liú jī zi liǎn jǐng sòng lián yè chēn zhāng yì zi cún dào
刘基(子琏璟) 宋濂叶琛章溢(子存道)
liú jī zì bó wēn qīng tián rén
刘基,字伯温,青田人。
zēng zǔ háo shì sòng wèi hàn lín zhǎng shū
曾祖濠,仕宋为翰林掌书。
sòng wáng yì zǐ lín róng chàng yì lǚ
宋亡,邑子林融倡义旅。
shì bài yuán qiǎn shǐ bù lù qí dǎng duō lián rǎn
事败,元遣使簿录其党,多连染。
shǐ dào sù háo jiā háo zuì shǐ zhě ér fén qí lú jí xī huǐ
使道宿濠家,濠醉使者而焚其庐,籍悉毁。
shǐ zhě jì wú suǒ chū nǎi wèi gèng qí jí lián rǎn zhě jiē de miǎn
使者计无所出,乃为更其籍,连染者皆得免。
jī yòu yǐng yì qí shī zhèng fù chū wèi qí fù yuè yuē jūn zǔ dé hòu cǐ zi bì dà jūn zhī mén yǐ
基幼颖异,其师郑复初谓其父龠曰:“君祖德厚,此子必大君之门矣。
yuán zhì shùn jiān jǔ jìn shì chú gāo ān chéng yǒu lián zhí shēng
”元至顺间,举进士,除高安丞,有廉直声。
xíng shěng pì zhī xiè qù
行省辟之,谢去。
qǐ wèi jiāng zhè rú xué fù tí jǔ lùn yù shǐ shī zhí wèi tái chén suǒ zǔ zài tóu hé guī
起为江浙儒学副提举,论御史失职,为台臣所阻,再投劾归。
jī bó tōng jīng shǐ yú shū wú bù kuī yóu jīng xiàng wěi zhī xué
基博通经史,于书无不窥,尤精象纬之学。
xī shǔ zhào tiān zé lùn jiāng zuǒ rén wù shǒu chēng jī yǐ wéi zhū gě kǒng míng chóu yě
西蜀赵天泽论江左人物,首称基,以为诸葛孔明俦也。
fāng guó zhēn qǐ hǎi shàng lüè jùn xiàn yǒu sī bù néng zhì
方国珍起海上,掠郡县,有司不能制。
xíng shěng fù bì jī wèi yuán shuài fǔ dōu shì
行省复辟基为元帅府都事。
jī yì zhù qìng yuán zhū chéng yǐ bī zéi guó zhēn qì jǔ
基议筑庆元诸城以逼贼,国珍气沮。
jí zuǒ chéng tiè lǐ tiē mù ér zhāo yù guó zhēn jī yán fāng shì xiōng dì shǒu luàn bù zhū wú yǐ chéng hòu
及左丞帖里帖木儿招谕国珍,基言方氏兄弟首乱,不诛无以惩后。
guó zhēn jù hòu lù jī
国珍惧,厚赂基。
jī bù shòu
基不受。
guó zhēn nǎi shǐ rén fú hǎi zhì jīng huì yòng shì zhě
国珍乃使人浮海至京,贿用事者。
suì zhào fǔ guó zhēn shòu yǐ guān ér zé jī shàn wēi fú jī guǎn shào xīng fāng shì suì yù héng
遂诏抚国珍,授以官,而责基擅威福,羁管绍兴,方氏遂愈横。
wáng hé shān kòu fēng qǐ xíng shěng fù bì jī jiǎo bǔ yǔ xíng yuàn pàn shí mǒ yi sūn shǒu chù zhōu
亡何,山寇蜂起,行省复辟基剿捕,与行院判石抹宜孙守处州。
jīng lüè shǐ li guó fèng shàng qí gōng zhí zhèng yǐ fāng shì gù yì zhī shòu zǒng guǎn fǔ pàn bù yǔ bīng shì
经略使李国凤上其功,执政以方氏故抑之,授总管府判,不与兵事。
jī suì qì guān hái qīng tián zhe yù lí zi yǐ jiàn zhì
基遂弃官还青田,著《郁离子》以见志。
shí bì fāng shì zhě zhēng yī jī jī shāo wéi bù shǔ kòu bù gǎn fàn
时避方氏者争依基,基稍为部署,寇不敢犯。
jí tài zǔ xià jīn huá dìng kuò cāng wén jī jí sòng lián děng míng yǐ bì pìn
及太祖下金华,定括苍,闻基及宋濂等名,以币聘。
jī wèi yìng zǒng zhì sūn yán zài zhì shū gù yāo zhī jī shǐ chū
基未应,总制孙炎再致书固邀之,基始出。
jì zhì chén shí wù shí bā cè
既至,陈时务十八策。
tài zǔ dà xǐ zhù lǐ xián guǎn yǐ chù jī děng chǒng lǐ shèn zhì
太祖大喜,筑礼贤馆以处基等,宠礼甚至。
chū tài zǔ yǐ hán lín r chēng sòng hòu yáo fèng zhī
初,太祖以韩林儿称宋后,遥奉之。
suì shǒu zhōng shū shěng shè yù zuò xíng lǐ jī dú bù bài yuē mù shù ěr fèng zhī hé wéi
岁首,中书省设御座行礼,基独不拜,曰:“牧竖耳,奉之何为!
yīn jiàn tài zǔ chén tiān mìng suǒ zài
”因见太祖,陈天命所在。
tài zǔ wèn zhēng qǔ jì jī yuē shì chéng zì shǒu lǔ bù zú lǜ
太祖问征取计,基曰:“士诚自守虏,不足虑。
you liàng jié zhǔ xié xià míng hào bù zhèng de jù shàng liú qí xīn wú rì wàng wǒ yi xiān tú zhī
友谅劫主胁下,名号不正,地据上流,其心无日忘我,宜先图之。
chén shì miè zhāng shì shì gū yī jǔ kě dìng
陈氏灭,张氏势孤,一举可定。
rán hòu běi xiàng zhōng yuán wáng yè kě chéng yě
然后北向中原,王业可成也。
tài zǔ dà yuè yuē xiān shēng yǒu zhì jì wù xī jìn yán
”太祖大悦曰:“先生有至计,勿惜尽言。
huì chén you liàng xiàn tài píng móu dōng xià shì zhāng shén zhū jiāng huò yì jiàng huò yì bēn jù zhōng shān jī zhāng mù bù yán
”会陈友谅陷太平,谋东下,势张甚,诸将或议降,或议奔据钟山,基张目不言。
tài zǔ zhào rù nèi jī fèn yuē zhǔ jiàng jí bēn zhě kě zhǎn yě
太祖召入内,基奋曰:“主降及奔者,可斩也。
tài zǔ yuē xiān shēng jì ān chū
”太祖曰:“先生计安出?
jī yuē zéi jiāo yǐ dài qí shēn rù fú bīng yāo qǔ zhī yì ěr
”基曰:“贼骄矣,待其深入,伏兵邀取之,易耳。
tiān dào hòu jǔ zhě shèng qǔ wēi zhì dí yǐ chéng wáng yè zài cǐ jǔ yǐ
天道后举者胜,取威制敌以成王业,在此举矣。
tài zǔ yòng qí cè yòu you liàng zhì dà pò zhī yǐ kè dí shǎng shǎng jī
”太祖用其策,诱友谅至,大破之,以克敌赏赏基。
jī cí
基辞。
you liàng bīng fù xiàn ān qìng tài zǔ yù zì jiāng tǎo zhī yǐ wèn jī
友谅兵复陷安庆,太祖欲自将讨之,以问基。
jī lì zàn suì chū shī gōng ān qìng
基力赞,遂出师攻安庆。
zì dàn jí mù bù xià jī qǐng jìng qū jiāng zhōu dǎo you liàng cháo xué suì xī jūn xī shàng
自旦及暮不下,基请迳趋江州,捣友谅巢穴,遂悉军西上。
you liàng chū bù yì shuài qī zǐ bēn wǔ chāng jiāng zhōu jiàng
友谅出不意,帅妻子奔武昌,江州降。
qí lóng xīng shǒu jiāng hú měi qiǎn zi tōng kuǎn qǐng wù sàn qí bù qǔ
其龙兴守将胡美遣子通款,请勿散其部曲。
tài zǔ yǒu nán sè
太祖有难色。
jī cóng hòu tà hú chuáng
基从后蹋胡床。
tài zǔ wù xǔ zhī
太祖悟,许之。
měi jiàng jiāng xī zhū jùn jiē xià
美降,江西诸郡皆下。
jī sàng mǔ zhí bīng shì wèi gǎn yán zhì shì qǐng hái zàng
基丧母,值兵事未敢言,至是请还葬。
huì miáo jūn fǎn shā jīn chǔ shǒu jiāng hú dà hǎi gěng zài chéng děng zhè dōng yáo dòng
会苗军反,杀金、处守将胡大海、耿再成等,浙东摇动。
jī zhì qú wèi shǒu jiāng xià yì yù ān zhū shǔ yì fù yǔ píng zhāng shào róng děng móu fù chù zhōu luàn suì dìng
基至衢,为守将夏毅谕安诸属邑,复与平章邵荣等谋复处州,乱遂定。
guó zhēn sù wèi jī zhì shū yàn
国珍素畏基,致书唁。
jī dá shū xuān shì tài zǔ wēi dé guó zhēn suì rù gòng
基答书,宣示太祖威德,国珍遂入贡。
tài zǔ shù yǐ shū jí jiā fǎng jūn guó shì jī tiáo dá xī zhōng jī yí
太祖数以书即家访军国事,基条答悉中机宜。
xún fù jīng tài zǔ fāng qīn yuán ān fēng
寻赴京,太祖方亲援安丰。
jī yuē hàn wú sì xì wèi kě dòng yě
基曰:“汉、吴伺隙,未可动也。
bù tīng
庄公不听。
you liàng wén zhī chéng jiàn wéi hóng dōu
友谅闻之,乘间围洪都。
tài zǔ yuē bù tīng jūn yán jǐ shī jì
太祖曰:“不听君言,几失计。
suì zì jiāng jiù hóng dōu yǔ you liàng dà zhàn pó yáng hú yī rì shù shí jiē
”遂自将救洪都,与友谅大战鄱阳蝴,一日数十接。
tài zǔ zuò hú chuáng dū zhàn jī shì cè hū yuè qǐ dà hū qù tài zǔ gèng zhōu
太祖坐胡床督战,基侍侧,忽跃起大呼,趣太祖更舟。
tài zǔ cāng cù xǐ bié gě zuò wèi dìng fēi pào jī jiù suǒ yù zhōu lì suì
太祖仓卒徙别舸,坐未定,飞𪿫击旧所御舟立碎。
you liàng chéng gāo jiàn zhī dà xǐ
友谅乘高见之,大喜。
ér tài zǔ zhōu gèng jìn hàn jūn jiē shī sè
而太祖舟更进,汉军皆失色。
shí hú zhōng xiāng chí sān rì wèi jué jī qǐng yí jūn hú kǒu è zhī yǐ jīn mù xiāng fàn rì jué shèng you liàng zǒu sǐ
时湖中相持,三日未决,基请移军湖口扼之,以金木相犯日决胜,友谅走死。
qí hòu tài zǔ qǔ shì chéng běi fá zhōng yuán suì chéng dì yè lüè rú jī móu
其后太祖取士诚,北伐中原,遂成帝业,略如基谋。
wú yuán nián yǐ jī wèi tài shǐ lìng shàng wù shēn dà tǒng lì
吴元年以基为太史令,上《戊申大统历》。
yíng huò shǒu xīn qǐng xià zhào zuì jǐ
荧惑守心,请下诏罪己。
dà hàn qǐng jué zhì yù
大旱,请决滞狱。
jí mìng jī píng fǎn yǔ suí zhù
即命基平反,雨随注。
yīn qǐng lì fǎ dìng zhì yǐ zhǐ làn shā
因请立法定制,以止滥杀。
tài zǔ fāng yù xíng rén jī qǐng qí gù tài zǔ yǔ zhī yǐ mèng
太祖方欲刑人,基请其故,太祖语之以梦。
jī yuē cǐ de tǔ de zhòng zhī xiàng yi tíng xíng yǐ dài
基曰:“此得土得众之象,宜停刑以待。
hòu sān rì hǎi níng jiàng
”后三日,海宁降。
tài zǔ xǐ xī yǐ qiú fù jī zòng zhī
太祖喜,悉以囚付基纵之。
xún bài yù shǐ zhōng chéng jiān tài shǐ lìng
寻拜御史中丞兼太史令。
tài zǔ jí huáng dì wèi jī zòu lì jūn wèi fǎ chū dìng chù zhōu shuì liáng shì sòng zhì mǔ jiā wǔ hé wéi qīng tián mìng wú jiā yuē lìng bó wēn xiāng lǐ shì shì wèi měi tán yě
太祖即皇帝位,基奏立军卫法,初定处州税粮,视宋制亩加五合,惟青田命毋加,曰:“令伯温乡里世世为美谈也。
dì xìng biàn liáng jī yǔ zuǒ chéng xiàng shàn zhǎng jū shǒu
”帝幸汴梁,基与左丞相善长居守。
jī wèi sòng yuán kuān zòng shī tiān xià jīn yi sù jì gāng
基谓宋、元宽纵失天下,今宜肃纪纲。
lìng yù shǐ jiū hé wú suǒ bì sù wèi huàn shì yǒu guò zhě jiē qǐ huáng tài zǐ zhì zhī fǎ rén dàn qí yán
令御史纠劾无所避,宿卫宦侍有过者,皆启皇太子置之法,人惮其严。
zhōng shū shěng dōu shì li bīn zuò tān zòng dǐ zuì shàn cháng sù mù nì zhī qǐng huǎn qí yù
中书省都事李彬坐贪纵抵罪,善长素〈目匿〉之,请缓其狱。
jī bù tīng chí zòu
基不听,驰奏。
bào kě
报可。
fāng qí yǔ jí zhǎn zhī
方祈雨,即斩之。
yóu shì yǔ shàn zhǎng wǔ
由是与善长忤。
dì guī sù jī lù rén tán wěi xià bù jìng
帝归,愬基僇人坛壝下,不敬。
zhū yuàn jī zhě yì jiāo zèn zhī
诸怨基者亦交谮之。
huì yǐ hàn qiú yán jī zòu shì zú wù gù zhě qí qī xī chǔ bié yíng fán shù wàn rén yīn qì yù jié
会以旱求言,基奏:“士卒物故者,其妻悉处别营,凡数万人,阴气郁结。
gōng jiàng sǐ zì hái bào lù wú jiāng lì jiàng zhě jiē biān jūn hù zú gàn hé qì
工匠死,胔骸暴露,吴将吏降者皆编军户,足干和气。
dì nà qí yán xún rì réng bù yǔ dì nù
”帝纳其言,旬日仍不雨,帝怒。
huì jī yǒu qī sàng suì qǐng gào guī
会基有妻丧,遂请告归。
shí dì fāng yíng zhōng dōu yòu ruì yì miè kuò kuò
时帝方营中都,又锐意灭扩廓。
jī bīn xíng zòu yuē fèng yáng suī dì xiāng fēi jiàn dū de
基濒行,奏曰:“凤阳虽帝乡,非建都地。
wáng bǎo bǎo wèi kě qīng yě
王保保未可轻也。
yǐ ér dìng xī shī lì kuò kuò jìng zǒu shā mò qì wèi biān huàn
”已而定西失利,扩廓竟走沙漠,迄为边患。
qí dōng dì shǒu zhào xù jī xūn fá zhào fù jīng cì lài shén hòu zhuī zèng jī zǔ fù jiē yǒng jiā jùn gōng
其冬,帝手诏叙基勋伐,召赴京,赐赉甚厚,追赠基祖、父皆永嘉郡公。
lèi yù jìn jī jué jī gù cí bù shòu
累欲进基爵,基固辞不受。
chū tài zǔ yǐ shì zé chéng xiàng li shàn zhǎng jī yán shàn zhǎng xūn jiù néng tiáo hé zhū jiāng
初,太祖以事责丞相李善长,基言:“善长勋旧,能调和诸将。
tài zǔ yuē shì shù yù hài jūn jūn nǎi wéi zhī dì yé
”太祖曰:“是数欲害君,君乃为之地耶?
wú xíng xiāng jūn yǐ
吾行相君矣。
jī dùn shǒu yuē shì rú yì zhù xū de dà mù
”基顿首曰:“是如易柱,须得大木。
ruò shù xiǎo mù wèi zhī qiě lì fù
若束小木为之,且立覆。
jí shàn zhǎng ba dì yù xiāng yáng xiàn
”及善长罢,帝欲相杨宪。
xiàn sù shàn jī jī lì yán bù kě yuē xiàn yǒu xiāng cái wú xiāng qì
宪素善基,基力言不可,曰:“宪有相才无相器。
fu zǎi xiàng zhě chí xīn rú shuǐ yǐ yì lǐ wèi quán héng ér jǐ wú yǔ zhě yě xiàn zé bù rán
夫宰相者,持心如水,以义理为权衡,而己无与者也,宪则不然。
dì wèn wāng guǎng yáng yuē cǐ biǎn qiǎn dài shén yú xiàn
”帝问汪广洋,曰:“此褊浅殆甚于宪。
yòu wèn hú wéi yōng yuē pì zhī jià jù qí fèn yuán yě
”又问胡惟庸,曰:“譬之驾,惧其偾辕也。
dì yuē wú zhī xiāng chéng wú yú xiān shēng
”帝曰:“吾之相,诚无逾先生。
jī yuē chén jí wù tài shèn yòu bù nài fán jù wèi zhī qiě gū shàng ēn
”基曰:“臣疾恶太甚,又不耐繁剧,为之且孤上恩。
tiān xià hé huàn wú cái wéi míng zhǔ xī xīn qiú zhī mù qián zhū rén chéng wèi jiàn qí kě yě
天下何患无才,惟明主悉心求之,目前诸人诚未见其可也。
hòu xiàn guǎng yáng wéi yōng jiē bài
”后宪、广洋、惟庸皆败。
sān nián shòu hóng wén guǎn xué shì
三年授弘文馆学士。
shí yī yuè dà fēng gōng chén shòu jī kāi guó yì yùn shǒu zhèng wén chén zī shàn dài fū shàng hù jūn fēng chéng yì bó lù èr bǎi sì shí shí
十一月大封功臣,授基开国翊运守正文臣、资善大夫、上护军,封诚意伯,禄二百四十石。
míng nián cì guī lǎo yú xiāng
明年赐归老于乡。
dì cháng shǒu shū wèn tiān xiàng
帝尝手书问天象。
jī tiáo dá shén xī ér fén qí cǎo
基条答甚悉而焚其草。
dà yào yán shuāng xuě zhī hòu bì yǒu yáng chūn jīn guó wēi yǐ lì yi shǎo jì yǐ kuān dà
大要言霜雪之后,必有阳春,今国威已立,宜少济以宽大。
jī zuǒ dìng tiān xià liào shì rú shén
基佐定天下,料事如神。
xìng gāng jí è yǔ wù duō wǔ
性刚嫉恶,与物多忤。
zhì shì hái yǐn shān zhōng wéi yǐn jiǔ yì qí kǒu bù yán gōng
至是还隐山中,惟饮酒弈棋,口不言功。
yì lìng qiú jiàn bù dé wēi fú wèi yě rén yè jī
邑令求见不得,微服为野人谒基。
jī fāng zhuó zú lìng cóng zǐ yǐn rù mǎo shě chuī shǔ fàn lìng
基方濯足,令从子引入茆舍,炊黍饭令。
lìng gào yuē mǒu qīng tián zhī xiàn yě
令告曰:“某青田知县也。
jī jīng qǐ chēng mín xiè qù zhōng bù fù jiàn
”基惊起称民,谢去,终不复见。
qí tāo jì rú cǐ rán jiū wèi wéi yōng suǒ zhōng
其韬迹如此,然究为惟庸所中。
chū jī yán ōu kuò jiān yǒu xì de yuē tán yáng nán dǐ mǐn jiè wèi yán dào sǒu fāng shì suǒ yóu rǔ qǐng shè xún jiǎn sī shǒu zhī
初,基言瓯、括间有隙地曰谈洋,南抵闽界,为盐盗薮,方氏所由乳,请设巡检司守之。
jiān mín fú biàn yě
奸民弗便也。
huì míng yáng táo jūn fǎn lì nì bù yǐ wén
会茗洋逃军反,吏匿不以闻。
jī lìng zhǎng zi liǎn zòu qí shì bù xiān bái zhōng shū shěng
基令长子琏奏其事,不先白中书省。
hú wéi yōng fāng yǐ zuǒ chéng zhǎng shěng shì xié qián hàn shǐ lì jié jī wèi tán yáng de yǒu wáng qì jī tú wèi mù mín fú yǔ zé qǐng lì xún jiǎn zhú mín
胡惟庸方以左丞掌省事,挟前憾,使吏讦基,谓谈洋地有王气,基图为墓,民弗与,则请立巡检逐民。
dì suī bù zuì jī rán pō wéi suǒ dòng suì duó jī lù
帝虽不罪基,然颇为所动,遂夺基禄。
jī jù rù xiè nǎi liú jīng bù gǎn guī
基惧入谢,乃留京,不敢归。
wèi jǐ wéi yōng xiāng jī dà qi xīn yuē shǐ wú yán bù yàn cāng shēng fú yě
未几,惟庸相,基大{戚心}曰:“使吾言不验,苍生福也。
yōu fèn jí zuò
”忧愤疾作。
bā nián sān yuè dì qīn zhì wén cì zhī qiǎn shǐ hù guī
八年三月,帝亲制文赐之,遣使护归。
dǐ jiā jí dǔ yǐ tiān wén shū shòu zi liǎn yuē jí shàng zhī wú lìng hòu rén xí yě
抵家,疾笃,以《天文书》授子琏曰:“亟上之,毋令后人习也。
yòu wèi cì zǐ jǐng yuē fu wéi zhèng kuān měng rú xún huán
”又谓次子璟曰:“夫为政,宽猛如循环。
dāng jīn zhī wu zài xiū dé shěng xíng qí tiān yǒng mìng
当今之务在修德省刑,祈天永命。
zhū xíng shèng yào hài zhī dì yi yǔ jīng shī shēng shì lián luò
诸形胜要害之地,宜与京师声势连络。
wǒ yù wèi yí biǎo wéi yōng zài wú yì yě
我欲为遗表,惟庸在,无益也。
wéi yōng bài hòu shàng bì sī wǒ yǒu suǒ wèn yǐ shì mì zòu zhī
有朝一日胡惟庸下台后,皇上必然要想起我,如果他向你问什么的话,便将我所说的密奏皇上。
jū yī yuè ér zú nián liù shí wǔ
”居一月而卒,年六十五。
jī zài jīng bìng shí wéi yōng yǐ yī lái yǐn qí yào yǒu wù jī fù zhōng rú quán shí
基在京病时,惟庸以医来,饮其药,有物积腹中如拳石。
qí hòu zhōng chéng tu jié shǒu wéi yōng nì móu bìng wèi qí dú jī zhì sǐ yún
其后中丞涂节首惟庸逆谋,并谓其毒基致死云。
jī qiú rán mào xiū wěi kāng kǎi yǒu dà jié lùn tiān xià ān wēi yì xíng yú sè
基虬髯,貌修伟,慷慨有大节,论天下安危,义形于色。
dì chá qí zhì chéng rèn yǐ xīn lǚ
帝察其至诚,任以心膂。
měi zhào jī zhé píng rén mì yǔ yí shí
每召基,辄屏人密语移时。
jī yì zì wèi bu shi yù zhī wú bù yán
基亦自谓不世遇,知无不言。
yù jí nán yǒng qì fèn fā jì huà lì dìng rén mò néng cè
遇急难,勇气奋发,计画立定,人莫能测。
xiá zé fū chén wáng dào
暇则敷陈王道。
dì měi gōng jǐ yǐ tīng cháng hū wèi lǎo xiān shēng ér bù míng yuē wú zǐ fáng yě
帝每恭己以听,常呼为老先生而不名,曰:“吾子房也。
yòu yuē shù yǐ kǒng zǐ zhī yán dǎo yǔ
”又曰:“数以孔子之言导予。
gù wéi wò yǔ mì mò néng xiáng ér shì suǒ chuán wèi shén qí duō yīn yáng fēng jiǎo zhī shuō fēi qí zhì yě
”顾帷幄语秘莫能详,而世所传为神奇,多阴阳风角之说,非其至也。
suǒ wéi wén zhāng qì chāng ér qí yǔ sòng lián bìng wèi yī dài zhī zōng
所为文章,气昌而奇,与宋濂并为一代之宗。
suǒ zhe yǒu fù bù jí lí méi gōng jí chuán yú shì
所著有《复瓿集》,《犁眉公集》传于世。
zi liǎn jǐng
子琏、璟。
liǎn zì mèng zǎo yǒu wén xíng
琏,字孟藻,有文行。
hóng wǔ shí nián shòu kǎo gōng jiān chéng shì jiān chá yù shǐ chū wèi jiāng xī cān zhèng
洪武十年授考功监丞,试监察御史,出为江西参政。
tài zǔ cháng yù dà yòng zhī wèi wéi yōng dǎng suǒ xié duò jǐng sǐ
太祖常欲大用之,为惟庸党所胁,堕井死。
liǎn zi léi zì shì duān hóng wǔ èr shí sì nián sān yuè sì bó shí lù wǔ bǎi shí
琏子畾,字士端,洪武二十四年三月嗣伯,食禄五百石。
chū jī jué zhǐ jí shēn zhì shì dì zhuī niàn jī gōng yòu mǐn jī fù zǐ jiē wèi wéi yōng suǒ ě mìng zēng qí lù yǔ shì xí
初,基爵止及身,至是帝追念基功,又悯基父子皆为惟庸所厄,命增其禄,予世袭。
míng nián zuò shì biǎn zhì guī lǐ
明年坐事贬秩归里。
hóng wǔ mò zuò shì shù gān sù xún shè hái
洪武末,坐事戍甘肃,寻赦还。
jiàn wén dì jí chéng zǔ jiē yù yòng zhī yǐ fèng qīn shǒu mù lì cí
建文帝及成祖皆欲用之,以奉亲守墓力辞。
yǒng lè jiān zú zi fǎ tíng xí
永乐间卒,子法停袭。
jǐng tài sān nián mìng lù jī hòu shòu fǎ zēng sūn lù shì xí wǔ jīng bó shì
景泰三年命录基后,授法曾孙禄世袭《五经》博士。
hóng zhì shí sān nián yǐ jǐ shì zhōng wú shì wěi yán nǎi mìng lù sūn yú wèi chù zhōu wèi zhǐ huī shǐ
弘治十三年以给事中吴士伟言,乃命禄孙瑜为处州卫指挥使。
zhèng dé bā nián jiā zèng jī tài shī shì wén chéng
正德八年加赠基太师,谥文成。
jiā jìng shí nián xíng bù láng zhōng li yú yán jī yi yòu xiǎng gāo miào fēng shì jué rú zhōng shān wáng dá
嘉靖十年,刑部郎中李瑜言,基宜侑享高庙,封世爵,如中山王达。
xià tíng chén yì qiān yán gāo dì shōu lǎn xián háo yī shí zuǒ mìng gōng chén bìng guǐ xuān yóu
下廷臣议,佥言:“高帝收揽贤豪,一时佐命功臣并轨宣猷。
ér wéi wò qí móu zhōng yuán dà jì wǎng wǎng shǔ jī gù zài jūn yǒu zǐ fáng zhī chēng pōu fú fā zhū gě zhī yù
而帷幄奇谋,中原大计,往往属基,故在军有子房之称,剖符发诸葛之喻。
jī wáng zhī hòu sūn zhì shí sì tài zǔ zhào yù zài sān tiě quàn dān shū shì yán shì lù
基亡之后,孙廌实嗣,太祖召谕再三,铁券丹书,誓言世禄。
léi sì wèi jǐ xuán jí yǔn shì chǐ guī cháng yú mò yì wěi dài lì yú kōng yán
畾嗣未几,旋即陨世,褫圭裳于末裔,委带砺于空言。
huò wèi hòu sì gū pín fú kè fù hè
或谓后嗣孤贫,弗克负荷;
huò wèi cháng líng shào tǒng suì zhì cāi xián
或谓长陵绍统,遂至猜嫌。
suī yī rǔ ní tú chuán wén duō miù ér zǎi shū méng fǔ jì xiào jù cún
虽一辱泥涂,传闻多谬,而载书盟府,绩效具存。
xī wǔ wáng xìng miè tiān xià guī xīn chéng jì wú hòu jūn zǐ suǒ tàn
昔武王兴灭,天下归心,成季无后,君子所叹。
jī yi yòu xiǎng tài miào qí jiǔ shì sūn yú yi sì bó jué yǔ shì xí
基宜侑享太庙,其九世孙瑜宜嗣伯爵,与世袭。
zhì yuē kě
下诏说:“可以。”
yú zú sūn shì yán sì
”瑜卒,孙世延嗣。
jiā jìng mò nán jīng zhèn wǔ yíng bīng biàn shì yán zhǎng yòu jūn dū du fǔ shì fǔ dìng zhī
嘉靖末,南京振武营兵变,世延掌右军都督府事,抚定之。
shù shàng fēng shì bù bào fèn ér zì héng
数上封事,不报,忿而恣横。
wàn lì sān shí sì nián zuò zuì lùn sǐ zú
万历三十四年,坐罪论死,卒。
shì sūn lái chén nián yòu shù xiōng gài chén jiè xí
适孙莱臣年幼,庶兄盖臣借袭。
gài chén zú lái chén dāng xí gài chén zǐ kǒng zhāo fù jù zhī
盖臣卒,莱臣当袭,盖臣子孔昭复据之。
chóng zhēn shí chū dū nán jīng cāo jiāng fú wáng zhī lì yǔ mǎ shì yīng yuán dà chéng bǐ hòu háng hǎi bù zhī suǒ zhōng
崇祯时,出督南京操江,福王之立,与马士英、阮大铖比,后航海不知所终。
jǐng zì zhòng jǐng jī cì zǐ ruò guàn tōng zhū jīng
璟,字仲璟,基次子,弱冠通诸经。
tài zǔ niàn jī měi suì zhào jǐng tóng zhāng yì zi yǔn zài yè chēn zi yǒng dào hú shēn zi bó jī rù jiàn biàn diàn yàn yǔ rú jiā rén
太祖念基,每岁召璟同章溢子允载、叶琛子永道、胡深子伯机,入见便殿,燕语如家人。
hóng wǔ èr shí sān nián mìng xí fù jué
洪武二十三年命袭父爵。
jǐng yán yǒu zhǎng xiōng zi zhì zài
璟言有长兄子廌在。
dì dà xǐ mìng zhì xí fēng yǐ jǐng wèi gē mén shǐ qiě yù zhī yuē kǎo sòng zhì gē mén shǐ jí yí lǐ sī
帝大喜,命廌袭封,以璟为合门使,且谕之曰:“考宋制,合门使即仪礼司。
zhèn yù rǔ rì xī zuǒ yòu yǐ xuān dá wèi zhí bù tè lǐ yí yě
朕欲汝日夕左右,以宣达为职,不特礼仪也。
dì lín cháo chū shì bān bǎi guān zòu shì yǒu quē yí zhě suí shí jiū zhèng
”帝临朝,出侍班,百官奏事有阙遗者,随时纠正。
dōu yù shǐ yuán tài zòu chē niú shì shī shí dì yòu zhī tài wàng yǐn xiè
都御史袁泰奏车牛事失实,帝宥之,泰忘引谢。
jǐng jiū zhī fú zuì
璟纠之,服罪。
dì yīn yù jǐng fán shì cǐ zhě jí miàn jiū zhèn suī bù zhī zuì yào lìng zhī cháo tíng gāng jì
帝因谕璟:“凡似此者,即面纠,朕虽不之罪,要令知朝廷纲纪。
jǐ fù lìng tóng fǎ sī lù yù qiú yuān zhì
”己,复令同法司录狱囚冤滞。
gǔ wáng jiù fēng zhuó wèi zuǒ zhǎng shǐ
谷王就封,擢为左长史。
jǐng lùn shuō yīng kǎn xǐ tán bīng
璟论说英侃,喜谈兵。
chū wēn zhōu zéi yè dīng xiāng pàn yán ān hóu táng shèng zōng tǎo zhī jué cè yú jǐng
初,温州贼叶丁香叛,延安侯唐胜宗讨之,决策于璟。
pò zéi hái chēng jǐng cái lüè
破贼还,称璟才略。
dì xǐ yuē jǐng zhēn bó wēn r yǐ
帝喜曰:“璟真伯温儿矣。
cháng yǔ chéng zǔ yì chéng zǔ yuē qīng bù shǎo ràng yé
”尝与成祖弈,成祖曰:“卿不少让耶?
jǐng zhèng sè yuē kě ràng chù zé ràng bù kě ràng zhě bù gǎn ràng yě
”璟正色曰:“可让处则让,不可让者不敢让也。
chéng zǔ mò rán
”成祖默然。
jìng nán bīng qǐ jǐng suí gǔ wáng guī jīng shī xiàn shí liù cè bù tīng
靖难兵起,璟随谷王归京师,献十六策,不听。
lìng cān li jǐng lóng jūn shì
令参李景隆军事。
jǐng lóng bài jǐng yè dù lú gōu hé bīng liè mǎ xiàn mào xuě xíng sān shí lǐ
景隆败,璟夜渡卢沟河,冰裂马陷,冒雪行三十里。
zi mò zì dà tóng fù nàn yù zhī liáng xiāng yǔ jù guī
子貊自大同赴难,遇之良乡,与俱归。
shàng wén jiàn lù bù xǐng suì guī lǐ
上《闻见录》,不省,遂归里。
chéng zǔ jí wèi zhào jǐng chēng jí bù zhì
成祖即位,召璟,称疾不至。
dǎi rù jīng yóu chēng diàn xià
逮入京,犹称殿下。
qiě yún diàn xià bǎi shì hòu táo bù dé yī cuàn zì
且云:“殿下百世后,逃不得一‘篡’字。
xià yù zì jīng sǐ
”下狱,自经死。
fǎ guān xī zhǐ yuán zuò qí jiā
法官希旨,缘坐其家。
chéng zǔ yǐ jī gù bù xǔ
成祖以基故,不许。
xuān dé èr nián shòu mò xíng bù zhào mó
宣德二年授貊刑部照磨。
sòng lián zì jǐng lián qí xiān jīn huá zhī qián xī rén zhì lián nǎi qiān pǔ jiāng
宋濂,字景濂,其先金华之潜溪人,至濂乃迁浦江。
yòu yīng mǐn qiáng jì jiù xué yú wén rén mèng jí tōng wǔ jīng fù wǎng cóng wú lái xué
幼英敏强记,就学于闻人梦吉,通《五经》,复往从吴莱学。
yǐ yóu liǔ guàn huáng jìn zhī mén liǎng rén jiē jí xùn lián zì wèi fú rú
已,游柳贯、黄溍之门,两人皆亟逊濂,自谓弗如。
yuán zhì zhèng zhōng jiàn shòu hàn lín biān xiū yǐ qīn lǎo cí bù xíng rù lóng mén shān zhù shū
元至正中,荐授翰林编修,以亲老辞不行,入龙门山著书。
yú shí yú nián tài zǔ qǔ wù zhōu zhào jiàn lián
逾十余年,太祖取婺州,召见濂。
shí yǐ gǎi níng yuè fǔ mìng zhī fǔ wáng xiǎn zōng kāi jùn xué yīn yǐ lián jí yè yí wèi wǔ jīng shī
时已改宁越府,命知府王显宗开郡学,因以濂及叶仪为《五经》师。
míng nián sān yuè yǐ li shàn zhǎng jiàn yǔ liú jī zhāng yì yè chēn bìng zhēng zhì yìng tiān chú jiāng nán rú xué tí jǔ mìng shòu tài zǐ jīng xún gǎi qǐ jū zhù
明年三月,以李善长荐,与刘基、章、溢、叶琛并征至应天,除江南儒学提举,命授太子经,寻改起居注。
lián cháng jī yī suì jiē qǐ dōng nán fù zhòng míng
濂长基一岁,皆起东南,负重名。
jī xióng mài yǒu jī qì ér lián zì mìng rú zhě
基雄迈有奇气,而濂自命儒者。
jī zuǒ jūn zhōng móu yì lián yì shǒu yòng wén xué shòu zhī héng shì zuǒ yòu bèi gù wèn
基佐军中谋议,濂亦首用文学受知,恒侍左右,备顾问。
cháng zhào jiǎng chūn qiū zuǒ shì zhuàn lián jìn yuē chūn qiū nǎi kǒng zǐ bāo shàn biǎn è zhī shū gǒu néng zūn xíng zé shǎng fá shì zhōng tiān xià kě dìng yě
尝召讲《春秋左氏传》,濂进曰:“《春秋》乃孔子褒善贬恶之书,苟能遵行,则赏罚适中,天下可定也。
tài zǔ yù duān mén kǒu shì huáng shí gōng sān lüè
”太祖御端门,口释黄石公《三略》。
lián yuē shàng shū èr diǎn sān mó dì wáng dà jīng dà fǎ bì jù yuàn liú yì jiǎng míng zhī
濂曰:“《尚书》二《典》、三《谟》,帝王大经大法毕具,愿留意讲明之。
yǐ lùn shǎng lài fù yuē dé tiān xià yǐ rén xīn wèi běn
”已,论赏赉,复曰:“得天下以人心为本。
rén xīn bù gù suī jīn bó chōng rèn jiāng yān yòng zhī
人心不固,虽金帛充牣,将焉用之。
tài zǔ xī chēng shàn
”太祖悉称善。
yǐ sì sān yuè qǐ guī shěng
乙巳三月,乞归省。
tài zǔ yǔ tài zǐ bìng jiā láo cì
太祖与太子并加劳赐。
lián shàng jiān xiè bìng fèng shū tài zǐ miǎn yǐ xiào yǒu jìng gōng jìn dé xiū yè
濂上笺谢,并奉书太子,勉以孝友敬恭、进德修业。
tài zǔ lǎn shū dà yuè zhào tài zǐ wèi yǔ shū yì cì zhá bāo dá bìng lìng tài zǐ zhì shū bào yān
太祖览书大悦,召太子,为语书意,赐札褒答,并令太子致书报焉。
xún dīng fù yōu
寻丁父忧。
fú chú zhào hái
服除,召还。
hóng wǔ èr nián zhào xiū yuán shǐ mìng chōng zǒng cái guān
洪武二年诏修元史,命充总裁官。
shì nián bā yuè shǐ chéng chú hàn lín yuàn xué shì
是年八月史成,除翰林院学士。
míng nián èr yuè rú shì ōu yáng yòu děng cǎi gù yuán yuán tǒng yǐ hòu shì jì hái cháo réng mìng lián děng xù xiū liù yuè yuè zài chéng cì jīn bó
明年二月,儒士欧阳佑等采故元元统以后事迹还朝,仍命濂等续修,六越月再成,赐金帛。
shì yuè yǐ shī zhāo cān jiàng biān xiū
是月,以失朝参,降编修。
sì nián qiān guó zǐ sī yè zuò kǎo sì kǒng zi lǐ bù yǐ shí zòu zhé ān yuǎn zhī xiàn xuán zhào wèi lǐ bù zhǔ shì
四年迁国子司业,坐考祀孔子礼不以时奏,谪安远知县,旋召为礼部主事。
míng nián qiān zàn shàn dài fū
明年迁赞善大夫。
shì shí dì liú yì wén zhì zhēng zhào sì fāng rú shì zhāng wéi děng shù shí rén zé qí nián shào jùn yì zhě jiē zhuó biān xiū lìng rù jìn zhōng wén huá táng yì yè mìng lián wèi zhī shī
是时,帝留意文治,征召四方儒士张唯等数十人,择其年少俊异者,皆擢编修,令入禁中文华堂肄业,命濂为之师。
lián fu tài zǐ xiān hòu shí yú nián fán yī yán dòng jiē yǐ lǐ fǎ fěng quàn shǐ guī yú dào zhì yǒu guān zhèng jiào jí qián dài xīng wáng shì bì gǒng shǒu yuē dāng rú shì bù dàng rú bǐ
濂傅太子先后十余年,凡一言动,皆以礼法讽劝,使归于道,至有关政教及前代兴亡事,必拱手曰:“当如是,不当如彼。
huáng tài zǐ měi liǎn róng jiā nà yán bì chēng shī fu yún
”皇太子每敛容嘉纳,言必称师父云。
dì pōu fú fēng gōng chén zhào lián yì wǔ děng fēng jué
帝剖符封功臣,召濂议五等封爵。
sù dà běn táng tǎo lùn dá dàn lì jù hàn táng gù shí liàng qí zhōng ér zòu zhī
宿大本堂,讨论达旦,历据汉、唐故实,量其中而奏之。
gān lù lǚ jiàng dì wèn zāi xiáng zhī gù
甘露屡降,帝问灾祥之故。
duì yuē shòu mìng bù yú tiān yú qí rén xiū fú bù yú xiáng yú qí rén
对曰:“受命不于天,于其人,休符不于祥,于其仁。
chūn qiū shū yì bù shū xiáng wéi shì gù yě
《春秋》书异不书祥,为是故也。
huáng cóng zǐ wén zhèng dé zuì lián yuē wén zhèng gù dāng sǐ bì xià tǐ qīn qīn zhī yì zhì zhū yuǎn dì zé shàn yǐ
”皇从子文正得罪,濂曰:“文正固当死,陛下体亲亲之谊,置诸远地则善矣。
chē jià sì fāng qiū huàn xīn bù níng lián cóng róng yán yuē yǎng xīn mò shàn yú guǎ yù shěn néng xíng zhī zé xīn qīng ér shēn tài yǐ
”车驾祀方丘,患心不宁,濂从容言曰:“养心莫善于寡欲,审能行之,则心清而身泰矣。
dì chēng shàn zhě liáng jiǔ
”帝称善者良久。
cháng wèn yǐ dì wáng zhī xué hé shū wèi yào
尝问以帝王之学,何书为要。
lián jǔ dà xué yǎn yì
濂举《大学衍义》。
nǎi mìng dà shū jiē zhī diàn liǎng wǔ bì
乃命大书揭之殿两庑壁。
qǐng zhī yù xi wǔ zhū dà chén jiē zài dì zhǐ yǎn yì zhōng sī mǎ qiān lùn huáng lǎo shì mìng lián jiǎng xī
顷之御西庑,诸大臣皆在,帝指《衍义》中司马迁论黄、老事,命濂讲析。
jiǎng bì yīn yuē hàn wǔ ruò fāng jì miù yōu zhī xué gǎi wén jǐng gōng jiǎn zhī fēng mín lì jì bì rán hòu yán xíng dū zhī
讲毕,因曰:“汉武溺方技谬悠之学,改文、景恭俭之风,民力既敝,然后严刑督之。
rén zhǔ chéng yǐ lǐ yì zhì xīn zé xié shuō bù rù yǐ xué xiào zhì mín zé huò luàn bù xīng xíng fá fēi suǒ xiān yě
人主诚以礼义治心,则邪说不入,以学校治民,则祸乱不兴,刑罚非所先也。
wèn sān dài lì shǔ jí fēng jiāng guǎng xiá jì bèi chén zhī fù yuē sān dài zhì tiān xià yǐ rén yì gù duō lì nián suǒ
”问三代历数及封疆广狭,既备陈之,复曰:“三代治天下以仁义,故多历年所。
yòu wèn sān dài yǐ shàng suǒ dú hé shū
”又问:“三代以上,所读何书?
duì yuē shàng gǔ zǎi jí wèi lì rén bù zhuān jiǎng sòng
”对曰:“上古载籍未立,人不专讲诵。
jūn rén zhě jiān zhì jiào zhī zé lǜ yǐ gōng xíng zé zhòng zì huà
君人者兼治教之责,率以躬行,则众自化。
cháng fèng zhì yǒng yīng lìng qī jǔ zú jí chéng yǒu zì gǔ jiè qín huāng zhī yán
”尝奉制咏鹰,令七举足即成,有“自古戒禽荒”之言。
dì xīn rán yuē qīng kě wèi shàn chén yǐ
帝忻然曰:“卿可谓善陈矣。
lián zhī suí shì nà zhōng jiē cǐ lèi yě
”濂之随事纳忠,皆此类也。
liù nián qī yuè qiān shì jiǎng xué shì zhī zhì gào tóng xiū guó shǐ jiān zàn shàn dài fū
六年七月迁侍讲学士,知制诰,同修国史,兼赞善大夫。
mìng yǔ zhān tóng lè sháo fèng xiū rì lì yòu yǔ wú bó zōng děng xiū bǎo xùn
命与詹同、乐韶凤修日历,又与吴伯宗等修宝训。
jiǔ yuè dìng sàn guān zī jiē gěi lián zhōng shùn dài fū yù rèn yǐ zhèng shì
九月定散官资阶,给濂中顺大夫,欲任以政事。
cí yuē chén wú tā zhǎng dài zuì jìn jìn zú yǐ
辞曰:“臣无他长,待罪禁近足矣。
dì yì zhòng zhī
”帝益重之。
bā nián jiǔ yuè cóng tài zǐ jí qín jìn chu jìng jiāng sì wáng jiǎng wǔ zhōng dōu
八年九月,从太子及秦、晋、楚、靖江四王讲武中都。
dì de yú tú háo liáng gǔ jì yī juàn qiǎn shǐ cì tài zǐ tí qí wài lìng lián xún fǎng suí chù yán zhī
帝得舆图《濠梁古迹》一卷,遣使赐太子,题其外,令濂询访,随处言之。
tài zǐ yǐ shì lián yīn lì lì jǔ chén suí shì jìn shuō shén yǒu guī yì
太子以示濂,因历历举陈,随事进说,甚有规益。
lián xìng chéng jǐn guān nèi tíng jiǔ wèi cháng jié rén guò
濂性诚谨,官内庭久,未尝讦人过。
suǒ jū shì shǔ wēn shù
所居室,署“温树”。
kè wèn jìn zhōng yǔ jí zhǐ shì zhī
客问禁中语,即指示之。
cháng yǔ kè yǐn dì mì shǐ rén zhēn shì
尝与客饮,帝密使人侦视。
yì rì wèn lián zuó yǐn jiǔ fǒu zuò kè wèi shuí zhuàn hé wù
翼日,问濂昨饮酒否,坐客为谁,馔何物。
lián jù yǐ shí duì
濂具以实对。
xiào yuē chéng rán qīng bù zhèn qī
笑曰:“诚然,卿不朕欺。
jiān zhào wèn qún chén zāng pǐ lián wéi jǔ qí shàn zhě yuē shàn zhě yǔ chén you chén zhī zhī
”间召问群臣臧否,濂惟举其善者曰:“善者与臣友,臣知之;
qí bù shàn zhě bù néng zhī yě
其不善者,不能知也。
zhǔ shì rú tài sù shàng shū wàn yú yán
”主事茹太素上书万余言。
dì nù wèn tíng chén huò zhǐ qí shū yuē cǐ bù jìng cǐ fěi bàng fēi fǎ
帝怒,问廷臣,或指其书曰:“此不敬,此诽谤非法。
wèn lián duì yuē bǐ jìn zhōng yú bì xià ěr
”问濂,对曰:“彼尽忠于陛下耳。
bì xià fāng kāi yán lù è kě shēn zuì
陛下方开言路,恶可深罪。
jì ér dì lǎn qí shū yǒu zú cǎi zhě
”既而帝览其书,有足采者。
xī zhào tíng chén jié zé yīn hū lián zì yuē wēi jǐng lián jǐ wù zuì yán zhě
悉召廷臣诘责,因呼濂字曰:“微景濂几误罪言者。
yú shì dì tíng yù zhī yuē zhèn wén tài shàng wèi shèng qí cì wèi xián qí cì wèi jūn zǐ
”于是帝廷誉之曰:“朕闻太上为圣,其次为贤,其次为君子。
sòng jǐng lián shì zhèn shí jiǔ nián wèi cháng yǒu yī yán zhī wěi qiào yī rén zhī duǎn shǐ zhōng wú èr fēi zhǐ jūn zǐ yì kě wèi xián yǐ
宋景濂事朕十九年,未尝有一言之伪,诮一人之短,始终无二,非止君子,抑可谓贤矣。
měi yàn jiàn bì shè zuò mìng chá měi dàn bì lìng shì shàn wǎng fù zī xún cháng yè fēn nǎi ba
”每燕见,必设坐命茶,每旦必令侍膳,往复咨询,常夜分乃罢。
lián bù néng yǐn dì cháng qiáng zhī zhì sān shāng xíng bù chéng bù
濂不能饮,帝尝强之至三觞,行不成步。
dì dà huān lè
帝大欢乐。
yù zhì chǔ cí yī zhāng mìng cí chén fù zuì xué shì shī
御制《楚辞》一章,命词臣赋《醉学士诗》。
yòu cháng diào gān lù yú tāng shǒu zhuó yǐ yǐn lián yuē cǐ néng yù jí yán nián yuàn yǔ qīng gòng zhī
又尝调甘露于汤,手酌以饮濂曰:“此能愈疾延年,愿与卿共之。
yòu zhào tài zǐ cì lián liáng mǎ fù wèi zhì bái mǎ gē yī zhāng yì mìng shì chén hé yān
”又诏太子赐濂良马,复为制《白马歌》一章,亦命侍臣和焉。
qí chǒng dài rú cǐ
其宠待如此。
jiǔ nián jìn xué shì chéng zhǐ zhī zhì gào jiān zàn shàn rú gù
九年进学士承旨知制诰,兼赞善如故。
qí míng nián zhì shì cì yù zhì wén jí jí qǐ bó wèn lián nián jǐ hé yuē liù shí yǒu bā
其明年致仕,赐《御制文集》及绮帛,问濂年几何,曰:“六十有八。
dì nǎi yuē cáng cǐ qǐ sān shí èr nián zuò bǎi suì yī kě yě
”帝乃曰:“藏此绮三十二年,作百岁衣可也。
lián dùn shǒu xiè
”濂顿首谢。
yòu míng nián lái cháo
又明年,来朝。
shí sān nián zhǎng sūn shèn zuò hú wéi yōng dǎng dì yù zhì lián sǐ
十三年,长孙慎坐胡惟庸党,帝欲置濂死。
huáng hòu tài zǐ lì jiù nǎi ān zhì mào zhōu
皇后太子力救,乃安置茂州。
lián zhuàng mào fēng wěi měi xū rán shì jìn ér míng yī shǔ shàng néng zuò shù zì
濂状貌丰伟,美须髯,视近而明,一黍上能作数字。
zì shǎo zhì lǎo wèi cháng yī rì qù shū juàn yú xué wú suǒ bù tōng
自少至老,未尝一日去书卷,于学无所不通。
wéi wén chún shēn yǎn yǐ yǔ gǔ zuò zhě bìng
宋濂文风淳厚而飘逸,可与古代作者媲美。
zài cháo jiāo shè zōng miào shān chuān bǎi shén zhī diǎn cháo huì yàn xiǎng lǜ lì yì guān zhī zhì sì yì gòng fù shǎng láo zhī yí páng jí yuán xūn jù qīng bēi jì kè shí zhī cí xián yǐ wěi lián lǚ tuī wèi kāi guó wén chén zhī shǒu
在朝,郊社宗庙山川百神之典,朝会宴享律历衣冠之制,四裔贡赋赏劳之仪,旁及元勋巨卿碑记刻石之辞,咸以委濂,屡推为开国文臣之首。
shì dà fū zào mén qǐ wén zhě hòu xiān xiāng zhǒng
士大夫造门乞文者,后先相踵。
wài guó gòng shǐ yì zhī qí míng shù wèn sòng xiān shēng qǐ jū wú yàng fǒu
外国贡使亦知其名,数问宋先生起居无恙否。
gāo lí ān nán rì běn zhì chū jiān jīn gòu wén jí
高丽、安南、日本至出兼金购文集。
sì fāng xué zhě xī chēng wéi tài shǐ gōng bù yǐ xìng shì
四方学者悉称为“太史公”,不以姓氏。
suī bái shǒu shì cóng qí xūn yè jué wèi bù dǎi jī ér yī dài lǐ yuè zhì zuò lián suǒ cái dìng zhě jū duō
虽白首侍从,其勋业爵位不逮基,而一代礼乐制作,濂所裁定者居多。
qí míng nián zú yú kuí nián qī shí èr
其明年,卒于夔,年七十二。
zhī shì yè yǐ cóng zàng zhī lián huā shān xià
知事叶以从葬之莲花山下。
shǔ xiàn wáng mù lián míng fù yí yíng huá yáng chéng dōng
蜀献王慕濂名,复移茔华阳城东。
hóng zhì jiǔ nián sì chuān xún fǔ mǎ jùn zòu lián zhēn rú yì yùn shù zuò kě shī fǔ fú duō gōng fǔ dǎo zhe jī
弘治九年,四川巡抚马俊奏:“濂真儒翊运,述作可师,黼黻多功,辅导著绩。
jiǔ sǐ yuǎn shù yōu rǎng chén lún qǐ jiā xù lù
久死远戍,幽壤沉沦,乞加恤录。
xià lǐ bù yì fù qí guān chūn qiū jì zàng suǒ
”下礼部议,复其官,春秋祭葬所。
zhèng dé zhōng zhuī shì wén xiàn
正德中,追谥文宪。
zhòng zǐ suì zuì zhī míng zì zhòng héng shàn shī yóu gōng shū fǎ
仲子璲最知名,字仲珩,善诗,尤工书法。
hóng wǔ jiǔ nián yǐ lián gù zhào wèi zhōng shū shè rén
洪武九年,以濂故,召为中书舍人。
qí xiōng zi shèn yì wèi yí lǐ xù bān
其兄子慎亦为仪礼序班。
dì shù shì suì yǔ shèn bìng jiào jiè zhī
帝数试璲与慎,并教诫之。
xiào yǔ lián yuē qīng wèi zhèn jiào tài zǐ zhū wáng zhèn yì jiào qīng zǐ sūn yǐ
笑语濂曰:“卿为朕教太子诸王,朕亦教卿子孙矣。
lián xíng bù jiān dì bì mìng suì shèn fú yè zhī
”濂行步艰,帝必命璲、慎扶掖之。
zǔ sūn fù zǐ gòng guān nèi tíng zhòng yǐ wéi róng
祖孙父子,共官内庭,众以为荣。
shèn zuò zuì suì yì lián zuò bìng sǐ jiā shǔ xī xǐ mào zhōu
慎坐罪,璲亦连坐,并死,家属悉徙茂州。
jiàn wén dì jí wèi zhuī niàn lián xìng zōng jiù xué zhào suì zi yì guān hàn lín
建文帝即位,追念濂兴宗旧学,召璲子怿官翰林。
yǒng lè shí nián lián sūn zuò jiān dǎng zhèng gōng zhì wài qīn zhào tè yòu zhī
永乐十年,濂孙坐奸党郑公智外亲,诏特宥之。
yè chēn zì jǐng yuān lí shuǐ rén
叶琛,字景渊,丽水人。
bó xué yǒu cái zǎo
博学有才藻。
yuán mò cóng shí mǒ yi sūn shǒu chù zhōu wèi huà cè bǔ zhū shān kòu shòu xíng shěng yuán shuài
元末跟随石抹宜孙驻守处州,出谋划策,捕杀山寇,授为行省元帅。
wáng shī xià chǔ zhōu chēn bì zǒu jiàn níng
王师下处州,琛避走建宁。
yǐ jiàn zhēng zhì yìng tiān shòu yíng tián sī qiān shì
以荐征至应天,授营田司佥事。
xún qiān hóng dōu zhī fǔ zuǒ shān yù zhèn shǒu
寻迁洪都知府,佐邓愈镇守。
zhù zōng kāng tài pàn yù tuō zǒu chēn bèi zhí bù qū dà mà sǐ zhī
祝宗、康泰叛,愈脱走,琛被执,不屈,大骂,死之。
zhuī fēng nán yáng jùn hòu sù xiàng gěng zài chéng cí hòu sì gōng chén miào
追封南阳郡侯,塑像耿再成祠,后祀功臣庙。
zhāng yì zì sān yì lóng quán rén
章溢,字三益,龙泉人。
shǐ shēng shēng rú zhōng
始生,声如钟。
ruò guàn yǔ hú shēn tóng shī wáng yì
弱冠,与胡深同师王毅。
yì zì shū gāng xǔ qiān mén rén yě jiào shòu xiāng lǐ jiǎng jiě jīng yì wén zhě duō gǎn wù
毅,字叔刚,许谦门人也,教授乡里,讲解经义,闻者多感悟。
yì cóng zhī yóu tóng zhì shèng xián xué tiān xìng xiào yǒu
溢从之游,同志圣贤学,天性孝友。
cháng yóu jīn huá yuán xiàn shǐ tū jiān bù huā lǐ zhī gǎi guān qín zhōng yào yǔ jù xíng
尝游金华,元宪使秃坚不花礼之,改官秦中,要与俱行。
zhì hǔ lín xīn dòng cí guī
至虎林,心动,辞归。
guī bā rì ér fù mò wèi zàng huǒ fén qí lú
归八日而父殁,未葬,火焚其庐。
yì bó sǎng yù tiān huǒ zhì jiù suǒ ér miè
溢搏颡吁天,火至柩所而灭。
qí huáng kòu fàn lóng quán yì cóng zǐ cún rén bèi zhí yì tǐng shēn gào zéi yuē wú xiōng zhǐ yī zi níng wǒ dài
蕲、黄寇犯龙泉,溢从子存仁被执,溢挺身告贼曰:“吾兄止一子,宁我代。
zéi sù wén qí míng yù jiàng zhī fù yú zhù yì bù wéi qū
”贼素闻其名,欲降之,缚于柱,溢不为屈。
zhì yè dài shǒu zhě tuō guī jí lǐ mín wèi yì bīng jī pò zéi
至夜绐守者脱归,集里民为义兵,击破贼。
é fǔ guān yǐ bīng lái yù jǐn zhū guà wù zhě
俄府官以兵来,欲尽诛诖误者。
yì zǒu shuō shí mǒ yi sūn yuē pín mín pò dòng něi zhū zhī hé wéi
溢走说石抹宜孙曰:“贫民迫冻馁,诛之何为。
yi sūn rán qí yán xí zhǐ bīng liú yì mù xià
”宜孙然其言,檄止兵,留溢幕下。
cóng píng qìng yuán pǔ chéng dào
从平庆元、浦城盗。
shòu lóng quán zhǔ bù bù shòu guī
授龙泉主簿,不受归。
yi sūn shǒu tāi zhōu wèi zéi suǒ wéi
宜孙守台州,为贼所围。
yì yǐ xiāng bīng fù yuán què zéi
溢以乡兵赴援,却贼。
yǐ ér zéi xiàn lóng quán jiān xiàn bǎo hū dīng dùn qù yì yǔ qí shī wáng yì shuài zhuàng shì jī zǒu zéi
已而贼陷龙泉,监县宝忽丁遁去,溢与其师王毅帅壮士击走贼。
bǎo hū dīng hái nèi cán shā yì yǐ fǎn
宝忽丁还,内惭,杀毅以反。
yì shí zài yi sūn mù fǔ wén zhī chí guī xié hú shēn zhí lù shǒu è yīn yǐn bīng píng sōng yáng lí shuǐ zhū kòu
溢时在宜孙幕府,闻之驰归,偕胡深执戮首恶,因引兵平松阳、丽水诸寇。
cháng qiāng jūn gōng wù wén yì bīng zhì jiě qù
长枪军攻婺,闻溢兵至,解去。
lùn gōng lèi shòu zhè dōng dōu yuán shuài fǔ qiān shì
论功累授浙东都元帅府佥事。
yì yuē wú suǒ jiāng jiē xiāng lǐ zǐ dì gān nǎo tú dì ér wú dú qǔ gōng míng fú rěn yě
溢曰:“吾所将皆乡里子弟,肝脑涂地,而吾独取功名,弗忍也。
cí bù shòu
”辞不受。
yǐ yì bīng shǔ qí zi cún dào tuì yǐn kuāng shān
以义兵属其子存道,退隐匡山。
míng bīng kè chù zhōu bì rù mǐn
明兵克处州,避入闽。
tài zǔ pìn zhī yǔ liú jī yè chēn sòng lián tóng zhì yìng tiān
太祖聘之,与刘基、叶琛、宋濂同至应天。
tài zǔ láo jī děng yuē wǒ wèi tiān xià qū sì xiān shēng jīn tiān xià fēn fēn hé shí dìng hu
太祖劳基等曰:“我为天下屈四先生,今天下纷纷,何时定乎?
yì duì yuē tiān dào wú cháng wéi dé shì fǔ wéi bù shì shā rén zhě néng yī zhī ěr
”溢对曰:“天道无常,惟德是辅,惟不嗜杀人者能一之耳。
tài zǔ wěi qí yán shòu qiān yíng tián sī shì
”太祖伟其言,授佥营田司事。
xún xíng jiāng dōng liǎng huái tián fēn jí dìng shuì mín shén biàn zhī
巡行江东、两淮田,分籍定税,民甚便之。
yǐ bìng jiǔ zài gào tài zǔ zhī qí niàn mǔ yě hòu cì qiǎn guī xǐng ér liú qí zi cún hòu yú jīng shī
以病久在告,太祖知其念母也,厚赐遣归省,而留其子存厚于京师。
zhè dōng shè tí xíng àn chá shǐ mìng yì wèi qiān shì
浙东设提刑按察使,命溢为佥事。
hú shēn chū shī wēn zhōu lìng yì shǒu chù zhōu kuì xiǎng gòng yì mín bù zhī láo
胡深出师温州,令溢守处州,馈饷供亿,民不知劳。
shān zéi lái kòu bài zǒu zhī
山贼来寇,败走之。
qiān hú guǎng àn chá qiān shì
迁湖广按察佥事。
shí jīng xiāng chū píng duō fèi de yì fēn bīng tún tián qiě yǐ kòng zhì běi fāng
时荆、襄初平,多废地,议分兵屯田,且以控制北方。
cóng zhī
从之。
huì zhè dōng àn chá shǐ sòng sī yán kǒng kè rén děng yǐ zhí shì bèi dǎi cí lián yì
会浙东按察使宋思颜、孔克仁等以职事被逮,词连溢。
tài zǔ qiǎn tài shǐ lìng liú jī yù zhī yuē sù zhī yì shǒu fǎ wú yí yě
太祖遣太史令刘基谕之曰:“素知溢守法,毋疑也。
huì hú shēn rù mǐn xiàn méi chù zhōu dòng yáo mìng yì wèi zhè dōng àn chá fù shǐ wǎng zhèn zhī
”会胡深入闽陷没,处州动摇,命溢为浙东按察副使往镇之。
yì yǐ huò zuì méng yòu bù yīng qiān zhì cí fù shǐ réng wèi qiān shì
溢以获罪蒙宥,不应迁秩,辞副使,仍为佥事。
jì zhì xuān bù zhào zhǐ zhū shǒu pàn zhě yú dǎng xī dìng
既至,宣布诏旨,诛首叛者,余党悉定。
zhào jiù bù yì bīng fēn bù yào hài
召旧部义兵分布要害。
zéi kòu qìng yuán lóng quán yì liè mù shān wèi zhūn zéi bù gǎn fàn
贼寇庆元、龙泉,溢列木栅为屯,贼不敢犯。
pǔ chéng shù zú fá shí li wén zhōng yù yùn chù zhōu liáng xiǎng zhī
浦城戍卒乏食,李文忠欲运处州粮饷之。
yì yǐ zhōu chē bù tōng ér jūn zhōng suǒ lüè liáng duō qǐng rù guān jūn gěi zhī shí suì zú
溢以舟车不通,而军中所掠粮多,请入官均给之,食遂足。
wēn zhōu míng yáng zéi wéi huàn yì mìng zi cún dào bǔ zhǎn zhī
温州茗洋贼为患,溢命子存道捕斩之。
zhū liàng zǔ qǔ wēn zhōu jūn zhōng pō lüě zǐ nǚ yì xī jí hái qí jiā
朱亮祖取温州,军中颇掠子女,溢悉籍还其家。
wú píng zhào cún dào shǒu chù ér zhào yì rù cháo
吴平,诏存道守处,而召溢入朝。
tài zǔ yù qún chén yuē yì suī rú chén fù zǐ xuān lì yī fāng kòu dào jǐn píng gōng bù zài zhū jiāng hòu
太祖谕群臣曰:“溢虽儒臣,父子宣力一方,寇盗尽平,功不在诸将后。
fù wèn yì zhēng mǐn zhū jiāng rú hé
”复问溢征闽诸将如何。
duì yuē tāng hé yóu hǎi dào hú měi yóu jiāng xī bì shèng
对曰:“汤和由海道,胡美由江西,必胜。
rán mǐn zhōng yóu fú li wén zhōng wēi xìn
然闽中尤服李文忠威信。
ruò lìng wén zhōng cóng pǔ chéng qǔ jiàn níng cǐ wàn quán jì yě
若令文忠从浦城取建宁,此万全计也。
tài zǔ lì zhào wén zhōng chū shī rú yì cè
”太祖立诏文忠出师如溢策。
chù zhōu liáng jiù é yī wàn sān qiān shí jūn xīng jiā zhì shí bèi
处州粮旧额一万三千石,军兴加至十倍。
yì yán zhī chéng xiàng zòu fù qí jiù
溢言之丞相,奏复其旧。
jiàn dōng zào hǎi bó zhēng jù cái yú chù
渐东造海舶,征巨材于处。
yì yuē chù wù zhī jiāo shān yán jùn xiǎn zòng yǒu mù cóng hé dào chū
溢曰:“处、婺之交,山岩峻险,纵有木,从何道出?
bái xíng shěng bà zhī
”白行省罢之。
hóng wǔ yuán nián yǔ liú jī bìng bài yù shǐ zhōng chéng jiān zàn shàn dài fū
洪武元年与刘基并拜御史中丞兼赞善大夫。
shí tíng chén cì dì yì duō yán kē yì dú chí dà tǐ
时廷臣伺帝意,多严苛,溢独持大体。
huò yǐ wéi yán
或以为言。
yì yuē xiàn tái bǎi sī yí biǎo dāng yǎng rén lián chǐ qǐ shì bó jī wèi néng zāi
溢曰:“宪台百司仪表,当养人廉耻,岂恃搏击为能哉!
dì qīn sì shè jì huì dà fēng yǔ hái zuò wài cháo nù yí lǐ bù hé zhì tiān biàn
”帝亲祀社稷,会大风雨,还坐外朝,怒仪礼不合,致天变。
yì wěi qū míng qí wú zuì nǎi shì zhī
溢委曲明其无罪,乃贳之。
wén zhōng zhī zhēng mǐn yě cún dào yǐ suǒ bù xiāng bīng wàn wǔ qiān rén cóng
文忠之征闽也,存道以所部乡兵万五千人从。
mǐn píng zhào cún dào yǐ suǒ bù cóng hǎi dào běi zhēng
闽平,诏存道以所部从海道北征。
yì chí bù kě yuē xiāng bīng jiē nóng mín xǔ yǐ shì píng guī nóng jīn fù diào zhī shì bù xìn yě
溢持不可,曰:“乡兵皆农民,许以事平归农,今复调之,是不信也。
dì bù yì
皇帝听了不高兴。
jì ér zòu yuē bīng yǐ rù mǐn zhě bǐ huán xiāng lǐ
既而奏曰:“兵已入闽者,俾还乡里。
xī cháng pàn nì zhī mín yi jí wèi jūn shǐ běi shàng yī jǔ ér ēn wēi zhe yǐ
昔尝叛逆之民,宜籍为军,使北上,一举而恩威著矣。
dì xǐ yuē shú wèi rú zhě yū kuò zāi
”帝喜曰:“孰谓儒者迂阔哉!
rán fēi xiān shēng yī xíng wú néng bàn zhě
然非先生一行,无能办者。
yì xíng zhì chù zhōu zāo mǔ sāng qǐ shǒu zhì
”溢行至处州,遭母丧,乞守制。
bù xǔ
不许。
xiāng bīng jì jí mìng cún dào yóu yǒng jiā fú hǎi ér běi zài shàng zhāng qǐ zhōng zhì
乡兵既集,命存道由永嘉浮海而北,再上章乞终制。
zhào kě
朝廷下诏宽恕了他们。
yì bēi qī guò dù yíng zàng qīn fù tǔ shí gǎn jí zú nián wǔ shí liù
溢悲戚过度,营葬亲负土石,感疾卒,年五十六。
dì tòng dào qīn zhuàn wén jí qí jiā jì zhī
帝痛悼,亲撰文,即其家祭之。
cún dào yì zhǎng zǐ
存道,溢长子。
yì yīng tài zǔ pìn cún dào shuài yì bīng guī zǒng guǎn sūn yán
溢应太祖聘,存道帅义兵归总管孙炎。
yán lìng shǒu shàng yóu lǚ què chén you dìng bīng
炎令守上游,屡却陈友定兵。
jí yǐ gōng shòu chù zhōu yì yuán shuài fù shǐ shù pǔ chéng
及以功授处州翼元帅副使,戍浦城。
zǒng zhì hú shēn sǐ mìng dài lǐng qí zhòng wèi yóu jī
总制胡深死,命代领其众,为游击。
yì jí chù chéng zuò zhèn zhī
溢即处城坐镇之。
yì wèi fù zǐ xiāng tǒng yú lǜ bù yí zòu ba cún dào guān
溢谓父子相统,于律不宜,奏罢存道官。
bù yǔn
不允。
xuán fēn bīng zhēng mǐn ér zhào cún dào shǒu chù fù bù xiāng bīng cóng li wén zhōng rù mǐn
旋分兵征闽,而诏存道守处,复部乡兵,从李文忠入闽。
jí hái fú hǎi zhì jīng shī
及还,浮海至京师。
dì bāo yù zhī mìng cóng féng shèng běi zhēng
帝褒谕之,命从冯胜北征。
jī gōng shòu chù zhōu wèi zhǐ huī fù shǐ
积功授处州卫指挥副使。
hóng wǔ sān nián cóng xú dá xī zhēng liú shǒu xìng yuán bài shǔ jiāng wú yǒu rén zài shǒu píng yáng zhuǎn zuǒ wèi zhǐ huī tóng zhī
洪武三年从徐达西征,留守兴元,败蜀将吴友仁,再守平阳,转左卫指挥同知。
wǔ nián cóng tāng hé chū sài zhēng yáng hé yù dí yú duàn tóu shān lì zhàn sǐ yān
五年从汤和出塞征阳和,遇敌于断头山,力战死焉。
zàn yuē tài zǔ jì xià jí qìng suǒ zhì shōu lǎn háo jùn zhēng pìn míng xián yī shí tāo guāng yùn dé zhī shì fān rán jiù dào
赞曰:太祖既下集庆,所至收揽豪隽,征聘名贤,一时韬光韫德之士幡然就道。
ruò sì xiān shēng zhě yóu wéi jié chū
若四先生者,尤为杰出。
jī lián xué shù chún shēn wén zhāng gǔ mào tóng wèi yī dài zōng gōng
基、濂学术醇深,文章古茂,同为一代宗工。
ér jī zé yùn chóu wéi wò lián zé cóng róng fǔ dǎo yú kāi guó zhī chū fū chén wáng dào zhōng chéng kè shèn zhuō zāi zuǒ mìng chén yě
而基则运筹帷幄,濂则从容辅导,于开国之初,敷陈王道,忠诚恪慎,卓哉佐命臣也!
zhì yì zhī xuān lì fēng jiāng chēn zhī zhì mìng suì zhì hóng cái dà jié jiàn shù wěi rán xún bù fù gōng jīng zhī dé yì yǐ
至溢之宣力封疆,琛之致命遂志,宏才大节,建竖伟然,洵不负弓旌之德意矣。
jī yǐ rú zhě yǒu yòng zhī xué fǔ yì zhì píng ér hào shì zhě duō yǐ chèn wěi shù shù wàng wéi fù huì
基以儒者有用之学,辅翊治平,而好事者多以谶纬术数妄为傅会。
qí yǔ jìn dàn fēi shēn zhì jī zhě gù bù lù yún
其语近诞,非深知基者,故不录云。