错法 — 商君书 — 商鞅

chén wén gǔ zhī míng jūn cuò fǎ ér mín wú xié jǔ shì ér cái zì liàn shǎng xíng ér bīng qiáng

臣闻：古之明君错法而民无邪，举事而材自练，赏行而兵强。

cǐ sān zhě zhì zhī běn yě

此三者，治之本也。

fu cuò fǎ ér mín wú xié zhě fǎ míng ér mín lì zhī yě

夫错法而民无邪者，法明而民利之也。

jǔ shì ér cái zì liàn zhě gōng fēn míng

举事而材自练者，功分明；

gōng fēn míng zé mín jìn lì

功分明，则民尽力；

mín jìn lì zé cái zì liàn

民尽力，则材自练。

xíng shǎng ér bīng qiáng zhě jué lù zhī wèi yě

行赏而兵强者，爵禄之谓也。

jué lù zhě bīng zhī shí yě

爵禄者，兵之实也。

shì gù rén jūn zhī chū jué lù yě dào míng

是故人君之出爵禄也，道明。

dào míng zé guó rì qiáng

道明，则国日强；

dào yōu zé guó rì xuē

道幽，则国日削。

gù jué lù zhī suǒ dào cún wáng zhī jī yě

故爵禄之所道，存亡之机也。

fu xuē guó wáng zhǔ fēi wú jué lù yě qí suǒ dào guò yě

夫削国亡主非无爵禄也，其所道过也。

sān wáng wǔ bà qí suǒ dào bù guò jué lù ér gōng xiāng wàn zhě qí suǒ dào míng yě

三王五霸，其所道不过爵禄，而功相万者，其所道明也。

shì yǐ míng jūn zhī shǐ qí chén yě yòng bì chū yú qí láo shǎng bì jiā yú qí gōng

是以明君之使其臣也，用必出于其劳，赏必加于其功。

gōng shǎng míng zé mín jìng yú gōng

功赏明，则民竞于功。

wèi guó ér néng shǐ qí mín jìn lì yǐ jìng yú gōng zé bīng bì qiáng yǐ

为国而能使其民尽力以竞于功，则兵必强矣。

tóng liè ér xiāng chén qiè zhě pín fù zhī wèi yě

同列而相臣妾者，贫富之谓也；

tóng shí ér xiāng bìng jiān zhě qiáng ruò zhī wèi yě

同实而相并兼者，强弱之谓也；

yǒu de ér jūn huò qiáng huò ruò zhě luàn zhì zhī wèi yě

有地而君，或强或弱者，乱治之谓也。

gǒu yǒu dào lǐ de zú róng shēn shì mín kě zhì yě

苟有道，里地足容身，士民可致也；

gǒu róng shì jǐng cái huò kě jù yě

苟容市井，财货可聚也。

yǒu tǔ zhě bù kě yǐ yán pín yǒu mín zhě bù kě yǐ yán ruò

有土者不可以言贫，有民者不可以言弱。

de chéng rèn bù huàn wú cái

地诚任，不患无财；

mín chéng yòng bù wèi qiáng bào

民诚用，不畏强暴。

dé míng jiào xíng zé néng yǐ mín zhī yǒu wéi jǐ yòng yǐ

德明教行，则能以民之有为己用矣。

gù míng zhǔ zhě yòng fēi qí yǒu shǐ fēi qí mín

故明主者用非其有，使非其民。

míng wáng zhī suǒ guì wéi jué qí shí jué qí shí ér róng xiǎn zhī

明王之所贵，惟爵其实，爵其实而荣显之。

bù róng zé mín bù jí liè wèi

不荣，则民不急列位；

bù xiǎn zé mín bù shì jué

不显，则民不事爵；

jué yì de yě zé mín bù guì shàng jué

爵易得也，则民不贵上爵；

liè jué lù shǎng bù dào qí mén zé mín bù yǐ sǐ zhēng wèi yǐ

列爵禄赏不道其门，则民不以死争位矣。

rén jūn ér yǒu hào wù gù mín kě zhì yě

人君而有好恶，故民可治也。

rén jūn bù kě yǐ bù shěn hào wù

人君不可以不审好恶。

hào wù zhě shǎng fá zhī běn yě

好恶者，赏罚之本也。

fū rén qíng hǎo jué lù ér è xíng fá rén jūn shè èr zhě yǐ yù mín zhī zhì ér lì suǒ yù yān

夫人情好爵禄而恶刑罚，人君设二者以御民之志，而立所欲焉。

fu mín lì jǐn ér jué suí zhī gōng lì ér shǎng suí zhī rén jūn néng shǐ qí mín xìn yú cǐ rú míng rì yuè zé bīng wú dí yǐ

夫民力尽而爵随之，功立而赏随之，人君能使其民信于此如明日月，则兵无敌矣。

rén jūn yǒu jué xíng ér bīng ruò zhě yǒu lù xíng ér guó pín zhě yǒu fǎ lì ér luàn zhě

人君有爵行而兵弱者，有禄行而国贫者，有法立而乱者。

cǐ sān zhě guó zhī huàn yě

此三者，国之患也。

gù rén jūn zhě xiān biàn qǐng yè ér hòu gōng lì zé jué xíng ér bīng ruò yǐ

故人君者先便请谒而后功力，则爵行而兵弱矣。

mín bù sǐ fàn nán ér lì lù kě zhì yě zé lù xíng ér guó pín yǐ

民不死犯难而利禄可致也，则禄行而国贫矣。

fǎ wú dù shù ér shì rì fán zé fǎ lì ér zhì luàn yǐ

法无度数，而事日烦，则法立而治乱矣。

shì yǐ míng jūn zhī shǐ qí mín yě shǐ bì jìn lì yǐ guī qí gōng gōng lì ér fù guì suí zhī wú sī dé yě gù jiào liú chéng

是以明君之使其民也，使必尽力以规其功，功立而富贵随之，无私德也，故教流成。

rú cǐ zé chén zhōng jūn míng zhì zhe ér bīng qiáng yǐ

如此，则臣忠、君明，治著而兵强矣。

gù fán míng jūn zhī zhì yě rèn qí lì bù rèn qí dé shì yǐ bù yōu bù láo ér gōng kě lì yě

故凡明君之治也，任其力不任其德，是以不忧不劳，而功可立也。

dù shù yǐ lì ér fǎ kě xiū

度数已立，而法可修。

gù rén jūn zhě bù kě bù shèn jǐ yě

故人君者不可不慎己也。

fū lí zhū jiàn qiū háo bǎi bù zhī wài ér bù néng yǐ míng mù yì rén

夫离朱见秋豪百步之外，而不能以明目易人；

wū huò jǔ qiān jūn zhī zhòng ér bù néng yǐ duō lì yì lì

乌获举千钧之重，而不能以多力易力。

fu shèng rén zhī cún tǐ xìng bù kě yǐ yì rén rán ér gōng kě de zhě fǎ zhī wèi yě

夫圣人之存体性，不可以易人，然而功可得者，法之谓也。