yú qiān zi miǎn wú níng wáng wěi
于谦(子冕吴宁王伟)
yú qiān zì tíng yì qián táng rén
于谦,字廷益,钱塘人。
shēng qī suì yǒu sēng qí zhī yuē tā rì jiù shí zǎi xiàng yě
生七岁,有僧奇之曰:“他日救时宰相也。
jǔ yǒng lè shí jiǔ nián jìn shì
”举永乐十九年进士。
xuān dé chū shòu yù shǐ
宣德初,授御史。
zòu duì yīn tǔ hóng chàng dì wèi qīng tīng
奏对,音吐鸿畅,帝为倾听。
gù zuǒ wèi dōu yù shǐ dài liáo shǔ shén yán dú xià qiān yǐ wéi cái shèng jǐ yě
顾佐为都御史,待寮属甚严,独下谦,以为才胜己也。
hù bì lè ān gāo xù chū jiàng dì mìng qiān kǒu shù qí zuì
扈跸乐安,高煦出降,帝命谦口数其罪。
qiān zhèng cí zhǎn zhǎn shēng sè zhèn lì
谦正词崭崭,声色震厉。
gāo xù fú dì zhàn lì chēng wàn sǐ
高煦伏地战栗,称万死。
dì dà yuè
帝大悦。
shī hái shǎng lài yǔ zhū dà chén děng
师还,赏赉与诸大臣等。
chū àn jiāng xī xuě yuān qiú shù bǎi
出按江西,雪冤囚数百。
shū zòu shǎn xī zhū chǔ guān xiào wèi mín hài zhào qiǎn yù shǐ bǔ zhī
疏奏陕西诸处官校为民害,诏遣御史捕之。
dì zhī qiān kě dà rèn huì zēng shè gè bù yòu shì láng wèi zhí shěng xún fǔ nǎi shǒu shū qiān míng shòu lì bù chāo qiān bīng bù yòu shì láng xún fǔ hé nán shān xī
帝知谦可大任,会增设各部右侍郎为直省巡抚,乃手书谦名授吏部,超迁兵部右侍郎,巡抚河南、山西。
qiān zhì guān qīng jì biàn lì suǒ bù yán fǎng fù lǎo chá shí shì suǒ yí xīng gé jí jù shū yán zhī
谦至官,轻骑遍历所部,延访父老,察时事所宜兴革,即俱疏言之。
yī suì fán shù shàng xiǎo yǒu shuǐ hàn zhé shàng wén
一岁凡数上,小有水旱,辄上闻。
zhèng tǒng liù nián shū yán jīn hé nán shān xī jī gǔ gè shù bǎi wàn
正统六年疏言:“今河南、山西积谷各数百万。
qǐng yǐ měi suì sān yuè lìng fǔ zhōu xiàn bào quē shí xià hù suí fēn zhī gěi
请以每岁三月,令府州县报缺食下户,随分支给。
xiān shū shú cì shǔ mài cì dào
先菽秫,次黍麦,次稻。
sì qiū chéng cháng guān ér miǎn qí lǎo jí jí pín bù néng cháng zhě
俟秋成偿官,而免其老疾及贫不能偿者。
zhōu xiàn lì zhì mǎn dāng qiān yù bèi liáng yǒu wèi zú bù tīng lí rèn
州县吏秩满当迁,预备粮有未足,不听离任。
réng lìng fēng xiàn guān yǐ shí jī chá
仍令风宪官以时稽察。
zhào xíng zhī
”诏行之。
hé nán jìn hé chù shí yǒu chōng jué
河南近河处,时有冲决。
qiān lìng hòu zhù dī zhàng jì lǐ zhì tíng tíng yǒu zhǎng zé yǐ dū shuài xiū shàn
谦令厚筑堤障,计里置亭,亭有长,责以督率修缮。
bìng lìng zhòng shù záo jǐng yú liǔ jiā lù dào wú kě zhě
并令种树凿井,榆柳夹路,道无渴者。
dà tóng gū xuán sài wài àn shān xī zhě bù jí zhì zòu bié shè yù shǐ zhì zhī
大同孤悬塞外,按山西者不及至,奏别设御史治之。
jǐn duó zhèn jiāng sī kěn tián wèi guān zhūn yǐ zī biān yòng
尽夺镇将私垦田为官屯,以资边用。
wēi huì liú xíng tài xíng fú dào jiē bì nì
威惠流行,太行伏盗皆避匿。
zài guān jiǔ nián qiān zuǒ shì láng shí èr pǐn fèng
在官九年,迁左侍郎,食二品俸。
chū sān yáng zài zhèng fǔ yǎ zhòng qiān
初,三杨在政府,雅重谦。
qiān suǒ zòu cháo shàng xī bào kě jiē sān yáng zhǔ chí
谦所奏,朝上夕报可,皆三杨主持。
ér qiān měi yì shì jīng shī kōng tuó yǐ rù zhū quán guì rén bù néng wú wàng
而谦每议事京师,空橐以入,诸权贵人不能无望。
jí shì sān yáng yǐ qián zú tài jiàn wáng zhèn fāng yòng shì
及是,三杨已前卒,太监王振方用事。
shì yǒu yù shǐ xìng míng lèi qiān zhě cháng wǔ zhèn
适有御史姓名类谦者,尝忤振。
qiān rù cháo jiàn cān zhèng wáng lái sūn yuán zhēn zì dài
谦入朝,荐参政王来、孙原贞自代。
tōng zhèng shǐ li xī ā zhèn zhǐ hé qiān yǐ jiǔ bù qiān yuàn wàng shàn jǔ rén zì dài
通政使李锡阿振指,劾谦以久不迁怨望,擅举人自代。
xià fǎ sī lùn sǐ xì yù sān yuè
下法司论死,系狱三月。
yǐ ér zhèn zhī qí wù de shì zuǒ qiān dà lǐ sì shǎo qīng
已而振知其误,得释,左迁大理寺少卿。
shān xī hé nán lì mín fú què shàng shū qǐng liú qiān zhě yǐ qiān shù zhōu jìn zhū wáng yì yán zhī nǎi fù mìng qiān xún fǔ
山西、河南吏民伏阙上书,请留谦者以千数,周、晋诸王亦言之,乃复命谦巡抚。
shí shān dōng shǎn xī liú mín jiù shí hé nán zhě èr shí yú wàn qiān qǐng fā hé nán huái qìng èr fǔ jī sù yǐ zhèn
时山东、陕西流民就食河南者二十余万,谦请发河南、怀庆二府积粟以振。
yòu zòu lìng bù zhèng shǐ nián fù ān jí qí zhòng shòu tián gěi niú zhǒng shǐ lǐ lǎo sī chá zhī
又奏令布政使年富安集其众,授田给牛种,使里老司察之。
qián hòu zài rèn shí jiǔ nián dīng nèi wài jiān jiē lìng guī zhì sāng xuán qǐ fù
前后在任十九年,丁内外艰,皆令归治丧,旋起复。
shí sān nián yǐ bīng bù zuǒ shì láng zhào
十三年以兵部左侍郎召。
míng nián qiū yě xiān dà rù kòu wáng zhèn xié dì qīn zhēng
明年秋,也先大入寇,王振挟帝亲征。
qiān yǔ shàng shū kuàng yě jí jiàn bù tīng
谦与尚书邝埜极谏,不听。
yě cóng zhì bīng liú qiān lǐ bù shì
埜从治兵,留谦理部事。
jí jià xiàn tǔ mù jīng shī dà zhèn zhòng mò zhī suǒ wéi
及驾陷土木,京师大震,众莫知所为。
chéng wáng jiān guó mìng qún chén yì zhàn shǒu
郕王监国,命群臣议战守。
shì jiǎng xú chéng yán xīng xiàng yǒu biàn dāng nán qiān
侍讲徐珵言星象有变,当南迁。
qiān lì shēng yuē yán nán qiān zhě kě zhǎn yě
谦厉声曰:“言南迁者,可斩也。
jīng shī tiān xià gēn běn yī dòng zé dà shì qù yǐ dú bú jiàn sòng nán dù shì hu
京师天下根本,一动则大事去矣,独不见宋南渡事乎!
wáng shì qí yán shǒu yì nǎi dìng
”王是其言,守议乃定。
shí jīng shī jìn jiǎ jīng qí jiē xiàn méi suǒ yú pí zú bù jí shí wàn rén xīn zhèn kǒng shàng xià wú gù zhì
时京师劲甲精骑皆陷没,所余疲卒不及十万,人心震恐,上下无固志。
qiān qǐng wáng xí qǔ liǎng jīng hé nán bèi cāo jūn shān dōng jí nán jīng yán hǎi bèi wō jūn jiāng běi jí běi jīng zhū fǔ yùn liáng jūn jí fù jīng shī
谦请王檄取两京、河南备操军,山东及南京沿海备倭军,江北及北京诸府运粮军,亟赴京师。
yǐ cì jīng huà bù shǔ rén xīn shāo ān
以次经画部署,人心稍安。
jí qiān běn bù shàng shū
即迁本部尚书。
chéng wáng fāng shè cháo tíng chén qǐng zú zhū wáng zhèn
郕王方摄朝,廷臣请族诛王振。
ér zhèn dǎng mǎ shùn zhě zhé huà yán guān
而振党马顺者,辄叱言官。
yú shì jǐ shì zhōng wáng hóng tíng jī shùn zhòng suí zhī
于是给事中王竑廷击顺,众随之。
cháo bān dà luàn wèi zú shēng xiōng xiōng
朝班大乱,卫卒声汹汹。
wáng jù yù qǐ qiān pái zhòng zhí qián yè wáng zhǐ qiě qǐ wáng xuān yù yuē shùn děng zuì dāng sǐ wù lùn
王惧欲起,谦排众直前掖王止,且启王宣谕曰:“顺等罪当死,勿论。
zhòng nǎi dìng
”众乃定。
qiān páo xiù wèi zhī jǐn liè
谦袍袖为之尽裂。
tuì chū zuǒ yè mén lì bù shàng shū wáng zhí zhí qiān shǒu tàn yuē guó jiā zhèng lài gōng ěr
退出左掖门,吏部尚书王直执谦手叹曰“国家正赖公耳。
jīn rì suī bǎi wáng zhí hé néng wéi
今日虽百王直何能为!
dàng shì shí shàng xià jiē yǐ zhòng qiān qiān yì yì rán yǐ shè jì ān wēi wéi jǐ rèn
”当是时,上下皆倚重谦,谦亦毅然以社稷安危为己任。
chū dà chén yōu guó wú zhǔ tài zǐ fāng yòu kòu qiě zhì qǐng huáng tài hòu lì chéng wáng
初,大臣忧国无主,太子方幼,寇且至,请皇太后立郕王。
wáng jīng xiè zhì zài
王惊谢至再。
qiān yáng yán yuē chén děng chéng yōu guó jiā fēi wéi sī jì
谦扬言曰:“臣等诚忧国家,非为私计。
wáng nǎi shòu mìng
”王乃受命。
jiǔ yuè jǐng dì lì qiān rù duì kāng kǎi qì zòu yuē kòu dé zhì yào liú dà jià shì bì qīng zhōng guó cháng qū ér nán
九月,景帝立,谦入对,慷慨泣奏曰:“寇得志,要留大驾,势必轻中国,长驱而南。
qǐng chì zhū biān shǒu chén xié lì fáng è
请饬诸边守臣协力防遏。
jīng yíng bīng xiè qiě jǐn yi jí fēn dào mù mín bīng lìng gōng bù shàn qì jiǎ
京营兵械且尽,宜亟分道募民兵,令工部缮器甲。
qiǎn dū du sūn tāng wèi yǐng zhāng yuè zhāng yí léi tōng fēn bīng shǒu jiǔ mén yào dì liè yíng guō wài
遣都督孙镗、卫颖、张𫐄、张仪、雷通分兵守九门要地,列营郭外。
dōu yù shǐ yáng shàn jǐ shì zhōng wáng hóng cān zhī
都御史杨善、给事中王竑参之。
xǐ fù guō jū mín rù chéng
徙附郭居民入城。
tōng zhōu jī liáng lìng guān jūn zì yì guān zhī yǐ yíng mǐ wèi zhī zhí wú qì yǐ zī dí
通州积粮,令官军自诣关支,以赢米为之直,毋弃以资敌。
wén chén rú xuān ní zhě yi yòng wèi xún fǔ
文臣如轩𫐐者,宜用为巡抚。
wǔ chén rú shí hēng yáng hóng liǔ pǔ zhě yi yòng wèi jiàng shuài
武臣如石亨、杨洪、柳溥者,宜用为将帅。
zhì jūn lǚ zhī shì chén shēn dāng zhī bù xiào zé zhì chén zuì
至军旅之事,臣身当之,不效则治臣罪。
dì shēn nà zhī
”帝深纳之。
shí yuè chì qiān tí dū gè yíng jūn mǎ
十月敕谦提督各营军马。
ér yě xiān xié shàng huáng pò zǐ jīng guān zhí rù kuī jīng shī
而也先挟上皇破紫荆关直入,窥京师。
shí hēng yì liǎn bīng jiān bì lǎo zhī
石亨议敛兵坚壁老之。
qiān bù kě yuē nài hé shì ruò shǐ dí yì qīng wǒ
谦不可,曰:“奈何示弱,使敌益轻我。
jí fēn qiǎn zhū jiāng
”亟分遣诸将,
lǜ shī èr shí èr wàn
率师二十二万,
liè zhèn jiǔ mén wài dū du táo jǐn ān dìng mén
列阵九门外:都督陶瑾安定门,
guǎng níng bó liú ān dōng zhí mén
广宁伯刘安东直门,
wǔ jìn bó zhū yīng zhāo yáng mén
武进伯朱瑛朝阳门,
dū du liú jù xī zhí mén
都督刘聚西直门,
zhèn yuǎn hóu gù xìng zǔ fù chéng mén
镇远侯顾兴祖阜成门,
dōu zhǐ huī li duān zhèng yáng mén
都指挥李端正阳门,
dū du liú de xīn chóng wén mén
都督刘得新崇文门,
dōu zhǐ huī tāng jié xuān wǔ mén
都指挥汤节宣武门,
ér qiān zì yǔ shí hēng lǜ fù zǒng bīng fàn guǎng wǔ xìng chén dé shèng mén wài
而谦自与石亨率副总兵范广、武兴陈德胜门外,
dāng yě xiān
当也先。
yǐ bù shì fù shì láng wú níng xī bì zhū chéng mén shēn zì dū zhàn
以部事付侍郎吴宁,悉闭诸城门,身自督战。
xià lìng lín zhèn jiāng bù gù jūn xiān tuì zhě zhǎn qí jiāng
下令,临阵将不顾军先退者,斩其将。
jūn bù gù jiāng xiān tuì zhě hòu duì zhǎn qián duì
军不顾将先退者,后队斩前队。
yú shì jiàng shì zhī bì sǐ jiē yòng mìng
于是将士知必死,皆用命。
fù zǒng bīng gāo lǐ máo fú shòu què dí zhāng yì mén běi qín qí zhǎng yī rén
副总兵高礼、毛福寿却敌彰义门北,擒其长一人。
dì xǐ lìng qiān xuǎn jīng bīng zhūn jiào chǎng yǐ biàn diào yòng fù mìng tài jiàn xīng ān li yǒng chāng tóng qiān lǐ jūn wù
帝喜,令谦选精兵屯教场以便调用,复命太监兴安、李永昌同谦理军务。
chū yě xiān shēn rù shì jīng chéng kě dàn xī xià
初,也先深入,视京城可旦夕下。
jí jiàn guān jūn yán zhèn dài yì shāo jū
及见官军严阵待,意稍沮。
pàn yān xǐ níng sǒu shǐ yāo dà chén yíng jià suǒ jīn bó yǐ wàn wàn jì fù yāo qiān jí wáng zhí hú yíng děng chū yì
叛阉喜宁嗾使邀大臣迎驾,索金帛以万万计,复邀谦及王直、胡濙等出议。
dì bù xǔ yě xiān qì yì jū
帝不许,也先气益沮。
gēng shēn kòu kuī dé shèng mén
庚申,寇窥德胜门。
qiān lìng hēng shè fú kōng shě qiǎn shù qí yòu dí
谦令亨设伏空舍,遣数骑诱敌。
dí yǐ wàn qí lái báo fù zǒng bīng fàn guǎng fā huǒ qì fú qǐ qí jī zhī
敌以万骑来薄,副总兵范广发火器,伏起齐击之。
yě xiān dì bó luó píng zhāng mǎo nà hái zhōng pào sǐ
也先弟孛罗、平章卯那孩中炮死。
kòu zhuǎn zhì xī zhí mén dū du sūn tāng yù zhī hēng yì fēn bīng zhì kòu yǐn tuì
寇转至西直门,都督孙镗御之,亨亦分兵至,寇引退。
fù zǒng bīng wǔ xìng jī kòu zhāng yì mén yǔ dū du wáng jìng cuò qí qián fēng
副总兵武兴击寇彰义门,与都督王敬挫其前锋。
kòu qiě què ér nèi guān shù bǎi qí yù zhēng gōng yuè mǎ jìng qián
寇且却,而内官数百骑欲争功,跃马竞前。
zhèn luàn xìng bèi liú shǐ sǐ kòu zhú zhì tǔ chéng
阵乱,兴被流矢死,寇逐至土城。
jū mín shēng wū hào hū tóu zhuān shí jī kòu huā shēng dòng tiān
居民升屋,号呼投砖石击寇,哗声动天。
wáng hóng jí fú shòu yuán zhì kòu nǎi què
王竑及福寿援至,寇乃却。
xiāng chí wǔ rì yě xiān yāo qǐng jì bù yīng zhàn yòu bù lì zhī zhōng fú kě dé zhì yòu wén qín wáng shī qiě zhì kǒng duàn qí guī lù suì yōng shàng huáng yóu liáng xiāng xi qù
相持五日,也先邀请既不应,战又不利,知终弗可得志,又闻勤王师且至,恐断其归路,遂拥上皇由良乡西去。
qiān diào zhū jiāng zhuī jī zhì guān ér hái
谦调诸将追击,至关而还。
lùn gōng jiā qiān shǎo bǎo zǒng dū jūn wù
论功,加谦少保,总督军务。
qiān yuē sì jiāo duō lěi qīng dài fū zhī chǐ yě gǎn yāo gōng shǎng zāi
谦曰:“四郊多垒,卿大夫之耻也,敢邀功赏哉!
gù cí bù yǔn
”固辞,不允。
nǎi yì bīng shǒu zhēn bǎo zhuō yì zhū fǔ zhōu qǐng yǐ dà chén zhèn shān xi fáng kòu nán qīn
乃益兵守真、保、涿、易诸府州,请以大臣镇山西,防寇南侵。
jǐng tài yuán nián sān yuè zǒng bīng zhū qiān zòu dí èr wàn gōng wéi wàn quán chì fàn guǎng chōng zǒng bīng guān yù zhī
景泰元年三月,总兵朱谦奏敌二万攻围万全,敕范广充总兵官御之。
yǐ ér kòu tuì qiān qǐng jí zhù bīng jū yōng kòu lái zé chū guān jiǎo shā tuì zé jiù liáng jīng shī
已而寇退,谦请即驻兵居庸,寇来则出关剿杀,退则就粮京师。
dà tóng cān jiāng xǔ guì zòu yǐ běi yǒu sān rén zhì zhèn yù cháo tíng qiǎn shǐ jiǎng hé
大同参将许贵奏,迤北有三人至镇,欲朝廷遣使讲和。
qiān yuē qián qiǎn zhǐ huī jì duó yuè qiān wǎng ér yě xiān suí rù kòu
谦曰:“前遣指挥季铎、岳谦往,而也先随入寇。
jì qiǎn tōng zhèng wáng fù shǎo qīng zhào róng bú jiàn shàng huáng ér hái
继遣通政王复、少卿赵荣,不见上皇而还。
hé bù zú shì míng yǐ
和不足恃,明矣。
kuàng wǒ yǔ bǐ bù gòng dài tiān lǐ gù bù kě hé
况我与彼不共戴天,理固不可和。
wàn yī hé ér bǐ sì wú yàn zhī qiú cóng zhī zé zuò bì bù cóng zé shēng biàn shì yì bù dé hé
万一和而彼肆无厌之求,从之则坐敝,不从则生变,势亦不得和。
guì wèi jiè zhòu chén ér kuāng qiè rú cǐ hé yǐ dí kài fǎ dāng zhū
贵为介胄臣,而恇怯如此,何以敌忾,法当诛。
yí xí qiè zé
”移檄切责。
zì shì biān jiāng rén rén zhǔ zhàn shǒu wú gǎn yán jiǎng hé zhě
自是边将人人主战守,无敢言讲和者。
chū yě xiān duō suǒ yāo xié jiē yǐ xǐ níng wèi móu zhǔ
初,也先多所要挟,皆以喜宁为谋主。
qiān mì lìng dà tóng zhèn jiāng qín níng lù zhī
谦密令大同镇将擒宁,戮之。
yòu jì shòu wáng wěi yòu zhū jiān zhě xiǎo tián r
又计授王伟诱诛间者小田儿。
qiě yīn dié yòng jiān qǐng tè shì zhōng yǒng bó bǎ tái jiā xǔ yǐ fēng jué shǐ yīn tú zhī
且因谍用间,请特释忠勇伯把台家,许以封爵,使阴图之。
yě xiān shǐ yǒu guī shàng huáng yì qiǎn shǐ tōng kuǎn jīng shī shāo jiě yán
也先始有归上皇意,遣使通款,京师稍解严。
qiān shàng yán nán jīng zhòng dì fǔ jí xū rén
谦上言:“南京重地,抚辑须人。
zhōng yuán duō liú mín shè yù suì huāng xiào jù kě yú
中原多流民,设遇岁荒,啸聚可虞。
qǐ chì nèi wài shǒu bèi jí gè xún fǔ jiā yì zhěng chì
乞敕内外守备及各巡抚加意整饬。
fáng huàn wèi rán zhào hái suǒ qiǎn zhào mù wén wǔ guān jí zhèn shǒu zhōng guān zài nèi de zhě
防患未然,召还所遣召募文武官及镇守中官在内地者。
yú shí bā yuè shàng huáng běi shòu qiě yī nián yǐ
于时八月,上皇北狩且一年矣。
yě xiān jiàn zhōng guó wú xìn zī yù qǐ hé shǐ zhě pín zhì qǐng guī shàng huáng
也先见中国无衅,滋欲乞和,使者频至,请归上皇。
dà chén wáng zhí děng yì qiǎn shǐ fèng yíng dì bú yuè yuē zhèn běn bù yù dēng dà wèi dāng shí jiàn tuī shí chū qīng děng
大臣王直等议遣使奉迎,帝不悦曰:“朕本不欲登大位,当时见推,实出卿等。
qiān cóng róng yuē tiān wèi yǐ dìng níng fù yǒu tā gù lǐ dāng sù fèng yíng ěr
”谦从容曰:“天位已定,宁复有他,顾理当速奉迎耳。
wàn yī bǐ guǒ huái zhà wǒ yǒu cí yǐ
万一彼果怀诈,我有辞矣。
dì gù ér gǎi róng yuē cóng rǔ cóng rǔ
”帝顾而改容曰:“从汝,从汝。
xiān hòu qiǎn li shí yáng shàn wǎng
”先后遣李实、杨善往。
zú fèng shàng huáng yǐ guī qiān lì yě
卒奉上皇以归,谦力也。
shàng huáng jì guī wǎ là fù qǐng cháo gòng
上皇既归,瓦剌复请朝贡。
xiān shì gòng shǐ bù guò bǎi rén zhèng tǒng shí sān nián zhì sān qiān yú shǎng lài bù yàn suì rù kòu
先是,贡使不过百人,正统十三年至三千余,赏赉不餍,遂入寇。
jí shì yòu qiǎn shǐ sān qiān lái cháo qiān qǐng liè bīng jū yōng guān bèi bù yú
及是又遣使三千来朝,谦请列兵居庸关备不虞。
jīng shī shèng chén bīng yàn zhī
京师盛陈兵,宴之。
yīn yán hé yì nán shì tiáo shàng ān biān sān cè
因言和议难恃,条上安边三策。
qǐng chì dà tóng xuān fǔ yǒng píng shān hǎi liáo dōng gè lù zǒng bīng guān zēng xiū bèi yù
请敕大同、宣府、永平、山海、辽东各路总兵官增修备御。
jīng bīng fēn lì wǔ jūn shén jī sān qiān zhū yíng suī gè yǒu zǒng bīng bù xiāng tǒng yī qǐng zé jīng ruì shí wǔ wàn fēn shí yíng tuán cāo
京兵分隶五军、神机、三千诸营,虽各有总兵,不相统一,请择精锐十五万,分十营团操。
tuán yíng zhī zhì zì cǐ shǐ
团营之制自此始。
jù bīng zhì zhōng
具《兵志》中。
wǎ là rù gòng měi xié gù suǒ lüè rén kǒu zhì
瓦剌入贡,每携故所掠人口至。
qiān bì zòu chou qí shǐ qián hòu shú hái lèi shù bǎi rén
谦必奏酬其使,前后赎还累数百人。
chū yǒng lè zhōng xiáng rén ān zhì jìn jī zhě shén zhòng
初,永乐中,降人安置近畿者甚众。
yě xiān rù kòu duō wèi nèi yìng
也先入寇,多为内应。
qiān móu sàn qiǎn zhī
谦谋散遣之。
yīn xī nán yòng bīng měi yǒu zhēng xíng zhé xuǎn qí jīng qí hòu zī yǐ wǎng yǐ gèng qiǎn qí qī zǐ nèi huàn yǐ xi
因西南用兵,每有征行,辄选其精骑,厚资以往,已更遣其妻子,内患以息。
yáng hóng zì dú shí rù wèi bā chéng xī yǐ wěi kòu
杨洪自独石入卫,八城悉以委寇。
qiān shǐ dū du sūn ān yǐ qīng jì chū lóng mén guān jù zhī mù mín tún tián qiě zhàn qiě shǒu bā chéng suì fù
谦使都督孙安以轻骑出龙门关据之,募民屯田,且战且守,八城遂复。
guì zhōu miáo wèi píng hé wén yuān yì ba èr sī zhuān shè dōu sī yǐ dà jiàng zhèn zhī
贵州苗未平,何文渊议罢二司,专设都司,以大将镇之。
qiān yuē bù shè èr sī shì qì zhī yě
谦曰:“不设二司,是弃之也。
yì nǎi qǐn
”议乃寝。
qiān yǐ shàng huáng suī hái guó chǐ wèi xuě huì yě xiān yǔ tuì tuì bù huā gòu qǐng chéng jiàn dà fā bīng shēn wǎng tǎo zhī yǐ fù qián chóu chú biān huàn
谦以上皇虽还,国耻未雪,会也先与脱脱不花构,请乘间大发兵,身往讨之,以复前仇,除边患。
dì bù xǔ
帝不许。
qiān zhī wèi bīng bù yě yě xiān shì fāng zhāng
谦之为兵部也,也先势方张;
ér fú jiàn shān mào qī zhè jiāng yè zōng liú guǎng dōng huáng xiāo yǎng gè yōng zhòng tiě hào
而福建邓茂七、浙江叶宗留、广东黄萧养各拥众僣号;
hú guǎng guì zhōu guǎng xī yáo tóng miáo liáo suǒ zhì fēng qǐ
湖广、贵州、广西、瑶、僮、苗、僚所至蜂起。
qián hòu zhēng diào jiē qiān dú yùn
前后征集调派部队,都是于谦独自筹划。
dāng jūn mǎ kǒng zǒng biàn zài é qǐng qiān mù shì zhǐ qū kǒu jù zhāng zòu xī hé jī yi
当军马倥偬,变在俄顷,谦目视指屈,口具章奏,悉合机宜。
liáo lì shòu chéng xiāng gù hài fú
僚吏受成,相顾骇服。
hào lìng míng shěn suī xūn chén sù jiàng xiǎo bù zhōng lǜ jí qǐng zhǐ qiè zé
号令明审,虽勋臣宿将小不中律,即请旨切责。
piàn zhǐ xíng wàn lǐ wài mǐ bù tì xī
片纸行万里外,靡不惕息。
qí cái lüè kāi mǐn jīng shén zhōu zhì yī shí wú yǔ bǐ
其才略开敏,精神周至,一时无与比。
zhì xìng guò rén yōu guó wàng shēn
至性过人,忧国忘身。
shàng huáng suī guī kǒu bù yán gōng
上皇虽归,口不言功。
dōng gōng jì yì mìng jiān gōng liáo zhě zhī èr fèng
东宫既易,命兼宫僚者支二俸。
zhū chén jiē cí qiān dú cí zhì zài
诸臣皆辞,谦独辞至再。
zì fèng jiǎn yuē suǒ jū jǐn bì fēng yǔ
自奉俭约,所居仅蔽风雨。
dì cì dì xī huá mén cí yuē guó jiā duō nàn chén zǐ hé gǎn zì ān
帝赐第西华门,辞曰:“国家多难,臣子何敢自安。
gù cí bù yǔn
”固辞,不允。
nǎi qǔ qián hòu suǒ cì xǐ shū páo dìng zhī shǔ xī jiā fēng shi suì shí yī xǐng shì ér yǐ
乃取前后所赐玺书、袍、锭之属,悉加封识,岁时一省视而已。
dì zhī qiān shēn suǒ lùn zòu wú bù cóng zhě
帝知谦深,所论奏无不从者。
cháng qiǎn shǐ wǎng zhēn dìng hé jiān cǎi yě cài zhí gū zào gàn yú qiān yī yán jí zhǐ
尝遣使往真定、河间采野菜,直沽造干鱼,谦一言即止。
yòng yī rén bì mì fǎng qiān
用一人,必密访谦。
qiān jù shí duì wú suǒ yǐn bù bì xián yuàn
谦具实对,无所隐,不避嫌怨。
yóu shì zhū bù rèn zhí zhě jiē yuàn ér yòng fú rú qiān zhě yì wǎng wǎng jí zhī
由是诸不任职者皆怨,而用弗如谦者,亦往往嫉之。
bǐ kòu chū tuì dōu yù shǐ luō tōng jí hé qiān shàng gōng bù bù shí
比寇初退,都御史罗通即劾谦上功簿不实。
yù shǐ gù dān yán qiān tài zhuān qǐng liù bù dà shì tóng nèi gé zòu xíng
御史顾躭言谦太专,请六部大事同内阁奏行。
qiān jù zǔ zhì zhé zhī hù bù shàng shū jīn lián yì shū zhēng ér yán zhě jùn zhí bù yǐ
谦据祖制折之,户部尚书金濂亦疏争,而言者捃摭不已。
zhū yù shǐ yǐ shēn wén tán hé zhě lǚ yǐ lài jǐng dì pò zhòng yì yòng zhī dé yǐ jǐn suǒ shè shī
诸御史以深文弹劾者屡矣,赖景帝破众议用之,得以尽所设施。
qiān xìng gù gāng yù shì yǒu bù rú yì zhé fǔ yīng tàn yuē cǐ yī qiāng rè xuè yì sǎ hé de
谦性故刚,遇事有不如意,辄拊膺叹曰:“此一腔热血,意洒何地!
shì zhū xuǎn ruǎn dà chén xūn jiù guì qī yì pō qīng zhī fèn zhě yì zhòng
”视诸选耎大臣、勋旧贵戚意颇轻之,愤者益众。
yòu shǐ zhōng bù zhǔ hé yì suī shàng huáng shí yǐ shì de hái bù kuài yě
又始终不主和议,虽上皇实以是得还,不快也。
xú chéng yǐ yì nán qiān wèi qiān suǒ chì
徐珵以议南迁,为谦所斥。
zhì shì gǎi míng yǒu zhēn shāo shāo jìn yòng cháng qiè chǐ qiān
至是改名有贞,稍稍进用,尝切齿谦。
shí hēng běn yǐ shī lǜ xuē zhí qiān qǐng yòu ér yòng zhī zǒng bīng shí yíng wèi qiān bù dé chěng yì bù lè qiān
石亨本以失律削职,谦请宥而用之,总兵十营,畏谦不得逞,亦不乐谦。
dé shèng zhī jié hēng gōng bù jiā qiān ér de shì hóu nèi kuì nǎi shū jiàn qiān zi miǎn
德胜之捷,亨功不加谦而得世侯,内愧,乃疏荐谦子冕。
zhào fù jīng shī cí bù yǔn
诏赴京师,辞,不允。
qiān yán guó jiā duō shì chén zǐ yì bù dé gù sī ēn
谦言:“国家多事,臣子义不得顾私恩。
qiě hēng wèi dà jiàng bù wén jǔ yī yōu yǐn bá yī xíng wu wēi jiàn yǐ bì jūn guó ér dú jiàn chén zǐ yú gōng yì de hu
且亨位大将,不闻举一幽隐,拔一行伍微贱,以裨军国,而独荐臣子,于公议得乎?
chén yú jūn gōng lì dù jiǎo xìng jué bù gǎn yǐ zi làn gōng
臣于军功,力杜侥幸,决不敢以子滥功。
hēng fù dà huì
”亨复大恚。
dū du zhāng yuè yǐ zhēng miáo shī lǜ wèi qiān suǒ hé yǔ nèi shì cáo jí xiáng děng jiē sù hàn qiān
都督张𫐄以征苗失律,为谦所劾,与内侍曹吉祥等皆素憾谦。
jǐng tài bā nián zhēng yuè rén wǔ hēng yǔ jí xiáng yǒu zhēn děng jì yíng shàng huáng fù wèi xuān yù cháo chén bì jí zhí qiān yǔ dà xué shì wáng wén xià yù
景泰八年正月壬午,亨与吉祥、有贞等既迎上皇复位,宣谕朝臣毕,即执谦与大学士王文下狱。
wū qiān děng yǔ huáng hóng gòu xié yì gēng lì dōng gōng
诬谦等与黄竑构邪议,更立东宫;
yòu yǔ tài jiàn wáng chéng shū liáng zhāng yǒng wáng qín děng móu yíng lì xiāng wáng zǐ
又与太监王诚、舒良、张永、王勤等谋迎立襄王子。
hēng děng zhǔ qí yì sǒu yán guān shàng zhī
亨等主其议,嗾言官上之。
dōu yù shǐ xiāo wéi zhēn dìng yàn
都御史萧惟祯定谳。
zuò yǐ móu nì chù jí xíng
坐以谋逆,处极刑。
wén bù shèng wū biàn zhī jí qiān xiào yuē hēng děng yì ěr biàn hé yì
文不胜诬,辩之疾,谦笑曰:“亨等意耳,辩何益?
zòu shàng yīng zōng shàng yóu yù yuē yú qiān shí yǒu gōng
”奏上,英宗尚犹豫曰:“于谦实有功。
yǒu zhēn jìn yuē bù shā yú qiān cǐ jǔ wèi wú míng
”有贞进曰:“不杀于谦,此举为无名。
dì yì suì jué
”帝意遂决。
bǐng xū gǎi yuán tiān shùn dīng hài qì qiān shì jí qí jiā jiā shù biān
丙戌改元天顺,丁亥弃谦市,籍其家,家戍边。
suì xī jiào yù wú yù yán qiān zuì dāng zú qiān suǒ jiàn jǔ zhū wén wǔ dà chén bìng yīng zhū
遂溪教谕吾豫言谦罪当族,谦所荐举诸文武大臣并应诛。
bù yì chí zhī ér zhǐ
部议持之而止。
qiān hù bái qí yòu qǐng bǎng qí zuì lòu bǎn shì tiān xià yī shí xī zhǐ qǔ chǒng zhě lǜ yǐ qiān wèi kǒu shí
千户白琦又请榜其罪,镂板示天下,一时希旨取宠者,率以谦为口实。
qiān zì zhí yě xiān zhī biàn shì bù yǔ zéi jù shēng
谦自值也先之变,誓不与贼俱生。
cháng liú sù zhí lú bù hái sī dì
尝留宿直庐,不还私第。
sù bìng tán jí zuò jǐng dì qiǎn xìng ān shū liáng gēng fān wǎng shì
素病痰,疾作,景帝遣兴安、舒良更番往视。
wén qí fú yòng guò báo zhào lìng shàng fāng zhì cì zhì xī cài bì bèi
闻其服用过薄,诏令上方制赐,至醯菜毕备。
yòu qīn xìng wàn suì shān fá zhú qǔ lì yǐ cì
又亲幸万岁山,伐竹取沥以赐。
huò yán chǒng qiān tài guò xīng ān děng yuē bǐ rì yè fēn guó yōu bù wèn jiā chǎn jí bǐ qù lìng cháo tíng hé chǔ gèng de cǐ rén
或言宠谦太过,兴安等曰:“彼日夜分国忧,不问家产,即彼去,令朝廷何处更得此人?
jí jí mò jiā wú yú zī dú zhèng shì jué yuè shén gù
”及籍没,家无余资,独正室𫔎钥甚固。
qǐ shì zé shàng cì mǎng yī jiàn qì yě
启视,则上赐蟒衣、剑器也。
sǐ zhī rì yīn mái sì hé tiān xià yuān zhī
死之日,阴霾四合,天下冤之。
zhǐ huī duǒ er zhě běn chū cáo jí xiáng bù xià yǐ jiǔ lèi qiān sǐ suǒ tòng kū
指挥朵儿者,本出曹吉祥部下,以酒酹谦死所,恸哭。
jí xiáng nù chì zhī
吉祥怒,抶之。
míng rì fù lèi diàn rú gù
明日复酹奠如故。
dū du tóng zhī chén kuǐ gǎn qiān zhōng yì shōu yí hái bìn zhī
都督同知陈逵感谦忠义,收遗骸殡之。
yú nián guī zàng háng zhōu
逾年,归葬杭州。
kuǐ liù hé rén
逵,六合人。
gù jǔ jiāng cái chū li shí miǎn mén xià zhě yě
故举将才,出李时勉门下者也。
huáng tài hòu chū bù zhī qiān sǐ bǐ wén jiē dào lěi rì
皇太后初不知谦死,比闻,嗟悼累日。
yīng zōng yì huǐ zhī
英宗亦悔之。
qiān jì sǐ ér hēng dǎng chén rǔ yán dài wéi bīng bù shàng shū
谦既死,而亨党陈汝言代为兵部尚书。
wèi yī nián bài zāng lèi jù wàn
未一年败,赃累巨万。
dì zhào dà chén rù shì qiǎo rán yuē yú qiān bèi yù jǐng tài cháo sǐ wú yú zī
帝召大臣入视,愀然曰:“于谦被遇景泰朝,死无余资。
rǔ yán yì hé duō yě
汝言抑何多也!
hēng fǔ shǒu bù néng duì
”亨俯首不能对。
é yǒu biān jǐng dì yōu xíng yú sè
俄有边警,帝忧形于色。
gōng shùn hóu wú jǐn shì jìn yuē shǐ yú qiān zài dāng bù lìng kòu zhì cǐ
恭顺侯吴瑾侍,进曰:“使于谦在,当不令寇至此。
dì wèi mò rán
”帝为默然。
shì nián yǒu zhēn wèi hēng suǒ zhōng shù jīn chǐ
是年,有贞为亨所中,戍金齿。
yòu shù nián hēng yì xià yù sǐ jí xiáng móu fǎn zú zhū qiān shì bái
又遇了几年,石亨也被关进监狱而死,曹吉祥谋反被族诛,于谦的冤屈终于得以昭雪。
chéng huà chū miǎn shè guī shàng shū sòng yuān de fù guān cì jì
成化初,冕赦归,上疏讼冤,得复官赐祭。
gào yuē dāng guó jiā zhī duō nàn bǎo shè jì yǐ wú yú wéi gōng dào zhī dú shì wèi quán jiān suǒ bìng jí
诰曰:“当国家之多难,保社稷以无虞,惟公道之独恃,为权奸所并嫉。
zài xiān dì yǐ zhī qí wang ér zhèn xīn shí lián qí zhōng
在先帝已知其枉,而朕心实怜其忠。
tiān xià chuán sòng yān
”天下传诵焉。
hóng zhì èr nián yòng jǐ shì zhōng sūn xū yán zèng tè jìn guāng lù dài fu zhù guó tài fù shì sù mǐn
弘治二年,用给事中孙需言,赠特进光禄大夫、柱国、太傅,谥肃愍。
cì cí yú qí mù yuē jīng gōng yǒu sī suì shí zhì jì
赐祠于其墓曰“旌功”,有司岁时致祭。
wàn lì zhōng gǎi shì zhōng sù
万历中,改谥忠肃。
háng zhōu hé nán shān xī jiē shì fèng sì bù jué
杭州、河南、山西皆世奉祀不绝。
miǎn zì jǐng zhān yīn shòu fù qiān hù zuò shù lóng mén
冕,字景瞻,荫授副千户,坐戍龙门。
qiān yuān jì xuě bìng fù miǎn guān
谦冤既雪,并复冕官。
zì chén bù yuàn wǔ zhí gǎi bīng bù yuán wài láng
自陈不愿武职,改兵部员外郎。
jū guān yǒu gàn jú lèi qiān zhì yìng tiān fǔ yǐn
居官有干局,累迁至应天府尹。
zhì shì zú
致仕卒。
wú zi yǐ zú zǐ yǔn zhōng wèi hòu shì xí háng zhōu wèi fù qiān hù fèng cí
无子,以族子允忠为后,世袭杭州卫副千户,奉祠。
wú níng zì yǒng qīng xī rén
吴宁,字永清,歙人。
xuān dé wǔ nián jìn shì chú bīng bù zhǔ shì
宣德五年进士,除兵部主事。
zhèng tǒng zhōng zài qiān zhí fāng láng zhōng
正统中,再迁职方郎中。
chéng wáng jiān guó qiān jiàn zhuó běn bù yòu shì láng
郕王监国,谦荐擢本部右侍郎。
qiān yù kòu chéng wài níng zhǎng bù shì mìng fù jūn zhōng yì fāng lüè
谦御寇城外,宁掌部事,命赴军中议方略。
bǐ hái chéng mén fú qǐ kòu qí chōng chì níng lì yǔ zhōng zhǐ huī bīng shì yí shí nǎi rù
比还,城门弗启,寇骑充斥,宁立雨中指挥兵士,移时乃入。
kòu jì tuì jī mín yóu rì shù jīng xiāng shuài nán xǐ
寇既退,畿民犹日数惊,相率南徙。
huò yì réng zhào qín wáng bīng
或议仍召勤王兵。
níng yuē shì yì zhī shǐ jīng yě mò ruò gào jié sì fāng rén xīn zì dìng
宁曰:“是益之使惊也,莫若告捷四方,人心自定。
yīn jù zòu xíng zhī
”因具奏行之。
jǐng tài gǎi yuán yǐ jí qǐ guī hòu bù fù chū
景泰改元,以疾乞归,后不复出。
jiā jū sān shí yú nián zú
家居三十余年卒。
níng fāng jiè yǒu shí jiàn
宁方介有识鉴。
cháng wèi qiān zé xù de qiān hù zhū jì
尝为谦择婿,得千户朱骥。
qiān yí zhī níng yuē gōng tā rì dāng de qí lì
谦疑之,宁曰:“公他日当得其力。
qiān bèi xíng jì guǒ guī qí sàng zàng zhī
”谦被刑,骥果归其丧,葬之。
jì zì yǒu chuán
骥自有传。
wáng wěi zì shì yīng yōu rén
王伟,字士英,攸人。
nián shí sì suí fù zhé shù xuān fǔ
年十四,随父谪戍宣府。
xuān zōng xún biān xiàn ān biān sòng mìng bǔ bǎo ān zhōu xué shēng
宣宗巡边,献《安边颂》,命补保安州学生。
jǔ zhèng tǒng yuán nián jìn shì gǎi shù jí shì shòu hù bù zhǔ shì
举正统元年进士,改庶吉士,授户部主事。
yīng zōng běi shòu mìng xíng jiān chá yù shǐ shì jí mín zhuàng shǒu guǎng píng
英宗北狩,命行监察御史事,集民壮守广平。
qiān yǐn wèi zhí fāng sī láng zhōng
谦引为职方司郎中。
jūn shū tián wěi chǔ fèn duō zhōng kuǎn huì suì jiàn zhuó bīng bù yòu shì láng
军书填委,处分多中窾会,遂荐擢兵部右侍郎。
chū shì biān pàn rén xiǎo tián r wèi dí jiān qiān shǔ wěi tú zhī
出视边,叛人小田儿为敌间,谦属伟图之。
huì tián r suí gòng shǐ rù zhì yáng hé chéng zhuàng shì cóng dào páng tū chū duàn qí tóu qù shǐ zhě bù gǎn jí
会田儿随贡使入,至阳和城,壮士从道旁突出,断其头去,使者不敢诘。
wěi xǐ rèn zhì shù
伟喜任智数。
jì wèi qiān suǒ yǐn kǒng jí qiān zhě mù jǐ wèi péng fù cháng mì zòu qiān wù jì zì jiě
既为谦所引,恐嫉谦者目己为朋附,尝密奏谦误,冀自解。
dì yǐ qí zòu shòu qiān qiān kòu tóu xiè
帝以其奏授谦,谦叩头谢。
dì yuē wú zì zhī qīng hé xiè wèi
帝曰:“吾自知卿,何谢为?
qiān chū wěi wèn shàng yǔ gōng hé yán
”谦出,伟问:“上与公何言?
qiān xiào yuē wǒ yǒu shī wàng jūn miàn guī wǒ hé zhì ěr yá
”谦笑曰:“我有失,望君面规我,何至尔邪?
chū zòu shì zhī wěi dà cán jǔ
”出奏示之,伟大惭沮。
rán jìng zuò qiān dǎng bà guī
然竟坐谦党,罢归。
chéng huà sān nián fù guān qǐng huǐ bái qí suǒ lòu bǎn
成化三年复官,请毁白琦所镂板。
yú nián gào bìng guī zú
逾年,告病归卒。
zàn yuē yú qiān wèi xún fǔ shí shēng jì biǎo zhe zhuó rán fù jīng shì zhī cái
赞曰:于谦为巡抚时,声绩表著,卓然负经世之才。
jí shí gòu jiān yú shàn bīng gù yǔ
及时遘艰虞,缮兵固圉。
jǐng dì jì tuī xīn zhì fù qiān yì yōu guó wàng jiā shēn xì ān wēi zhì cún zōng shè jué gōng wěi yǐ
景帝既推心置腹,谦亦忧国忘家,身系安危,志存宗社,厥功伟矣。
biàn qǐ duó mén huò jī cù fā xú shí zhī tú chū lì ér jǐ zhī sǐ dāng shí mò bù chēng yuān
变起夺门,祸机猝发,徐、石之徒出力而挤之死,当时莫不称冤。
rán yǒu zhēn yǔ hēng jí xiáng xiāng jì de huò jiē bù xuán zhǒng
然有贞与亨、吉祥相继得祸,皆不旋踵。
ér qiān zhōng xīn yì liè yǔ rì yuè zhēng guāng zú de fù guān cì xù
而谦忠心义烈,与日月争光,卒得复官赐恤。
gōng lùn jiǔ ér hòu dìng xìn fu
公论久而后定,信夫。