yuán wén
【原文】
jīn kòu fàn quē luán yú nán xìng
金寇犯阙，銮舆南幸。
zéi tuì yǐ zōng gōng rǔ lín yǐn kāi fēng
贼退，以宗公汝霖尹开封。
chū zhì ér wù jià téng guì zhì yǒu shí bèi yú qián zhě
初至，而物价腾贵，至有十倍于前者。
jùn rén bìng zhī gōng wèi cān zuǒ yuē cǐ yì shì zì dōu rén lǜ yǐ yǐn shí wèi xiān dāng zhì qí suǒ xiān huǎn zhě bù yōu yú píng yě
郡人病之，公谓参佐曰：“此易事，自都人率以饮食为先，当治其所先，缓者不忧于平也。
mì shǐ rén wèn mǐ mài zhī zhí qiě shì zhī
”密使人问米麦之值，且市之。
jì qí zhí yǔ qián cǐ tài píng shí chū wú shén zēng
计其值，与前此太平时初无甚增。
nǎi hū páo rén qǔ miàn lìng zuò shì sì lóng bǐng dà xiǎo wèi zhī nǎi qǔ nuò mǐ yī hú lìng jiān jūn shǐ chén rú shì gū yùn jiǔ gè gū qí zhí ér lóng bǐng méi liù qián jiǔ měi gū qī shí zú
乃呼庖人取面，令作市肆笼饼大小为之，乃取糯米一斛，令监军使臣如市沽酝酒，各估其值，而笼饼枚六钱，酒每觚七十足。
chū kān shì jià zé bǐng èr shí jiǔ èr bǎi yě
出勘市价，则饼二十，酒二百也。
gōng xiān hū zuō fang bǐng shī zhì fěng zhī yuē zì wǒ wèi jǔ zǐ shí lái jīng shī jīn sān shí nián yǐ lóng bǐng méi qī qián ér jīn èr shí hé yě qǐ mài jià gāo bèi hu
公先呼作坊饼师至，讽之曰：“自我为举子时来京师，今三十年矣，笼饼枚七钱，而今二十，何也，岂麦价高倍乎？
bǐng shī yuē zì dū chéng jīng luàn yǐ lái mǐ mài qǐ luò chū wú dìng jià yīn xí zhì cǐ mǒu bù néng wéi zhòng dú jiǎn shǐ jiàn shì yě
”饼师曰：“自都城经乱以来，米麦起落，初无定价，因袭至此，某不能违众独减，使贱市也。
gōng jí chū bīng chú suǒ zuò bǐng shì zhī
”公即出兵厨所作饼示之，
qiě yǔ zhī yuē cǐ bǐng yǔ rǔ suǒ shì zhòng qīng yī děng
且语之曰：“此饼与汝所市重轻一等，
ér wǒ yǐ mù xià shì zhí
而我以目下市直，
kuài jì xīn miàn gōng zhí zhī fèi
会计薪面工值之费，
méi zhǐ liù qián
枚止六钱，
ruò shì bā qián
若市八钱，
zé yǒu èr qián zhī xi
则有二钱之息，
jīn wèi jiāng chū lìng
今为将出令，
zhǐ zuò bā qián
止作八钱，
gǎn shàn zēng cǐ jià ér shì zhě
敢擅增此价而市者，
zuì yīng chǔ zhǎn
罪应处斩。
qiě jiè rǔ tóu yǐ xíng wú lìng yě
且借汝头以行吾令也。
míng rì bǐng jià réng jiù yì wú gǎn bì sì zhě
”明日饼价仍旧，亦无敢闭肆者。
cì rì hū guān gū rèn xiū wǔ zhì xùn zhī yuē jīn dū chéng nuò mǐ jià bù zēng ér jiǔ zhí sān bèi hé yě
次日呼官沽任修武至，讯之曰：“今都城糯米价不增，而酒值三倍，何也？
rèn kǒng sǒng yǐ duì yuē mǒu děng kāi zhāng chéng yè yù bà bù néng
”任恐悚以对曰：“某等开张承业，欲罢不能。
ér dū chéng zì zāo kòu yǐ lái wài jū zōng shì jí quán guì qīn shǔ sī niàng shén duō bù rú shì wú yǐ shū nà guān qū zhī zhí yǔ gōng yì yóu zhú zhī fèi yě
而都城自遭寇以来，外居宗室及权贵亲属私酿甚多，不如是无以输纳官曲之值与工役油烛之费也。
gōng yuē wǒ wèi rǔ jǐn jìn sī niàng rǔ jiǎn zhí bǎi qián yì yǒu lì rù hu
”公曰：“我为汝尽禁私酿，汝减值百钱，亦有利入乎？
rèn kòu é yuē ruò ěr zé yǐn zhě jù jí duō zhōng qǔ xi zú bàn shū yì zhī fèi
”任叩额曰：“若尔，则饮者俱集，多中取息，足办输役之费。
gōng shú shì jiǔ zhī yuē qiě jì rǔ tóu jǐng shàng chū lǜ rǔ cáo jí huàn zhāo bǎng yī gū zhǐ zuò bǎi qián shì bù huàn hu sī yùn zhī chān duó yě míng rì chū lìng gǎn yǒu sī zào qū jiǔ zhě bǔ zhì bù wèn duō guǎ bìng xíng chǔ zhǎn
”公熟视久之，曰：“且寄汝头颈上，出率汝曹即换招榜，一觚止作百钱，是不患乎私酝之搀夺也!”明日出令：“敢有私造曲酒者，捕至不问多寡，并行处斩。
yú shì qīng zāo pò gū zhě bù shèng qí shù
”于是倾糟破觚者不胜其数。
shù rì zhī jiān jiǔ yǔ bǐng zhí jì bìng fù jiù qí tā wù jià bù lìng ér cì dì zì jiǎn jì bù shāng shì rén ér shāng lǚ sì jí bīng mín huān hū chēng wéi shén míng zhī zhèng
数日之间，酒与饼值既并复旧，其他物价不令而次第自减，既不伤市人，而商旅四集，兵民欢呼，称为神明之政。
shí dù chōng shǒu běi jīng hào nán zōng běi dù yún
时杜充守北京，号“南宗北杜”云。
píng jiè bǐng shī tóu suī shì cǎn rán jìn sī niàng píng wù jià suǒ yǐ lìng chū tuī xíng quán bù fèi lì zhě jiē zài yú cǐ
〔评〕借饼师头虽似惨，然禁私酿、平物价，所以令出推行全不费力者，皆在于此。
yì suǒ wèi quán yǐ jì nàn zhě hu
亦所谓权以济难者乎？
dāng hú féng rǔ bì yòu shān zá shuō yún jiǎ chén xiōng huāng zhī hòu yì rén xíng qǐ zhě shén zhī sān bū fù zhě shén zhī jiǔ
当湖冯汝弼《祐山杂说》云：“甲辰凶荒之后，邑人行乞者什之三，逋负者什之九。
míng nián běn fǔ zhào tōng pàn lín xiàn cuī zhēng mìng xuǎn zhú bǎn zhòng qī jīn zhě zā cháng sān cùn zhě yì rén dà kǒng huò kuáng xíng qǐ zhě yuē zhào gōng lǐng fǔ kù yín sān qiān liǎng lái zhèn jì rǔ hé bù wǎng
明年，本府赵通判临县催征，命选竹板重七斤者，拶长三寸者，邑人大恐，或诳行乞者曰：‘赵公领府库银三千两来赈济，汝何不往？
xíng qǐ zhě gēng xiāng chuán bō xū yú shù bǎi rén xiāng lǜ yì zhào
’行乞者更相传播，须臾数百人相率诣赵。
zhào bù róng rù zé jiào hào tiào yuè yī yōng ér jìn bū fù zhě suí zhī zhú lì rén huǐ xíng jù hū shēng zhèn dòng
赵不容入，则叫号跳跃，一拥而进，逋负者随之，逐隶人，毁刑具，呼声震动。
zhào huáng jù mò zhī suǒ cuò
赵惶惧莫知所措。
yú yǔ shàng shēn bèi wén biàn qū rù zhào yì shāo ān yán rù hòu táng
余与上莘辈闻变趋入，赵意稍安，延入后堂。
zé jī mén pái tà shì yì chāng jué
则击门排闼，势益猖獗。
wèn yù hé wéi xíng qǐ zhě yuē qiú zhèn jì
问欲何为，行乞者曰：‘求赈济。
bū fù zhě yuē qiú miǎn zhēng
’逋负者曰：‘求免征。
zhào wèn wéi shǒu zhě xìng míng yú yuē wù wèn yě zhī qí xìng míng bǐ lǜ hòu huò huò fǎn bù cè gū shùn zhī ěr
’赵问为首者姓名，余曰：‘勿问也，知其姓名，彼虑后祸，祸反不测，姑顺之耳。
yú shì chū miǎn zhēng pái jí xiàn bèi dòu bǐng shù bǎi yǐ jìn wèi jí mén zhé qiǎng qù xíng qǐ zhě lǜ bù dé shí
’于是出免征牌，及县备豆饼数百以进，未及门辄抢去，行乞者率不得食。
dǐ mù yú bèi chū zé hào hū yù shén tū rù hòu táng yǐ zhào lǜ yǒu tā biàn yú qiáng xiāo dùn
抵暮，余辈出，则号呼愈甚，突入后堂矣!赵虑有他变，逾墙宵遁。
zì shì mín pō jiāo zòng wú jì
自是民颇骄纵无忌。
yòu èr yuè tài shǒu guō píng chuān yīng kuí tuī wéi shǒu zhě shù rén yú fǎ jí tì rán xiāng jiè mò gǎn fù fàn yǐ
又二月，太守郭平川应奎推为首者数人于法，即惕然⑤相戒，莫敢复犯矣。
xiàng shǐ zhào bù yán xíng wèi bì zhì biàn
向使赵不严刑，未必致变；
guō bù zhèng fǎ hé yóu mǐ luàn
郭不正法，何由弭乱？
kuān yán cāo zòng wéi shí shí wù zhě zhī zhī
宽严操纵，唯识时务者知之。