tiān wén yī
◎天文一
zì sī mǎ qiān shù tiān guān ér lì dài zuò shǐ zhě jiē zhì tiān wén
自司马迁述《天官》,而历代作史者皆志天文。
wéi liáo shǐ dú fǒu wèi tiān xiàng zhāo chuí qiān gǔ rú yī rì shí tiān biàn jì zhe běn jì zé tiān wén zhì jìn yú yǎn
惟《辽史》独否,谓天象昭垂,千古如一,日食、天变既著本纪,则天文志近于衍。
qí shuō pō dāng
其说颇当。
fu zhōu bì xuān yè zhī shū ān tiān qióng tiān xīn tiān zhī lùn yǐ jí xīng guān zhàn yàn zhī shuō jìn shǐ yǐ xiáng yòu jiàn duò zhì wèi fēi yǎn kě hu
夫《周髀》、《宣夜》之书,安天、穷天、昕天之论,以及星官占验之说,晋史已详,又见《隋志》,谓非衍可乎。
lùn zhě wèi tiān wén zhì shǒu tuī jìn duò shàng yǒu cǐ bìng qí tā kě zhī yǐ
论者谓天文志首推晋、隋,尚有此病,其他可知矣。
rán yīn cǐ suì fèi tiān wén bù zhì yì fēi yě
然因此遂废天文不志,亦非也。
tiān xiàng suī wú gǔ jīn zhī yì ér tán tiān zhī jiā cè tiān zhī qì wǎng wǎng hòu shèng yú qián
天象虽无古今之异,而谈天之家,测天之器,往往后胜于前。
wú yǐ zhì zhī shǐ yī dài zhì zuò zhī yì mǐn yān wú chuán shì yì shǐ fǎ zhī quē lòu yě
无以志之,使一代制作之义泯焉无传,是亦史法之缺漏也。
zhì yú huì bó fēi liú yūn shì bèi bào tiān zhī suǒ yǐ shì jǐng jiè zhě běn jì zhōng bù kě jǐn zài ān dé bù bié zhì zhī
至于彗孛飞流,晕适背抱,天之所以示儆戒者,本纪中不可尽载,安得不别志之。
míng shén zōng shí xī yáng rén lì mǎ dòu děng rù zhōng guó jīng yú tiān wén lì suàn zhī xué fā wēi chǎn ào yùn suàn zhì qì qián cǐ wèi cháng yǒu yě
明神宗时,西洋人利玛窦等入中国,精于天文、历算之学,发微阐奥,运算制器,前此未尝有也。
cí duó qí yào lùn zhù yú piān
兹掇其要,论著于篇。
ér shí lù suǒ zài tiān xiàng xīng biàn dài bù shèng shū zé qí yóu yì zhě cún zhī
而《实录》所载天象星变殆不胜书,择其尤异者存之。
rì shí bèi zǎi běn jì gù bù fù shū
日食备载本纪,故不复书。
liǎng yí
▲两仪
chu cí yán huán zé jiǔ zhòng shú yíng dù zhī hún tiān jie yán tiān bāo de rú luǎn lǐ huáng zé tiān yǒu jiǔ zhòng de wèi hún yuán gǔ rén yǐ yán zhī yǐ
《楚词》言“圜则九重,孰营度之”,浑天家言“天包地如卵里黄”,则天有九重,地为浑圆,古人已言之矣。
xī yáng zhī shuō jì bù bèi yú gǔ ér yǒu yàn yú tiān gù biǎo chū zhī
西洋之说,既不背于古,而有验于天,故表出之。
qí yán jiǔ zhòng tiān yě
其言九重天也,
yuē zuì shàng wèi zōng dòng tiān
曰最上为宗动天,
wú xīng chén
无星辰,
měi rì dài gè zhòng tiān
每日带各重天,
zì dōng ér xi zuǒ xuán yī zhōu
自东而西左旋一周,
cì yuē liè sù tiān
次曰列宿天,
cì yuē tián xīng tiān
次曰填星天,
cì yuē suì xīng tiān
次曰岁星天,
cì yuē yíng huò tiān
次曰荧惑天,
cì yuē tài yáng tiān
次曰太阳天,
cì yuē jīn xīng tiān
次曰金星天,
cì yuē shuǐ xīng tiān
次曰水星天,
zuì xià yuē tài yīn tiān
最下曰太阴天。
zì héng xīng tiān yǐ xià bā zhòng tiān jiē suí zōng dòng tiān zuǒ xuán
自恒星天以下八重天,皆随宗动天左旋。
rán gè tiān jiē yǒu yòu xuán zhī dù zì xi ér dōng yǔ yǐ xíng mó shàng zhī yù xiāng fú
然各天皆有右旋之度,自西而东,与蚁行磨上之喻相符。
qí yòu xuán zhī dù suī yǔ gǔ yǒu zēng jiǎn rán wú dà yì
其右旋之度,虽与古有增减,然无大异。
wéi héng xīng zhī xíng jí gǔ suì chà zhī dù
惟恒星之行,即古岁差之度。
gǔ wèi héng xīng qiān gǔ bù yí ér huáng dào zhī jié qì měi suì xi tuì
古谓恒星千古不移,而黄道之节气每岁西退。
bǐ zé wèi huáng dào zhōng gǔ bù dòng ér héng xīng měi suì dōng xíng
彼则谓黄道终古不动,而恒星每岁东行。
yóu jīn kǎo zhī héng xīng shí yǒu dòng yí qí shuō bù miù
由今考之,恒星实有动移,其说不谬。
zhì yú fēn zhōu tiān wèi sān bǎi liù shí dù mìng rì wèi jiǔ shí liù kè shǐ měi shí de bā kè wú jī líng yǐ zhī bù suàn zhì qì shén biàn yě
至于分周天为三百六十度,命日为九十六刻,使每时得八刻无奇零,以之布算制器,甚便也。
qí yán dì yuán yě yuē de jū tiān zhōng qí tǐ hún yuán yǔ tiān dù xiāng yìng
其言地圆也,曰地居天中,其体浑圆,与天度相应。
zhōng guó dāng chì dào zhī běi gù běi jí cháng xiàn nán jí cháng yǐn
中国当赤道之北,故北极常现,南极常隐。
nán xíng èr bǎi wǔ shí lǐ zé běi jí dī yí dù běi xíng èr bǎi wǔ shí lǐ zé běi jí gāo yí dù
南行二百五十里则北极低一度,北行二百五十里则北极高一度。
dōng xī yì rán
东西亦然。
yì èr bǎi wǔ shí lǐ chà yí dù yě
(亦二百五十里差一度也。
yǐ zhōu tiān dù jì zhī zhī de zhī quán zhōu wèi jiǔ wàn lǐ yě
)以周天度计之,知地之全周为九万里也。
yǐ zhōu jìng mì lǜ qiú zhī de dì zhī quán jìng wèi èr wàn bā qiān liù bǎi sì shí qī lǐ yòu jiǔ fēn lǐ zhī bā yě
以周径密率求之,得地之全径为二万八千六百四十七里又九分里之八也。
yòu yǐ nán běi wěi dù dìng tiān xià zhī zòng
又以南北纬度定天下之纵。
fán běi jí chū dì zhī dù tóng zé sì shí hán shǔ mǐ bù tóng
凡北极出地之度同,则四时寒暑靡不同。
ruò nán jí chū dì zhī dù yǔ běi jí chū dì zhī dù tóng zé qí zhòu yè yǒng duǎn mǐ bù tóng
若南极出地之度与北极出地之度同,则其昼夜永短靡不同。
wéi shí lìng xiāng fǎn cǐ zhī chūn bǐ wèi qiū cǐ zhī xià bǐ wèi dōng ěr
惟时令相反,此之春,彼为秋,此之夏,彼为冬耳。
yǐ dōng xī jīng dù dìng tiān xià zhī héng liǎng dì jīng dù xiāng qù sān shí dù zé shí kè chà yī chén
以东西经度定天下之衡,两地经度相去三十度,则时刻差一辰。
ruò xiāng jù yī bǎi bā shí dù zé zhòu yè xiāng fǎn yān
若相距一百八十度,则昼夜相反焉。
qí shuō yǔ yuán shǐ zhá mǎ lǔ dīng de yuán zhī zhǐ lüè tóng
其说与《元史》札马鲁丁地圆之旨略同。
qī zhèng
▲七政
rì yuè wǔ xīng gè yǒu yī zhòng tiān qí tiān jiē bù yǔ de tóng xīn gù qí jù de yǒu gāo bēi zhī bù tóng
日月五星各有一重天,其天皆不与地同心,故其距地有高卑之不同。
qí zuì gāo zuì bēi zhī shù jiē yǐ de bàn jìng zhǔn zhī
其最高最卑之数,皆以地半径准之。
tài yáng zuì gāo jù de wéi dì bàn jìng zhě yī qiān yī bǎi bā shí èr zuì bēi yī qiān yī bǎi líng èr
太阳最高距地为地半径者一千一百八十二,最卑一千一百零二。
tài yīn zuì gāo wǔ shí bā zuì bēi wǔ shí èr
太阴最高五十八,最卑五十二。
tián xīng zuì gāo yī wàn èr qiān jiǔ bǎi sān shí èr zuì bēi jiǔ qiān yī bǎi qī shí wǔ
填星最高一万二千九百三十二,最卑九千一百七十五。
suì xīng zuì gāo liù qiān yī bǎi jiǔ shí zuì bēi wǔ qiān jiǔ bǎi yī shí jiǔ
岁星最高六千一百九十,最卑五千九百一十九。
yíng huò zuì gāo èr qiān jiǔ bǎi jiǔ shí bā zuì bēi èr bǎi èr shí èr
荧惑最高二千九百九十八,最卑二百二十二。
tài bái zuì gāo yī qiān jiǔ bǎi bā shí wǔ zuì bēi sān bǎi
太白最高一千九百八十五,最卑三百。
chén xīng zuì gāo yī qiān liù bǎi wǔ shí jiǔ zuì bēi liù bǎi èr shí wǔ
辰星最高一千六百五十九,最卑六百二十五。
ruò yù de qī zhèng qù de zhī lǐ shù zé yǐ de bàn jìng yī wàn èr qiān sān bǎi èr shí sì lǐ tōng zhī
若欲得七政去地之里数,则以地半径一万二千三百二十四里通之。
yòu wèi tián xīng xíng rú guā liǎng cè yǒu liǎng xiǎo xīng rú ěr
又谓填星形如瓜,两侧有两小星如耳。
suì xīng sì zhōu yǒu sì xiǎo xīng rào xíng shén jí
岁星四周有四小星,绕行甚疾。
tài bái guāng yǒu yíng quē rú yuè zhī xián wàng
太白光有盈缺,如月之弦望。
yòng kuī yuǎn jìng shì zhī jiē kě xī dǔ yě
用窥远镜视之,皆可悉睹也。
yú xiáng lì zhì
余详《历志》。
héng xīng
▲恒星
chóng zhēn chū lǐ bù shàng shū xú guāng qǐ dū xiū lì fǎ shàng jiàn jiè zǒng xīng tú
崇祯初,礼部尚书徐光启督修历法,上《见界总星图》。
yǐ wéi huí huí lì chéng suǒ zài yǒu huáng dào jīng wěi dù zhě zhǐ èr bǎi qī shí bā xīng qí huì tú zhě zhǐ shí qī zuò jiǔ shí sì xīng bìng wú chì dào jīng wěi
以为回回《立成》所载,有黄道经纬度者止二百七十八星,其绘图者止十七座九十四星,并无赤道经纬。
jīn jiē chóng zhēn yuán nián suǒ cè huáng chì èr dào jīng wěi dù bì jù
今皆崇祯元年所测,黄赤二道经纬度毕具。
hòu yòu shàng chì dào liǎng zǒng xīng tú
后又上《赤道两总星图》。
qí shuō wèi cháng xiàn cháng yǐn zhī jiè suí běi jí gāo xià ér shū tú bù néng xiàn
其说谓常现常隐之界,随北极高下而殊,图不能限。
qiě tiān dù jìn jí zé jiàn xiá ér jiàn jiè tú cóng chì dào yǐ nán qí dù fǎn kuān suǒ huì xīng zuò bù hé yǎng guān
且天度近极则渐狭,而《见界图》从赤道以南,其度反宽,所绘星座不合仰观。
yīn cóng chì dào zhōng pōu hún tiān wèi èr yī yǐ běi jí wéi xīn yī yǐ nán jí wéi xīn
因从赤道中剖浑天为二,一以北极为心,一以南极为心。
cóng xīn zhì zhōu jiē jiǔ shí dù hé zhī dé yī bǎi bā shí dù zhě chì dào wěi dù yě
从心至周,皆九十度,合之得一百八十度者,赤道纬度也。
zhōu fēn sān bǎi liù shí dù zhě chì dào jīng dù yě
周分三百六十度者,赤道经度也。
nǎi yī gè xīng zhī jīng wěi diǎn zhī yuǎn jìn wèi zhì xíng shì jiē hé tiān xiàng
乃依各星之经纬点之,远近位置形势皆合天象。
zhì yú héng xīng xún huáng dào yòu xuán wéi huáng dào wěi dù wú gǔ jīn zhī yì ér chì dào jīng wěi zé suì suì bù tóng
至于恒星循黄道右旋,惟黄道纬度无古今之异,而赤道经纬则岁岁不同。
rán yì yǒu huáng chì jù chà shèn zhì qián hòu yì cì zhě
然亦有黄赤俱差,甚至前后易次者。
rú zī xiù jù xīng táng cè zài cān qián sān dù yuán cè zài cān qián wǔ fēn jīn cè yǐ qīn rù cān sù
如觜宿距星,唐测在参前三度,元测在参前五分,今测已侵入参宿。
gù jiù fǎ xiān zī hòu cān jīn bù dé bù xiān cān hòu zī bù kě qiáng yě
故旧法先觜后参,今不得不先参后觜,不可强也。
yòu yǒu gǔ duō jīn shǎo gǔ yǒu jīn wú zhě
又有古多今少,古有今无者。
rú zǐ wēi yuán zhōng liù jiǎ liù xīng jīn zhǐ yǒu yī huá gài shí liù xīng jīn zhǐ yǒu sì chuán shè jiǔ xīng jīn wǔ tiān chú liù xīng jīn wǔ tiān láo liù xīng jīn èr
比如紫微垣中的六甲六星,现在只有一颗;华盖十六星,现在只有四颗;传舍九星,现在祇有五颗;天厨六星,现在只有五颗;天牢六星,现在只有二颗。
yòu rú tiān lǐ sì shì wǔ dì nèi zuò tiān zhù tiān chuáng dà zàn fǔ dà lǐ nǚ yù nèi chú jiē quán wú yě
又如天理、四势、五帝内座、天柱、天床、大赞府、大理、女御、内厨,皆全无也。
tiān shì yuán zhī shì lóu liù xīng jīn èr
天市垣之市楼六星今二。
tài wēi yuán zhī cháng chén qī xīng jīn sān láng wèi shí wǔ xīng jīn shí
太微垣之常陈七星今三,郎位十五星今十。
cháng yuán sì xīng jīn èr
长垣四星今二。
wǔ zhū hóu wǔ xīng quán wú yě
五诸侯五星全无也。
jiǎo sù zhōng zhī kù lóu shí xīng jīn bā
角宿中之库楼十星今八。
kàng xiù zhōng zhī zhé wēi qī xīng jīn wú
亢宿中之折威七星今无。
dī sù zhōng zhī kàng chí liù xīng jīn sì dì xí sān xīng jīn wú
氐宿中之亢池六星今四,帝席三星今无。
wěi sù zhōng tiān guī wǔ xīng jīn sì
尾宿中天龟五星今四。
dǒu xiù zhōng zhī biē shí sì xīng jīn shí sān tiān yuè nóng zhàng rén jù wú
斗宿中之鳖十四星今十三,天籥、农丈人俱无。
niú sù zhōng zhī luō yàn sān xīng jīn èr tiān tián jiǔ xīng jù wú
牛宿中之罗堰三星今二,天田九星俱无。
nǚ sù zhōng zhī zhào zhōu qín dài gè èr xīng jīn gè yī fú kuāng qī xīng jīn sì lí zhū wǔ xīng jīn wú
女宿中之赵、周、秦、代各二星今各一,扶匡七星今四,离珠五星今无。
xū sù zhōng zhī sī wēi sī lù gè èr xīng jīn gè yī bài jiù sì xīng jīn èr lí yú sān xīng jīn èr tiān lěi chéng shí sān xīng jīn wǔ
虚宿中之司危、司禄各二星今各一,败臼四星今二,离瑜三星今二,天垒城十三星今五。
wēi sù zhōng zhī rén wǔ xīng jīn sān chǔ sān xīng jīn yī jiù sì xīng jīn sān chē fǔ qī xīng jīn wǔ tiān gōu jiǔ xīng jīn liù tiān chāo shí xīng jīn sì gài wū èr xīng jīn yī
危宿中之人五星今三,杵三星今一,臼四星今三,车府七星今五,天钩九星今六,天钞十星今四,盖屋二星今一。
shì sù zhōng zhī yǔ lín jūn sì shí wǔ xīng jīn èr shí liù téng shé èr shí èr xīng jīn shí wǔ bā kuí jiǔ xīng jīn wú
室宿中之羽林军四十五星今二十六,螣蛇二十二星今十五,八魁九星今无。
bì sù zhōng zhī tiān jiù shí xīng jīn sān
壁宿中之天厩十星今三。
kuí sù zhōng zhī tiān hùn qī xīng jīn sì
奎宿中之天溷七星今四。
bì sù zhōng zhī tiān jié bā xīng jīn qī xián chí sān xīng jīn wú
毕宿中之天节八星今七,咸池三星今无。
zī xiù zhōng zhī zuò qí jiǔ xīng jīn wǔ
觜宿中之座旗九星今五。
jǐng sù zhōng zhī jūn jǐng shí sān xīng jīn wǔ
井宿中之军井十三星今五。
guǐ sù zhōng zhī wài chú liù xīng jīn wǔ
鬼宿中之外厨六星今五。
zhāng sù zhōng zhī tiān miào shí sì xīng jīn wú
张宿中之天庙十四星今无。
yì sù zhōng zhī dōng ōu wǔ xīng jīn wú
翼宿中之东瓯五星今无。
zhěn xiù zhōng zhī qīng qiū qī xīng jīn sān qí jūn mén tǔ sī kōng qì fǔ jù wú yě
轸宿中之青丘七星今三,其军门、土司空、器府俱无也。
yòu yǒu gǔ wú jīn yǒu zhě
又有古无今有者。
cè xīng páng yǒu kè xīng wàn lì yuán nián xīn chū xiān dà jīn xiǎo
策星旁有客星,万历元年新出,先大今小。
nán jí zhū xīng gǔ suǒ wèi yǒu jìn nián fú hǎi zhī rén zhì chì dào yǐ nán wǎng wǎng jiàn zhī yīn cè qí jīng wěi dù
南极诸星,古所未有,近年浮海之人至赤道以南,往往见之,因测其经纬度。
qí yú zēng rù zhī xīng shén duō bìng xiáng héng xīng biǎo
其余增入之星甚多,并详《恒星表》。
qí lùn yún hàn qǐ wěi sù fēn liǎng pài
其论云汉,起尾宿,分两派。
yī jīng tiān jiāng nán hǎi shì lóu guò zōng rén zōng xīng shè tiān jīn zhì téng shé
一经天江、南海、市楼,过宗人、宗星,涉天津至螣蛇。
yī yóu jī dòu tiān biàn hé gǔ zuǒ yòu qí
一由箕、斗、天弁、河鼓、左右旗,
shè tiān jīn zhì chē fǔ ér huì yú téng shé
涉天津至车府而会于螣蛇,
guò zào fù
过造父,
zhí qū fù lù gé dào dà líng tiān chuán
直趋附路、阁道、大陵、天船,
jiàn xià ér nán xíng
渐下而南行,
lì wǔ chē tiān guān sī guài shuǐ fǔ
历五车、天关、司怪、水府,
bàng dōng jǐng
傍东井,
rù sì dú
入四渎,
guò quē qiū hú shǐ tiān gǒu zhī xū
过阙丘、弧矢、天狗之墟,
dǐ tiān shè hǎi shí zhī nán
抵天社、海石之南,
yú nán chuán
逾南船,
dài hǎi shān
带海山,
zhì shí zì jià mì fēng
置十字架、蜜蜂,
bàng mǎ fù
傍马腹,
jīng nán mén
经南门,
luò sān jiǎo guī chǔ
络三角、龟、杵,
ér shǔ yú wěi sù
而属于尾宿,
shì wèi dài tiān yī zhōu
是为带天一周。
yǐ lǐ tuī zhī yǐn jiè zì yīng yǒu yún hàn qí suǒ jiàn dāng bù wū
以理推之,隐界自应有云汉,其所见当不诬。
yòu wèi yún hàn wèi wú shù xiǎo xīng dà líng guǐ sù zhōng jī shī yì rán
又谓云汉为无数小星,大陵鬼宿中积尸亦然。
kǎo tiān guān shū yán xīng hàn jiē jīn zhī sàn qì zé xīng hàn běn tóng lèi de cǐ kě yǐ xiāng zhèng
考《天官书》言星汉皆金之散气,则星汉本同类,得此可以相证。
yòu yán mǎo sù yǒu sān shí liù xīng jiē de zhī yú kuī yuǎn jìng zhě
又言昴宿有三十六星,皆得之于窥远镜者。
fán cè ér rù biǎo zhī xīng gòng yī qiān sān bǎi sì shí qī wēi xì wú míng zhě bù yǔ
凡测而入表之星共一千三百四十七,微细无名者不与。
qí dà xiǎo fēn wéi liù děng nèi yī děng shí liù xīng èr děng liù shí qī xīng sān děng èr bǎi líng qī xīng sì děng wǔ bǎi líng sān xīng wǔ děng sān bǎi sān shí bā xīng liù děng èr bǎi yī shí liù xīng
其大小分为六等:内一等十六星,二等六十七星,三等二百零七星,四等五百零三星,五等三百三十八星,六等二百一十六星。
xī jù huáng chì èr dào jīng wěi dù
悉具黄赤二道经纬度。
liè biǎo èr juǎn rù guāng qǐ suǒ xiū chóng zhēn lì shū zhōng
列表二卷,入光启所修《崇祯历书》中。
cí qǔ èr shí bā xiù jù xīng jí yī èr děng dà xīng cún zhī qí xiǎo ér yǒu míng zhě jiān qǔ yī èr bèi liè zuǒ fāng
兹取二十八宿距星及一二等大星存之,其小而有名者,间取一二,备列左方。
biǎo gé lüè
(表格略)
huáng chì sù dù
▲黄赤宿度
chóng zhēn yuán nián suǒ cè èr shí bā xiù huáng chì dù fēn jiē bù hé yú gǔ
崇祯元年所测二十八宿黄赤度分,皆不合于古。
fu xīng jì yī huáng dào xíng ér chì dào yǔ huáng dào xié jiāo qí dù bù néng wú zēng jiǎn zhě shì yě
夫星既依黄道行,而赤道与黄道斜交,其度不能无增减者,势也。
ér huáng dào dù yì yǒu zēng jiǎn zhě huò tuī cè yǒu de shī yì héng xīng zhī xíng yì huò gè yǒu chí sù yú
而黄道度亦有增减者,或推测有得失,抑恒星之行亦或各有迟速欤。
jǐn liè qí shù yǐ bèi cān kǎo
谨列其数,以备参考。
chì dào sù dù zhōu tiān sān bǎi liù shí dù měi dù liù shí fēn
赤道宿度(周天三百六十度,每度六十分。
huáng dào tóng huáng dào sù dù
黄道同) 黄道宿度
jiǎo yī shí yī dù sì shí sì fēn
角,一十一度四十四分。
yī shí dù sān shí wǔ fēn
一十度三十五分。
gāng jiǔ dù yī shí jiǔ fēn
亢,九度一十九分。
yī shí dù sì shí fēn
一十度四十分。
dǐ yī shí liù dù sì shí yī fēn
氐,一十六度四十一分。
yī shí qī dù wǔ shí sì fēn
一十七度五十四分。
fáng wǔ dù èr shí bā fēn
房,五度二十八分。
sì dù sì shí liù fēn
四度四十六分。
xīn liù dù líng jiǔ fēn
心,六度零九分。
qī dù sān shí sān fēn
七度三十三分。
wěi èr shí yí dù líng liù fēn
尾,二十一度零六分。
yī shí wǔ dù sān shí liù fēn
一十五度三十六分。
jī bā dù sì shí liù fēn
箕,八度四十六分。
jiǔ dù èr shí fēn
九度二十分。
dòu èr shí sì dù èr shí sì fēn
斗,二十四度二十四分。
èr shí sān dù wǔ shí yī fēn
二十三度五十一分。
niú liù dù wǔ shí fēn
牛,六度五十分。
qī dù sì shí yī fēn
七度四十一分。
nǚ yī shí yī dù líng qī fēn
女,一十一度零七分。
yī shí yī dù sān shí jiǔ fēn
一十一度三十九分。
xū bā dù sì shí yī fēn
虚,八度四十一分。
jiǔ dù wǔ shí jiǔ fēn
九度五十九分。
wēi yī shí sì dù wǔ shí sān fēn
危,一十四度五十三分。
èr shí dù líng qī fēn
二十度零七分。
shì yī shí qī dù
室,一十七度。
yī shí wǔ dù sì shí yī fēn
一十五度四十一分。
bì yī shí dù èr shí bā fēn
壁,一十度二十八分。
yī shí sān dù yī shí liù fēn
一十三度一十六分。
kuí yī shí sì dù sān shí fēn
奎,一十四度三十分。
yī shí yī dù èr shí jiǔ fēn
一十一度二十九分。
lóu yī shí èr dù líng sì fēn
娄,一十二度零四分。
yī shí sān dù
一十三度。
wèi yī shí wǔ dù sì shí wǔ fēn
胃,一十五度四十五分。
yī shí sān dù líng yī fēn
一十三度零一分。
mǎo yī shí dù èr shí sì fēn
昴,一十度二十四分。
bā dù èr shí jiǔ fēn
八度二十九分。
bì yī shí liù dù sān shí sì fēn
毕,一十六度三十四分。
yī shí sān dù wǔ shí bā fēn
一十三度五十八分。
cān èr shí sì fēn
参,二十四分。
yí dù èr shí yī fēn
一度二十一分。
zī yī shí yī dù èr shí sì fēn
觜,一十一度二十四分。
yī shí yī dù sān shí sān fēn
一十一度三十三分。
jǐng sān shí èr dù sì shí jiǔ fēn
井,三十二度四十九分。
sān shí dù èr shí wǔ fēn
三十度二十五分。
guǐ èr dù èr shí yī fēn
鬼,二度二十一分。
wǔ dù sān shí fēn
五度三十分。
liǔ yī shí èr dù líng sì fēn
柳,一十二度零四分。
yī shí liù dù líng liù fēn
一十六度零六分。
xīng wǔ dù sì shí bā fēn
星,五度四十八分。
bā dù èr shí sān fēn
八度二十三分。
zhāng yī shí qī dù yī shí jiǔ fēn
张,一十七度一十九分。
yī shí bā dù líng sì fēn
一十八度零四分。
yì èr shí dù èr shí bā fēn
翼,二十度二十八分。
yī shí qī dù
一十七度。
zhěn yī shí wǔ dù sān shí fēn
轸,一十五度三十分。
yī shí sān dù líng sān fēn
一十三度零三分。
huáng chì gōng jiè
▲黄赤宫界
shí èr gōng zhī míng jiàn yú ěr yǎ dà dǐ jiē yī xīng xiù ér dìng
十二宫之名见于《尔雅》,大抵皆依星宿而定。
rú lóu kuí wèi jiàng lóu xīn wèi dà huǒ zhū niǎo qī sù wèi chún shǒu chún wěi zhī lèi
(如娄、奎为降娄,心为大火,朱鸟七宿为鹑首、鹑尾之类。
gù gōng yǒu yí dìng zhī sù sù yǒu cháng jū zhī gōng yóu lái shàng yǐ
)故宫有一定之宿,宿有常居之宫,由来尚矣。
táng yǐ hòu shǐ yòng suì chà rán yì tiān zì wèi tiān suì zì wèi suì gōng yǔ xīng réng jiù bù yì
唐以后始用岁差,然亦天自为天,岁自为岁,宫与星仍旧不易。
xī yáng zhī fǎ yǐ zhōng qì guò gōng rú rì chán dōng zhì jí wéi xīng jì gōng zhī lèi
西洋之法,以中气过宫,(如日躔冬至,即为星纪宫之类。
ér héng xīng jì yǒu suì jìn zhī chà yú shì gōng wú dìng sù ér sù kě yǐ dì jū gè gōng cǐ biàn gǔ fǎ zhī dà duān yě
)而恒星既有岁进之差,于是宫无定宿,而宿可以递居各宫,此变古法之大端也。
cí yǐ chóng zhēn yuán nián gè sù jiāo gōng zhī huáng chì dù fēn liè yú zuǒ fāng yǐ zhì quán yú yún
兹以崇祯元年各宿交宫之黄赤度,分列于左方,以志权舆云。
chì dào jiāo gōng sù dù huáng dào jiāo gōng sù dù
赤道交宫宿度黄道交宫宿度
jī sān dù líng qī fēn rù xīng jì
箕,三度零七分,入星纪。
jī sì dù yī shí qī fēn rù xīng jì
箕,四度一十七分,入星纪。
dòu èr shí sì dù èr shí yī fēn rù xuán xiāo
斗,二十四度二十一分,入玄枵。
niú yí dù líng liù fēn rù xuán xiāo
牛,一度零六分,入玄枵。
wēi sān dù yī shí jiǔ fēn rù jū zī
危,三度一十九分,入娵訾。
wēi yí dù sì shí qī fēn rù jū zī
危,一度四十七分,入娵訾。
bì yí dù èr shí liù fēn rù jiàng lóu
壁,一度二十六分,入降娄。
shì yī shí yī dù sì shí fēn rù jiàng lóu
室,一十一度四十分,入降娄。
lóu liù dù èr shí bā fēn rù dà liáng
娄,六度二十八分,入大梁。
lóu yí dù yī shí sì fēn rù dà liáng
娄,一度一十四分,入大梁。
mǎo bā dù sān shí jiǔ fēn rù shí shěn
昴,八度三十九分,入实沈。
mǎo wǔ dù yī shí sān fēn rù shí shěn
昴,五度一十三分,入实沈。
zī yī shí yī dù yī shí qī fēn rù chún shǒu
觜,一十一度一十七分,入鹑首。
zī yī shí yī dù èr shí wǔ fēn rù chún shǒu
觜,一十一度二十五分,入鹑首。
jǐng èr shí jiǔ dù wǔ shí sān fēn rù chún huǒ
井,二十九度五十三分,入鹑火。
jǐng èr shí jiǔ dù wǔ shí èr fēn rù chún huǒ
井,二十九度五十二分,入鹑火。
zhāng liù dù wǔ shí yī fēn rù chún wěi
张,六度五十一分,入鹑尾。
xīng qī dù wǔ shí yī fēn rù chún wěi
星,七度五十一分,入鹑尾。
yì yī shí jiǔ dù sān shí èr fēn rù shòu xīng
翼,一十九度三十二分,入寿星。
yì yī shí yī dù èr shí sì fēn rù shòu xīng
翼,一十一度二十四分,入寿星。
gāng yí dù wǔ shí fēn rù dà huǒ
亢,一度五十分,入大火。
gāng chū dù sì shí liù fēn rù dà huǒ
亢,初度四十六分,入大火。
xīn chū dù èr shí èr fēn rù xī mù
心,初度二十二分,入析木。
fáng èr dù yī shí èr fēn rù xī mù
房,二度一十二分,入析木。
yí xiàng
▲仪象
xuán jī yù héng wèi yí xiàng zhī quán yú rán bù jiàn yòng yú sān dài
璇玑玉衡为仪象之权舆,然不见用于三代。
zhōu lǐ yǒu guī biǎo hú lòu ér wú jī héng qí zhì suì bù kě kǎo
《周礼》有圭表、壶漏,而无玑衡,其制遂不可考。
hàn rén chuàng zào hún tiān yí wèi jí jī héng yí zhì qí huò rán yú
汉人创造浑天仪,谓即玑衡遗制,其或然欤。
jué hòu dài yǒu zhì zuò
厥后代有制作。
dà dǐ yǐ liù hé sān chén sì yóu zhòng huán còu hé zhě wèi zhī hún tiān yí
大抵以六合、三辰、四游、重环凑合者,谓之浑天仪;
yǐ shí tǐ yuán qiú huì huáng chì jīng wěi dù huò zhui yǐ xīng xiù zhě wèi zhī hún tiān xiàng
以实体圆球,绘黄赤经纬度,或缀以星宿者,谓之浑天象。
qí zhì suī yǒu xiáng lüè yào yì qīng lán zhī bié yě
其制虽有详略,要亦青蓝之别也。
wài cǐ zé guī biǎo hú lòu ér yǐ
外此则圭表、壶漏而已。
dài yuán zuò jiǎn yí yǎng yí kuī jǐ jǐng fú zhī shǔ zhì qì shǐ jīng xiáng yǐ
迨元作简仪、仰仪、窥几、景符之属,制器始精详矣。
míng tài zǔ píng yuán sī tiān jiàn jìn shuǐ jīng kè lòu zhōng shè èr mù ǒu rén néng àn shí zì jī zhēng gǔ
明太祖平元,司天监进水晶刻漏,中设二木偶人,能按时自击钲鼓。
tài zǔ yǐ qí wú yì ér suì zhī
太祖以其无益而碎之。
hóng wǔ shí qī nián zào guān xīng pán
洪武十七年,造观星盘。
shí bā nián shè guān xiàng tái yú jī míng shān
十八年,设观象台于鸡鸣山。
èr shí sì nián zhù hún tiān yí
二十四年,铸浑天仪。
zhèng tǒng èr nián xíng zài qīn tiān jiàn zhèng huáng fǔ zhòng hé zòu yán nán jīng guān xiàng tái shè hún tiān yí jiǎn yí guī biǎo yǐ kuī cè qī zhèng xíng dù ér běi jīng nǎi zhǐ yú qí huà mén chéng shàng guān cè wèi yǒu yí xiàng
正统二年,行在钦天监正皇甫仲和奏言:“南京观象台设浑天仪、简仪、圭表以窥测七政行度,而北京乃止于齐化门城上观测,未有仪象。
qǐ lìng běn jiān guān wǎng nán jīng yòng mù zuò zào qiè fù běi jīng yǐ jiào yàn běi jí chū dì gāo xià rán hòu yòng tóng bié zhù shù jī zhàn cè yǒu píng
乞令本监官往南京,用木做造,挈赴北京,以较验北极出地高下,然后用铜别铸,庶几占测有凭。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
míng nián dōng nǎi zhù tóng hún tiān yí jiǎn yí yú běi jīng
明年冬,乃铸铜浑天仪、简仪于北京。
yù zhì guān tiān qì míng
御制《观天器铭》。
qí cí yuē yuè gǔ dà shèng tǐ tiān shī zhì jìng tiān yǐ xīn guān tiān yǐ qì
其词曰:“粤古大圣,体天施治,敬天以心,观天以器。
jué qì yī hé
厥器伊何?
xuán jī yù héng
璇玑玉衡。
jī xiàng tiān tǐ héng shěn tiān xíng
玑象天体,衡审天行。
lì shì dài gèng chuí sì qiān sì yán zhì yǒu zuò qí zhì qǐn bèi
历世代更,垂四千祀,沿制有作,其制寝备。
jí qì ér guān liù hé wài yí yáng jīng yīn wěi fāng wèi kě jī
即器而观,六合外仪,阳经阴纬,方位可稽。
zhōng yí sān chén huáng chì èr dào rì yuè jì xīng yùn xíng kě kǎo
中仪三辰,黄赤二道,日月暨星,运行可考。
nèi yí sì yóu héng xiāo zhōng guàn nán běi dōng xī dī áng xuán zhuǎn
内仪四游,横箫中贯,南北东西,低昂旋转。
jiǎn yí zhī zuò yuán dài jī héng zhì yuē yòng mì shū lǎng ér jīng
简仪之作,爰代玑衡,制约用密,疏朗而精。
wài yǒu hún xiàng fǎn ér guān zhū shàng guī xià ju dù shù fāng yú
外有浑象,反而观诸,上规下矩,度数方隅。
bié yǒu zhí biǎo qí chóng bā chǐ fēn zhì qì xù kǎo jǐng xián de
别有直表,其崇八尺,分至气序,考景咸得。
xiàn xiàng zài tiān zhì qì zài rén cè yàn tuī bù mí tuī háo fēn
县象在天,制器在人,测验推步,靡忒毫分。
xī zuò jīn shù wèi zhì mí gōng jì míng qiě xī yòng jiāng wú qióng
昔作今述,为制弥工,既明且悉,用将无穷。
wéi tiān qín mín shì tiān shǒu wù mín bù shī níng tiān qí yǔ gù
惟天勤民,事天首务,民不失宁,天其予顾。
zhèng chún yú rén tiān dào yǐ zhèng lè míng sī qì yǐ lì yǔ jìng
政纯于仁,天道以正,勒铭斯器,以励予敬。
shí yī nián jiān chén yán jiǎn yí wèi kè dù shù qiě dì jī bēi xià kuī cè rì xīng wèi sì miàn tái yǔ suǒ bì
”十一年,监臣言:“简仪未刻度数,且地基卑下,窥测日星,为四面台宇所蔽。
guī biǎo zhì lù tái guāng jiē sì sàn yǐng wú dìng zé
圭表置露台,光皆四散,影无定则。
hú lòu wū dī yè tiān chí cù nán yǐ zhù shuǐ diào pǐn shí kè
壶漏屋低,夜天池促,难以注水调品时刻。
qǐng gèng rú fǎ xiū zào
请更如法修造。
bào kě
”报可。
míng nián dōng jiān zhèng péng dé qīng yòu yán běi jīng běi jí chū dì dù tài yáng chū rù shí kè yǔ nán jīng bù tóng dōng xià zhòu cháng yè duǎn yì yì
明年冬,监正彭德清又言:“北京北极出地度、太阳出入时刻与南京不同,冬夏昼长夜短亦异。
jīn gōng jìn jí guān fǔ lòu jiàn jiē nán jīng jiù shì bù kě yòng
今宫禁及官府漏箭皆南京旧式,不可用。
yǒu zhǐ lìng nèi guān jiān gǎi zào
”有旨,令内官监改造。
jǐng tài liù nián yòu zào nèi guān xiàng tái jiǎn yí jí tóng hú
景泰六年又造内观象台简仪及铜壶。
chéng huà zhōng shàng shū zhōu hóng mó fù qǐng zào xuán jī yù héng xiàn zōng lìng zì zhì yǐ jìn
成化中,尚书周洪谟复请造璇玑玉衡,宪宗令自制以进。
shí sì nián jiān chén qǐng xiū guǐ yǐng táng cóng zhī
十四年,监臣请修晷影堂,从之。
hóng zhì èr nián jiān zhèng wú hào yán kǎo yàn sì zhèng rì dù huáng chì èr dào yīng jiāo yú bì zhěn
弘治二年,监正吴昊言:“考验四正日度,黄赤二道应交于壁轸。
guān xiàng tái jiù zhì hún yí huáng chì èr dào jiāo yú kuí zhěn bù hé tiān xiàng qí nán běi liǎng zhóu bù hé liǎng jí chū rù zhī dù kuī guǎn yòu bù yǔ tài yáng chū mò xiāng dāng gù suī shè ér bù yòng
观象台旧制浑仪,黄赤二道交于奎轸,不合天象,其南北两轴不合两极出入之度,窥管又不与太阳出没相当,故虽设而不用。
suǒ yòng jiǎn yí zé guō shǒu jìng yí zhì ér běi jí yún zhù chà duǎn yǐ cè jīng xīng qù jí yì bù néng wú shuǎng
所用简仪则郭守敬遗制,而北极云柱差短,以测经星去极,亦不能无爽。
qǐng xiū gǎi huò bié zào yǐ chéng yī dài zhī zhì
请修改或别造,以成一代之制。
shì xià lǐ bù fù yì lìng jiān fù zhāng shēn zào mù yàng yǐ dài shì yàn huáng dào dù xǔ xiū gǎi yān
”事下礼部,覆议令监副张绅造木样,以待试验,黄道度许修改焉。
zhèng dé shí liù nián lòu kè bó shì zhū yù fù yán guǐ biǎo chǐ cùn bù yī nán yǐ zhǔn cè ér tuī suàn lì shǔ yòng nán jīng rì chū fēn miǎo shì xiāng máo dùn
正德十六年,漏刻博士朱裕复言:“晷表尺寸不一,难以准测,而推算历数用南京日出分秒,似相矛盾。
qǐng chì dà chén yī yuán zǒng lǐ qí shì zhù lì tóng biǎo kǎo sì shí rì zhōng zhī yǐng
请敕大臣一员总理其事,铸立铜表,考四时日中之影。
réng yú hé nán yáng chéng chá jiù lì tǔ guī yǐ hé jīn rì zhī guǐ jí fēn lì guī biǎo yú shān dōng hú guǎng shǎn xī dà míng děng chù yǐ cè sì fāng zhī yǐng
仍于河南阳城察旧立土圭,以合今日之晷,及分立圭表于山东、湖广、陕西、大名等处,以测四方之影。
rán hòu jiāng nèi wài guǐ yǐng xīn jiù lì shū cuò zōng cān yàn zhuàn chéng dìng fǎ shù jī tiān xíng hé ér jiāo shí bù miù
然后将内外晷影新旧历书错综参验,撰成定法,庶几天行合而交食不谬。
shū rù bù bào
”疏入不报。
jiā jìng èr nián xiū xiāng fēng gān jí jiǎn hún èr yí
嘉靖二年修相风杆及简、浑二仪。
qī nián shǐ lì sì zhàng mù biǎo yǐ cè guǐ yǐng dìng qì shuò
七年始立四丈木表以测晷影,定气朔。
yóu shì qīn tiān jiàn zhī lì yùn yí zhèng fāng àn xuán guǐ piān guǐ pán guǐ zhū shì jù bèi yú guān xiàng tái yī yǐ yuán fǎ wèi duàn
由是钦天监之立运仪、正方案、悬晷、偏晷、盘晷诸式具备于观象台,一以元法为断。
wàn lì zhōng xī yáng rén lì mǎ dòu zhì hún yí tiān qiú dì qiú děng qì
万历中,西洋人利玛窦制浑仪、天球、地球等器。
rén hé li zhī zǎo zhuàn hún tiān yí shuō fā míng zhì zào shī yòng zhī fǎ wén duō bù zài
仁和李之藻撰《浑天仪说》,发明制造施用之法,文多不载。
qí zhì bù wài yú liù hé sān chén sì yóu zhī fǎ
其制不外于六合、三辰、四游之法。
dàn gǔ fǎ běi jí chū dì zhù wèi dìng dù cǐ zé zǐ wǔ tí guī kě yǐ suí dì dù gāo xià yú yòng wèi biàn ěr
但古法北极出地,铸为定度,此则子午提规,可以随地度高下,于用为便耳。
chóng zhēn èr nián lǐ bù shì láng xú guāng qǐ jiān lǐ lì fǎ qǐng zào xiàng xiàn dà yí liù jì xiàn dà yí sān píng xuán hún yí sān jiāo shí yí yī liè sù jīng wěi tiān qiú yī wàn guó jīng wěi dì qiú yī píng miàn rì guǐ sān zhuǎn pán xīng guǐ sān hòu shí zhōng sān wàng yuǎn jìng sān
崇祯二年,礼部侍郎徐光启兼理历法,请造象限大仪六,纪限大仪三,平悬浑仪三,交食仪一,列宿经纬天球一,万国经纬地球一,平面日晷三,转盘星晷三,候时钟三,望远镜三。
bào yǔn
报允。
yǐ yòu yán
已,又言:
dìng shí zhī fǎ dāng yì zhě wǔ shì yī yuē hú lòu èr yuē zhǐ nán zhēn sān yuē biǎo niè sì yuē yí wǔ yuē guǐ
定时之法,当议者五事:一曰壶漏,二曰指南针,三曰表臬,四曰仪,五曰晷。
lòu hú shuǐ yǒu xīn jiù huá sè zé chí jí yì lòu guǎn yǒu shí sāi shí lín zé huǎn jí yì
漏壶,水有新旧滑濇则迟疾异,漏管有时塞时磷则缓急异。
zhèng lòu zhī chū bì yú zhèng wǔ chū kè
正漏之初,必于正午初刻。
cǐ kè yī wù mǐ suǒ bù wù
此刻一误,靡所不误。
gù hú lòu tè yǐ jì chén hūn yīn huì yí guǐ biǎo niè suǒ bù jí ér fēi dìng shí zhī běn
故壶漏特以济晨昏阴晦仪晷表臬所不及,而非定时之本。
zhǐ nán zhēn shù rén yòng yǐ dìng nán běi biàn fāng zhèng wèi xián qǔ zé yān
指南针,术人用以定南北,辨方正位咸取则焉。
rán zhēn fēi zhǐ zhèng zǐ wǔ nǎng yún duō piān bǐng wǔ zhī jiān
然针非指正子午,曩云多偏丙午之间。
yǐ fǎ kǎo zhī gè dì bù tóng
以法考之,各地不同。
zài jīng shī zé piān dōng wǔ dù sì shí fēn
在京师则偏东五度四十分。
ruò píng yǐ zào guǐ dōng zhì wǔ zhèng xiān tiān yī kè sì shí sì fēn yǒu jī xià zhì wǔ zhèng xiān tiān wǔ shí yī fēn yǒu jī
若凭以造晷,冬至午正先天一刻四十四分有奇,夏至午正先天五十一分有奇。
ruò biǎo niè zhě jí kǎo gōng jiàng rén zhì yì mù zhī fǎ shi rì chū rù zhī yǐng cān zhū rì zhōng zhī yǐng yǐ zhèng fāng wèi
若表臬者,即《考工》匠人置{埶木}之法,识日出入之影,参诸日中之影,以正方位。
jīn fǎ zhì xiǎo biǎo yú dì píng wǔ zhèng qián hòu lèi cè rì yǐng yǐ qiú xiāng děng zhī liǎng zhǎng yǐng wèi dōng xī yīn dé zhōng jiān zuì duǎn zhī yǐng wèi zhèng zǐ wǔ qí shù jiǎn shén
今法置小表于地平,午正前后累测日影,以求相等之两长影为东西,因得中间最短之影为正子午,其术简甚。
yí zhě běn tái gù yǒu lì yùn yí cè yàn qī zhèng gāo dù
仪者,本台故有立运仪,测验七政高度。
chén yòng yǐ jiào dìng zǐ wǔ yú wǔ qián lǚ cè tài yáng gāo dù yīn zuì gāo zhī dù jí de zuì duǎn zhī yǐng shì wèi nán běi zhèng xiàn
臣用以较定子午,于午前屡测太阳高度,因最高之度,即得最短之影,是为南北正线。
jì dìng zǐ wǔ mǎo yǒu zhī zhèng xiàn yīn yǐ fǎ fēn bù shí kè jiā rù jié qì zhū xiàn jí chéng píng miàn rì guǐ
既定子午卯酉之正线,因以法分布时刻,加入节气诸线,即成平面日晷。
yòu jīn suǒ yòng yuán shí yī guǐ shì wèi chì dào guǐ yì yòng suǒ de zhèng zǐ wǔ xiàn jiào dìng
又今所用员石欹晷是为赤道晷,亦用所得正子午线较定。
cǐ èr guǐ jiē kě dé tiān zhī zhèng shí kè suǒ wéi zhòu cè rì yě
此二晷皆可得天之正时刻,所为昼测日也。
ruò cè xīng zhī guǐ shí zhōu lǐ yè kǎo jí xīng zhī fǎ
若测星之晷,实《周礼》夜考极星之法。
rán gǔ shí běi jí xīng zhèng dāng bù dòng zhī chù jīn shí jiǔ jiàn yí yǐ qù bù dòng chù sān dù yǒu jī jiù fǎ bù kě fù yòng
然古时北极星正当不动之处,今时久渐移,已去不动处三度有奇,旧法不可复用。
gù yòng zhòng pán xīng guǐ shàng shū shí kè xià shū jié qì yǎng cè jìn jí èr xīng jí de shí kè suǒ wèi yè cè xīng yě
故用重盘星晷,上书时刻,下书节气,仰测近极二星即得时刻,所谓夜测星也。
qī nián dū xiū lì fǎ yòu cān zhèng li tiān jīng yán
七年,督修历法右参政李天经言:
fǔ chén guāng qǐ yán dìng shí zhī fǎ gǔ yǒu hú lòu jìn yǒu lún zhōng èr zhě jiē yóu rén lì qiān jiù bù rú qiú duān yú rì xīng yǐ tiān hé tiān nǎi wèi běn fǎ tè qǐng zhì rì guǐ xīng guǐ wàng yuǎn jìng sān qì
辅臣光启言定时之法,古有壶漏,近有轮钟,二者皆由人力迁就,不如求端于日星,以天合天,乃为本法,特请制日晷、星晷、望远镜三器。
chén fèng mìng jiē guǎn gǎn xiān yán qí lüè
臣奉命接管,敢先言其略。
rì guǐ zhě lóng shí wèi píng miàn jiè jié qì shí sān xiàn nèi dōng xià èr zhì gè yī xiàn qí yú rì xíng xiāng děng zhī jié qì jiē liǎng jié qì tóng yī xiàn yě
日晷者,砻石为平面,界节气十三线,内冬夏二至各一线,其余日行相等之节气,皆两节气同一线也。
píng miàn zhī zhōu liè shí kè xiàn yǐ gè jié qì tài yáng chū rù wéi xiàn
平面之周列时刻线,以各节气太阳出入为限。
yòu yī jīng shī běi jí chū dì dù fàn wèi sān jiǎo tóng biǎo zhì qí zhōng
又依京师北极出地度,范为三角铜表置其中。
biǎo tǐ zhī quán yǐng zhǐ shí kè biǎo zhōng zhī ruì yǐng zhǐ jié qì
表体之全影指时刻,表中之锐影指节气。
cǐ rì guǐ zhī dà lüè yě
此日晷之大略也。
xīng guǐ zhě zhì tóng wèi zhù shàng ān zhòng pán
星晷者,治铜为柱,上安重盘。
nèi pán juān zhōu tiān dù shù liè shí èr gōng yǐ fēn jié qì wài pán juān liè shí kè zhōng héng kè yī fèng yòng yǐ kuī xīng
内盘镌周天度数,列十二宫以分节气,外盘镌列时刻,中横刻一缝,用以窥星。
fǎ jiāng wài pán zi zhèng chū kè yí duì nèi pán jié qì nǎi zhuǎn yí tóng pán běi wàng dì xīng yǔ jù chén dà xīng shǐ liǎng xīng tóng jiàn fèng zhōng jí shì pán miàn ruì biǎo suǒ zhǐ wèi zhèng shí kè
法将外盘子正初刻移对内盘节气,乃转移铜盘北望帝星与句陈大星,使两星同见缝中,即视盘面锐表所指,为正时刻。
cǐ xīng guǐ zhī dà lüè yě
此星晷之大略也。
ruò fú wàng yuǎn jìng yì míng kuī tǒng qí zhì xū guǎn céng dié xiāng tào shǐ kě shēn suō liǎng duān jù yòng bō li suí suǒ shì wù zhī yuǎn jìn yǐ wéi cháng duǎn
若夫望远镜,亦名窥筒,其制虚管层叠相套,使可伸缩,两端俱用玻璃,随所视物之远近以为长短。
bù dàn kě yǐ kuī tiān xiàng qiě néng shè shù lǐ wài wù rú zài mù qián kě yǐ wàng dí shī pào yǒu dà yòng yān
不但可以窥天象,且能摄数里外物如在目前,可以望敌施炮,有大用焉。
zhì yú rì guǐ xīng guǐ jiē yòng cuò zhì dé yí bì xū zhù tái yǐ biàn ān fàng
至于日晷、星晷皆用措置得宜,必须筑台,以便安放。
dì mìng tài jiàn lú wéi níng wèi guó zhēng zhì jú yàn shì yòng fǎ
帝命太监卢维宁、魏国征至局验试用法。
míng nián tiān jīng yòu qǐng zào shā lòu
明年,天经又请造沙漏。
míng chū zhān xī yuán yǐ shuǐ lòu zhì yán hán shuǐ dòng zhé bù néng xíng gù yǐ shā dài shuǐ
明初,詹希元以水漏至严寒水冻辄不能行,故以沙代水。
rán shā xíng tài jí wèi xié tiān yùn nǎi yǐ dòu lún zhī wài fù jiā sì lún lún jiē sān shí liù chǐ
然沙行太疾,未协天运,乃以斗轮之外复加四轮,轮皆三十六齿。
jué hòu zhōu shù xué bìng qí qiào tài xiǎo ér shā yì yīn nǎi gēng zhì wèi liù lún qí wǔ lún xī sān shí chǐ ér wēi yù qí qiào yùn xíng shǐ yǔ guǐ xié
厥后周述学病其窍太小,而沙易堙,乃更制为六轮,其五轮悉三十齿,而微裕其窍,运行始与晷协。
tiān jīng suǒ qǐng dài qí yí yì yú
天经所请,殆其遗意欤。
fu zhì qì shàng xiàng nǎi tiān wén jiā zhī shǒu wu
夫制器尚象,乃天文家之首务。
rán jīng qí shù zhě kě yǐ yīn xīn ér zuò
然精其术者可以因心而作。
gù xī yáng rén cè tiān zhī qì qí míng wèi yì xī shǔ nèi hún gài jiǎn píng èr yí qí zuì jīng zhě yě
故西洋人测天之器,其名未易悉数,内浑盖、简平二仪其最精者也。
qí shuō jù jiàn quán shū cí bù zài
其说具见全书,兹不载。
jí dù guǐ yǐng
▲极度晷影
xuān chéng méi wén dǐng yuē
宣城梅文鼎曰:
jí dù guǐ yǐng cháng xiāng yīn
极度晷影常相因。
zhī běi jí chū dì zhī gāo jí kě zhī gè jié qì wǔ zhèng zhī yǐng
知北极出地之高,即可知各节气午正之影。
cè de gè jié qì wǔ zhèng zhī yǐng yì kě zhī běi jí zhī gāo
测得各节气午正之影,亦可知北极之高。
rán qí shù fēi yì yì yě
然其术非易易也。
guī biǎo zhī fǎ biǎo duǎn zé fēn miǎo nán míng biǎo zhǎng zé yǐng xū ér dàn
圭表之法,表短则分秒难明,表长则影虚而淡。
guō shǒu jìng suǒ yǐ lì sì zhàng zhī biǎo yòng yǐng fú yǐ qǔ zhī yě
郭守敬所以立四丈之表,用影符以取之也。
rì tǐ shén dà shù biǎo suǒ cè zhě rì tǐ shàng biān zhī yǐng héng biǎo suǒ cè zhě rì tǐ xià biān zhī yǐng jiē fēi zhōng xīn zhī shù guō shǒu jìng suǒ yǐ yú biǎo duān jià héng liáng yǐ cè zhī yě qí shù kě wèi shàn yǐ
日体甚大,竖表所测者日体上边之影,横表所测者日体下边之影,皆非中心之数,郭守敬所以于表端架横梁以测之也,其术可谓善矣。
dàn qí yǐng fú zhī zhì yòng tóng piàn zuān zhēn jiè zhī kǒng suī qián dī hòu yǎng yǐ xiàng tài yáng dàn tài yáng zhī gāo dī měi rì bù tóng tóng piàn zhī qī cè ān néng jù hé
但是,他的影符的制作是用铜片钻成针、芥那样的小孔,虽然前低后仰,以便朝着太阳,但是,太阳的高低每天都不相同,铜片的倾斜怎么能够完全与它相合呢?
bù hé zé guāng bù tòu lín shí qiān jiù ér rì yǐ xi yí yǐ
不合则光不透,临时迁就,而日已西移矣。
xū yì tóng piàn yǐ yuán mù zuǒ yòu yòng liǎng bǎn jià zhī rú chē zhóu rán zé zhuàn dòng shén yì
须易铜片以圆木,左右用两板架之,如车轴然,则转动甚易。
gēng yì yuán kǒng yǐ zhí fèng ér yòng shǐ biàn yě
更易圆孔以直缝,而用始便也。
rán yǐng fú zhǐ kě qù xū dàn zhī bì ér fēi qí běn
然影符止可去虚淡之弊,而非其本。
bì xū zhèng qí biǎo yān píng qí guī yān jūn qí dù yān sān zhě quē yī bù kě yǐ de yǐng
必须正其表焉,平其圭焉,均其度焉,三者缺一,不可以得影。
sān zhě de yǐ ér rén xīn yǒu cū xì mù lì yǒu lì dùn rèn shì yǒu chéng wěi bù kě bù zé yě
三者得矣,而人心有粗细,目力有利钝,任事有诚伪,不可不择也。
zhī hū cǐ shù jī guǐ yǐng kě de yǐ
知乎此,庶几晷影可得矣。
xī yáng zhī fǎ yòu yǒu jìn yān
西洋之法又有进焉。
wèi de bàn jìng jū rì tiān bàn jìng qiān yú fēn zhī yī zé dì miàn suǒ cè tài yáng zhī gāo bì shǎo yú dì xīn zhī shí gāo yú shì yǒu de bàn jìng chà zhī jiā
谓地半径居日天半径千余分之一,则地面所测太阳之高,必少于地心之实高,于是有地半径差之加。
jìn dì yǒu qīng méng qì néng shēng bēi wèi gāo zé guǐ yǐng suǒ tuī tài yáng zhī gāo huò duō yú tiān shàng zhī shí gāo yú shì yòu yǒu qīng méng chà zhī jiǎn
近地有清蒙气,能升卑为高,则晷影所推太阳之高,或多于天上之实高,于是又有清蒙差之减。
shì èr chà zhě jiē jìn dì duō ér jiàn gāo jiàn jiǎn yǐ zhì yú wú de bàn jìng chà zhì tiān dǐng ér wú qīng méng chà zhì sì shí wǔ dù ér wú yě
是二差者,皆近地多而渐高渐减,以至于无,地半径差至天顶而无,清蒙差至四十五度而无也。
chóng zhēn chū xī yáng rén cè de jīng shěng běi jí chū dì dù fēn běi jīng sì shí dù zhōu tiān sān bǎi liù shí dù dù liù shí fēn lì suàn xià tóng
崇祯初,西洋人测得京省北极出地度分:北京四十度,(周天三百六十度,度六十分立算,下同。
nán jīng sān shí èr dù bàn
)南京三十二度半,
shān dōng sān shí qī dù
山东三十七度,
shān xī sān shí bā dù
山西三十八度,
shǎn xī sān shí liù dù
陕西三十六度,
hé nán sān shí wǔ dù
河南三十五度,
zhè jiāng sān shí dù
浙江三十度,
jiāng xī èr shí jiǔ dù
江西二十九度,
hú guǎng sān shí yí dù
湖广三十一度,
sì chuān èr shí jiǔ dù
四川二十九度,
guǎng dōng èr shí sān dù
广东二十三度,
fú jiàn èr shí liù dù
福建二十六度,
guǎng xī èr shí wǔ dù
广西二十五度,
yún nán èr shí èr dù
云南二十二度,
guì zhōu èr shí sì dù
贵州二十四度。
yǐ shàng jí dù wéi liǎng jīng jiāng xī guǎng dōng sì chù jiē xì shí cè qí yú zé jù dì tú yuē jì zhī
(以上极度,惟两京、江西、广东四处皆系实测,其余则据地图约计之。
yòu yǐ shí èr dù dù liù shí fēn zhī biǎo cè jīng shī gè jié qì wǔ zhèng rì yǐng xià zhì sān dù sān shí sān fēn
)又以十二度度六十分之表测京师各节气午正日影:夏至三度三十三分,
máng zhòng xiǎo shǔ sān dù sì shí èr fēn
芒种、小暑三度四十二分,
xiǎo mǎn dà shǔ sì dù shí wǔ fēn
小满、大暑四度十五分,
lì xià lì qiū wǔ dù liù fēn
立夏、立秋五度六分,
gǔ yǔ chǔ shǔ liù dù èr shí sān fēn
谷雨、处暑六度二十三分,
qīng míng bái lù bā dù liù fēn
清明、白露八度六分,
chūn qiū fēn shí dù sì fēn
春、秋分十度四分,
jīng zhé hán lù shí èr dù èr shí liù fēn
惊蛰、寒露十二度二十六分,
yǔ shuǐ shuāng jiàng shí wǔ dù wǔ fēn
雨水、霜降十五度五分,
lì chūn lì dōng shí qī dù sì shí qī fēn
立春、立冬十七度四十七分,
dà hán xiǎo xuě èr shí dù sì shí qī fēn
大寒、小雪二十度四十七分,
xiǎo hán dà xuě èr shí sān dù sān shí fēn
小寒、大雪二十三度三十分,
dōng zhì èr shí sì dù sì fēn
冬至二十四度四分。
dōng xī piān dù
▲东西偏度
yǐ jīng shī zǐ wǔ xiàn wèi zhōng ér jiào gè dì suǒ piān zhī dù
以京师子午线为中,而较各地所偏之度。
fán jié qì zhī zǎo wǎn yuè shí zhī xiān hòu xū shì cǐ
凡节气之早晚,月食之先后,胥视此。
gài rén gè yǐ jiàn rì chū rù wèi dōng xī wèi mǎo yǒu yǐ rì zhōng wèi nán wéi wǔ
盖人各以见日出入为东西为卯酉,以日中为南为午。
ér dōng fāng jiàn rì zǎo xī fāng jiàn rì chí
而东方见日早,西方见日迟。
dōng xī xiāng jù sān shí dù zé chà yī shí
东西相距三十度则差一时。
dōng fāng zhī wǔ nǎi xī fāng zhī sì xī fāng zhī wǔ nǎi dōng fāng zhī wèi yě
(东方之午乃西方之巳,西方之午乃东方之未也。
xiāng jù jiǔ shí dù zé chà sān shí
)相距九十度则差三时。
dōng fāng zhī wǔ nǎi xī fāng zhī mǎo xī fāng zhī wǔ nǎi dōng fāng zhī yǒu yě
(东方之午乃西方之卯,西方之午乃东方之酉也。
xiāng jù yī bǎi bā shí dù zé zhòu yè shí kè jù fǎn duì yǐ
)相距一百八十度则昼夜时刻俱反对矣。
dōng fāng zhī wǔ nǎi xī fāng zhī zǐ
(东方之午乃西方之子。
xī yáng rén tāng ruò wàng yuē tiān qǐ sān nián jiǔ yuè shí wǔ yè xū chū chū kè wàng yuè shí jīng shī chū kuī zài yǒu chū yī kè shí èr fēn ér xī yáng yì dà lǐ yā zhū guó wàng zài zhòu bú jiàn
)西洋人汤若望曰:“天启三年九月十五夜,戌初初刻望,月食,京师初亏在酉初一刻十二分,而西洋意大里雅诸国望在昼,不见。
tuī qí chū kuī zài sì zhèng sān kè sì fēn xiāng chà sān shí èr kè bā fēn yǐ lǐ chà jì zhī dài jù jīng shī zhī xi jiǔ shí jiǔ dù bàn yě
推其初亏在巳正三刻四分,相差三时二刻八分,以里差计之,殆距京师之西九十九度半也。
gù yù dìng dōng xī piān dù bì xū liǎng dì tóng cè yī yuè shí jiào qí shí kè
故欲定东西偏度,必须两地同测一月食,较其时刻。
ruò zǎo liù shí fēn shí zhī èr zé wèi piān xī yí dù chí liù shí fēn shí zhī èr zé wèi piān dōng yí dù
若早六十分时之二则为偏西一度,迟六十分时之二则为偏东一度。
jié qì zhī chí zǎo yì tóng
(节气之迟早亦同。
jīn gè shěng chā shù wèi de cè yàn jù guǎng yú tú jì lǐ zhī fāng yuē lüè tiáo liè huò bù zhì shén chuǎn yě
)今各省差数未得测验,据广舆图计里之方约略条列,或不致甚舛也。
nán jīng yìng tiān fǔ fú jiàn fú zhōu fǔ bìng piān dōng yí dù
南京应天府、福建福州府并偏东一度,
shān dōng jǐ nán fǔ piān dōng yí dù shí wǔ fēn
山东济南府偏东一度十五分,
shān xī tài yuán fǔ piān xī liù dù
山西太原府偏西六度,
hú guǎng wǔ chāng fǔ hé nán kāi fēng fǔ piān xī sān dù sì shí wǔ fēn
湖广武昌府、河南开封府偏西三度四十五分,
shǎn xī xī ān fǔ guǎng xī guì lín fǔ piān xī bā dù bàn
陕西西安府、广西桂林府偏西八度半,
zhè jiāng háng zhōu fǔ piān dōng sān dù
浙江杭州府偏东三度,
jiāng xī nán chāng fǔ piān xī èr dù bàn
江西南昌府偏西二度半,
guǎng dōng guǎng zhōu fǔ piān xī wǔ dù
广东广州府偏西五度,
sì chuān chéng dū fǔ piān sì shí sān dù
四川成都府偏四十三度,
guì zhōu guì yáng fǔ piān xī jiǔ dù bàn
贵州贵阳府偏西九度半,
yún nán yún nán fǔ piān xī shí qī dù
云南云南府偏西十七度。
yòu piān dù zài chóng zhēn lì shū jiāo shí lì zhǐ
右偏度,载《崇祯历书》交食历指。
qí shí kāi jú xiū lì wèi xiá fēn cè dù shù shí duō wèi què cún zhī yǐ bèi kǎo dìng yún
其时开局修历,未暇分测,度数实多未确,存之以备考订云。
zhōng xīng
▲中星
gǔ jīn zhōng xīng bù tóng yóu yú suì chà
古今中星不同,由于岁差。
ér suì chà zhī shuō zhōng xī fù yì
而岁差之说,中西复异。
zhōng fǎ wèi jié qì chà ér xi xī fǎ wèi héng xīng chà ér dōng rán qí guī yī yě
中法谓节气差而西,西法谓恒星差而东,然其归一也。
jīn jiāng li tiān jīng tāng ruò wàng děng suǒ tuī chóng zhēn yuán nián jīng shī hūn dàn shí kè zhōng xīng liè yú hòu
今将李天经、汤若望等所推崇祯元年京师昏旦时刻中星列于后。
chūn fēn xū chū èr kè wǔ fēn hūn běi hé sān zhōng
春分,戌初二刻五分昏,北河三中;
yín zhèng yī kè yī shí fēn dàn wěi zhōng
寅正一刻一十分旦,尾中。
qīng míng xū chū sān kè shí sān fēn hūn qī xīng piān dōng sì dù
清明,戌初三刻十三分昏,七星偏东四度;
hūn dàn shí huò wú zhèng zhōng zhī xīng zé qǔ zhōng qián zhōng hòu zhī dà xīng yòng zhī
(昏旦时或无正中之星,则取中前、中后之大星用之。
jù zhōng sān dù yǐ nèi zhě wéi shí bù jí yī kè kě wù lùn
距中三度以内者,为时不及一刻,可勿论。
sì dù yǐ shàng qù zhōng shāo yuǎn gù jì qí piān dù yān
四度以上,去中稍远,故纪其偏度焉。
yín zhèng chū kè èr fēn dàn dì zuò zhōng
)寅正初刻二分旦,帝座中。
gǔ yǔ xū zhèng yī kè qī fēn hūn yì piān dōng qī dù
谷雨,戌正一刻七分昏,翼偏东七度;
yín chū èr kè bā fēn dàn jī piān dōng sì dù
寅初二刻八分旦,箕偏东四度。
lì xià xū zhèng sān kè èr fēn hūn zhěn piān dōng wǔ dù
立夏,戌正三刻二分昏,轸偏东五度;
yín chū chū kè shí sān fēn dàn jī piān xī sì dù
寅初初刻十三分旦,箕偏西四度。
xiǎo mǎn hài chū chū kè shí èr fēn hūn jiǎo zhōng
小满,亥初初刻十二分昏,角中;
chǒu zhèng sān kè sān fēn dàn jī zhōng
丑正三刻三分旦,箕中。
máng zhòng hài chū yī kè shí èr fēn hūn dà jiǎo piān xī liù dù
芒种,亥初一刻十二分昏,大角偏西六度;
chǒu zhèng èr kè sān fēn dàn hé gǔ èr zhōng
丑正二刻三分旦,河鼓二中。
xià zhì hài chū èr kè wǔ fēn hūn fáng zhōng
夏至,亥初二刻五分昏,房中;
chǒu zhèng yī kè yī shí fēn dàn xū nǚ zhōng
丑正一刻一十分旦,须女中。
xiǎo shǔ hài chū yī kè shí èr fēn hūn wěi zhōng
小暑,亥初一刻十二分昏,尾中;
chǒu zhèng èr kè sān fēn dàn wēi zhōng
丑正二刻三分,清晨,危宿为中星。
dà shǔ hài chū chū kè shí èr fēn hūn jī piān dōng qī dù
大暑,亥初初刻十二分昏,箕偏东七度;
chǒu zhèng sān kè sān fēn dàn yíng shì zhōng
丑正三刻三分旦,营室中。
lì qiū xū zhèng sān kè èr fēn hūn jī zhōng
立秋,戌正三刻二分昏,箕中;
yín chū sān kè shí sān fēn dàn lóu piān dōng liù dù
寅初三刻十三分旦,娄偏东六度。
chǔ shǔ xū zhèng yī kè qī fēn hūn zhī nǚ yī zhōng
处暑,戌正一刻七分昏,织女一中;
yín chū èr kè bā fēn dàn lóu zhōng
寅初二刻八分旦,娄中。
bái lù xū chū sān kè shí sān fēn hūn hé gǔ èr piān dōng sì dù
白露,戌初三刻十三分昏,河鼓二偏东四度;
yín zhèng chū kè èr fēn dàn mǎo piān dōng sì dù
寅正初刻二分旦,昴偏东四度。
qiū fēn xū chū èr kè wǔ fēn hūn hé gǔ èr zhōng
秋分,戌初二刻五分昏,河鼓二中;
yín zhèng yī kè shí yī fēn dàn bì piān xī wǔ dù
寅正一刻十一分旦,毕偏西五度。
hán lù xū chū chū kè shí sì fēn hūn qiān niú zhōng
寒露,戌初初刻十四分昏,牵牛中;
yín zhèng sān kè yī fēn dàn cān sì zhōng
寅正三刻一分旦,参四中。
shuāng jiàng yǒu zhèng sān kè shí yī fēn hūn xū nǚ piān xī wǔ dù
霜降,酉正三刻十一分昏,须女偏西五度;
mǎo chū chū kè sì fēn dàn nán hé sān piān dōng liù dù
卯初初刻四分旦,南河三偏东六度。
lì dōng yǒu zhèng èr kè yī shí fēn hūn wēi piān dōng sì dù
立冬,酉正二刻一十分昏,危偏东四度;
mǎo chū yī kè wǔ fēn dàn yú guǐ zhōng
卯初一刻五分旦,舆鬼中。
xiǎo xuě yǒu zhèng yī kè shí èr fēn hūn yíng shì piān dōng qī dù
小雪,酉正一刻十二分昏,营室偏东七度;
mǎo chū èr kè èr fēn dàn zhāng zhōng
卯初二刻二分旦,张中。
dà xuě yǒu zhèng yī kè wǔ fēn hūn yíng shì piān xī bā dù
大雪,酉正一刻五分昏,营室偏西八度;
mǎo chū èr kè yī shí fēn dàn yì zhōng
卯初二刻一十分旦,翼中。
dōng zhì yǒu zhèng yī kè èr fēn hūn tǔ sī kōng zhōng
冬至,酉正一刻二分昏,土司空中;
mǎo chū èr kè shí sān fēn dàn wǔ dì zuò zhōng
卯初二刻十三分旦,五帝座中。
xiǎo hán yǒu zhèng yī kè wǔ fēn hūn lóu zhōng
小寒,酉正一刻五分昏,娄中;
mǎo chū èr kè yī shí fēn dàn jiǎo piān dōng wǔ dù
卯初二刻一十分旦,角偏东五度。
dà hán yǒu zhèng yī kè shí sān fēn hūn tiān qūn yī zhōng
大寒,酉正一刻十三分昏,天囷一中;
mǎo chū èr kè èr fēn dàn gāng zhōng
卯初二刻二分旦,亢中。
lì chūn yǒu zhèng èr kè yī shí fēn hūn mǎo piān xī liù dù
立春,酉正二刻一十分昏,昴偏西六度;
mǎo chū yī kè wǔ fēn dàn dǐ zhōng
卯初一刻五分旦,氐中。
yǔ shuǐ yǒu zhèng sān kè shí yī fēn hūn cān qī zhōng
雨水,酉正三刻十一分昏,参七中;
mǎo chū chū kè sì fēn dàn guàn suǒ yī zhōng
卯初初刻四分旦,贯索一中。
jīng zhé xū chū chū kè shí sì fēn hūn tiān láng zhōng
惊蛰,戌初初刻十四分昏,天狼中;
yín zhèng sān kè yī fēn dàn xīn zhōng
寅正三刻一分旦,心中。
fēn yě
▲分野
zhōu lǐ bǎo zhāng shì yǐ xīng tǔ biàn jiǔ zhōu zhī de suǒ fēng zhī yù jiē yǒu fèn xīng yǐ guān yāo xiáng
《周礼·保章氏》以星土辨九州之地,所封之域皆有分星,以观妖祥。
táng zhēn guàn zhōng li chún fēng zhuàn fǎ xiàng zhì yīn hàn shū shí èr cì dù shù yǐ táng zhōu xiàn pèi ér yī xíng zé yǐ wéi tiān xià shān hé zhī xiàng cún hu nán běi liǎng jiè qí shuō xiáng yǐ
唐贞观中,李淳风撰《法象志》,因《汉书》十二次度数以唐州县配,而一行则以为天下山河之象,存乎南北两界,其说详矣。
hóng wǔ shí qī nián dà míng qīng lèi tiān wén fēn yě shū chéng bān cì qín jìn èr wáng
洪武十七年,《大明清类天文分野书》成,颁赐秦、晋二王。
qí shū dà lüè wèi jìn tiān wén zhì fēn yě shǐ jiǎo gāng zhě yǐ dōng fāng cāng lóng wéi shǒu yě
其书大略谓“《晋天文志》分野始角、亢者,以东方苍龙为首也。
táng shǐ nǚ xū wēi zhě yǐ shí èr zhī zi wéi shǒu yě
唐始女、虚、危者,以十二支子为首也。
jīn shǐ dòu niú zhě yǐ xīng jì wéi shǒu yě
今始斗、牛者,以星纪为首也。
gǔ yán tiān zhě jiē yóu dòu niú yǐ jì xīng gù yuē xīng jì shì zhī qǔ ěr
古言天者皆由斗、牛以纪星,故曰星纪,是之取耳。
cí qǔ qí suǒ pèi zhí lì shí sān bù zhèng sī fǔ zhōu xiàn wèi jí liáo dōng dū sī fēn xīng lù zhī
”兹取其所配直隶十三布政司府州县卫及辽东都司分星录之。
dòu sān dù zhì nǚ yí dù xīng jì zhī cì yě
斗三度至女一度,星纪之次也。
zhí lì suǒ shǔ zhī yìng tiān tài píng níng guó zhèn jiāng chí zhōu huī zhōu cháng zhōu sū zhōu sōng jiāng jiǔ fǔ jì guǎng dé zhōu shǔ dòu fēn
直隶所属之应天、太平、宁国、镇江、池州、徽州、常州、苏州、松江九府暨广德州,属斗分。
fèng yáng fǔ shòu chú lù ān sān zhōu sì zhōu zhī xū yí tiān cháng èr xiàn yáng zhōu fǔ gāo yóu tōng tài sān zhōu lú zhōu fǔ wú wéi zhōu ān qìng fǔ hé zhōu jiē dòu fēn
凤阳府寿、滁、六安三州,泗州之盱眙、天长二县,扬州府高邮、通、泰三州,庐州府无为州,安庆府和州,皆斗分。
huái ān fǔ dòu niú fēn
淮安府,斗、牛分。
zhè jiāng bù zhèng sī suǒ shǔ zhī háng zhōu hú zhōu jiā xīng yán zhōu shào xīng jīn huá qú zhōu chù zhōu níng bō jiǔ fǔ jiē niú nǚ fēn
浙江布政司所属之杭州、湖州、嘉兴、严州、绍兴、金华、衢州、处州、宁波九府皆牛、女分。
tāi zhōu wēn zhōu èr fǔ dòu niú xū nǚ fēn
台州、温州二府,斗、牛、须、女分。
jiāng xī bù zhèng sī suǒ shǔ jiē dòu fēn
江西布政司所属皆斗分。
fú jiàn bù zhèng sī suǒ shǔ jiē niú nǚ fēn
福建布政司所属皆牛、女分。
guǎng dōng bù zhèng sī suǒ shǔ zhī guǎng zhōu fǔ yì niú nǚ fēn
广东布政司所属之广州府亦牛、女分。
huì zhōu nǚ fēn
惠州,女分。
zhào qìng nán xióng èr fǔ dé qìng zhōu jiē niú nǚ fēn
肇庆、南雄二府,德庆州,皆牛、女分。
cháo zhōu fǔ niú fēn
潮州府,牛分。
léi zhōu qióng zhōu èr fǔ yá dān wàn sān zhōu gāo zhōu fǔ huà zhōu guǎng xī bù zhèng sī suǒ shǔ wú zhōu fǔ zhī cāng wú téng cén xī róng sì xiàn jiē niú nǚ fēn
雷州、琼州二府,崖、儋、万三州,高州府化州,广西布政司所属梧州府之苍梧、藤、岑溪、容四县,皆牛、女分。
nǚ èr dù zhì wēi shí èr dù xuán xiāo zhī cì yě
女二度至危十二度,玄枵之次也。
shān dōng bù zhèng sī suǒ shǔ zhī jǐ nán fǔ lè ān dé bīn sān zhōu jiē wēi fēn
山东布政司所属之济南府乐安、德、滨三州,皆危分。
tài ān zhōu qīng zhōu fǔ jiē xū wēi fēn
泰安州、青州府,皆虚、危分。
lái zhōu fǔ jiāo zhōu dēng zhōu fǔ níng hǎi zhōu dōng chāng fǔ gāo táng zhōu jiē wēi fēn
莱州府胶州、登州府宁海州、东昌府高塘州,皆危分。
dōng píng zhōu zhī yáng gǔ dōng ē píng yīn sān xiàn běi píng bù zhèng sī suǒ shǔ zhī cāng zhōu jiē xū nǚ xū wēi fēn
东平州之阳谷、东阿、平阴三县,北平布政司所属之沧州,皆须、女、虚、危分。
wēi shí sān dù zhì kuí yí dù jū zī zhī cì yě
危十三度至奎一度,娵訾之次也。
hé nán bù zhèng sī suǒ shǔ zhī wèi huī zhāng dé huái qìng sān fǔ běi píng zhī dà míng fǔ kāi zhōu shān dōng dōng chāng zhī pú zhōu guǎn táo guān lín qīng sān xiàn dōng píng zhōu zhī wèn shàng shòu zhāng èr xiàn jiē shì bì fēn
河南布政司所属之卫辉、彰德、怀庆三府,北平之大名府开州,山东东昌之濮州,馆陶、冠、临清三县,东平州之汶上、寿张二县,皆室、壁分。
kuí èr dù zhì wèi sān dù jiàng lóu zhī cì yě
奎二度至胃三度,降娄之次也。
shān dōng jǐ níng fǔ zhī yǎn zhōu téng yì èr xiàn
山东济宁府之兖州滕、峄二县,
qīng zhōu fǔ zhī jǔ zhōu ān qiū zhū chéng méng yīn sān xiàn
青州府之莒州、安丘、诸城、蒙阴三县,
jǐ nán fǔ zhī yí zhōu
济南府之沂州,
zhí lì fèng yáng fǔ zhī sì pī èr zhōu
直隶凤阳府之泗、邳二州,
wǔ hé hóng huái yuǎn sān xiàn
五河、虹、怀远三县,
huái ān fǔ zhī hǎi zhōu
淮安府之海州,
táo yuán qīng hé shù yáng sān xiàn
桃源、清河、沭阳三县,
jiē kuí lóu fēn
皆奎、娄分。
wèi sì dù zhì bì liù dù dà liáng zhī cì yě
胃四度至毕六度,大梁之次也。
běi píng zhī zhēn dìng fǔ mǎo bì fēn
北平之真定府,昴、毕分。
dìng jì èr zhōu jiē mǎo fēn
定、冀二州,皆昴分。
jìn shēn zhào sān zhōu jiē bì fēn
晋、深、赵三州,皆毕分。
guǎng píng shùn dé èr fǔ jiē mǎo fēn
广平、顺德二府,皆昴分。
qí zhōu mǎo bì fēn
祁州,昴、毕分。
hé nán zhāng dé fǔ zhī cí zhōu shān dōng gāo táng zhōu zhī ēn xiàn shān xī bù zhèng sī suǒ shǔ zhī dà tóng fǔ yīng shuò hún yuán wèi sì zhōu jiē mǎo bì fēn
河南彰德府之磁州,山东高唐州之恩县,山西布政司所属之大同府应、朔、浑源、蔚四州,皆昴、毕分。
bì qī dù zhì jǐng bā dù shí shěn zhī cì yě
毕七度至井八度,实沈之次也。
shān xī zhī tài yuán fǔ shí xīn dài píng dìng bǎo dé kě lán liù zhōu píng yáng fǔ jiē cān fēn
山西之太原府石、忻、代、平定、保德、岢岚六州,平阳府,皆参分。
jiàng pú jí xí jiě huò liù zhōu jiē zī cān fēn
绛、蒲、吉、隰、解、霍六州皆觜、参分。
zé fén èr zhōu jiē cān fēn
泽、汾二州,皆参分。
lù qìn liáo sān zhōu jiē cān jǐng fēn
潞、沁、辽三州,皆参、井分。
jǐng jiǔ dù zhì liǔ sān dù chún shǒu zhī cì yě
井九度至柳三度,鹑首之次也。
shǎn xī bù zhèng sī suǒ shǔ zhī xī ān fǔ tóng huá qián yào bīn wǔ zhōu fèng xiáng fǔ lǒng zhōu yán ān fǔ fū suí dé jiā sān zhōu hàn zhōng fǔ jīn zhōu lín táo píng liáng èr fǔ jìng níng zhōu jiē jǐng guǐ fēn
陕西布政司所属之西安府同、华、干、耀、邠五州,凤翔府陇州,延安府鄜、绥德、葭三州,汉中府金州,临洮、平凉二府,静宁州,皆井、鬼分。
jīng zhōu guǐ fēn
泾州,鬼分。
qìng yáng fǔ níng zhōu gǒng chāng fǔ jiē huī qín sān zhōu jiē jǐng guǐ fēn
庆阳府宁州,巩昌府阶、徽、秦三州,皆井、鬼分。
sì chuān bù zhèng sī suǒ shǔ wéi mián zhōu zī fēn hé zhōu cān jǐng fēn yú jiē jǐng guǐ fēn
四川布政司所属惟绵州觜分,合州参、井分,余皆井、鬼分。
yún nán bù zhèng sī suǒ shǔ jiē jǐng guǐ fēn
云南布政司所属皆井、鬼分。
liǔ sì dù zhì zhāng shí wǔ dù chún huǒ zhī cì yě
柳四度至张十五度,鹑火之次也。
hé nán zhī hé nán fǔ shǎn zhōu jiē liǔ fēn
河南之河南府陕州,皆柳分。
nán yáng fǔ shān rǔ yù sān zhōu rǔ níng fǔ zhī xìn yáng luó shān èr xiàn kāi fēng fǔ zhī jūn xǔ èr zhōu shǎn xī xī ān fǔ zhī shāng xiàn huá zhōu zhī luò nán xiàn hú guǎng bù zhèng sī suǒ shǔ dé ān fǔ zhī suí zhōu xiāng yáng fǔ zhī jūn zhōu guāng huà xiàn jiē zhāng fēn
南阳府邓、汝、裕三州,汝宁府之信阳、罗山二县,开封府之均、许二州,陕西西安府之商县,华州之洛南县,湖广布政司所属德安府之随州,襄阳府之均州、光化县,皆张分。
zhāng shí liù dù zhì zhěn jiǔ dù chún wěi zhī cì yě
张十六度至轸九度,鹑尾之次也。
hú guǎng zhī wǔ chāng fǔ xīng guó zhōu jīng zhōu fǔ guī yí líng jīng mén sān zhōu huáng zhōu fǔ qí zhōu xiāng yáng dé ān èr fǔ ān lù miǎn yáng èr zhōu jiē yì zhěn fēn
湖广之武昌府兴国州,荆州府归、夷陵、荆门三州,黄州府蕲州,襄阳、德安二府,安陆、沔阳二州,皆翼、轸分。
cháng shā fǔ zhěn páng xiǎo xīng yuē cháng shā yīng qí de
长沙府轸旁小星曰长沙,应其地。
héng zhōu fǔ guì yáng zhōu yǒng zhōu fǔ quán dào èr zhōu yuè zhōu cháng dé èr fǔ lǐ zhōu chén zhōu fǔ yuán zhōu hàn yáng fǔ jìng chēn èr zhōu bǎo qìng fǔ wǔ gāng zhèn yuǎn èr zhōu jiē yì zhěn fēn
衡州府桂阳州,永州府全、道二州,岳州、常德二府,澧州,辰州府沅州,汉阳府靖、郴二州,宝庆府武冈、镇远二州,皆翼、轸分。
guǎng xī suǒ shǔ chú wú zhōu fǔ zhī cāng wú téng róng cén xī sì xiàn shǔ niú nǚ fēn yú jiē yì zhěn fēn
广西所属除梧州府之苍梧、藤、容、岑溪四县属牛、女分,余皆翼、轸分。
guǎng dōng zhī lián zhōu lián zhōu fǔ qīn zhōu sháo zhōu fǔ jiē yì zhěn fēn
广东之连州、廉州府钦州、韶州府,皆翼、轸分。
zhěn shí dù zhì dǐ yí dù shòu xīng zhī cì yě
轸十度至氐一度,寿星之次也。
hé nán zhī kāi fēng fǔ jiǎo gāng fēn
河南之开封府,角、亢分。
zhèng zhōu dǐ fēn
郑州,氐分。
chén zhōu gāng fēn
陈州,亢分。
rǔ níng fǔ guāng zhōu huái qìng fǔ zhī mèng jì yuán wēn sān xiàn zhí lì shòu zhōu zhī huò qiū xiàn jiē jiǎo gāng dǐ fēn
汝宁府光州,怀庆府之孟、济源、温三县,直隶寿州之霍丘县,皆角、亢、氐分。
dǐ èr dù zhì wěi èr dù dà huǒ zhī cì yě
氐二度至尾二度,大火之次也。
hé nán kāi fēng fǔ zhī qǐ tài kāng yí fēng lán yáng sì xiàn guī dé huī èr zhōu shān dōng zhī jǐ níng fǔ jiē fáng xīn fēn
河南开封府之杞、太康、仪封、兰阳四县,归德、睢二州,山东之济宁府,皆房、心分。
zhí lì fèng yáng fǔ zhī yǐng zhōu fáng fēn
直隶凤阳府之颍州,房分。
xú sù èr zhōu shòu zhōu zhī méng chéng xiàn yǐng zhōu zhī bó xiàn jiē fáng xīn fēn
徐、宿二州,寿州之蒙城县,颍州之亳县,皆房、心分。
wěi sān dù zhì dòu èr dù xī mù zhī cì yě
尾三度至斗二度,析木之次也。
běi píng zhī běi píng fǔ wěi jī fēn
北平之北平府,尾、箕分。
zhuō tōng jì sān zhōu jiē wěi fēn
涿、通、蓟三州,皆尾分。
bà zhōu bǎo dìng fǔ jiē wěi jī fēn
霸州、保定府,皆尾、箕分。
yì ān èr zhōu jiē wěi fēn
易、安二州,皆尾分。
hé jiān fǔ jǐng zhōu jiē wěi jī fēn
河间府、景州,皆尾、箕分。
yǒng píng fǔ wěi fēn
永平府,尾分。
luán zhōu wěi jī fēn
滦州,尾、箕分。
liáo dōng dōu zhǐ huī sī wěi jī fēn
辽东都指挥司,尾、箕分。
cháo xiǎn jī fēn
朝鲜,箕分。