bīng shí yú wàn
其八十九种，唯钟最强，胜兵十余万。
qí yú dà zhě wàn yú rén xiǎo zhě shù qiān rén gēng xiāng chāo dào shèng shuāi wú cháng wú lǜ shùn dì shí shèng bīng hé kě èr shí wàn rén
其余大者万余人，小者数千人，更相抄盗，盛衰无常，无虑顺帝时胜兵合可二十万人。
fā qiāng táng máo děng jué yuǎn wèi cháng wǎng lái
发羌、唐旄等绝远，未尝往来。
niú bái mǎ qiāng zài shǔ hàn qí zhǒng bié míng hào jiē bù kě jì zhī yě
F67E牛、白马羌在蜀、汉，其种别名号，皆不可纪知也。
jiàn wǔ shí sān nián guǎng hàn sài wài bái mǎ qiāng háo lóu dēng děng lǜ zhǒng rén wǔ qiān yú hù nèi shǔ guāng wǔ fēng lóu dēng wèi guī yì jūn zhǎng
建武十三年，广汉塞外白马羌豪楼登等率种人五千余户内属，光武封楼登为归义君长。
zhì hé dì yǒng yuán liù nián shǔ jùn jiǎo wài dà zāng yí zhǒng qiāng háo zào tóu děng lǜ zhǒng rén wǔ shí yú wàn kǒu nèi shǔ bài zào tóu wèi yì jūn zhǎng cì yìn shòu
至和帝永元六年，蜀郡徼外大牂夷种羌豪造头等率种人五十余万口内属，拜造头为邑君长，赐印绶。
zhì ān dì yǒng chū yuán nián shǔ jùn jiǎo wài qiāng lóng qiáo děng liù zhǒng wàn qī qiān èr bǎi bā shí kǒu nèi shǔ
至安帝永初元年，蜀郡徼外羌龙桥等六种万七千二百八十口内属。
míng nián shǔ jùn jiǎo wài qiāng báo shēn děng bā zhǒng sān wàn liù qiān jiǔ bǎi kǒu fù jǔ tǔ nèi shǔ
明年，蜀郡徼外羌薄申等八种三万六千九百口复举土内属。
dōng guǎng hàn sài wài cān láng zhǒng qiāng èr qiān sì bǎi kǒu fù lái nèi shǔ
冬，广汉塞外参狼种羌二千四百口复来内属。
huán dì jiàn hé èr nián bái mǎ qiāng qiān yú rén kòu guǎng hàn shǔ guó shā zhǎng lì yì zhōu cì shǐ lǜ bǎn mán tǎo pò zhī
桓帝建和二年，白马羌千余人寇广汉属国，杀长吏，益州刺史率板CF48蛮讨破之。
huáng zhōng ròu zhī hú qí xiān dà ròu zhī zhī bié yě jiù zài zhāng yè jiǔ quán de
湟中月氏胡，其先大月氏之别也，旧在张掖、酒泉地。
ròu zhī wáng wèi xiōng nú mò dú suǒ shā yú zhǒng fēn sǎn xi yú cōng lǐng
月氏王为匈奴冒顿所杀，余种分散，西逾葱领。
qí léi ruò zhě nán rù shān zǔ yī zhū qiāng jū zhǐ suì yǔ gòng hūn yīn
其中体弱的人向南进入山地，投靠羌人各部族生活，就同羌人通婚。
jí piào qí jiāng jūn huò qù bìng pò xiōng nú qǔ xī hé de kāi huáng zhōng yú shì ròu zhī lái jiàng yǔ hàn rén cuò jū
及骠骑将军霍去病破匈奴，取西河地，开湟中，于是月氏来降，与汉人错居。
suī yī fù xiàn guān ér shǒu shī liǎng duān
虽依附县官，而首施两端。
qí cóng hàn bīng zhàn dòu suí shì qiáng ruò
其从汉兵战斗，随势强弱。
bèi fú yǐn shí yán yǔ lüè yǔ qiāng tóng yì yǐ fù míng mǔ xìng wèi zhǒng
被服饮食言语略与羌同，亦以父名母姓为种。
qí dà zhǒng yǒu qī shèng bīng hé jiǔ qiān yú rén fēn zài huáng zhōng jí lìng jū
其大种有七，胜兵合九千余人，分在湟中及令居。
yòu shù bǎi hù zài zhāng yè hào yuē yì cóng hú
又数百户在张掖，号曰义从胡。
zhōng píng yuán nián yǔ běi gōng bó yù děng fǎn shā hù qiāng xiào wèi líng zhēng jīn chéng tài shǒu chén yì suì kòu luàn lǒng yòu yān
中平元年，与北宫伯玉等反，杀护羌校尉泠征、金城太守陈懿，遂寇乱陇右焉。
lùn yuē qiāng róng zhī huàn zì sān dài shàng yǐ
论曰：羌戎之患，自三代尚矣。
hàn shì fāng zhī xiōng nú pō wéi shuāi guǎ ér zhōng xīng yǐ hòu biān nán jiàn dà
汉世方之匈奴，颇为衰寡，而中兴以后，边难渐大。
cháo guī shī suí yù zhī hé róng shī qiān rán nuò zhī xìn
朝规失绥御之和，戎师骞然诺之信。
qí nèi zhǔ zhě huò kǒng zǒng zhī háo yòu zhī shǒu huò qū shé yú nú pú zhī qín
其内属者，或倥偬之豪右之手，或屈折于奴仆之勤。
sāi hòu shí qīng zé fèn nù ér sī huò
塞候时清，则愤怒而思祸；
fú gé zàn dòng zé shǔ jiān yǐ niǎo jīng
桴革暂动，则属鞬以鸟惊。
gù yǒng chū zhī jiān qún zhǒng fēng qǐ
故永初之间，群种蜂起。
suì jiě chóu xián jié méng zǔ zhāo yǐn shān háo zhuǎn xiāng xiào jù jiē mù wèi bīng fù chái wèi xiè
遂解仇嫌，结盟诅，招引山豪，转相啸聚，揭木为兵，负柴为械。
gū mǎ yáng āi lù liáng yú sān fǔ
毂马扬埃，陆梁于三辅；
jiàn hào chēng zhì zì suī yú běi dì
建号称制，恣睢于北地。
dōng fàn zhào wèi zhī jiāo nán rù hàn shǔ zhī bǐ sāi huáng zhōng duàn lǒng dào shāo líng yuán piào chéng shì shāng bài zhǒng xì yǔ shū rì wén
东犯赵、魏之郊，南入汉、蜀之鄙，塞湟中，断陇道，烧陵园，剽城市，伤败踵系，羽书日闻。
bìng liáng zhī shì tè chōng cán bì zhuàng hàn zé wěi shēn yú bīng chǎng nǚ fù zé huī mò ér wèi lǔ fà zhǒng lù zì sǐ shēng tú tàn
并、凉之士，特冲残毙，壮悍则委身于兵场，女妇则徽𬙊而为虏，发冢露胔，死生涂炭。
zì xī róng zuò nì wèi yǒu líng chì shàng guó ruò sī qí chì yě
自西戎作逆，未有陵斥上国若斯其炽也。
hé xī yǐ nǚ jūn qīn zhèng wēi bù wài jiē
和熹以女君亲政，威不外接。
cháo yì dàn bīng lì zhī sǔn qíng cún gǒu ān
朝议惮兵力之损，情存苟安。
huò yǐ biān zhōu nán yuán yi jiàn juān qì
或以边州难援，宜见捐弃；
huò jù jū shí jìn yín mò zhī suǒ xiàn
或惧疽食浸淫，莫知所限。
móu fū huí huáng měng shì yí lǜ suì xǐ xī hé sì jùn zhī rén zá yù guān yòu zhī xiàn
出谋划策的人犹豫徘徊，勇猛之士也心存疑虑，结果将西河四个郡的人，迁到关右各县混杂居住。
fà wū fá shù sāi qí liàn tǔ zhī xīn
发屋伐树，塞其恋土之心；
fán pò zī jī yǐ fáng gù hái zhī sī
燔破赀积，以防顾还之思。
yú shì zhū jiāng shān zhì rèn shàng mǎ xián huáng fǔ guī zhāng huàn zhī tú zhēng shè xióng guī gèng fèng zhēng tǎo zhī mìng zhēng bīng huì zhòng yǐ tú qí xì
于是诸将邓骘、任尚、马贤、皇甫规、张奂之徒，争设雄规，更奉征讨之命，征兵会众，以图其隙。
chí chěng dōng xī bēn jiù shǒu wěi yáo dòng shù zhōu zhī jìng rì hào qiān jīn zhī zī
驰骋东西，奔救首尾，摇动数州之境，日耗千金之资。
zhì yú jiǎ rén zēng fù jiè fèng hòu wáng yǐn jīn qián jiān cǎi zhī zhēn zhēng liáng sù yán tiě zhī jī
至于假人增赋，借奉侯王，引金钱缣彩之珍，征粮粟盐铁之积。
suǒ yǐ lù yí gòu shǎng zhuǎn shū láo lái zhī fèi qián hòu shù shí jù wàn
所以赂遗购赏，转输劳来之费，前后数十巨万。
huò xiāo kè qiú jiàn cuī pò fù luò jiàng fú zài lù niú yáng mǎn shān
或枭克酋健，摧破附落，降俘载路，牛羊满山。
jūn shū wèi zòu qí lì hài ér lí pàn zhī zhuàng yǐ yán yǐ
军书未奏其利害，而离叛之状已言矣。
gù dé bù chóu shī gōng bù bàn láo
故得不酬失，功不半劳。
bào lù shī tú lián nián ér wú suǒ shèng
暴露师徒，连年而无所胜。
guān rén qū jié liè shì fèn sàng
官人屈竭，烈士愤丧。
duàn shòu shì zhuān zhǎng jūn rèn zī shān xī zhī měng xìng liàn róng sú zhī tài qíng qióng wǔ sī jǐn biāo ruì yǐ shì zhī
段DA5E受事，专掌军任，资山西之猛性，练戎俗之态情，穷武思尽飙锐以事之。
bèi yǔ qián dēng shēn dāng bǎi sǐ zhī zhèn
被羽前登，身当百死之阵；
méng méi bīng xuě jīng lǚ qiān shé zhī dào
蒙没冰雪，经履千折之道。
shǐ tiǎn xi zhǒng zú dìng dōng kòu
始殄西种，卒定东寇。
ruò nǎi xiàn jī zhī suǒ jiān shāng zhuī zǒu zhī suǒ bēng jí tóu lú duàn luò yú wàn zhàng zhī shān zhī gé pàn jiě yú zhòng yá zhī shàng bù kě xiào jì
若乃陷击之所歼伤，追走之所崩籍，头颅断落于万丈之山，支革判解于重崖之上，不可校计。
qí néng chuān cuàn cǎo shí zì tuō yú fēng zú zhě bǎi bù yī èr
其能穿窜草石，自脱于锋镞者，百不一二。
ér zhāng huàn shèng chēng róng dí yī qì suǒ shēng bù yí zhū jǐn liú xiě wū yě shāng hé zhì yāo
而张奂盛称“戎狄一气所生，不宜诛尽，流血污野，伤和致妖”。
shì hé yán zhī yū hu
是何言之迂乎！
qiāng suī wài huàn shí shēn nèi jí ruò gōng zhī bù gēn shì yǎng jí kē yú xīn fù yě
羌虽外患，实深内疾，若攻之不根，是养疾疴于心腹也。
xī zāi kòu dí lüè dìng yǐ ér hàn zuò yì shuāi yān
惜哉寇敌略定矣，而汉祚亦衰焉。
wū hū
唉！
xī xiān wáng jiāng lǐ jiǔ tǔ pàn bié jī huāng zhī yí mò shū xìng nán yǐ dào yù gù chì yuǎn su huá báo qí gòng zhí wéi yǔ cí yào ér yǐ
昔先王疆理九土，判别畿荒，知夷貊殊性，难以道御，故斥远诉华，薄其贡职，唯与辞要而已。
ruò èr hàn yù róng zhī fāng shī qí běn yǐ
若二汉御戎之方，失其本矣。
hé zé
为什么呢？
xiān lián qīn jìng zhào chōng guó qiān zhī nèi de
先零侵境，赵充国迁之内地；
jiān dàng zuò kòu mǎ wén yuān xǐ zhī sān fǔ
煎当作寇，马文渊徙之三辅。
tān qí zàn ān zhī shì xìn qí xùn fú zhī qíng jì rì yòng zhī quán yí wàng jīng shì zhī yuǎn lüè qǐ fu shí wēi zhě zhī wèi hu
贪其暂安之势，信其驯服之情，计日用之权宜，忘经世之远略，岂夫识微者之为乎？
gù wēi zǐ chuí qì yú xiàng zhù xīn yǒu hào tàn yú yī chuān yě
故微子垂泣于象箸，辛有浩叹于伊川也。
zàn yuē jīn xíng qì gāng bō shēng xī qiāng
赞曰：金行气刚，播生西羌。
dǐ háo fēn zhǒng suì yòng yīn qiáng
氐豪分种，遂用殷强。
qián liú lǒng běi jiǎ jīng yáng
虔刘陇北，假D9D4泾阳。
cháo láo nèi móu bīng bèi wài ràng
朝劳内谋，兵惫外攘。