yuán wén
【原文】
xiāng yáng wéi jí jiāng pò lì xìn yí shì dào shū yún yán jiāng zhī shǒu bù guò qī qiān lǐ ér nèi jùn jiàn bīng shàng kě qī shí yú wàn yi jǐn chū zhī jiāng gàn yǐ shí wài yù
襄阳围急，将破，立信遗似道书，云：“沿江之守，不过七千里，而内郡见兵尚可七十余万，宜尽出之江干，以实外御。
tài qí lǎo ruò kě de jīng ruì wǔ shí wàn yú qī qiān lǐ zhōng jù bǎi lǐ wèi zhūn zhūn yǒu shǒu jiāng
汰其老弱，可得精锐五十万，于七千里中，距百里为屯，屯有守将；
shí zhūn wèi fǔ fǔ yǒu zǒng dū
十屯为府，府有总督。
qí yóu yào hài chù zé cān bèi qí bīng
其尤要害处，则参倍其兵。
wú shì zé fàn zhōu jiāng huái wǎng lái yóu jiào yǒu shì zé dōng xī hù yuán lián luò bù duàn yǐ chéng shuài rán zhī shì cǐ shàng cè yě jiǔ jū pìn shǐ wú yì yú wǒ tú shǐ dí dé yǐ wèi cí mò ruò lǐ ér guī zhī qǐng shū suì bì yǐ huǎn mù qián zhī jí
无事则泛舟江、淮，往来游徼，有事则东西互援，联络不断，以成率然之势，此上策也!久拘聘使，无益于我，徒使敌得以为辞，莫若礼而归之，请输岁币以缓目前之急。
sì biān huàn shāo xiū xú tú zhàn shǒu cǐ zhōng cè yě hòu bó yán rù jiàn kāng wén qí cè tàn yuē shǐ sòng guǒ yòng zhī wú ān dé zhì cǐ
俟边患稍休，徐图战守，此中策也!”后伯颜入建康，闻其策，叹曰：“使宋果用之，吾安得至此？
běi rén nán qīn wén tiān xiáng shàng shū yán cháo tíng gū xī qiān zhì zhī yì duō fèn fā gāng duàn zhī yì shǎo qǐ zhǎn shī mèng xìn gǔ yǐ zuò jiàng shì zhī qì
北人南侵，文天祥上疏，言：“朝廷姑息牵制之意多，奋发刚断之意少，乞斩师孟衅鼓，以作将士之气。
qiě yán sòng chéng wǔ jì zhī luàn xuē fān zhèn jiàn yì jùn yī shí suī zú yǐ jiǎo wěi dà zhī bì rán guó yǐ biàn ruò gù dí zhì yī zhōu zé yī zhōu pò zhì yī xiàn zé yī xiàn cán zhōng yuán lù chén tòng huǐ hé jí
”且言：“宋惩五季之乱，削藩镇，建邑郡，一时虽足以矫尾大之弊，然国以变弱，故敌至一州则一州破，至一县则一县残，中原陆沉，痛悔何及？
jīn yi fēn tiān xià wèi sì zhèn jiàn dū dū tǒng yù yú qí zhōng yǐ guǎng xī yì hú guǎng ér jiàn kǔn yú cháng shā
今宜分天下为四镇，建都督统御于其中，以广西益湖广，而建阃于长沙；
yǐ guǎng dōng yì jiāng xī ér jiàn kǔn yú lóng xīng
以广东益江西，而建阃于隆兴；
yǐ fú jiàn yì jiāng dōng ér jiàn kǔn yú fān yáng
以福建益江东，而建阃于番阳；
yǐ huái xi yì huái dōng ér jiàn kǔn yú yáng zhōu
以淮西益淮东，而建阃于扬州。
zé cháng shā qǔ è lóng xīng qǔ qí huáng fān yáng qǔ jiāng dōng yáng zhōu qǔ liǎng huái
责长沙取鄂，隆兴取蕲、黄，番阳取江东，扬州取两淮。
shǐ qí de dà lì zhòng zú yǐ kàng dí yuē rì qí bèi yǒu jìn wú tuì rì yè yǐ tú zhī bǐ bèi duō lì fēn pí yú bēn mìng
使其地大力众，足以抗敌，约日齐备，有进无退，日夜以图之，彼备多力分，疲于奔命。
ér wú mín zhī háo jié zhě yòu cì jiān chū yú qí zhōng
而吾民之豪杰者，又伺间出于其中。
rú cǐ zé dí bù nán què yě
如此，则敌不难却也!”
píng jìng kāng yǒu li gāng bù yòng ér yòng huáng qián shàn wāng bó yàn
〔评〕靖康有李纲不用，而用黄潜善、汪伯彦；
xián chún yǒu wāng lì xìn bù yòng ér yòng jiǎ sì dào
咸淳有汪立信不用，而用贾似道；
dé yòu yǒu wén tiān xiáng bù yòng ér yòng chén yi zhōng
德祐有文天祥不用，而用陈宜中。
rán zé sòng bù shuāi yú jīn zì shuāi yě
然则宋不衰于金，自衰也；
bù wáng yú yuán zì wáng yě
不亡于元，自亡也!