wài guó èr
◎外国二
ān nán
○安南
ān nán gǔ jiāo zhǐ de
安南，古交阯地。
táng yǐ qián jiē lì zhōng guó
唐以前皆隶中国。
wǔ dài shí shǐ wèi tǔ rén qǔ chéng měi qiè jù
五代时，始为土人曲承美窃据。
sòng chū fēng dīng bù lǐng wèi jiāo zhǐ jùn wáng sān chuán wèi dà chén lí huán suǒ cuàn
宋初，封丁部领为交阯郡王，三传为大臣黎桓所篡。
lí shì yì sān chuán wèi dà chén li gōng yùn suǒ cuàn
黎氏亦三传为大臣李公蕴所篡。
lǐ shì bā chuán wú zi chuán qí xù chén rì jù
李氏八传，无子，传其婿陈日炬。
yuán shí lǚ pò qí guó
元时，屡破其国。
hóng wǔ yuán nián wáng rì kuǐ wén liáo yǒng zhōng dìng liǎng guǎng jiāng qiǎn shǐ nà kuǎn yǐ liáng wáng zài yún nán wèi guǒ
洪武元年，王日煃闻廖永忠定两广，将遣使纳款，以梁王在云南未果。
shí èr yuè tài zǔ mìng hàn yáng zhī fǔ yì jì zhāo yù zhī
十二月，太祖命汉阳知府易济招谕之。
rì kuǐ qiǎn shǎo zhōng dài fū tóng shí mǐn zhèng dà fu duàn tì lí ān shì děng fèng biǎo lái cháo gòng fāng wù
日煃遣少中大夫同时敏，正大夫段悌、黎安世等，奉表来朝，贡方物。
míng nián liù yuè dá jīng shī
明年六月达京师。
dì xǐ cì yàn mìng shì dú xué shì zhāng yǐ níng diǎn bù niú liàng wǎng fēng wèi ān nán guó wáng cì tuo niǔ tú jīn yín yìn
帝喜，赐宴，命侍读学士张以宁、典簿牛谅往封为安南国王，赐驼纽涂金银印。
zhào yuē zī ěr ān nán guó wáng chén rì kuǐ wéi nǎi zǔ fù shǒu jìng nán chuí chēng fān zhōng guó kè gōng chén zhí yǐ yǒng shì fēng
诏曰：“咨尔安南国王陈日煃，惟乃祖父，守境南陲，称藩中国，克恭臣职，以永世封。
zhèn hé tiān dì zhī líng sù qīng huá xià chí shū wǎng bào
朕荷天地之灵，肃清华夏，驰书往报。
qīng jí fèng biǎo chēng chén zhuān shǐ lái hè fǎ qián rén zhī xun ān xiá rǎng zhī mín
卿即奉表称臣，专使来贺，法前人之训，安遐壤之民。
juàn cí qín chéng shēn kě jiā shàng
眷兹勤诚，深可嘉尚。
shì yòng qiǎn shǐ jī yìn réng fēng ěr wèi ān nán guó wáng
是用遣使赍印，仍封尔为安南国王。
wū hū
于戏！
shì guǎng tóng rén sī xiào zhé wáng zhī shèng diǎn
视广同仁，思效哲王之盛典；
jué chāo wǔ děng bǐ chéng yì yè zhī yí fāng
爵超五等，俾承奕叶之遗芳。
yì mào lìng yóu yǒng wèi fān fǔ qīn zāi
益茂令猷，永为藩辅，钦哉。
cì rì kuǐ dà tǒng lì zhī jīn wén qǐ shā luó sì shí pǐ tóng shí mǐn yǐ xià jiē yǒu cì
”赐日煃《大统历》、织金文绮纱罗四十匹，同时敏以下皆有赐。
yǐ níng děng zhì rì kuǐ xiān zú zhí rì jiān sì wèi
以宁等至，日煃先卒，侄日熞嗣位。
qiǎn qí chén yuán rǔ liàng lái yíng qǐng gào yìn yǐ níng děng bù yú
遣其臣阮汝亮来迎，请诰印，以宁等不予。
rì jiān nǎi fù qiǎn dù shùn qīn děng qǐng mìng yú cháo yǐ níng zhù ān nán sì mìng
日熞乃复遣杜舜钦等请命于朝，以宁驻安南俟命。
shí ān nán zhàn chéng gòu bīng dì mìng hàn lín biān xiū luō fù rén bīng bù zhǔ shì zhāng fú yù lìng bà bīng liǎng guó jiē fèng zhào
时安南、占城构兵，帝命翰林编修罗复仁、兵部主事张福谕令罢兵，两国皆奉诏。
míng nián shùn qīn děng zhì gào āi
明年，舜钦等至告哀。
dì sù fú yù xī huá mén yǐn jiàn suì mìng biān xiū wáng lián wǎng jì fù bái jīn wǔ shí liǎng bó wǔ shí pǐ
帝素服御西华门引见，遂命编修王廉往祭，赙白金五十两、帛五十匹。
bié qiǎn lì bù zhǔ shì lín táng chén fēng rì jiān wèi wáng cì jīn yìn jí zhī jīn wén qǐ shā luó sì shí pǐ
别遣吏部主事林唐臣封日熞为王，赐金印及织金文绮纱罗四十匹。
lián jì xíng dì yǐ hàn mǎ yuán lì tóng zhù zhèn nán mán jué gōng shén wěi mìng lián jiù sì zhī
廉既行，帝以汉马援立铜柱镇南蛮，厥功甚伟，命廉就祀之。
xún bān kē jǔ zhào yú qí guó qiě yǐ gēng dìng yuè dú shén háo jí kuò qīng shā mò liǎng qiǎn guān zhào gào zhī
寻颁科举诏于其国，且以更定岳渎神号及廓清沙漠，两遣官诏告之。
rì jiān qiǎn shàng dài fū yuán jiān zhōng dài fū mò jì lóng xià dài fū lí yuán pǔ děng xiè ēn gòng fāng wù
日熞遣上大夫阮兼、中大夫莫季龙、下大夫黎元普等谢恩，贡方物。
jiān zú yú dào zhào cì qí wáng jí shǐ chén ér sòng jiān jiù guī guó
兼卒于道，诏赐其王及使臣，而送兼柩归国。
qǐng zhī fù rén děng hái yán què qí jìn bù shòu dì jiā zhī jiā cì jì lóng děng
顷之，复仁等还，言却其赆不受，帝嘉之，加赐季龙等。
sì nián chūn qiǎn shǐ gòng xiàng hè píng shā mò fù qiǎn shǐ suí yǐ níng děng lái cháo
四年春，遣使贡象，贺平沙漠，复遣使随以宁等来朝。
qí dōng rì jiān wèi bó fù shū míng bī sǐ
其冬，日熞为伯父叔明逼死。
shū míng jù zuì gòng xiàng jí fāng wù
叔明惧罪，贡象及方物。
yú nián zhì jīng lǐ guān jiàn shǔ biǎo fēi rì jiān míng jí de qí shí zhào què zhī
逾年至京，礼官见署表非日熞名，诘得其实，诏却之。
shū míng fù cháo gòng xiè zuì qiě qǐng fēng
叔明复朝贡谢罪，且请封。
qí shǐ zhě dǐ yán rì jiān shí bìng sǐ shū míng xùn bì yú wài wèi guó rén suǒ tuī
其使者抵言日熞实病死，叔明逊避于外，为国人所推。
dì mìng guó rén wèi rì jiān fú ér shū míng gū yǐ qián wáng yìn shì shì
帝命国人为日熞服，而叔明姑以前王印视事。
qī nián shū míng qiǎn shǐ xiè ēn zì chēng nián lǎo qǐ mìng dì tuān shè zhèng cóng zhī
七年，叔明遣使谢恩，自称年老，乞命弟煓摄政，从之。
tuān qiǎn shǐ xiè ēn qǐng gòng qī
煓遣使谢恩，请贡期。
zhào sān nián yī gòng xīn wáng shì jiàn
诏三年一贡，新王世见。
xún fù qiǎn shǐ gòng dì lìng suǒ sī yù què qiě dìng shǐ zhě wú guò sān sì rén gòng wù wú hòu
寻复遣使贡，帝令所司谕却，且定使者毋过三四人，贡物无厚。
shí nián tuān qīn zhàn chéng bài méi
十年，煓侵占城，败没。
dì wěi dài lì qiǎn shǐ gào āi mìng zhòng guān chén néng wǎng jì
弟炜代立，遣使告哀，命中官陈能往祭。
shí ān nán hù qiáng yù miè zhàn chéng fǎn zhì sàng bài
时安南怙强，欲灭占城，反致丧败。
dì qiǎn guān yù qián wáng shū míng wú gòu xìn yí huò yǐ shū míng shí zhǔ guó shì yě shū míng gòng fāng wù xiè zuì
帝遣官谕前王叔明毋构衅贻祸，以叔明实主国事也，叔明贡方物谢罪。
guǎng xī sī míng tǔ guān su ān nán fàn jìng ān nán yì su sī míng rǎo biān
广西思明土官诉安南犯境，安南亦诉思明扰边。
dì yí xí shù qí jiān kuáng zuì chì shǒu chén wù nà qí shǐ
帝移檄数其奸诳罪，敕守臣勿纳其使。
wěi jù qiǎn shǐ xiè zuì pín nián gòng yǎn shù jīn yín zǐ jīn pán huáng jīn jiǔ zūn xiàng mǎ zhī shǔ
炜惧，遣使谢罪，频年贡奄竖、金银、紫金盘、黄金酒尊、象马之属。
dì mìng zhù jiào yáng pán wǎng shǐ lìng kuì yún nán jūn xiǎng wěi jí shū wǔ qiān dàn yú lín ān
帝命助教杨盘往使，令馈云南军饷，炜即输五千石于临安。
èr shí yī nián dì fù mìng lǐ bù láng zhōng xíng wén wěi jī chì jí bì wǎng cì
二十一年，帝复命礼部郎中邢文伟赍敕及币往赐。
wěi qiǎn shǐ xiè fù jìn xiàng
炜遣使谢，复进象。
dì yǐ qí pín fán qiě gòng wù chǐ mìng réng sān suì yī gòng wú jìn xī xiàng
帝以其频烦，且贡物侈，命仍三岁一贡，毋进犀象。
shí guó xiāng lí jì máo qiè bǐng fèi qí zhǔ wěi xún shì zhī lì shū míng zǐ rì kūn kūn zhǔ guó shì réng jiǎ wěi míng rù gòng
时国相黎季牦窃柄，废其主炜，寻弑之，立叔明子日焜昆主国事，仍假炜名入贡。
cháo tíng bù zhī ér nà zhī yuè shù nián shǐ jué mìng guǎng xī shǒu chén jué qí shǐ
朝廷不知而纳之，越数年始觉，命广西守臣绝其使。
jì máo jù èr shí qī nián qiǎn shǐ yóu guǎng dōng rù gòng
季牦惧，二十七年遣使由广东入贡。
dì nù qiǎn yi jié zé què qí gòng
帝怒，遣宜诘责，却其贡。
jì máo yì jù míng nián fù guǐ cí rù gòng
季牦益惧，明年复诡词入贡。
dì suī è qí shì nì bù yù láo shī yuǎn zhēng nǎi nà zhī
帝虽恶其弑逆，不欲劳师远征，乃纳之。
dà jūn fāng tǎo lóng zhōu zhào zōng shòu mìng lǐ bù shàng shū rèn hēng tài yù shǐ yán zhèn zhí yù rì kūn wú zì yí
大军方讨龙州赵宗寿，命礼部尚书任亨泰、御史严震直谕日焜，毋自疑。
jì máo wén yán shāo zì ān
季牦闻言，稍自安。
dì yòu qiǎn xíng bù shàng shū yáng jìng yù lìng shū mǐ bā wàn dàn xiǎng lóng zhōu jūn
帝又遣刑部尚书杨靖谕令输米八万石，饷龙州军。
jì máo shū yī wàn dàn kuì jīn qiān liǎng yín èr wàn liǎng yán lóng zhōu lù dào xiǎn qǐng yùn zhì píng xiáng dòng
季牦输一万石，馈金千两、银二万两，言龙州陆道险，请运至凭祥洞。
jìng bù kě lìng shū èr wàn dàn yú tuó hǎi jiāng jiāng jù lóng zhōu zhǐ bàn rì
靖不可，令输二万石于沲海江，江距龙州止半日。
jìng yīn yán rì kūn nián yòu guó shì jiē jué jì máo fù zǐ nǎi gǎn guān wàng rú cǐ
靖因言：“日焜年幼，国事皆决季牦父子，乃敢观望如此。
shí dì yǐ zōng shòu nà kuǎn yí bīng zhēng xiàng wǔ zhū mán suì yù jìng lìng shū èr wàn dàn gěi jūn ér miǎn qí suǒ kuì jīn yín
”时帝以宗寿纳款，移兵征向武诸蛮，遂谕靖令输二万石给军，而免其所馈金银。
míng nián jì máo gào qián wáng shū míng zhī fù
明年，季牦告前王叔明之讣。
dì yǐ shū míng běn cuàn shì diào jì zé jiǎng luàn zhǐ bù xíng yí xí shǐ zhī zhī
帝以叔明本篡弑，吊祭则奖乱，止不行，移檄使知之。
sī míng tǔ guān huáng guǎng chéng yán zì yuán shè sī míng zǒng guǎn fǔ suǒ xiá zuǒ jiāng zhōu xiàn dōng shàng sī zhōu nán tóng zhù wèi jiè
思明土官黄广成言：“自元设思明总管府，所辖左江州县，东上思州，南铜柱为界。
yuán zhēng jiāo zhǐ qù tóng zhù bǎi lǐ lì yǒng píng zhài wàn hù fǔ qiǎn bīng shù shǒu lìng jiāo rén gěi qí jūn
元征交阯，去铜柱百里立永平寨万户府，遣兵戍守，令交人给其军。
yuán jì sāng luàn jiāo rén gōng pò yǒng píng yuè tóng zhù èr bǎi yú lǐ qīn duó sī míng suǒ shǔ qiū wēn rú áo qìng yuǎn yuān tuō děng wǔ xiàn de jìn yòu gào rèn shàng shū zhì yì sī míng dòng dēng de
元季丧乱，交人攻破永平，越铜柱二百余里，侵夺思明所属丘温、如嶅、庆远、渊、脱等五县地，近又告任尚书置驿思明洞登地。
chén cháng jù zòu méng qiǎn yáng shàng shū kān shí
我都将此情况上奏过朝廷，承蒙皇上派杨尚书来调查审核此事。
qǐ chì ān nán yǐ wǔ xiàn de hái chén réng huà tóng zhù wèi jiè
乞敕安南以五县地还臣，仍画铜柱为界。
dì mìng xíng rén chén chéng lǚ ràng wǎng yù jì máo zhí bù cóng
”帝命行人陈诚、吕让往谕，季牦执不从。
chéng zì wèi shū yù rì kūn jì máo yí shū zhēng qiě wèi rì kūn shū yí hù bù
诚自为书谕日焜，季牦贻书争，且为日焜书移户部。
chéng děng fù mìng dì zhī qí zhōng bù kěn hái nǎi yuē mán yí xiāng zhēng zì gǔ yǒu zhī
诚等复命，帝知其终不肯还，乃曰：“蛮夷相争，自古有之。
bǐ shì wán bì zhào huò gū sì zhī
彼恃顽，必召祸，姑俟之。
jiàn wén yuán nián jì máo shì rì kūn lì qí zi yóng
”建文元年，季牦弑日焜，立其子颙。
yòu shì yóng lì qí dì àn fāng zài qiǎng bǎo zhōng fù shì zhī
又弑颙，立其弟案，方在襁褓中，复弑之。
dà shā chén shì zōng zú ér zì lì gèng xìng míng wèi hú yī yuán míng qí zi cāng yuē hú wèi chū dì shùn yì hú gōng hòu tiě guó hào dà yú nián hào yuán shèng xún zì chēng tài shàng huáng chuán wèi cháo tíng bù zhī yě
大杀陈氏宗族而自立，更姓名为胡一元，名其子苍曰胡，谓出帝舜裔胡公后，僣国号大虞，年号元圣，寻自称太上皇，传位，朝廷不知也。
chéng zǔ jì chéng dà tǒng qiǎn guān yǐ jí wèi zhào gào qí guó
成祖既承大统，遣官以即位诏告其国。
yǒng lè yuán nián zì shǔ quán lǐ ān nán guó shì qiǎn shǐ fèng biǎo cháo gòng yán gāo huáng dì shí ān nán wáng rì kuǐ shuài xiān shū chéng bù xìng zǎo wáng hòu sì jué
永乐元年，自署权理安南国事，遣使奉表朝贡，言：“高皇帝时安南王日煃率先输诚，不幸早亡，后嗣绝。
chén chén shì shēng wèi zhòng suǒ tuī quán lǐ guó shì yú jīn sì nián
臣陈氏甥，为众所推，权理国事，于今四年。
wàng tiān ēn cì fēng jué chén yǒu sǐ wú èr
望天恩赐封爵，臣有死无二。
shì xià lǐ bù bù chén yí zhī qǐng qiǎn guān lián fǎng
”事下礼部，部臣疑之，请遣官廉访。
nǎi mìng xíng rén yáng bó děng jī chì yù qí péi chén fù lǎo fán chén shì jì sì zhī yǒu wú hú tuī dài zhī chéng wěi jù yǐ shí wén
乃命行人杨渤等赍敕谕其陪臣父老，凡陈氏继嗣之有无，胡推戴之诚伪，具以实闻。
lài shǐ zhě qiǎn hái fù mìng xíng rén lǚ ràng qiū zhì cì róng jǐn wén qǐ shā luó
赉使者遣还，复命行人吕让、丘智赐绒锦、文绮、纱罗。
jì ér shǐ suí bó děng hái jìn péi chén fù lǎo suǒ shàng biǎo rú suǒ yǐ kuáng dì zhě qǐ jí cì fēng jué
既而使随渤等还，进陪臣父老所上表，如所以诳帝者，乞即赐封爵。
dì nǎi mìng lǐ bù láng zhōng xià zhǐ shàn fēng wèi ān nán guó wáng
帝乃命礼部郎中夏止善封为安南国王。
qiǎn shǐ xiè ēn rán dì qí guó zhōng zì ruò yě
遣使谢恩，然帝其国中自若也。
sī míng suǒ xiá lù zhōu xī píng zhōu yǒng píng zhài wèi suǒ qīn duó dì yù lìng hái bù tīng
思明所辖禄州、西平州、永平寨为所侵夺，帝谕令还，不听。
zhàn chéng su ān nán qīn lüè zhào lìng xiū hǎo
占城诉安南侵掠，诏令修好。
yáng yán fèng mìng qīn lüè rú gù qiě shòu yìn zhāng bī wèi shǔ yòu yāo duó tiān cháo cì wù
阳言奉命，侵掠如故，且授印章逼为属，又邀夺天朝赐物。
dì è zhī fāng qiǎn guān qiè zé ér gù péi chén péi bó qí yì què gào nán yán chén zǔ fù jiē zhí zhèng dài fū sǐ guó shì
帝恶之，方遣官切责，而故陪臣裴伯耆诣阙告难，言：“臣祖父皆执政大夫，死国事。
chén mǔ chén shì jìn zú
臣母，陈氏近族。
gù chén yòu shì guó wáng guān wǔ pǐn hòu lì wǔ jié hóu chén kě zhēn wèi pí jiàng
故臣幼侍国王，官五品，后隶武节侯陈渴真为裨将。
hóng wǔ mò dài kě zhēn yù kòu dōng hǎi
洪武末，代渴真御寇东海。
ér zéi chén lí jì máo fù zǐ shì zhǔ cuàn wèi tú lù zhōng liáng miè zú zhě yǐ bǎi shí shù chén xiōng dì qī nú yì zāo hài
而贼臣黎季牦父子弑主篡位，屠戮忠良，灭族者以百十数，臣兄弟妻孥亦遭害。
qiǎn rén bǔ chén yù jiā zhū hǎi
遣人捕臣，欲加诛醢。
chén qì jūn dùn táo fú chǔ shān gǔ sī yì què tíng pī lì gān dǎn zhǎn zhuǎn shù nián shǐ dǔ tiān rì
臣弃军遁逃，伏处山谷，思诣阙庭，披沥肝胆，展转数年，始睹天日。
qiè wéi jì máo nǎi gù jīng lüè shǐ lí guó máo zhī zǐ shì shì chén shì dāo qiè chǒng róng jí qí zi cāng yì méng guì rèn
窃惟季牦乃故经略使黎国髦之子，世事陈氏，叨窃宠荣，及其子苍，亦蒙贵任。
yī dàn cuàn duó gèng xìng yì míng tiě hào gǎi yuán bù gōng cháo mìng
一旦篡夺，更姓易名，僣号改元，不恭朝命。
zhōng chén liáng shì jí shǒu tòng xīn yuàn xìng diào fá zhī shī lóng jì jué zhī yì dàng chú jiān xiōng fù lì chén shì hòu chén sǐ qiě bù xiǔ
忠臣良士疾首痛心，愿兴吊伐之师，隆继绝之义，荡除奸凶，复立陈氏后，臣死且不朽。
gǎn xiào shēn bāo xū zhī zhōng āi míng què xià wéi huáng dì chuí chá
敢效申包胥之忠，哀鸣阙下，惟皇帝垂察。
dì de zòu gǎn dòng mìng suǒ sī zhōu yǐ yī shí
”帝得奏感动，命所司周以衣食。
huì lǎo wō sòng chén tiān píng zhì yán chén tiān píng qián wáng rì xuǎn sūn wěng zi rì kuǐ dì yě
会老挝送陈天平至，言：“臣天平，前王日烜孙，奣子，日煃弟也。
lí zéi jǐn miè chén zú chén yuè zài wài zhōu huò miǎn
黎贼尽灭陈族，臣越在外州获免。
chén liáo zuǒ jī yú zhōng yì tuī chén wéi zhǔ yǐ tǎo zéi
臣僚佐激于忠义，推臣为主以讨贼。
fāng yì zhāo jūn zéi bīng jiàn pò cāng huáng chū zǒu cuàn fú yán gǔ wàn sǐ yī shēng de dá lǎo wō
方议招军，贼兵见迫，仓皇出走，窜伏岩谷，万死一生，得达老挝。
gōng wén huáng dì bì xià rù zhèng dà tǒng chén yǒu suǒ yī guī
恭闻皇帝陛下入正大统，臣有所依归。
pú fú wàn lǐ āi sù míng tíng
匍匐万里，哀诉明庭。
chén shì hòu yì zhǐ chén yī rén chén yǔ cǐ zéi bù gòng dài tiān
陈氏后裔止臣一人，臣与此贼不共戴天。
fú qí shèng cí chuí lián xùn fā liù shī yòng zhāng tiān tǎo
伏祈圣慈垂怜，迅发六师，用章天讨。
dì yì gǎn dòng mìng suǒ sī guǎn zhī
”帝益感动，命所司馆之。
fāng qiǎn shǐ hè zhèng dàn dì chū tiān píng shì zhī jiē cuò è xià bài yǒu qì zhě
方遣使贺正旦，帝出天平示之，皆错愕下拜，有泣者。
bó qí zé shǐ zhě yǐ dà yì huáng kǒng bù néng dá
伯耆责使者以大义，惶恐不能答。
dì yù shì chén fù zǐ bèi nì guǐ shén suǒ bù róng ér guó zhōng chén mín gòng wèi qī bì
帝谕侍臣：“父子悖逆，鬼神所不容，而国中臣民共为欺蔽。
yī guó jiē zuì rén yě zhèn wū néng róng
一国皆罪人也，朕乌能容。
sān nián mìng yù shǐ li qí xíng rén wáng shū jī chì zé lìng jù cuàn shì zhī shí yǐ wén
”三年命御史李琦、行人王枢赍敕责，令具篡弑之实以闻。
yún nán níng yuǎn zhōu fù su qīn duó qī zhài lüè qí xù nǚ
云南宁远州复诉侵夺七寨，掠其婿女。
qiǎn qí chén yuán jǐng zhēn cóng qí děng rù cháo xiè zuì dǐ yán wèi cháng tiě hào gǎi yuán qǐng yíng tiān píng guī fèng wéi zhǔ qiě tuì huán lù zhōu níng yuǎn de
遣其臣阮景真从琦等入朝谢罪抵言未尝僣号改元，请迎天平归，奉为主，且退还禄州、宁远地。
dì bù yú qí zhà xǔ zhī
帝不虞其诈，许之。
mìng xíng rén niè cōng jī chì wǎng yù yán guǒ yíng hái tiān píng shì yǐ jūn lǐ dāng jiàn ěr shàng gōng fēng yǐ dà jùn
命行人聂聪赍敕往谕，言：“果迎还天平，事以君礼，当建尔上公，封以大郡。
fù qiǎn jǐng zhēn cóng cōng děng hái bào yíng tiān píng
”复遣景真从聪等还报，迎天平。
cōng lì yán chéng kě xìn dì nǎi dōng tiān píng hái guó chì guǎng xī zuǒ yòu fù jiāng jūn huáng zhōng lǚ yì jiàng bīng wǔ qiān sòng zhī
聪力言诚可信，帝乃冬天平还国，敕广西左、右副将军黄中、吕毅将兵五千送之。
sì nián tiān píng bì cí dì hòu jiā lài chì fēng shùn huà jùn gōng jǐn shí suǒ shǔ zhōu xiàn
四年，天平陛辞，帝厚加赉，敕封顺化郡公，尽食所属州县。
sān yuè zhōng děng hù tiān píng rù jī líng guān jiāng zhì qín zhàn fú bīng yāo shā tiān píng zhōng děng bài hái
三月，中等护天平入鸡陵关，将至芹站，伏兵邀杀天平，中等败还。
dì dà nù zhào chéng guó gōng zhū néng děng móu jué yì tǎo zhī
帝大怒，召成国公朱能等谋，决意讨之。
qī yuè mìng néng pèi zhēng yí jiāng jūn yìn chōng zǒng bīng guān sì píng hóu mù shèng pèi zhēng yí fù jiāng jūn yìn wèi zuǒ fù jiāng jūn xīn chéng hóu zhāng fǔ wèi yòu fù jiāng jūn fēng chéng hóu li bīn yún yáng bó chén xù wèi zuǒ yòu cān jiāng dū shī nán zhēng
七月命能佩征夷将军印充总兵官，四平侯沐晟佩征夷副将军印为左副将军，新城侯张辅为右副将军，丰城侯李彬、云阳伯陈旭为左、右参将，督师南征。
néng zhì lóng zhōu bìng zú fǔ dài jiāng qí jūn
能至龙州病卒，辅代将其军。
rù ān nán pō lěi guān chuán xí shù yī yuán fù zǐ èr shí dà zuì yù guó rén yǐ fǔ lì chén shì zǐ sūn yì
入安南坡垒关，传檄数一元父子二十大罪，谕国人以辅立陈氏子孙意。
shī cì qín zhàn suì zào fú qiáo yú chāng jiāng yǐ jì
师次芹站，遂造浮桥于昌江以济。
qián fēng dǐ fù liáng jiāng běi jiā lín xiàn ér fǔ yóu qín zhàn xi qǔ tā dào zhì běi jiāng fǔ xīn fú xiàn dié shèng bīn jūn yì zì yún nán zhì bái hè nǎi qiǎn piào qí jiāng jūn zhū róng wǎng huì zhī
前锋抵富良江北嘉林县，而辅由芹站西取他道至北江府新福县，谍晟、彬军亦自云南至白鹤，乃遣骠骑将军朱荣往会之。
shí fǔ děng fēn dào jìn bīng suǒ zhì jiē kè
时辅等分道进兵，所至皆克。
zéi nǎi yuán jiāng shù shān zēng zhù tǔ chéng yú duō bāng ài chéng shān lián jiǔ bǎi yú lǐ dà fā jiāng běi mín èr bǎi yú wàn shǒu zhī
贼乃缘江树栅，增筑土城于多邦隘，城栅连九百余里，大发江北民二百余万守之。
zhū jiāng hǎi kǒu jiē xià mù zhuāng suǒ jū dōng dōu yán shǒu bèi shuǐ lù bīng hào qī bǎi wàn yù chí jiǔ yǐ lǎo guān jūn
诸江海口皆下木桩，所居东都，严守备，水陆兵号七百万，欲持久以老官军。
fǔ děng nǎi yí yíng sān dài zhōu gè zhāo shì jiāng kǒu zào zhàn jiàn
辅等乃移营三带州个招市江口，造战舰。
dì lǜ zéi huǎn shī yǐ dài zhàng lì chì fǔ děng bì yǐ míng nián chūn miè zéi
帝虑贼缓师以待瘴疠，敕辅等必以明年春灭贼。
shí èr yuè shèng cì táo jiāng běi àn yǔ duō bāng chéng duì lěi
十二月，晟次洮江北岸，与多邦城对垒。
fǔ qiǎn xù gōng táo jiāng zhōu zào fú qiáo jì shī suì jù dǐ chéng xià gōng bá zhī
辅遣旭攻洮江州，造浮桥济师，遂俱抵城下，攻拔之。
zéi suǒ shì wéi cǐ chéng jì pò dǎn liè
贼所恃惟此城，既破，胆裂。
dà jūn xún fù liáng jiāng nán xià suì dǎo dōng dōu
大军循富良江南下，遂捣东都。
zéi qì chéng zǒu dà jūn rù jù zhī báo xī dōu
贼弃城走，大军入据之，薄西都。
zéi dà shāo gōng shì jià zhōu rù hǎi
贼大烧宫室，驾舟入海。
jùn xiàn xiāng jì nà kuǎn kàng jù zhě zhé jī pò zhī
郡县相继纳款，抗拒者辄击破之。
shì mín shàng shū chén lí shì zuì è rì yǐ bǎi shù
士民上书陈黎氏罪恶，日以百数。
wǔ nián zhēng yuè dà pò jì máo yú mù wán jiāng xuān zhào fǎng qiú chén shì zǐ sūn
五年正月大破季牦于木丸江，宣诏访求陈氏子孙。
yú shì qí lǎo qiān yī bǎi èr shí yú rén yì jūn mén yán chén shì wèi lí zéi shā jǐn wú kě jì zhě
于是耆老千一百二十余人诣军门，言：“陈氏为黎贼杀尽，无可继者。
ān nán běn zhōng guó de qǐ réng rù zhí fāng tóng nèi jùn
安南本中国地，乞仍入职方，同内郡。
fǔ děng yǐ wén
”辅等以闻。
xún dà pò zéi yú fù liáng jiāng jì máo fù zǐ yǐ shù zhōu dùn qù
寻大破贼于富良江，季牦父子以数舟遁去。
zhū jūn shuǐ lù bìng zhuī cì chá lóng xiàn zhī jì máo zǒu yì ān suì xún jǔ jué jiāng zhuī zhì rì nán zhōu qí luō hǎi kǒu mìng liǔ shēng chū hǎi zhuī zhī
诸军水陆并追，次茶笼县，知季牦走乂安，遂循举厥江，追至日南州奇罗海口，命柳升出海追之。
zéi shù bài bù néng jūn
贼数败，不能军。
wǔ yuè huò jì máo jí wěi tài zǐ yú gāo wàng shān ān nán jǐn píng
五月获季牦及伪太子于高望山，安南尽平。
qún chén qǐng rú qí lǎo yán shè jùn xiàn
群臣请如耆老言，设郡县。
liù yuè shuò
六月朔，
zhào gào tiān xià
诏告天下，
gǎi ān nán wèi jiāo zhǐ
改安南为交阯，
shè sān sī yǐ dū du qiān shì lǚ yì zhǎng dū sī shì
设三司：以都督佥事吕毅掌都司事，
huáng zhōng fù zhī
黄中副之，
qián gōng bù shì láng zhāng xiǎn zōng fú jiàn bù zhèng sī zuǒ cān zhèng wáng píng wèi zuǒ yòu bù zhèng shǐ
前工部侍郎张显宗、福建布政司左参政王平为左、右布政使，
qián hé nán àn chá shǐ yuán you zhāng wèi àn chá shǐ
前河南按察使阮友彰为按察使，
péi bó qí shòu yòu cān yì
裴伯耆授右参议，
yòu mìng shàng shū huáng fú jiān zhǎng bù àn èr sī shì
又命尚书黄福兼掌布、按二司事。
shè jiāo zhōu běi jiāng liàng jiāng sān jiāng jiàn píng xīn ān jiàn chāng fèng huà qīng huà zhèn mán liàng shān xīn píng yǎn zhōu yì ān shùn huà shí wǔ fǔ fēn xiá sān shí liù zhōu yī bǎi bā shí yī xiàn
设交州、北江、谅江、三江、建平、新安、建昌、奉化、清化、镇蛮、谅山、新平、演州、乂安、顺化十五府，分辖三十六州，一百八十一县。
yòu shè tài yuán xuān huà jiā xīng guī huà guǎng wēi wǔ zhōu zhí lì bù zhèng sī fēn xiá èr shí jiǔ xiàn
又设太原、宣化、嘉兴、归化、广威五州，直隶布政司，分辖二十九县。
qí tā yào hài xián shè wèi suǒ kòng zhì zhī
其他要害，咸设卫所控制之。
nǎi chì yǒu sī chén shì zhū wáng bèi shì zhě xián yǔ zèng shì jiàn cí zhì zhǒng gè zhì sǎ sǎo èr shí hù
乃敕有司，陈氏诸王被弑者咸予赠谥，建祠治冢，各置洒扫二十户。
zōng zú bèi hài zhě zèng guān jūn mín sǐ wáng bào lù zhě yì mái zhī
宗族被害者赠官，军民死亡暴露者瘗埋之。
jū guān zhě réng qí jiù yǔ xīn chú zhě cān zhì
居官者仍其旧，与新除者参治。
lí shì kē zhèng yī qiè juān chú zāo xíng zhě xī fàng miǎn
黎氏苛政一切蠲除，遭刑者悉放免。
lǐ dài gāo nián shuò dé
礼待高年硕德。
guān guǎ gū dú wú gào zhě shè yǎng jì yuàn
鳏寡孤独无告者设养济院。
huái cái bào dé zhī yàn dūn qiǎn fù jīng
怀才抱德之彦敦遣赴京。
yòu zhào fǎng qiú shān lín yǐn yì míng jīng bó xué xián liáng fāng zhèng xiào dì lì tián cōng míng zhèng zhí lián néng gàn jì liàn dá lì shì jīng tōng shū suàn míng xí bīng fǎ jí róng mào kuí àn zhào yán biàn lì lǚ lì yǒng gǎn yīn yáng shù shù yī yào fāng mài zhū rén
又诏访求山林隐逸、明经博学、贤良方正、孝弟力田、聪明正直、廉能干济、练达吏事、精通书算、明习兵法及容貌魁岸、诏言便利、膂力勇敢、阴阳术数、医药方脉诸人，
xī yǐ lǐ dūn zhì
悉以礼敦致，
sòng jīng lù yòng
送京录用。
yú shì zhāng fǔ děng xiān hòu zòu jǔ jiǔ qiān yú rén
于是张辅等先后奏举九千余人。
jiǔ yuè jì máo cāng fù zǐ fú zhì què xià yǔ wěi jiàng xiàng hú dù děng xī shǔ lì
九月，黎季耑、黎苍父子被押送到朝廷，与伪将相胡杜等人一起交有关官员处理。
shè cāng dì wèi guó dài wáng chéng zi ruì suǒ sī gěi yī shí
赦苍弟卫国大王澄、子芮，所司给衣食。
liù nián liù yuè fǔ děng zhèn lǚ hái jīng shàng jiāo zhǐ dì tú dōng xī yī qiān qī bǎi liù shí lǐ nán běi èr qiān bā bǎi lǐ
六年六月，辅等振旅还京，上交阯地图，东西一千七百六十里，南北二千八百里。
ān fǔ rén mín sān bǎi yī shí èr wàn yǒu qí huò mán rén èr bǎi bā wàn qī qiān wǔ bǎi yǒu jī xiàng mǎ niú èr shí sān wàn wǔ qiān jiǔ bǎi yǒu jī mǐ sù yī qiān sān bǎi liù shí wàn dàn chuán bā qiān liù bǎi qī shí yú sōu jūn qì èr bǎi wǔ shí sān wàn jiǔ qiān bā bǎi
安抚人民三百一十二万有奇，获蛮人二百八万七千五百有奇，象、马、牛二十三万五千九百有奇，米粟一千三百六十万石，船八千六百七十余艘，军器二百五十三万九千八百。
yú shì dà xíng fēng shǎng fǔ jìn yīng guó gōng shèng qián guó gōng yú xù lài yǒu chà
于是大行封赏，辅进英国公，晟黔国公，余叙赉有差。
shí zhōng cháo suǒ zhì lì wu yǐ kuān hòu ji xīn zào ér mán rén zì yǐ fēi lèi shù xiāng jīng kǒng
时中朝所置吏，务以宽厚辑新造，而蛮人自以非类，数相惊恐。
chén shì gù guān jiǎn dìng zhě xiān jiàng jiāng qiǎn yì jīng shī xié qí dǎng chén xī gé táo qù yǔ huà zhōu wěi guān shān xī yuán shuài děng móu luàn
陈氏故官简定者，先降，将遣诣京师，偕其党陈希葛逃去，与化州伪官邓悉、阮帅等谋乱。
dìng nǎi tiě dà hào jì yuán xīng qìng guó yuē dà yuè
定乃僣大号，纪元兴庆，国曰大越。
chū mò yì ān huà zhōu shān zhōng cì dà jūn hái jí chū gōng pán tān xián zi guān è sān jiāng fǔ wǎng lái kǒng dào kòu jiāo zhōu jìn jìng
出没乂安、化州山中，伺大军还，即出攻盘滩咸子关，扼三江府往来孔道，寇交州近境。
cí lián wēi mán shàng hóng tiān táng yīng píng shí shì zhū zhōu xiàn jiē xiàng yìng shǒu jiāng lǚ chū tǎo jiē wú gōng
慈廉、威蛮、上洪、天堂、应平、石室诸州县皆向应，守将屡出讨，皆无功。
shì wén mìng mù shèng wèi zhēng yí jiāng jūn tǒng yún nán guì zhōu sì chuān jūn sì wàn rén yóu yún nán zhēng tǎo
事闻，命沐晟为征夷将军，统云南、贵州、四川军四万人，由云南征讨。
ér qiǎn shǐ jī chì zhāo xiáng zhě yǔ shì guān
而遣使赍敕招降者予世官。
zéi bù yīng shèng yǔ zhàn shēng jué jiāng dà bài lǚ yì jí cān zàn shàng shū liú jùn sǐ zhī
贼不应，晟与战生厥江，大败，吕毅及参赞尚书刘俊死之。
qī nián bài shū wén yì fā nán jī zhè jiāng jiāng xī fú jiàn hú guǎng guǎng dōng guǎng xī jūn sì wàn qī qiān rén cóng yīng guó gōng fǔ zhēng zhī
七年，败书闻，益发南畿、浙江、江西、福建、湖广、广东、广西军四万七千人，从英国公辅征之。
fǔ yǐ zéi fù jiāng hǎi bù lì lù shī nǎi zhù běi jiāng xiān yóu dà zào zhàn jiàn ér fǔ zhū zāo kòu bū bō zhě suì lián pò cí lián guǎng wēi zhū yíng shān
辅以贼负江海，不利陆师，乃驻北江仙游，大造战舰，而抚诸遭寇逋播者，遂连破慈廉、广威诸营栅。
zhēn qí dǎng shān jǐng yì è nán cè zhōu lú dù jiāng tài píng qiáo nǎi jìn jūn xián zi guān
侦其党邓景异扼南策州卢渡江太平桥，乃进军咸子关。
wěi jīn wú jiāng jūn yuán shì měi zhòng èr wàn duì àn lì zhài zhà liè chuán liù bǎi yú sōu shù zhuāng dōng nán yǐ gǎn bì
伪金吾将军阮世每众二万，对岸立寨栅，列船六百余艘，树桩东南以扞蔽。
shí bā yuè xī běi fēng jí fǔ dū chén xù zhū guǎng shù ràng fāng zhèng děng zhōu qí jìn pào shǐ biāo fā zhǎn shǒu sān qiān jí shēng qín wěi jiān mén jiāng jūn pān dī děng èr bǎi yú rén huò chuán sì bǎi yú sōu
时八月，西北风急，辅督陈旭、朱广、俞让、方政等舟齐进，炮矢飙发，斩首三千级，生擒伪监门将军潘低等二百余人，获船四百余艘。
suì jìn jī jǐng yì jǐng yì xiān zǒu nǎi dìng jiāo zhōu běi jiāng liàng jiāng xīn ān jiàn chāng zhèn mán zhū fǔ
遂进击景异，景异先走，乃定交州、北江、谅江、新安、建昌、镇蛮诸府。
zhuī pò jǐng yì tài píng hǎi kǒu huò qí dǎng fàn bì lì
追破景异太平海口，获其党范必栗。
shí yuán shuài děng tuī jiǎn dìng wèi tài shàng huáng bié lì chén jì kuò wèi dì jì yuán chóng guāng
时阮帅等推简定为太上皇，别立陈季扩为帝，纪元重光。
nǎi qiǎn shǐ zì chēng qián ān nán wáng sūn qiú fēng jué
乃遣使自称前安南王孙，求封爵。
fǔ huà zhǎn zhī yóu huáng jiāng ā jiāng dà ān hǎi kǒu zhì fú chéng jiāng zhuǎn rù shén tóu hǎi kǒu jǐn qù zéi suǒ shù zhuāng zhà
辅叱斩之，由黄江、阿江、大安海口至福成江，转入神投海口，尽去贼所树桩栅。
shí yú rì dǐ qīng huà shuǐ lù bì huì
十余日抵清化，水陆毕会。
dìng yǐ bēn yǎn zhōu jì kuò zǒu yì ān shuài jǐng yì děng yì sàn wáng
定已奔演州，季扩走乂安，帅、景异等亦散亡。
yú shì zhù jūn bǔ yú dǎng
于是驻军，捕余党。
dìng zǒu měi liáng xiàn jí lì zhà fǔ děng qióng zhuī jí zhī
定走美良县吉利栅，辅等穷追及之。
dìng zǒu rù shān dà suǒ bù dé suì wéi zhī bìng qí wěi jiàng xiàng chén xī gé yuán rǔ lì yuán yàn děng jù jiù qín
定走入山，大索不得，遂围之，并其伪将相陈希葛、阮汝励、阮晏等俱就擒。
xiān shì zéi dǎng yuán shī guì tiě wáng yǔ wěi jīn wú shàng jiàng jūn dù yuán cuò děng jù dōng cháo zhōu ān lǎo xiàn zhī yí yáng shè zhòng èr wàn yú rén
先是，贼党阮师桧僣王，与伪金吾上将军杜元措等据东潮州安老县之宜阳社，众二万余人。
bā nián zhēng yuè fǔ jìn jī zhī zhǎn shǒu sì qiān wǔ bǎi yú jí qín qí dǎng fàn zhī chén yuán qīng yuán rén zhù děng èr qiān yú rén xī zhǎn zhī zhù jīng guān
八年正月，辅进击之，斩首四千五百余级，擒其党范支、陈原卿、阮人柱等二千余人，悉斩之，筑京观。
fǔ jiāng bān shī yán jì kuò jí dǎng yuán shuài hú jù shān jǐng yì děng shàng zài yǎn zhōu jùn ān bī qīng huà
辅将班师，言：“季扩及党阮帅、胡具、邓景异等尚在演州、晙安，逼清化。
ér shān róng sāi shén tóu fú chéng jiāng kǒu jù qīng huà yào lù chū mò yì ān zhū chǔ
而邓熔塞神投福成江口，据清化要路，出没乂安诸处。
ruò zhū jūn jǐn hái kǒng mù shèng bīng shǎo bù dí
若诸军尽还，恐沐晟兵少不敌。
qǐng liú dū dū jiāng hào dōu zhǐ huī shù ràng huā yīng shī yòu děng jūn zuǒ shèng shǒu yù
请留都督江浩，都指挥俞让、花英、师祐等军，佐晟守御。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
wǔ yuè shèng zhuī jì kuò zhì yú jiāng zéi qì zhà dùn
五月，晟追季扩至虞江，贼弃栅遁。
zhuī zhì gǔ líng xiàn jí huì cháo líng zhǎng hǎi kǒu zhǎn shǒu sān qiān yú jí huò wěi jiāng jūn lí nòng
追至古灵县及会潮、灵长海口，斩首三千余级，获伪将军黎弄。
jì kuò dà cù fèng biǎo qǐ xiáng
季扩大蹙，奉表乞降。
dì xīn zhī qí zhà gū xǔ zhī zhào shòu jiāo zhǐ bù zhèng shǐ yuán shuài hú jù shān jǐng yì shān róng bìng dōu zhǐ huī chén yuán zūn yòu cān zhèng pān jì yòu àn chá fù shǐ
帝心知其诈，姑许之，诏授交阯布政使，阮帅、胡具、邓景异、邓熔并都指挥，陈原樽右参政，潘季祐按察副使。
zhào jì xià niàn zéi wú quān xīn jiǔ nián fù mìng fǔ dū jūn èr wàn sì qiān hé shèng jūn tǎo zhī
诏既下，念贼无悛心，九年复命辅督军二万四千，合晟军讨之。
zéi jù yuè cháng jiāng shù zhuāng sì shí yú zhàng liǎng yá zhì zhà èr sān lǐ liè chuán sān bǎi yú sōu shè fú shān yòu
贼据月常江，树桩四十余丈，两崖置栅二三里，列船三百余艘，设伏山右。
qiū fǔ shèng děng shuǐ lù bìng jìn yuán shuài hú jù shān jǐng yì shān jīn róng děng lái jù
秋，辅、晟等水陆并进，阮帅、胡具、邓景异、邓钅容等来拒。
fǔ lìng zhū guǎng děng lián jiàn bá zhuāng yǐ jìn zì lǜ fāng zhèng děng yǐ bù duì jiǎo qí fú bīng shuǐ lù jiā gōng
辅令朱广等连舰拔桩以进，自率方政等以步队剿其伏兵，水陆夹攻。
zéi dà bài shuài děng jiē sàn zǒu
贼大败，帅等皆散走。
shēng qín wěi jiāng jūn shān zōng jì lí dé yí yuán zhōng yuán xuān děng huò chuán bǎi èr shí sōu
生擒伪将军邓宗稷、黎德彝、阮忠、阮轩等，获船百二十艘。
fǔ nǎi dū shuǐ jūn jiǎo jì kuò wén shí shì fú ān zhū zhōu xiàn wěi lóng hǔ jiāng jūn lí ruǐ děng duàn ruì jiāng fú qiáo zǔ shēng jué jiāng jiāo zhōu hòu wèi dào lù suì wǎng zhēng zhī
辅乃督水军剿季扩，闻石室、福安诸州县伪龙虎将军黎蕊等断锐江浮桥阻生厥江交州后卫道路，遂往征之。
ruǐ jí fàn kāng lái jù ruǐ zhōng shǐ sǐ
蕊及范慷来拒，蕊中矢死。
zhǎn wěi jiāng jūn yuán tuó huò wěi jiāng jūn yáng rǔ méi fáng yù shǐ féng xī zhǎn shǒu qiān wǔ bǎi jí zhuī shā yú zéi dài jìn
斩伪将军阮陀，获伪将军杨汝梅、防御使冯翕，斩首千五百级，追杀余贼殆尽。
kāng jí dù gè dàn shān míng yuán sī jiān děng yì jiù qín
慷及杜个旦、邓明、阮思瑊等亦就擒。
shí nián fǔ dū fāng zhèng děng jī zéi zhōu yú shén tóu hǎi dà bài zhī qín wěi jiāng jūn chén lěi shān rǔ xì děng
十年，辅督方政等击贼舟于神投海，大败之，擒伪将军陈磊、邓汝戏等。
yuán shuài děng yuǎn dùn zhuī zhī bù jí
阮帅等远遁，追之不及。
fǔ jūn zhì yì ān tǔ huáng wěi shǎo bǎo pān jì yòu děng qǐng xiáng lǜ wěi guān shí qī rén shàng yè
辅军至乂安土黄，伪少保潘季祐等请降，率伪官十七人上谒。
fǔ chéng zhì shòu jì yòu àn chá fù shǐ shǔ yì ān fǔ shì
辅承制授季祐按察副使，署乂安府事。
yú shì wěi jiāng jūn guān chá ān fǔ zhāo tǎo zhū shǐ chén mǐn yuán shì qín chén quán xù chén quán mǐn děng xiāng jì jiàng
于是伪将军、观察、安抚、招讨诸使陈敏、阮士勤、陈全勖、陈全敏等相继降。
míng nián fǔ jí shèng hé jūn zhì shùn zhōu
明年，辅及晟合军至顺州。
yuán shuài děng shè fú ài zǐ jiāng ér jù kūn chuán shān xiǎn liè xiàng zhèn yíng dí
阮帅等设伏爱子江，而据昆传山险，列象阵迎敌。
zhū jūn dà pò zhī shēng qín wěi jiāng jūn pān jìng yuán xú děng wǔ shí liù rén zhuī zhì ài mǔ jiāng
诸军大破之，生擒伪将军潘径、阮徐等五十六人，追至爱母江。
zéi kuì sàn shān jīn róng dì wěi hóu tiě jí jiāng jūn pān lǔ pān qín děng jǐn jiàng
贼溃散，邓钅容弟伪侯铁及将军潘鲁、潘勤等尽降。
míng nián chūn jìn jūn zhèng hé
明年春，进军政和。
zéi shuài hú tòng jiàng yán wěi dà jiàng jūn jǐng yì lǜ dǎng lí chán děng qī bǎi rén táo xiān mán kūn pú zhà
贼帅胡同降，言伪大将军景异率党黎蟾等七百人逃暹蛮昆蒲栅。
suì jìn luō méng jiāng shě qí bù xíng bǐ zhì zéi yǐ dùn
遂进罗蒙江，舍骑步行，比至，贼已遁。
zhuī zhì huà pú nà zhà yòu dùn
追至叱蒲捺栅，又遁。
hūn yè xíng èr shí yú lǐ wén gēng gǔ shēng fǔ lǜ zhèng děng xián méi jí qū lí míng dǐ huà pú gàn zhà jiāng běi zéi yóu zhài nán àn
昏夜行二十余里，闻更鼓声，辅率政等衔枚疾趋，黎明抵叱蒲干栅，江北贼犹寨南岸。
guān jūn dù jiāng wéi zhī shǐ zhōng jǐng yì xié qín zhī
官军渡江围之，矢中景异胁，擒之。
róng jí dì yǔn wáng zǒu zhuī qín zhī jǐn huò qí zhòng
镕及弟𫟵亡走，追擒之，尽获其众。
bié jiāng zhū guǎng zhuī wěi dà jiàng jūn yuán shuài yú xiān mán dà sōu xiān rén guān zhū shān huò shuài jí jì kuò děng jiā shǔ
别将朱广追伪大将军阮帅于暹蛮，大搜暹人关诸山，获帅及季扩等家属。
shuài táo nán líng zhōu yī tǔ guān yuán chá huì
帅逃南灵州，依土官阮茶汇。
zhǐ huī xuē jù zhuī huò shuài zhǎn chá huì
指挥薛聚追击中抓获了阮帅，斩杀了阮茶汇。
chū shān róng zhī jiù zhí yě jì kuò táo yì ān zhú pái shān
初，邓镕之就执也，季扩逃乂安竹排山。
fǔ qiǎn dōu zhǐ huī shī yòu xí zhī zǒu lǎo wō
辅遣都指挥师祐袭之，走老挝。
yòu zhǒng qí hòu lǎo wō jù guān jūn lìn qí de qǐng zì fù yǐ xiàn
祐踵其后，老挝惧官军躏其地，请自缚以献。
fǔ xí suǒ zhī lìng yòu shēn rù kè sān guān dǐ jīn líng gè zéi dǎng jǐn bēn suì huò jì kuò jí qí dì wěi xiàng guó huān guó wáng jì zǎn tā zéi jǐn píng
辅檄索之，令祐深入，克三关，抵金陵个，贼党尽奔，遂获季扩及其弟伪相国驩国王季揝，他贼尽平。
míng nián èr yuè fǔ shèng děng bān shī rù jīng
明年二月，辅、晟等班师入京。
sì yuè fù mìng fǔ pèi zhēng yí jiāng jūn yìn chū zhèn
四月复命辅佩征夷将军印，出镇。
shí sì nián zhào hái
十四年召还。
míng nián mìng fēng chéng hóu li bīn dài zhèn
明年命丰城侯李彬代镇。
jiāo rén gù hǎo luàn
交人故好乱。
zhōng guān mǎ qí yǐ cǎi bàn zhì dà suǒ jìng nèi zhēn bǎo rén qíng sāo dòng jié xiá zhě gǔ shān zhī dà jūn fu hái jí bìng qǐ wéi luàn
中官马骐以采办至，大索境内珍宝，人情骚动，桀黠者鼓煽之，大军甫还，即并起为乱。
lù nà yuán zhēn shùn zhōu lí hé pān qiáng yǔ tǔ guān tóng zhī chén kě lùn pàn guān yuán zhāo qiān hù chén xiōng nán líng zhōu pàn guān yuán nǐ zuǒ píng zhī xiàn fàn bó gāo xiàn chéng wǔ wàn bǎi hù chén yǐ lǜ děng yī shí bìng fǎn
陆那阮贞，顺州黎核、潘强与土官同知陈可论、判官阮昭、千户陈忷、南灵州判官阮拟、左平知县范伯高、县丞武万、百户陈已律等一时并反。
bīn jiē qiǎn jiàng tǎo miè zhī ér fǎn zhě yóu bù zhǐ
彬皆遣将讨灭之，而反者犹不止。
é lè xún jiǎn lí lì sì máng gù zhī xuán chē mián zhī zǐ sān yì ān zhī fǔ pān liáo nán líng zhōu qiān hù chén shùn qìng yì ān wèi bǎi hù chén zhí chéng yì chéng jī zuò luàn
俄乐巡检黎利、四忙故知县车绵之子三、乂安知府潘僚、南灵州千户陈顺庆、乂安卫百户陈直诚，亦乘机作乱。
qí tā jiān guǐ
其他奸宄，
fàn ruǎn qǐ é lè
范软起俄乐，
wǔ gòng huáng rǔ qū qǐ jié jiāng
武贡、黄汝曲起偈江，
nóng wén lì qǐ qiū wēn
侬文历起丘温，
chén mù guǒ qǐ wǔ dìng
陈木果起武定，
yuán tè qǐ kuài zhōu
阮特起快州，
wú jù lái qǐ shàn shì
吴巨来起善誓，
zhèng gōng zhèng lí zhí qǐ tóng lì
郑公证、黎侄起同利，
táo qiáng qǐ shàn cái
陶强起善才，
dīng zōng lǎo qǐ dà wān
丁宗老起大湾，
fàn yù qǐ ān lǎo
范玉起安老，
jiē zì shǔ guān jué
皆自署官爵，
shā jiāng lì
杀将吏，
fén lú shè
焚庐舍。
yǒu yáng gōng yuán duō zhě jiē zì chēng wáng shǔ qí dǎng wéi wǔ tán xīng bāng yuán jiā wèi tài shī píng zhāng yǔ qún kòu xiāng yǐ ér pān liáo fàn yù yóu chāng jué
有杨恭、阮多者，皆自称王，署其党韦五、谭兴邦、阮嘉为太师、平章，与群寇相倚，而潘僚、范玉尤猖獗。
liáo zhě gù yì ān zhī fǔ jì yòu zi yě sì fù zhí bù kān mǎ qí nüè suì fǎn
僚者，故乂安知府季祐子也，嗣父职，不堪马骐虐，遂反。
tǔ guān zhǐ huī lù wén lǜ qiān hù chén tái děng cóng zhī
土官指挥路文律、千户陈苔等从之。
yù wèi tú shān sì sēng zì yán tiān jiàng yìn jiàn suì tiě chēng luó píng wáng jì yuán yǒng níng yǔ fàn shàn wú zhōng lí xíng táo chéng děng wéi luàn shǔ wèi xiàng guó sī kōng dà jiàng jūn gōng lüě chéng yì
玉为涂山寺僧，自言天降印剑，遂僣称罗平王，纪元永宁，与范善、吴中、黎行、陶承等为乱，署为相国、司空、大将军，攻掠城邑。
bīn dōng xī zhēng jiǎo rì bù xiá jǐ
彬东西征剿，日不暇给。
zhōng cháo yǐ zéi jiǔ wèi píng shí bā nián mìng róng chāng bó chén zhì wèi zuǒ cān jiāng zhù zhī
中朝以贼久未平，十八年命荣昌伯陈智为左参将，助之。
yòu jiàng chì zé bīn yuē pàn kòu pān liáo lí lì chē sān nóng wén lì děng qì jīn wèi huò bīng hé shí de xi mín hé shí de ān
又降敕责彬曰：“叛寇潘僚、黎利、车三、侬文历等迄今未获，兵何时得息，民何时得安。
xuān guǎng wèi fāng lüè sù zòu dàng píng
宣广为方略，速奏荡平。
bīn huáng kǒng dū zhū jiāng zhuī jiǎo
”彬皇恐，督诸将追剿。
míng nián qiū zéi xī pò miè wéi lí lì bù néng de
明年秋，贼悉破灭，惟黎利不能得。
lì chū shì chén jì kuò wèi jīn wú jiāng jūn hòu guī zhèng yòng wèi qīng huà fǔ é lè xiàn xún jiǎn yì yì bù dé zhì
利初仕陈季扩为金吾将军，后归正，用为清化府俄乐县巡检，邑邑不得志。
jí dà jūn hái suì fǎn tiě chēng píng dìng wáng yǐ dì shí wèi xiàng guó yǔ qí dǎng duàn mǎng fàn liǔ fàn yàn děng fàng bīng sì lüě
及大军还，遂反，僣称平定王，以弟石为相国，与其党段莽、范柳、范晏等放兵肆掠。
guān jūn tǎo zhī shēng qín yàn děng lì dùn qù
官军讨之，生擒晏等，利遁去。
jiǔ zhī chū jù kě lán zhà xíng jié
久之，出据可蓝栅行劫。
zhū jiāng fāng zhèng shī yòu jiǎo huò qí wěi jiāng jūn yuán gè lì děng lì táo nì lǎo wō
诸将方政、师祐剿获其伪将军阮个立等，利逃匿老挝。
jí zhèng děng hái lì qián chū shā yù jú xún jiǎn
及政等还，利潜出，杀玉局巡检。
yǐ fù chū lüè lěi jiāng měi zhuī jī zhé dùn qù
已，复出掠磊江，每追击辄遁去。
jí qún dào jǐn miè lì yì shēn nì
及群盗尽灭，利益深匿。
bīn zòu yán lì cuàn lǎo wō lǎo wō qǐng guān jūn wú rù dǎng jǐn fā suǒ bù bīng bǔ lì
彬奏言：“利窜老挝，老挝请官军毋入，党尽发所部兵捕利。
jīn jiǔ bù qiǎn qíng pǒ cè
今久不遣，情叵测。
dì yí lǎo wō nì zéi lìng bīn sòng qí shǐ chén zhì jīng jié wèn lǎo wō nǎi zhú lì
”帝疑老挝匿贼，令彬送其使臣至京诘问，老挝乃逐利。
èr shí nián chūn bīn zú zhào zhì dài bīn
二十年春，彬卒，诏智代彬。
èr shí yī nián zhì zhuī lì yú níng huà zhōu chē lái xiàn bài zhī lì fù yuǎn cuàn
二十一年，智追利于宁化州车来县，败之，利复远窜。
míng nián qiū zhì zòu lì chū táo lǎo wō hòu bèi zhú guī guī xiàn
明年秋，智奏利初逃老挝，后被逐归瑰县。
guān jūn jìn jī qí tóu mù fàn yǎng děng yǐ lǜ nán fù qiān liù bǎi rén jiàng lì suī qiú fǔ yuàn yǐ suǒ bù lái guī ér zhǐ é lè bù chū zào guó qì wèi yǐ bì dāng jìn bīng
官军进击，其头目范仰等已率男妇千六百人降，利虽求抚，愿以所部来归，而止俄乐不出，造国器未已，必当进兵。
zòu zhì huì rén zōng yǐ jiàn zuò dà shè tiān xià yīn chì zhì shàn fǔ zhī ér lì yǐ kòu chá lóng zhōu bài fāng zhèng jūn shā zhǐ huī wu yún
奏至，会仁宗以践阼大赦天下，因敕智善抚之，而利已寇茶笼州，败方政军，杀指挥伍云。
lì wèi pàn shí yǔ zhèn shǒu zhōng guān shān shòu shàn
利未叛时，与镇守中官山寿善。
zhì shì shòu hái cháo lì yán lì yǔ jǐ xiāng xìn jīn wǎng yù zhī bì lái guī
至是寿还朝，力言利与己相信，今往谕之，必来归。
dì yuē cǐ zéi jiǎo zhà ruò wéi suǒ dài zé qí shì yì chì bù yì zhì yě
帝曰：“此贼狡诈，若为所绐，则其势益炽，不易制也。
shòu kòu tóu yán rú chén wǎng yù ér lì bù lái chén dāng wàn sǐ
”寿叩头言：“如臣往谕，而利不来，臣当万死。
dì hàn zhī qiǎn shòu jī chì shòu lì qīng huà zhī fǔ wèi yù shèn zhì
”帝颔之，遣寿赍敕授利清化知府，慰谕甚至。
chì fu jiàng lì yǐ kòu qīng huà shā dōu zhǐ huī chén zhōng
敕甫降，利已寇清化，杀都指挥陈忠。
lì de chì wú jiàng yì jí jiè fǔ yú shǒu chén yáng yán sì qiū liáng fù guān ér kòu lüě bù yǐ
利得敕，无降意，即借抚愚守臣，佯言俟秋凉赴官，而寇掠不已。
shí hóng xī gǎi yuán zhù jiāng jūn yìn fēn bān biān jiāng zhì de zhēng yí fù jiāng jūn yìn yòu mìng ān píng bó lǐ níng wǎng zuǒ zhī
时洪熙改元，铸将军印分颁边将，智得征夷副将军印，又命安平伯李宁往佐之。
zhì sù wú jiāng lüè dàn zéi yīn jiè fǔ yǐ yú zhōng cháo qiě yǔ fāng zhèng wǔ suì dùn bīng bù jìn
智素无将略，惮贼，因借抚以愚中朝，且与方政迕，遂顿兵不进。
zéi yì wú suǒ jì zài wéi chá lóng zhì děng zuò shī bù jiù
贼益无所忌，再围茶笼，智等坐视不救。
yuè qī yuè chéng zhōng liáng jǐn xún àn yù shǐ yǐ wén zòu zhì ér rén zōng bēng
阅七月，城中粮尽，巡按御史以闻，奏至而仁宗崩。
xuān zōng chū jí wèi chì zé zhì jí sān sī guān
宣宗初即位，敕责智及三司官。
zhì děng bù wéi yì chá lóng suì xiàn zhī zhōu qín péng sǐ zhī
智等不为意，茶笼遂陷，知州琴彭死之。
shàng shū zhǎng bù àn èr sī chén qià yán lì suī qǐ xiáng nèi xié èr jì xiàn chá lóng fù jié yù má tǔ guān lǎo wō qiú zhǎng yǔ zhī tóng wù
尚书掌布按二司陈洽言：“利虽乞降，内携贰，既陷茶笼，复结玉麻土官、老挝酋长与之同恶。
shǐ yán sì qiū liáng jīn qiū yǐ guò fù yán yǔ cān zhèng liáng rǔ hù yǒu yuàn qǐ gǎi shòu chá lóng zhōu ér qiǎn nì dǎng pān liáo lù wén lǜ děng wǎng jiā xīng guǎng wēi zhū zhōu zhāo jí tú zhòng shì rì zī màn
始言俟秋凉，今秋已过，复言与参政梁汝笏有怨，乞改授茶笼州，而遣逆党潘僚、路文律等往嘉兴、广威诸州招集徒众，势日滋蔓。
qǐ mìng zǒng bīng zhě sù xíng jiǎo miè
乞命总兵者速行剿灭。
zòu shàng wèi jiàng chì qiè zé qī lái chūn píng zéi
”奏上，为降敕切责，期来春平贼。
zhì shǐ jù yǔ zhèng báo kě liú guān bài hái zhì chá lóng yòu bài
智始惧，与政薄可留关，败还，至茶笼又败。
zhèng yǒng ér guǎ móu zhì nuò ér duō jì sù bù xiāng néng ér shān shòu zhuān zhāo fǔ yōng bīng jùn ān bù jiù shì yǐ lǚ bài
政勇而寡谋，智懦而多忌，素不相能，而山寿专招抚，拥兵晙安不救，是以屡败。
xuān dé yuán nián chūn shì wén fù jiàng chì qiè zé
宣德元年春，事闻，复降敕切责。
shí qú kuí wèi píng ér xiǎo kòu fēng qǐ měi liú pān kě lì zhù nì xuān huà zhōu zhuāng tài yuán huáng ān děng jié yún nán níng yuǎn zhōu hóng yī zéi dà lüè
时渠魁未平，而小寇蜂起，美留潘可利助逆，宣化周庄、太原黄庵等结云南宁远州红衣贼大掠。
dì chì mù shèng jiǎo níng yuǎn yòu fā xī nán zhū wèi jūn wàn wǔ qiān nǔ shǒu sān qiān fù jiāo zhǐ qiě chì lǎo wō bù dé róng pàn rén
帝敕沐晟剿宁远，又发西南诸卫军万五千、弩手三千赴交阯，且敕老挝不得容叛人。
sì yuè mìng chéng shān hòu wáng tōng wèi zhēng yí jiāng jūn dū du mǎ yīng wèi cān jiāng wǎng tǎo lí lì
四月，命成山侯王通为征夷将军，都督马瑛为参将，往讨黎利。
xuē chén zhì fāng zhèng zhí chōng wéi shì guān
削陈智、方政职，充为事官。
tōng wèi zhì zéi fàn qīng huà
通未至，贼犯清化。
zhèng bù chū zhàn dōu zhǐ huī wáng yǎn jī bài zhī
政不出战，都指挥王演击败之。
zhào dà shè jiāo zhǐ zuì rén lí lì pān liáo jiàng yì shòu zhí
诏大赦交阯罪人，黎利、潘僚降亦授职；
tíng cǎi bàn jīn yín xiāng huò jì yǐ mǐ zéi ér zéi wú quān xīn
停采办金银、香货，冀以弭贼，而贼无悛心。
zhèng dū zhū jūn jìn tǎo lǐ ān jí dōu zhǐ huī yú zàn xiè fèng xuē jù zhū guǎng děng xiān bēn zhèng yóu cǐ bài jù zhé wéi shì guān lì gōng shú zuì
政督诸军进讨，李安及都指挥于瓒、谢凤、薛聚、朱广等先奔，政由此败，俱谪为事官，立功赎罪。
wèi jǐ zhì qiǎn dōu zhǐ huī yuán liàng jī zéi lí shàn yú guǎng wēi zhōu yù dù hé tǔ guān hé jiā kàng yán yǒu fú
未几，智遣都指挥袁亮击贼黎善于广威州，欲渡河，土官何加伉言有伏。
liàng bù cóng qiǎn zhǐ huī táo sēn qián fǔ děng dù hé zhōng fú bìng sǐ liàng yì bèi zhí
亮不从，遣指挥陶森、钱辅等渡河，中伏并死，亮亦被执。
shàn suì fēn bīng sān dào fàn jiāo zhōu qí gōng xià guān zhě wèi dū du chén jùn suǒ bài gōng biān jiāng xiǎo mén zhě wèi lǐ ān suǒ bài shàn yè zǒu
善遂分兵三道犯交州，其攻下关者为都督陈浚所败，攻边江小门者为李安所败，善夜走。
tōng wén zhī yì fēn bīng sān dào chū jī
通闻之，亦分兵三道出击。
mǎ yīng bài zéi qīng wēi zhì shí shì yǔ tōng huì jù zhì yīng píng níng qiáo
马瑛败贼清威，至石室与通会，俱至应平宁桥。
shì zú xíng ní zhù zhōng yù fú bīng dà bài
士卒行泥泞中，遇伏兵，大败。
shàng shū chén qià sǐ yān tōng yì zhōng xié hái
尚书陈洽死焉，通亦中胁还。
lì zài yì ān wén zhī gǔ xíng zhì qīng tán gōng běi jiāng jìn wéi dōng guān
利在乂安闻之，鼓行至清潭，攻北江，进围东关。
tōng sù wú zhàn gōng yǐ fù zhēn sǐ shì fēng
通素无战功，以父真死事封。
cháo tíng bù zhī qí yōng liè wù yòng zhī
朝廷不知其庸劣，误用之。
yī zhàn ér bài xīn dǎn jiē sàng jǔ dòng guāi zhāng bù fèng cháo mìng shàn gē qīng huà yǐ nán de yǔ zéi jǐn chè guān lì jūn mín huán dōng guān
一战而败，心胆皆丧，举动乖张，不奉朝命，擅割清化以南地予贼，尽撤官吏军民还东关。
wéi qīng huà zhī zhōu luō tōng bù cóng lì yí bīng gōng zhī bù xià
惟清化知州罗通不从，利移兵攻之不下。
zéi fēn bīng wàn rén wéi ài liú guān bǎi hù wàn cóng fèn jī nǎi tuì
贼分兵万人围隘留关，百户万琮奋击，乃退。
dì wén tōng bài dà hài mìng ān yuǎn hóu liǔ shēng wèi zǒng bīng guān bǎo dìng bó liáng míng fù zhī dū shī fù tǎo yòu mìng mù shèng wèi zhēng nán jiāng jūn xīng ān bó xú hēng xīn níng bó tán zhōng wèi zuǒ yòu fù jiāng jūn cóng yún nán jìn bīng liǎng jūn gòng qī wàn yú rén
帝闻通败，大骇，命安远侯柳升为总兵官，保定伯梁铭副之，督师赴讨，又命沐晟为征南将军，兴安伯徐亨、新宁伯谭忠为左、右副将军，从云南进兵，两军共七万余人。
fù chì tōng gù shǒu sì shēng
复敕通固守，俟升。
èr nián chūn lì fàn jiāo zhōu
二年春，利犯交州。
tōng yǔ zhàn zhǎn wěi tài jiàn lí mì jí tài wèi sī tú sī kōng děng guān huò shǒu jí wàn jì
通与战，斩伪太监黎秘及太尉、司徒、司空等官，获首级万计。
lì pò dǎn bēn dùn zhū jiāng qǐng chéng shì zhuī zhī tōng dòu liú sān rì
利破胆奔遁，诸将请乘势追之，通逗留三日。
zéi zhī qí qiè fù lì zhài jùn háo sì chū piāo lüè
贼知其怯，复立寨浚濠，四出剽掠。
sān yuè fù fā sān wàn sān qiān rén cóng liǔ shēng mù shèng zhēng tǎo
三月复发三万三千人，从柳升、沐晟征讨。
zéi fēn bīng wéi qiū wēn dōu zhǐ huī sūn jù lì jù zhī
贼分兵围丘温，都指挥孙聚力拒之。
xiān shì zéi yǐ chāng jiāng wèi dà jūn wǎng lái yào dào fā zhòng bā wàn yú rén lái gōng dōu zhǐ huī li rèn děng lì jù shā zéi shén zhòng
先是，贼以昌江为大军往来要道，发众八万余人来攻，都指挥李任等力拒，杀贼甚众。
yuè jiǔ yuè zhū jiāng guān wàng bù jiù zéi jù shēng dà jūn zhì gōng yì lì
阅九月，诸将观望不救，贼惧升大军至，攻益力。
xià sì yuè chéng xiàn rèn sǐ zhī
第二年夏天四月，昌江城失陷，都指挥李任战死。
shí zéi wéi jiāo zhōu jiǔ tōng bì chéng bù gǎn chū zéi yì yì zhī zhì shū qǐng hé
时贼围交州久，通闭城不敢出，贼益易之，致书请和。
tōng yù xǔ zhī jí zhòng yì àn chá shǐ yáng shí xí yuē fèng mìng tǎo zéi yǔ zhī hé ér shàn tuì shī hé yǐ táo zuì
通欲许之，集众议，按察使杨时习曰：“奉命讨贼，与之和，而擅退师，何以逃罪！
tōng nù lì shēng huà zhī zhòng bù gǎn yán suì yǐ lì shū wén
”通怒，厉声叱之，众不敢言，遂以利书闻。
shēng fèng mìng jiǔ sì zhū jūn jí jiǔ yuè shǐ dǐ ài liú guān
升奉命久，俟诸军集，九月始抵隘留关。
lì jì yǔ tōng yǒu chéng yán nǎi guǐ chēng chén shì yǒu hòu lǜ dà xiǎo tóu mù jù shū yì shēng jūn qǐ bà bīng lì chén shì yì
利既与通有成言，乃诡称陈氏有后，率大小头目具书诣升军，乞罢兵，立陈氏裔。
shēng bù qǐ fēng qiǎn shǐ zòu wén
升不启封，遣使奏闻。
wú hé shēng jìn báo dǎo mǎ pō xiàn mò hòu jūn xiāng jì jǐn mò
无何，升进薄倒马坡，陷殁，后军相继尽殁。
tōng wén jù shén dà jí jūn mín guān lì chū xià shào hé lì tán yǔ lì méng shì yuē tuì shī
通闻，惧甚，大集军民官吏，出下哨河，立坛与利盟誓，约退师。
suì qiǎn guān xié zéi shǐ fèng biǎo jí fāng wù jìn xiàn
遂遣官偕贼使奉表及方物进献。
mù shèng jūn zhì shuǐ wěi zào chuán jiāng jìn wén tōng yǐ yì hé yì yǐn tuì zéi chéng zhī dà bài
沐晟军至水尾，造船将进，闻通已议和，亦引退，贼乘之，大败。
hóng lú sì jìn zéi yǔ shēng shū lüè yán gāo huáng dì lóng fēi ān nán shǒu cháo gòng tè méng bāo shǎng xī yǐ yù zhāng
鸿胪寺进贼与升书，略言：“高皇帝龙飞，安南首朝贡，特蒙褒赏，锡以玉章。
hòu lí zéi cuàn shì tài zōng huáng dì xīng shī tǎo miè qiú chén shì zǐ sūn
后黎贼篡弑，太宗皇帝兴师讨灭，求陈氏子孙。
chén zú bì huò fāng yuǎn cuàn gù wú cóng fǎng qiú
陈族避祸方远窜，故无从访求。
jīn yǒu yí sì hào qián shēn lǎo wō èr shí nián běn guó rén mín bù wàng xiān wáng yí zé yǐ fǎng de zhī
今有遗嗣皓，潜身老挝二十年，本国人民不忘先王遗泽，已访得之。
tǎng méng zhuǎn dá fǔ chén xún tài zōng huáng dì jì jué míng zhào hái qí jué tǔ fěi dú chén shì yī zōng shí mán bāng yì wàn shēng mín zhī xìng
倘蒙转达黼宸，循太宗皇帝继绝明诏，还其爵土，匪独陈氏一宗，实蛮邦亿万生民之幸。
dì de shū hàn zhī
”帝得书颔之。
míng rì hào biǎo yì zhì chēng chén hào xiān wáng xǔ sān shì dí sūn qí cí yǔ lì shū lüè tóng
明日，皓表亦至，称“臣皓，先王暊三世嫡孙”，其词与利书略同。
dì xīn zhī qí zhà yù jiè cǐ xī bīng suì nà qí yán
帝心知其诈，欲借此息兵，遂纳其言。
chū dì sì wèi yǔ yáng shì qí yáng róng yǔ jiāo zhǐ shì jí yù qì zhī
初，帝嗣位，与杨士奇、杨荣语交阯事，即欲弃之。
zhì shì yǐ biǎo shì tíng chén yù yǐ bà bīng xī mín yì
至是，以表示廷臣，谕以罢兵息民意。
shì qí róng lì zàn zhī wéi jiǎn yì xià yuán jí bù kě
士奇、荣力赞之，惟蹇义、夏原吉不可。
rán dì yì yǐ jué tíng chén bù gǎn zhēng
然帝意已决，廷臣不敢争。
shí yī yuè shuò mìng lǐ bù zuǒ sì láng li qí gōng bù yòu shì láng luō rǔ jìng wèi zhèng shǐ yòu tōng zhèng huáng jì hóng lú qīng xú yǒng dá wèi fù shǐ jī zhào fǔ yù ān nán rén mín jǐn shè qí zuì yǔ zhī gēng xīn lìng jù chén shì hòu rén zhī shí yǐ wén
十一月朔，命礼部左寺郎李琦、工部右侍郎罗汝敬为正使，右通政黄骥、鸿胪卿徐永达为副使，赍诏抚谕安南人民，尽赦其罪，与之更新，令具陈氏后人之实以闻。
yīn chì lì yǐ xīng miè jì jué zhī yì bìng yù tōng jí sān sī guān jǐn chè jūn mín běi hái
因敕利以兴灭继绝之意，并谕通及三司官，尽撤军民北还。
zhào wèi zhì tōng yǐ qì jiāo zhǐ yóu lù lù hái guǎng xī zhōng guān shān shòu mǎ qí jí sān sī shǒu lìng yóu shuǐ lù hái qīn zhōu
诏未至，通已弃交阯，由陆路还广西，中官山寿、马骐及三司守令，由水路还钦州。
fán de hái zhě zhǐ bā wàn liù qiān rén wèi zéi suǒ shā jí jū liú zhě bù kě shèng jì
凡得还者止八万六千人，为贼所杀及拘留者不可胜计。
tiān xià jǔ jí tōng qì dì yāng mín ér dì bù nù yě
天下举疾通弃地殃民，而帝不怒也。
sān nián xià tōng děng zhì jīng wén wǔ zhū chén hé zòu qí zuì tíng jū jù fú nǎi yǔ chén zhì mǎ yīng fāng zhèng shān shòu mǎ qí jí bù zhèng shǐ yì qiān jù lùn sǐ xià yù jí qí jiā
三年夏，通等至京，文武诸臣合奏其罪，廷鞫具服，乃与陈智、马瑛、方政、山寿、马骐及布政使弋谦，俱论死下狱，籍其家。
dì zhōng bù zhū zhǎng xì dài jué ér yǐ
帝终不诛，长系待决而已。
qí zì nüè jī biàn zuì yóu zhòng ér qiān shí wú zuì jiē tóng lùn shí yì fēi zhī
骐恣虐激变，罪尤重，而谦实无罪，皆同论，时议非之。
tíng chén fù hé mù shèng xú hēng tán zhōng dòu liú jí sàng shī rǔ guó zuì dì bù wèn
廷臣复劾沐晟、徐亨、谭忠逗留及丧师辱国罪，帝不问。
qí děng hái cháo lì qiǎn shǐ fèng biǎo xiè ēn guǐ yán hào yú zhēng yuè wù gù chén shì zǐ sūn jué guó rén tuī lì shǒu qí guó jǐn sì cháo mìng
琦等还朝，利遣使奉表谢恩，诡言皓于正月物故，陈氏子孙绝，国人推利守其国，谨俟朝命。
dì yì zhī qí zhà bù yù jù fēng fù qiǎn rǔ jìng yǒng dá yù lì jí qí xià lìng fǎng chén shì bìng jǐn hái guān lì rén mín jí qí juàn shǔ
帝亦知其诈，不欲遽封，复遣汝敬、永达谕利及其下，令访陈氏，并尽还官吏人民及其眷属。
míng nián chūn rǔ jìng děng hái lì fù yán chén shì wú yí zhǒng qǐng bié mìng
明年春，汝敬等还，利复言陈氏无遗种，请别命。
yīn gòng fāng wù jí dài shēn jīn rén
因贡方物及代身金人。
yòu yán chén jiǔ suì nǚ zāo luàn lí sàn hòu zhī mǎ qí xié guī chōng gōng bì chén bù shèng ér nǚ sī mào mèi yǐ qǐng
又言：“臣九岁女遭乱离散，后知马骐携归充宫婢，臣不胜儿女私，冒昧以请。
dì xīn zhī chén shì jí yǒu hòu lì bì bù yán rán yǐ fēng lì wú míng fù mìng qí rǔ jìng chì yù zài fǎng qiě yǐ lì nǚ bìng sǐ gào zhī
”帝心知陈氏即有后，利必不言，然以封利无名，复命琦、汝敬敕谕再访，且以利女病死告之。
wǔ nián chūn qí děng hái lì qiǎn shǐ gòng jīn yín qì fāng wù fù shì cí jù zòu bìng jù tóu mù qí lǎo zòu qǐng lìng lì shè guó zhèng
五年春，琦等还，利遣使贡金银器方物，复饰词具奏，并具头目耆老奏请令利摄国政。
shǐ chén guī dì fù yǐ fǎng chén shì yì hái zhōng guó yí mín èr shì yù zhī cí bù shèn jiān
使臣归，帝复以访陈氏裔，还中国遗民二事谕之，词不甚坚。
míng nián xià lì qiǎn shǐ xiè zuì yǐ èr shì shì cí duì fù jìn tóu mù qí lǎo zòu réng wèi lì qǐ fēng
明年夏，利遣使谢罪，以二事饰词对，复进头目耆老奏，仍为利乞封。
dì nǎi xǔ zhī mìng lǐ bù yòu shì láng zhāng chang yòu tōng zhèng xú qí jī chì yìn mìng lì quán shǔ ān nán guó shì
帝乃许之，命礼部右侍郎章敞、右通政徐琦赍敕印，命利权署安南国事。
lì qiǎn shǐ jī biǎo jí jīn yín qì fāng wù suí chang děng rù gòng
利遣使赍表及金银器方物，随敞等入贡。
qī nián èr yuè dá jīng shī bǐ hái lì jí shǐ chén jiē yǒu cì
七年二月达京师，比还，利及使臣皆有赐。
míng nián bā yuè lái gòng mìng bīng bù shì láng xú qí děng yǔ qí shǐ xié xíng yù yǐ shùn tiān bǎo mín zhī dào
明年八月来贡，命兵部侍郎徐琦等与其使偕行，谕以顺天保民之道。
shì nián lì zú
是年，利卒。
lì suī shòu chì mìng qí jū guó chēng dì jì yuán shùn tiān jiàn dōng xi èr dōu fēn shí sān dào yuē shān nán jīng běi shān xī hǎi yáng ān bāng liàng shān tài yuán míng guāng liàng huà qīng huá jùn ān shùn huà guǎng nán
利虽受敕命，其居国称帝，纪元顺天，建东、西二都，分十三道：“曰山南、京北、山西、海阳、安邦、谅山、太原、，明光、谅化、清华、晙安、，顺化、广南。
gè shè chéng zhèng sī xiàn chá sī zǒng bīng shǐ sī nǐ zhōng guó sān sī
各设承政司、宪察司、总兵使司，拟中国三司。
dōng dōu zài jiāo zhōu fǔ xī dōu zài qīng huá fǔ
东都在交州府，西都在清华府。
zhì bǎi guān shè xué xiào yǐ jīng yì shī fù èr kē qǔ shì bīn bīn yǒu huá fēng yān
置百官，设学校，以经义、诗赋二科取士，彬彬有华风焉。
tiě wèi liù nián sī shì tài zǔ
僣位六年，私谥太祖。
zi lín jì lín yī míng lóng
子麟继，麟一名龙。
zì shì qí jūn zhǎng jiē yǒu èr míng yǐ yī míng zòu tiān cháo gòng xiàn bù jué rú cháng zhì
自是其君长皆有二名，以一名奏天朝，贡献不绝如常制。
lín qiǎn shǐ gào fù mìng shì láng zhāng chang xíng rén hóu jìn chì lín quán shǔ guó shì
麟遣使告讣，命侍郎章敞、行人侯琎敕麟权署国事。
míng nián qiǎn shǐ rù gòng xiè ēn
明年遣使入贡谢恩。
zhèng tǒng yuán nián sì yuè yǐ xuān zōng bīn tiān qiǎn shǐ jìn xiāng
正统元年四月以宣宗宾天，遣使进香。
yòu yǐ yīng zōng dēng jí jí zūn shàng tài huáng tài hòu huáng tài hòu wèi hào bìng qiǎn shǐ biǎo hè gòng fāng wù
又以英宗登极及尊上太皇太后、皇太后位号，并遣使表贺，贡方物。
rùn liù yuè fù gòng
闰六月复贡。
dì yǐ chén shì zōng zhī jì jué yù shǐ lín zhèng wèi xià tíng yì xián yǐ wéi yi
帝以陈氏宗支既绝，欲使麟正位，下廷议，咸以为宜。
nǎi mìng bīng bù yòu shì láng li yù zuǒ tōng zhèng lǐ hēng jī chì yìn fēng lín wèi ān nán guó wáng
乃命兵部右侍郎李郁、左通政李亨赍敕印，封麟为安南国王。
míng nián qiǎn shǐ rù gòng xiè ēn
明年遣使入贡谢恩。
shí ān nán sī láng zhōu tǔ guān gōng lüě guǎng xī ān píng sī líng èr zhōu jù èr tóng èr shí yī cūn
时安南思郎州土官攻掠广西安平、思陵二州，据二峒二十一村。
dì mìng jǐ shì zhōng tāng nài xíng rén gāo yín chì lín hái qīn dì
帝命给事中汤鼐、行人高寅敕麟还侵地。
lín fèng mìng qiǎn shǐ xiè zuì ér su ān píng sī líng tǔ guān qīn lüè sī láng
麟奉命，遣使谢罪，而诉安平、思陵土官侵掠思郎。
dì lìng shǒu chén yán chì
帝令守臣严饬。
qī nián ān nán gòng shǐ hái lìng jī pí biàn guān fú jīn zhī xí yī cì qí wáng
七年，安南贡使还，令赍皮弁冠服、金织袭衣赐其王。
shì suì lín zú sī shì tài zōng
是岁，麟卒，私谥太宗。
gǎi yuán èr shào píng liù nián dà bǎo sān nián
改元二：绍平六年，大宝三年。
zi jùn jì yī míng jī lóng qiǎn shǐ gào fù
黎麟的儿子黎浚即位。黎浚又名黎基隆，派使者向明朝廷告丧。
mìng guāng lù shǎo qīng sòng jié bīng kē dū jǐ shì zhōng xuē qiān chí jié cè fēng wèi guó wáng
命光禄少卿宋杰、兵科都给事中薛谦持节册封为国王。
jùn qiǎn jiàng qīn zhàn chéng duó xīn zhōu gǎng lǔ qí wáng mó hē bēn gāi yǐ guī
浚遣将侵占城，夺新州港，掳其王摩诃贲该以归。
dì wèi lì xīn wáng mó hē guì lái chì ān nán shǐ yù jùn guī qí gù wáng
帝为立新王摩诃贵来，敕安南使，谕浚归其故王。
jùn bù fèng zhào qīn lüè rén kǒu zhì sān wàn sān qiān yú zhàn chéng rù su
浚不奉诏，侵掠人口至三万三千余，占城入诉。
jǐng tài yuán nián cì chì jiè jùn qì bù fèng zhào
景泰元年赐敕戒浚，迄不奉诏。
sì nián qiǎn shǐ hè cè lì huáng tài zǐ
四年遣使贺册立皇太子。
tiān shùn yuán nián qiǎn shǐ rù gòng qǐ cì gǔn miǎn rú cháo xiǎn lì bù cóng
天顺元年遣使入贡，乞赐衮冕，如朝鲜例，不从。
qí shǐ zhě qǐ yǐ tǔ wù yì shū jí yào cái cóng zhī
其使者乞以土物易书籍、药材，从之。
èr nián qiǎn shǐ hè yīng zōng fù bì
二年遣使贺英宗复辟。
sān nián shí yuè qí shù xiōng liàng shān wáng cóng shì zhī ér zì lì
三年十月，其庶兄谅山王琮弑之而自立。
jùn gǎi yuán èr dà lì shí yī nián yán níng liù nián
浚改元二：大利十一年，延宁六年。
sī shì rén zōng
私谥仁宗。
cóng yī míng yí mín cuàn wèi jiǔ yuè gǎi yuán tiān yǔ wèi guó rén suǒ zhū biǎn lì dé hóu yǐ jùn dì hào jì
琮，一名宜民，篡位九月，改元天与，为国人所诛，贬厉德侯，以浚弟灏继。
hào yī míng sī chéng
灏，一名思诚。
chū cóng shì jùn yǐ yóu hú nì sǐ zòu
初，琮弑浚，以游湖溺死奏。
tiān cháo bù zhī jiāng qiǎn guān diào jì
天朝不知，将遣官吊祭。
cóng kǒng tiān shǐ zhì jué qí qíng yán lǐ bù diào ruò bù gǎn fán tiān shǐ dì jí yǐ zhī
琮恐天使至觉其情，言礼不吊溺，不敢烦天使，帝即已之。
shǐ zhě yán jùn wú zi qǐng fēng cóng
使者言浚无子，请封琮。
mìng tōng zhèng cān yì yǐn mín lǐ kē jǐ shì zhōng wáng yù wǎng fēng
命通政参议尹旻、礼科给事中王豫往封。
wèi rù jìng wén cóng yǐ zhū hào sì wèi jí què hái
未入境，闻琮已诛，灏嗣位，即却还。
hào lián qiǎn shǐ cháo gòng qǐng fēng lǐ guān yí qí zhà qǐng mìng guǎng xī shǒu chén hé shí zòu qǐng cóng zhī
灏连遣使朝贡请封，礼官疑其诈，请命广西守臣核实奏请，从之。
shǐ chén yán lǐ shēng yǒu fēng sǐ yǒu jì
使臣言：“礼，生有封，死有祭。
jīn jùn sǐ jì bái qǐng cì jì
今浚死既白，请赐祭。
nǎi mìng xíng rén wǎng jì
”乃命行人往祭。
liù nián èr yuè mìng shì dú xué shì qián pǔ jǐ shì zhōng wáng yù fēng hào wèi guó wáng
六年二月命侍读学士钱溥、给事中王豫封灏为国王。
xiàn zōng jiàn zuò mìng shàng bǎo qīng lìng xìn xíng rén shào zhèn cì wáng jí fēi cǎi bì
宪宗践阼，命尚宝卿凌信、行人邵震赐王及妃彩币。
hào qiǎn shǐ lái gòng yīn qǐng miǎn fú bù cóng dàn cì pí biàn guān fú jí shā mào xī dài
灏遣使来贡，因请冕服，不从，但赐皮弁冠服及纱帽犀带。
chéng huà yuán nián bā yuè yǐ yīng zōng bīn tiān qiǎn shǐ jìn xiāng mìng fù yù líng xíng lǐ
成化元年八月以英宗宾天，遣使进香，命赴裕陵行礼。
hào xióng jié zì fù guó fù bīng qiáng zhé zuò dà
灏雄桀，自负国富兵强，辄坐大。
sì nián qīn jù guǎng xī píng xiáng
四年侵据广西凭祥。
dì wén mìng shǒu chén jǐn bèi zhī
帝闻，命守臣谨备之。
qī nián pò zhàn chéng zhí qí wáng pán luō chá quán yú sān nián yòu pò zhī zhí qí wáng pán luō chá yuè suì gǎi qí guó wèi jiāo nán zhōu shè bīng shù shǒu
七年破占城，执其王盘罗茶全，逾三年又破之，执其王盘罗茶悦，遂改其国为交南州，设兵戍守。
ān nán gòng dào gù yóu guǎng xī
安南贡道，故由广西。
shí yún nán zhèn shǒu zhōng guān qián néng tān zì qiǎn zhǐ huī guō jǐng jī chì qǔ qí huò
时云南镇守中官钱能贪恣，遣指挥郭景赍敕取其货。
hào sù yù kuī yún nán suì yǐ jiè sòng guǎng xī lóng zhōu zuì rén wèi cí suí jǐng jiǎ dào yún nán rù jīng suǒ fu liù bǎi yú qiě fā bīng jì qí hòu yún nán dà rǎo
灏素欲窥云南，遂以解送广西龙州罪人为词，随景假道云南入京，索夫六百余，且发兵继其后，云南大扰。
bīng bù yán yún nán fēi gòng dào lóng zhōu zuì rén yi jiě guǎng xī bù bì fù jīng
兵部言云南非贡道，龙州罪人宜解广西，不必赴京。
nǎi lìng shǒu chén xí yù qiě yán biān bèi
乃令守臣檄谕，且严边备。
hào jì dé píng xiáng miè zhàn chéng suì qīn guǎng dōng qióng léi dào zhū chí
灏既得凭祥，灭占城，遂侵广东琼、雷，盗珠池。
guǎng xī zhī lóng zhōu yòu píng yún nán zhī lín ān guǎng nán zhèn ān yì shù gào jǐng
广西之龙州、右平，云南之临安、广南、镇安，亦数告警。
zhào shǒu chén jí zhī zhé guǐ cí duì
诏守臣诘之，辄诡词对。
miào táng wu gū xī suī lǚ jiàng chì yù wú lì cí
庙堂务姑息，虽屡降敕谕，无厉词。
hào yì wán wǔ wú wèi jì yán zhàn chéng wáng pán luō chá quán qīn huà zhōu dào wèi qí dì pán luō chá yuè suǒ shì yīn zì lì
灏益玩侮无畏忌，言：“占城王盘罗茶全侵化州道，为其弟盘罗茶悦所弑，因自立。
jí jiāng shòu fēng yòu wèi zi chá zhì tái suǒ shì
及将受封，又为子茶质苔所弑。
qí guó zì luàn fēi chén hào zuì
其国自乱，非臣灏罪。
zhōng cháo zhī qí zhà bù néng jí dàn quàn lìng hái qí tǔ yǔ
”中朝知其诈，不能诘，但劝令还其土宇。
hào zòu yán zhàn chéng fēi wò rǎng jiā xiān jī zhù yě jué sāng má shān wú jīn bǎo zhī shōu hǎi fá yú yán zhī lì zhǐ chǎn xiàng yá xī jiǎo wū mù chén xiāng
灏奏言：“占城非沃壤，家鲜积贮，野绝桑麻，山无金宝之收，海乏鱼盐之利，止产象牙、犀角、乌木、沉香。
de qí de bù kě jū de qí mín bù kě shǐ de qí huò bù zú fù cǐ chén bù qīn duó zhàn chéng gù yě
得其地不可居，得其民不可使，得其货不足富，此臣不侵夺占城故也。
míng zhào lìng chén fù qí tǔ yǔ qǐ qiǎn cháo shǐ shēn huà jiāo qí bǐ liǎng guó biān chuí xiū xī chén bù shèng zhì yuàn
明诏令臣复其土宇，乞遣朝使申画郊圻，俾两国边陲休息，臣不胜至愿。
shí zhàn chéng jiǔ wèi suǒ jù ér qí cí dàn rú cǐ
”时占城久为所据，而其词诞如此。
xiān shì ān nán rù gòng duō xié sī wù dào píng xiáng lóng zhōu fá rén zhuǎn yùn zhé xìng chóu xìn
先是，安南入贡，多携私物，道凭祥、龙州，乏人转运，辄兴仇衅。
huì qiǎn shǐ hè cè lì huáng tài zǐ yǒu zhào jìn chì zhī
会遣使贺册立皇太子，有诏禁饬之。
shí wǔ nián dōng hào qiǎn bīng bā bǎi yú rén yuè yún nán méng zì jiè shēng yán bǔ dào shàn jié yíng zhù shì yǐ jū
十五年冬，灏遣兵八百余人，越云南蒙自界，声言捕盗，擅结营筑室以居。
shǒu chén lì zhǐ zhī shǐ tuì
守臣力止之，始退。
hào jì pò zhàn chéng zhì yì yì guǎng qīn dū bīng jiǔ wàn kāi shān wèi sān dào gōng pò āi láo qīn lǎo wō fù dà pò zhī shā xuān wèi dāo bǎn yā lán zhǎng fù zǐ sān rén qí jì zǐ pà yā sài zǒu bā bǎi yǐ miǎn
灏既破占城，志意益广，亲督兵九万，开山为三道，攻破哀牢，侵老挝，复大破之，杀宣慰刀板雅、兰、掌父子三人，其季子怕雅赛走八百以免。
hào fù jī liáng liàn bīng bān wěi chì yú chē lǐ zhēng qí bīng hé gōng bā bǎi
灏复积粮练兵，颁伪敕于车里，征其兵合攻八百。
jiàng shì bào sǐ zhě shù qiān xián yán wèi léi tíng suǒ jī
将士暴死者数千，咸言为雷霆所击。
bā bǎi nǎi è qí guī lù xí shā wàn yú rén hào shǐ yǐn hái
八百乃遏其归路，袭杀万余人，灏始引还。
dì xià tíng yì qǐng lìng guǎng xī bù zhèng sī xí hào liǎn bīng yún nán liǎng guǎng shǒu chén jiè biān bèi ér yǐ
帝下廷议，请令广西布政司檄灏敛兵，云南、两广守臣戒边备而已。
jì ér hào yán wèi qīn lǎo wō qiě bù zhī bā bǎi jiāng yǔ hé zài yǔ shén kuáng dàn
既而灏言未侵老挝，且不知八百疆宇何在，语甚诳诞。
dì fù wèi yù zhī qì bù fèng mìng
帝复慰谕之，迄不奉命。
shí qī nián qiū mǎn là jiā yì yǐ bèi qīn gào dì chì shǐ yù lìng mù lín bǎo guó
十七年秋，满剌加亦以被侵告，帝敕使谕令睦邻保国。
wèi jǐ shǐ chén rù gòng qǐng rú xiān luó zhǎo wā lì cì guàn dài
未几，使臣入贡，请如暹罗、爪哇例赐冠带。
xǔ zhī bù wéi lì
许之，不为例。
xiào zōng jiàn zuò mìng shì dú liú jiǎn zhào yù qí guó
孝宗践阼，命侍读刘戬诏谕其国。
qí shǐ chén lái gòng yǐ dà sàng miǎn yǐn zòu
其使臣来贡，以大丧免引奏。
hóng zhì sān nián shí zhàn chéng wáng gǔ lái yǐ tiān cháo lì de hái guó fù su ān nán jiàn qīn
弘治三年，时占城王古来以天朝力得还国，复诉安南见侵。
bīng bù shàng shū mǎ wén shēng zhào ān nán shǐ chén yuē guī yù ěr zhǔ gè bǎo jiāng tǔ xiǎng tài píng
兵部尚书马文升召安南使臣曰：“归谕尔主，各保疆土享太平。
bù rán cháo tíng yī dàn hè rán zhèn nù tiān bīng yā jìng rú yǒng lè cháo shì ěr zhǔ dé wú huǐ hu
不然，朝廷一旦赫然震怒，天兵压境，如永乐朝事，尔主得无悔乎？
ān nán zì shì yǒu suǒ wèi
”安南自是有所畏。
shí nián hào zú sī shì shèng zōng
十年，灏卒，私谥圣宗。
qí gǎi yuán èr guāng shùn shí nián hóng dé èr shí bā nián
其改元二：光顺十年，洪德二十八年。
zi huī jì yī míng chēng qiǎn shǐ gào fù mìng xíng rén xú yù wǎng jì
子晖继，一名鏳，遣使告讣，命行人徐钰往祭。
xún cì huī pí biàn fú jīn xī dài
寻赐晖皮弁服、金犀带。
qí shǐ chén yán guó zhǔ shòu wáng fēng cì fú yǔ chén xià wú bié qǐ gǎi cì
其使臣言，国主受王封，赐服与臣下无别，乞改赐。
lǐ guān yán ān nán míng wéi wáng shí zhōng guó chén yě
礼官言：“安南名为王，实中国臣也。
sì wáng xīn lì bì cì pí biàn guān fú shǐ bù shī zhǔ zǎi yī guó zhī zūn yòu cì yī pǐn cháng fú bǐ bù wàng chén shì zhōng guó zhī yì
嗣王新立，必赐皮弁冠服，使不失主宰一国之尊，又赐一品常服，俾不忘臣事中国之义。
jīn suǒ qǐng wěn luàn zǔ zhì bù kě xǔ
今所请，紊乱祖制，不可许。
rán cǐ fēi shǐ chén zuì nǎi tōng shì zhě dǎo zhī wàng zòu ān chéng
然此非使臣罪，乃通事者导之妄奏，安惩。
dì tè yòu zhī
”帝特宥之。
shí qī nián huī zú sī shì xiàn zōng qí gǎi yuán yuē jǐng tǒng
十七年，晖卒，私谥宪宗，其改元曰景统。
zi shui qiān jì yī míng jìng fu qī yuè ér zú sī shì sù zōng
子氵牵继，一名敬甫，七月而卒，私谥肃宗。
dì yì jì yī míng xuán
弟谊继，一名璇。
wǔ zōng jiàn zuò mìng xiū zhuàn lún wén xù jǐ shì zhōng zhāng hóng zhì zhào yù qí guó
武宗践阼，命修撰伦文叙、给事中张弘至诏谕其国。
yì yì qiǎn shǐ gào fù mìng guān zhì jì rú cháng yí
谊亦遣使告讣，命官致祭如常仪。
zhèng dé yuán nián cè wèi wáng
正德元年册为王。
yì chǒng rèn mǔ dǎng yuán zhǒng yuán bó shèng xiōng dì zì xíng wēi nüè tú lù zōng qīn zhèn shā zǔ mǔ
谊宠任母党阮种、阮伯胜兄弟，恣行威虐，屠戮宗亲，鸩杀祖母。
zhǒng děng hù chǒng qiè quán sì nián bī yì zì shā yōng lì qí dì bó shèng biǎn yì wèi lì mǐn wáng
种等怙宠窃权，四年逼谊自杀，拥立其弟伯胜，贬谊为厉愍王。
guó rén lí guǎng děng tǎo zhū zhī lì hào sūn zhǒu gǎi shì yì wēi mù dì
国人黎广等讨诛之，立灏孙晭，改谥谊威穆帝。
yì zài wèi sì nián gǎi yuán duān qìng
谊在位四年，改元端庆。
zhǒu yī míng yíng qī nián shòu fēng duō xíng bù yì
晭，一名滢，七年受封，多行不义。
shí yī nián shè táng shāo xiāng guān chén hào yǔ èr zi bǐng shēng zuò luàn shā zhǒu ér zì lì
十一年，社堂烧香官陈皓与二子昺、升作乱，杀晭而自立。
guǐ yán qián wáng chén shì hòu réng chēng dà yú huáng dì gǎi yuán yìng tiān biǎn zhǒu wèi líng yǐn wáng
诡言前王陈氏后，仍称大虞皇帝，改元应天，贬晭为灵隐王。
zhǒu chén dōu lì shì mò dēng yōng chū fù hào hòu yǔ lí shì dà chén yuán sī yù děng qǐ bīng tǎo zhī
晭臣都力士莫登庸初附皓，后与黎氏大臣阮私裕等起兵讨之。
hào bài zǒu huò bǐng jí qí dǎng chén suì děng
皓败走，获昺及其党陈璲等。
hào yǔ shēng bēn liàng shān dào jù cháng níng tài yuán qīng jié sān fǔ zì bǎo
皓与升奔谅山道，据长宁、太原、清节三府自保。
dēng yōng děng nǎi gòng lì zhǒu xiōng hào zhī zǐ huì gǎi shì zhǒu xiāng yì dì
登庸等乃共立晭兄灏之子𬤝，改谥晭襄翼帝。
zhǒu zài wèi qī nián gǎi yuán hóng shùn
晭在位七年，改元洪顺。
huì jiāng qǐng fēng yīn guó luàn bù guǒ
𬤝将请封，因国乱不果。
yǐ dēng yōng yǒu gōng fēng wǔ chuān bó zǒng shuǐ lù zhū jūn
以登庸有功，封武川伯，总水陆诸军。
jì wò bīng bǐng qián xù yì zhì
既握兵柄，潜蓄异志。
lí shì chén zhèng suí yǐ huì tú yōng xū wèi bié lì qí zú zǐ yǒu bǎng fā bīng gōng dū chéng
黎氏臣郑绥，以𬤝徒拥虚位，别立其族子酉榜，发兵攻都城。
huì chū zǒu dēng yōng jī pò suí bīng bǔ yǒu bǎng shā zhī yì shì gōng zhuān zì suì bī qī huì mǔ yíng huì guī zì wèi tài fù rén guó gōng
𬤝出走，登庸击破绥兵，捕酉榜杀之，益恃功专恣，遂逼妻𬤝母，迎𬤝归，自为太傅仁国公。
shí liù nián lǜ bīng gōng chén hào hào bài zǒu sǐ
十六年率兵攻陈皓，皓败走死。
jiā jìng yuán nián dēng yōng zì chēng ān xīng wáng móu shì huì
嘉靖元年，登庸自称安兴王，谋弑𬤝。
huì mǔ yǐ gào nǎi yǔ qí chén dù wēn rùn jiān xíng yǐ miǎn jū yú qīng huá
𬤝母以告，乃与其臣杜温润间行以免，居于清华。
dēng yōng lì qí shù dì guǎng qiān jū hǎi dōng cháng qìng fǔ
登庸立其庶弟广，迁居海东长庆府。
shì zōng jiàn zuò mìng biān xiū sūn chéng ēn jǐ shì zhōng shù dūn zhào yù qí guó
世宗践阼，命编修孙承恩、给事中俞敦诏谕其国。
zhì lóng zhōu wén qí guó dà luàn dào bù tōng nǎi què hái
至龙州，闻其国大乱，道不通，乃却还。
sì nián xià huì qiǎn shǐ jiàn dào tōng gòng bìng qǐng fēng wèi dēng yōng suǒ zǔ
四年夏，𬤝遣使间道通贡，并请封，为登庸所阻。
míng nián chūn dēng yōng lù qīn zhōu pàn guān táng qīng wèi guǎng qiú fēng
明年春，登庸赂钦州判官唐清，为广求封。
zǒng dū zhāng dǐng dǎi qīng sǐ yú yù
总督张嵿逮清，死于狱。
liù nián dēng yōng lìng qí dǎng wēi fàn jiā mó wěi wèi guǎng chán zhào cuàn qí wèi gǎi yuán míng dé lì zǐ fāng yíng wèi huáng tài zǐ
六年，登庸令其党危范嘉谟伪为广禅诏，篡其位，改元明德，立子方瀛为皇太子。
xuán zhèn shā shì wèi gōng huáng dì
旋鸩杀Ａ２，谥为恭皇帝。
yú nián qiǎn shǐ lái gòng zhì liàng shān chéng bèi gōng ér hái
逾年，遣使来贡，至谅山城，被攻而还。
jiǔ nián dēng yōng shàn wèi yú fāng yíng zì chēng tài shàng huáng yí jū dōu zhāi hǎi yáng wèi fāng yíng wài yuán zuò dà gào wǔ shí jiǔ tiáo bān zhī guó zhōng
九年，登庸禅位于方瀛，自称太上皇，移居都斋、海阳，为方瀛外援，作《大诰》五十九条，颁之国中。
fāng yíng gǎi yuán dà zhèng
方瀛改元大正。
qí nián jiǔ yuè lí huì zú yú qīng huá guó wáng
其年九月，黎𬤝卒于清华，国亡。
shí wǔ nián dōng huáng zǐ shēng dāng bān zhào ān nán
十五年冬，皇子生，当颁诏安南。
lǐ guān xià yán yán ān nán bù gòng yǐ èr shí nián liǎng guǎng shǒu chén wèi lí huì lí jūn fēi lí zhǒu yīng lì zhī dí mò dēng yōng chén hào jù bǐ guó zuǎn nì zhī chén yi qiǎn guān àn wèn qiú zuì rén zhǔ míng
礼官夏言言：“安南不贡已二十年，两广守臣谓黎𬤝、黎Ａ２均非黎晭应立之嫡，莫登庸陈皓俱彼国纂逆之臣，宜遣官按问，求罪人主名。
qiě qián shǐ jì yǐ dào zǔ bù tōng jīn yi zàn tíng shǐ mìng
且前使既以道阻不通，今宜暂停使命。
dì yǐ ān nán pàn nì zhāo rán yi jí qiǎn guān wǎng kān mìng yán huì bīng bù yì zhēng tǎo
帝以安南叛逆昭然，宜急遣官往勘，命言会兵部议征讨。
yán jí běn bīng zhāng zàn děng lì yán nì chén cuàn zhǔ duó guó cháo gòng bù xiū jué yi zhì tǎo
言及本兵张瓒等力言逆臣篡主夺国，朝贡不修，决宜致讨。
qǐ xiān qiǎn jǐn yī guān èr rén wǎng hé qí shí chì liǎng guǎng yún nán shǒu chén zhěng bīng jī xiǎng yǐ sì shī qī zhì kě
乞先遣锦衣官二人往核其实，敕两广、云南守臣整兵积饷，以俟师期，制可。
nǎi mìng qiān hù táo fèng yí zhèng xǐ děng fēn wǎng guǎng xī yún nán jí zuì rén zhǔ míng chì sì chuān guì zhōu hú guǎng fú jiàn jiāng xī shǒu chén yù bèi bīng shí hou zhēng diào
乃命千户陶凤仪、郑玺等，分往广西、云南，诘罪人主名，敕四川、贵州、湖广、福建、江西守臣，预备兵食，候征调。
hù bù shì láng táng zhòu shàng shū lì chén yòng bīng qī bù kě yǔ xiáng qí chuán zhōng mò yán ān nán suī luàn yóu pín fèng biǎo jiān jù fāng wù kuǎn guān qiú rù
户部侍郎唐胄上疏，力陈用兵七不可，语详其传中，末言：“安南虽乱，犹频奉表笺，具方物，款关求入。
shǒu chén yǐ qí xìng míng bù fú jù zhī
守臣以其姓名不符，拒之。
shì bǐ yù gòng bù dé fēi fù gù bù gòng yě
是彼欲贡不得，非负固不贡也。
zhāng xià bīng bù yì yǐ wéi rán mìng sì kān guān hái gēng yì
”章下兵部，亦以为然，命俟勘官还更议。
shí liù nián ān nán lí níng qiǎn guó rén zhèng wéi liáo děng fù jīng bèi chén dēng yōng cuàn shì zhuàng yán níng jí huì zi
十六年，安南黎宁遣国人郑惟僚等赴京，备陈登庸篡弑状，言：“宁即𬤝子。
huì zú guó rén lì níng wèi shì sūn quán zhǔ guó shì
𬤝卒，国人立宁为世孙，权主国事。
lǚ chí shū biān chén gào nán jù wèi dēng yōng yāo shā
屡驰书边臣告难，俱为登庸邀杀。
qǐ xīng shī wèn zuì jí chú guó zéi
乞兴师问罪，亟除国贼。
shí yán sōng zhǎng lǐ bù wèi qí yán wèi kě jǐn xìn qǐng jī zhī dài kān guān huí zòu cóng zhī
”时严嵩掌礼部，谓其言未可尽信，请羁之，待勘官回奏，从之。
xún zhào fèng yí děng hái mìng lǐ bīng èr bù huì tíng chén yì liè dēng yōng shí dà zuì qǐng dà zhèn chén duàn kè qī cú zhēng
寻召凤仪等还，命礼、兵二部会廷臣议，列登庸十大罪，请大振宸断，克期徂征。
nǎi qǐ yòu dū yù shǐ máo bó wēn yú jiā cān zàn jūn wù mìng hù bù shì láng hú liǎn gāo gōng sháo xiān chí yún guì liǎng guǎng diào dù jūn shí yǐ dū du qiān shì jiāng huán niú huán wèi zuǒ yòu fù zǒng bīng dū jūn zhēng tǎo qí dà jiàng xū hòu mìng
乃起右都御史毛伯温于家，参赞军务，命户部侍郎胡琏、高公韶先驰云、贵、两广调度军食，以都督佥事江桓、牛桓为左、右副总兵，督军征讨，其大将需后命。
bīng bù fù fèng zhào tiáo yòng bīng jī yí shí èr shì
兵部复奉诏，条用兵机宜十二事。
dú shì láng pān zhēn chí bù kě kàng shū qiē jiàn
独侍郎潘珍持不可，抗疏切谏。
dì nù chǐ qí zhí
帝怒，褫其职。
liǎng guǎng zǒng dū pān dàn yì chí shū qǐng tíng qián mìng yán cháo tíng fāng xìng wèn zuì zhī shī dēng yōng jí yǒu qiú gòng zhī shǐ yi yīn ér xǔ zhī jiè yán guān biàn yǐ dài bǐ guó zhī zì dìng
两广总督潘旦亦驰疏请停前命，言：“朝廷方兴问罪之师，登庸即有求贡之使，宜因而许之，戒严观变，以待彼国之自定。
yán sōng zhāng zàn kuī dì zhǐ lì yán bù kě yòu qiě yán lí níng zài qīng dōu tú huī fù ér dàn wèi bǐ guó jù dìng shàng biǎo qiú gòng jué bù kě xǔ
”严嵩、张瓒窥帝旨，力言不可宥，且言黎宁在清都图恢复，而旦谓彼国俱定，上表求贡，决不可许。
dàn shū suì qǐn
旦疏遂寝。
wǔ yuè bó wēn zhì jīng zòu shàng fāng lüè liù shì yǐ dàn bù kě gòng shì qǐng yì zhī yōu zhǐ bāo dá
五月，伯温至京，奏上方略六事，以旦不可共事，请易之，优旨褒答。
jí bīng bù yì shàng dì yì hū zhōng biàn wèi lí níng chéng wěi wèi shěn lìng sān fāng shǒu chén cóng yí fǔ jiǎo cān zàn dū xiǎng dà chén jù zàn tíng dàn diào yòng yǐ zhāng jīng dài zhī
及兵部议上，帝意忽中变，谓黎宁诚伪未审，令三方守臣从宜抚剿，参赞、督饷大臣俱暂停，旦调用，以张经代之。
shí yù shǐ xú jiǔ gāo jǐ shì zhōng xiè tíng shui chǎi yǐ xiū xǐng chén yán yì qǐng ba zhēng nán zhī shī
时御史徐九皋、给事中谢廷氵茝以修省陈言，亦请罢征南之师。
bā yuè yún nán xún fǔ wāng wén shèng yǐ huò dēng yōng jiàn dié jí suǒ zhuàn wěi dà gào shàng wén
八月，云南巡抚汪文盛以获登庸间谍及所撰伪《大诰》上闻。
dì zhèn nù mìng shǒu chén réng zūn qián zhào zhēng tǎo
帝震怒，命守臣仍遵前诏征讨。
shí wén shèng zhāo nà lí shì jiù chén wǔ wén yuān de qí jìn bīng dì tú wèi dēng yōng yǐ kě pò suì shàng zhī cháo
时文盛招纳黎氏旧臣武文渊得其进兵地图，谓登庸以可破，遂上之朝。
guǎng dōng àn chén yú guāng yán mò zhī cuàn lí yóu lí zhī cuàn chén bù zú shēn jiào
广东按臣余光言：“莫之篡黎，犹黎之篡陈，不足深较。
dàn dāng zuì qí bù tíng zé yǐ chēng chén xiū gòng bù bì yuǎn zhēng pí bì zhōng guó
但当罪其不庭，责以称臣修贡，不必远征，疲敝中国。
chén yǐ qiǎn shǐ xuān yù bǐ rú lái guī yi yīn yǐ fǔ nà
臣已遣使宣谕，彼如来归，宜因以抚纳。
dì yǐ guāng qīng shuài duó lù yī nián
”帝以光轻率，夺禄一年。
wén shèng jí chuán xí ān nán dēng yōng néng shù shēn guī mìng jí shàng yú tú dài yǐ bù sǐ
文盛即传檄安南，登庸能束身归命，籍上舆图，待以不死。
yú shì dēng yōng fù zǐ qiǎn shǐ fèng biǎo qǐ xiáng qiě tóu dié wén shèng jí qián guó gōng mù cháo fǔ jù shù lí shì shuāi luàn chén hào pàn nì jǐ yǔ fāng yíng yǒu gōng wèi guó rén guī fù suǒ yǒu tǔ dì yǐ zài yī tǒng zhì zhōng qǐ shì qí zuì xiū gòng rú zhì
于是登庸父子遣使奉表乞降，且投牒文盛及黔国公沐朝辅，具述黎氏衰乱，陈皓叛逆，己与方瀛有功，为国人归附，所有土地，已载《一统志》中，乞贳其罪，修贡如制。
cháo fǔ děng yǐ shí qī nián sān yuè zòu wén ér lí níng chéng qián zhào jù tiān cháo jìng nà qí jiàng bèi yǐ běn guó cuàn shì shǐ mò jí jūn mǎ zhī shù shuǐ lù jìn bīng dào lǐ lái shàng
朝辅等以十七年三月奏闻，而黎宁承前诏，惧天朝竟纳其降，备以本国篡弑始末及军马之数、水陆进兵道里来上。
jù xià bīng bù jí tíng chén yì
俱下兵部，集廷臣议。
qiān yán mò shì zuì bù kě shè jí yi jìn shī
佥言莫氏罪不可赦，亟宜进师。
qǐng yǐ yuán tuī xián níng hóu chóu luán zǒng dū jūn wù bó wēn réng wèi cān zàn cóng zhī
请以原推咸宁侯仇鸾总督军务，伯温仍为参赞，从之。
zhāng jīng shàng yán ān nán jìn bīng zhī dào yǒu liù bīng dāng yòng sān shí wàn yī suì zhī xiǎng dāng yòng bǎi liù shí wàn zào zhōu shì mǎ zhì qì kào jūn zhū fèi yòu xū qī shí yú wàn
张经上言：“安南进兵之道有六，兵当用三十万，一岁之饷当用百六十万，造舟、市马、制器、犒军诸费又须七十余万。
kuàng wǒ diào dà zhòng shè yán hǎi yǔ bǐ láo yì shū shì bù kě bù shěn chù yě
况我调大众，涉炎海，与彼劳逸殊势，不可不审处也。
shū fāng shàng qīn zhōu zhī zhōu lín xī yuán yòu lì chén dēng yōng kě qǔ zhuàng
”疏方上，钦州知州林希元又力陈登庸可取状。
bīng bù bù néng jué fù qǐng tíng yì
兵部不能决，复请廷议。
jí yì shàng dì bú yuè yuē zhèn wén qīng shì dài fū sī yì xián wèi bù dàng xīng shī
及议上，帝不悦曰：“朕闻卿士大夫私议，咸谓不当兴师。
ěr děng zhí sī bāng zhèng màn wú zhǔ chí xī wěi zhī huì yì
尔等职司邦政，漫无主持，悉委之会议。
jì bù xié xīn móu guó qí yǐ zhī
既不协心谋国，其已之。
luán bó wēn bié yòng
鸾、伯温别用。
shí bā nián cè lì huáng tài zǐ dāng bān zhào ān nán
十八年册立皇太子，当颁诏安南。
tè qǐ huáng wǎn wèi lǐ bù shàng shū xué shì zhāng zhì fù zhī wǎng shǐ qí guó
特起黄绾为礼部尚书，学士张治副之，往使其国。
mìng fu xià fāng yíng qiǎn shǐ shàng biǎo jiàng bìng jí qí tǔ dì hù kǒu tīng tiān cháo chǔ fèn fán wèi fǔ wǔ shí yǒu sān zhōu sì shí yǒu jiǔ xiàn yī bǎi qī shí yǒu liù
命甫下，方瀛遣使上表降，并籍其土地、户口，听天朝处分，凡为府五十有三，州四十有九，县一百七十有六。
dì nà zhī xià lǐ bīng èr bù xié yì
帝纳之，下礼、兵二部协议。
zhì qī yuè wǎn yóu wèi xíng yǐ wǔ zhǐ luò zhí suì tíng shǐ mìng
至七月，绾犹未行，以忤旨落职，遂停使命。
chū zhēng tǎo zhī yì fā zì xià yán dì jì zé wǎn yīn fā nù yuē ān nán shì běn yī rén chàng zhòng jiē suí zhī
初，征讨之议发自夏言，帝既责绾，因发怒曰：“安南事，本一人倡，众皆随之。
nǎi shàn shàng tīng yán jì gòng zuò màn cí
乃讪上听言计，共作慢词。
cǐ guó yīng qì yīng tǎo yi yǒu dìng yì bīng bù jí jí yì yǐ wén
此国应弃应讨，宜有定议，兵部即集议以闻。
yú shì zàn jí tíng chén huáng jù qǐng rú qián zhào réng qiǎn luán bó wēn nán zhēng
”于是瓒及廷臣惶惧，请如前诏，仍遣鸾、伯温南征。
rú dēng yōng fù zǐ shù shǒu guī mìng wú yì xīn zé dài yǐ bù sǐ cóng zhī
如登庸父子束手归命，无异心，则待以不死，从之。
dēng yōng wén dà xǐ
登庸闻，大喜。
shí jiǔ nián bó wēn děng dǐ guǎng xī chuán xí yù yǐ nà kuǎn yòu zuì yì
十九年，伯温等抵广西，传檄谕以纳款宥罪意。
shí fāng yíng yǐ zú dēng yōng jí qiǎn shǐ qǐng xiáng
时方瀛已卒，登庸即遣使请降。
shí yī yuè lǜ cóng zi wén míng jí bù mù sì shí èr rén rù zhèn nán guān qiú shǒu tú xiǎn pú fú kòu tóu tán shàng jìn jiàng biǎo bó wēn chēng zhào shè zhī
十一月率从子文明及部目四十二人入镇南关，囚首徒跣，匍匐叩头坛上，进降表，伯温称诏赦之。
fù yì jūn mén pú fú zài bài shàng tǔ dì jūn mín jiè qǐng fèng zhēng shuò yǒng wèi fān chén
复诣军门匍匐再拜，上土地军民藉，请奉正朔，永为藩臣。
bó wēn děng xuān shì wēi dé lìng guī guó sì mìng
伯温等宣示威德，令归国俟命。
shū wén dì dà xǐ mìng xuē ān nán guó wèi ān nán dū tǒng shǐ sī shòu dēng yōng dū tǒng shǐ zhì cóng èr pǐn yín yìn
疏闻，帝大喜，命削安南国为安南都统使司，授登庸都统使，秩从二品，银印。
jiù suǒ tiě nǐ zhì dù xī chú qù gǎi qí shí sān dào wèi shí sān xuān fǔ sī gè shè xuān fǔ tóng zhī fù shǐ qiān shì tīng dū tǒng chù zhì
旧所僣拟制度悉除去，改其十三道为十三宣抚司，各设宣抚、同知、副使、佥事，听都统黜陟。
guǎng xī suì gěi dà tǒng lì réng sān suì yī gòng yǐ wéi cháng
广西岁给《大统历》，仍三岁一贡以为常。
gèng lìng hé lí níng zhēn wěi guǒ lí shì hòu gē suǒ jù sì fǔ fèng qí sì shì fǒu zé yǐ zhī
更令核黎宁真伪，果黎氏后，割所据四府奉其祀事，否则已之。
zhì xià dēng yōng sǒng tì shòu mìng
制下，登庸悚惕受命。
èr shí èr nián dēng yōng zú fāng yíng zi fú hǎi sì qiǎn xuān fǔ tóng zhī yuán diǎn jìng děng lái cháo
二十二年，登庸卒，方瀛子福海嗣，遣宣抚同知阮典敬等来朝。
èr shí wǔ nián fú hǎi zú zi hóng yì sì
二十五年，福海卒，子宏瀷嗣。
chū dēng yōng yǐ shí shì rén yuán jìng wèi yì zǐ fēng xī níng hóu
初，登庸以石室人阮敬为义子，封西宁侯。
jìng yǒu nǚ jià fāng yíng cì zǐ jìng diǎn yīn yǔ fāng yíng qī wǔ shì tōng de zhuān bīng bǐng
敬有女嫁方瀛次子敬典，因与方瀛妻武氏通，得专兵柄。
hóng yì lì fāng wǔ suì jìng yì zhuān zì yòng shì
宏瀷立，方五岁，敬益专恣用事。
dēng yōng cì zǐ zhèng zhōng jí wén míng bì zhī dōu zhāi qí tóng bèi yuán rú guì fàn zi yí děng yì bì jū tián lǐ
登庸次子正中及文明避之都斋，其同辈阮如桂、范子仪等亦避居田里。
jìng jǔ bīng bī dōu zhāi zhèng zhōng rú guì zi yí děng yù zhī bù shèng
敬举兵逼都斋，正中、如桂、子仪等御之，不胜。
zhèng zhōng wén míng lǜ jiā shǔ bēn qīn zhōu zi yí shōu cán zú dùn hǎi dōng
正中、文明率家属奔钦州，子仪收残卒遁海东。
jìng guǐ chēng hóng yì mò yǐ yíng lì zhèng zhōng wèi cí fàn qīn zhōu wèi cān jiāng shù dà yóu suǒ bài zhū sǐ
敬诡称宏瀷殁，以迎立正中为词，犯钦州，为参将俞大猷所败，诛死。
hóng yì chū lì shí qiǎn shǐ lí guāng bēn lái gòng zhì nán níng shǒu chén yǐ wén
宏瀷初立时，遣使黎光贲来贡，至南宁，守臣以闻。
lǐ guān yǐ qí guó nèi luàn míng fēn wèi dìng zhǐ lái shǐ wù jìn ér lìng shǒu chén hé suǒ dāng lì zhě
礼官以其国内乱，名分未定，止来使勿进，而令守臣核所当立者。
zhì sān shí nián shì bái mìng shòu hóng yì dū tǒng shǐ fù guān lǐng dié
至三十年事白，命授宏瀷都统使，赴关领牒。
huì bù mù lí bó lí yǔ lí níng chén zhèng jiǎn hé bīng lái gōng hóng yì bēn hǎi yáng bù kè fù
会部目黎伯骊与黎宁臣郑检合兵来攻，宏瀷奔海阳，不克赴。
guāng bēn děng liú nán níng qiě shí wǔ nián qí xié lái shǐ rén wù gù dà bàn
光贲等留南宁且十五年，其偕来使人物故大半。
hóng yì qí shǒu chén dài qǐng zhào xǔ rù jīng qí dū tǒng gào shēn réng sì hóng yì fù guān zé gěi
宏瀷祈守臣代请，诏许入京，其都统告身，仍俟宏瀷赴关则给。
sì shí sān nián hóng yì zú zi mào qià sì
四十三年，宏瀷卒，子茂洽嗣。
wàn lì yuán nián shòu dū tǒng shǐ
万历元年授都统使。
sān nián qiǎn shǐ xiè ēn hè jí wèi jìn fāng wù yòu bǔ lěi nián suǒ quē zhī gòng
三年遣使谢恩，贺即位，进方物，又补累年所缺之贡。
shí mò shì jiàn shuāi lí shì fù xīng hù xiāng gòu bīng qí guó yì duō gù
时莫氏渐衰，黎氏复兴，互相构兵，其国益多故。
shǐ lí níng zhī jù qīng huá yě réng tiě dì hào yǐ jiā jìng jiǔ nián gǎi yuán yuán hé
始黎宁之据清华也，仍僣帝号，以嘉靖九年改元元和。
jū sì nián wèi dēng yōng suǒ gōng cuàn zhàn chéng jiè
居四年，为登庸所攻，窜占城界。
guó rén lì qí dì xiàn gǎi yuán guāng zhào
国人立其弟宪，改元光照。
shí wǔ nián lián zhī níng suǒ zài yíng guī qīng huá hòu qiān yú qī mǎ jiāng
十五年廉知宁所在，迎归清华，后迁于漆马江。
níng zú qí chén zhèng jiǎn lì níng zǐ chǒng
宁卒，其臣郑检立宁子宠。
chǒng zú wú zi guó rén gòng lì lí huī sì shì sūn wéi bāng
宠卒，无子，国人共立黎晖四世孙维邦。
wéi bāng zú jiǎn zi sōng lì qí zi wéi tán shì jū qīng huá zì wèi yī guó
维邦卒，检子松立其子维潭，世居清华，自为一国。
wàn lì shí jiǔ nián wéi tán jiàn qiáng jǔ bīng gōng mào qià mào qià bài bēn jiā lín xiàn
万历十九年，维潭渐强，举兵攻茂洽，茂洽败奔嘉林县。
míng nián dōng sōng yòu tǔ rén nèi yìng xí shā mào qià duó qí dū tǒng shǐ yìn qīn dǎng duō yù hài
明年冬，松诱土人内应，袭杀茂洽，夺其都统使印，亲党多遇害。
yǒu mò dūn ràng zhě bēn fáng chéng gào nán zǒng dū chén qú yǐ wén
有莫敦让者，奔防城告难，总督陈蕖以闻。
sōng fù qín dūn ràng shì yì zhāng
松复擒敦让，势益张。
mào qià zi jìng gōng yǔ zōng rén lǚ xùn děng bēn guǎng xī sī líng zhōu mò lǚ jī bēn qīn zhōu
茂洽子敬恭与宗人履逊等奔广西思陵州，莫履机奔钦州。
dú mò jìng bāng yǒu zhòng shí yú wàn qǐ jīng běi dào jī zǒu lí dǎng fàn bá cuì fàn bǎi lù zhū jūn dūn ràng de fù guī
独莫敬邦有众十余万，起京北道，击走黎党范拔萃、范百禄诸军，敦让得复归。
zhòng nǎi tuī jìng bāng shǔ dū tǒng zhū liú yù sī líng qīn zhōu zhě xī hái
众乃推敬邦署都统，诸流寓思陵、钦州者悉还。
lí bīng gōng nán cè zhōu jìng bāng bèi shā mò shì shì yì shuāi
黎兵攻南策州，敬邦被杀，莫氏势益衰。
jìng gōng jìng yòng zhūn liàng shān gāo píng jìng zhāng zhūn dōng hǎi xīn ān jù lí bīng zhuī suǒ cuàn zhì lóng zhōu píng xiáng jiè lìng tǔ guān liè zhuàng gào dāng shì
敬恭、敬用屯谅山高平，敬璋屯东海新安，惧黎兵追索，窜至龙州、凭祥界，令土官列状告当事。
wéi tán yì kòu guān qiú tōng gòng shi yǐ guó wáng jīn yìn
维潭亦叩关求通贡，识以国王金印。
èr shí yī nián guǎng xī xún fǔ chén dà kē děng shàng yán mán bāng yì xìng rú yì qí bù dàng yǐ bǐ zhī pàn fú wèi shùn nì zhǐ dāng yǐ bǐ zhī pàn wǒ fú wǒ wèi shùn nì
二十一年，广西巡抚陈大科等上言：“蛮邦易姓如弈棋，不当以彼之叛服为顺逆，止当以彼之叛我服我为顺逆。
jīn wéi tán suī tú huī fù ér mào qià gù tiān hàn wài chén yě ān dé bù qǐng mìng ér shou jiān rán lù zhī
今维潭虽图恢复，而茂洽固天翰外臣也，安得不请命而扌间然戮之。
qiè wèi lí shì shàn xìng zhī zuì bù kě bù wèn
窃谓黎氏擅兴之罪，不可不问。
mò shì jié yí zhī xù yì bù kě bù cún
莫氏孑遗之绪，亦不可不存。
tǎng rú xiān cháo gù shì tīng lí shì nà kuǎn ér réng cún mò shì bǐ zhū qī mǎ jiāng yì bù jiǎn qí sì yú jì wèi biàn
倘如先朝故事，听黎氏纳款，而仍存莫氏，比诸漆马江，亦不翦其祀，于计为便。
tíng yì rú qí yán
”廷议如其言。
míng nián dà kē fāng qiǎn guān wǎng chá jìng yòng jí qiǎn shǐ kòu jūn mén gào nán qiě qǐ bīng
明年，大科方遣官往察，敬用即遣使叩军门告难，且乞兵。
míng nián qiū wéi tán yì qiǎn shǐ xiè zuì qiú kuǎn
明年秋，维潭亦遣使谢罪，求款。
shí dà kē yǐ wèi liǎng guǎng zǒng dū yǔ guǎng xī xún fǔ dài yào bìng yǐ shǔ zuǒ jiāng fù shǐ yáng yín qiū yín qiū qiè jì yuē bù jù lí yì bù qì mò wú cè dìng yǐ
时大科已为两广总督，与广西巡抚戴耀并以属左江副使杨寅秋，寅秋窃计曰：“不拒黎，亦不弃莫，吾策定矣。
liǎng qiǎn guān wǎng wèn yǐ jìng gōng děng yuàn jū gāo píng lái gào ér wéi tán qiú kuǎn zhī shǐ yì shù zhì
”两遣官往问，以敬恭等愿居高平来告，而维潭求款之使亦数至。
yín qiū nǎi yǔ zhī qī jù bào dū fǔ
寅秋乃与之期，具报督抚。
huì jìng zhāng lǜ zhòng fù yǒng ān wèi lí shì bīng jī bài hǎi dōng xīn ān de jǐn shī yú shì kuǎn yì yì jué
会敬璋率众赴永安，为黎氏兵击败，海东、新安地尽失，于是款议益决。
shí wéi tán tú huī fù míng bù yù yǐ dēng yōng zì chǔ wú shù shēn rù guān yì
时维潭图恢复名，不欲以登庸自处，无束身入关意。
yín qiū fù qiǎn guān yù zhī qí shǐ zhě lái bào rú yuē zhì qī hū yán yú guān lì yuē shì zú jī bìng kuǎn yí wèi bèi
寅秋复遣官谕之，其使者来报如约，至期忽言于关吏曰：“士卒饥病，款仪未备。
qiě mò shì wú chóu yě qī zhī gāo píng wèi gǎn wén mìng
且莫氏吾仇也，栖之高平，未敢闻命。
suì zhōng xiāo dùn qù
”遂中宵遁去。
dà kē děng shū wén wèi qí chén zhèng sōng zhuān quán suǒ zhì
大科等疏闻，谓其臣郑松专权所致。
wéi tán fù qiǎn shǐ kòu guān zì jǐ fēi dùn
维潭复遣使叩关，自己非遁。
dà kē děng zài qiǎn guān yù zhī wéi tán tīng mìng
大科等再遣官谕之，维潭听命。
èr shí wǔ nián qiǎn shǐ qǐng qī yín qiū shì yǐ sì yuè
二十五年遣使请期，寅秋示以四月。
chéng qī wéi tán zhì guān wài yì zhě jí yǐ liù shì
郕期，维潭至关外，译者诘以六事。
shǒu shàn shā mào qià yuē fù chóu jí bù huáng qǐng mìng
首擅杀茂洽，曰：“复仇急，不遑请命。
cì wéi tán zōng pài yuē shì sūn yě zǔ huī tiān cháo céng xī mìng
”次维潭宗派，曰：“世孙也，祖晖，天朝曾锡命。
cì zhèng sōng yuē cǐ lí shì shì chén fēi luàn lí shì yě
”次郑松，曰：“此黎氏世臣，非乱黎氏也。
rán zé hé xiāo dùn yuē yǐ yí wù zhī bù jiè fēi dùn yě
”然则何宵遁，曰：“以仪物之不戒，非遁也。
hé yǐ yòng wáng zhāng yuē quán fǎng wèi zhī lì xiāo yǐ
”何以用王章，曰：“权仿为之，立销矣。
wéi gē gāo píng jū mò shì yóu xiāng chí bù jué
”惟割高平居莫氏，犹相持不绝。
fù yù zhī yuē jūn gòng chén yě lí xī kě qī qī mǎ jiāng mò dú bù kě qī gāo píng hu
复谕之曰：“均贡臣也，黎昔可栖漆马江，莫独不可栖高平乎？
nǎi tīng mìng
”乃听命。
shòu yǐ kuǎn guān yí jié bǐ xí zhī
授以款关仪节，俾习之。
wéi tán lǜ qí xià rù guān yè yù wò yī rú dēng yōng jiù yí
维潭率其下入关谒御幄，一如登庸旧仪。
tuì yè yín qiū qǐng yòng bīn zhǔ lǐ bù cóng sì bài chéng lǐ ér tuì
退谒寅秋，请用宾主礼，不从，四拜成礼而退。
ān nán fù dìng
安南复定。
zhào shòu wéi tán dū tǒng shǐ bān lì fèng gòng
诏授维潭都统使，颁历奉贡。
yī rú mò shì gù shì
一如莫氏故事。
xiān shì lí lì jí dēng yōng jìn dài shēn jīn rén jiē qiú shǒu miàn fù wéi tán yǐ huī fù míng zhèng dú lì ér sù róng
先是，黎利及登庸进代身金人，皆囚首面缚，维潭以恢复名正，独立而肃容。
dāng shì xián qí jù lìng gǎi zhì nǎi wèi fǔ fú zhuàng juān qí bèi yuē ān nán lí shì shì sūn chén lí wéi tán bù dé pú fú tiān mén gōng jìn dài shēn jīn rén huǐ zuì qǐ ēn
当事嫌其倨，令改制，乃为俯伏状，镌其背曰：“安南黎氏世孙，臣黎维潭不得蒲伏天门，恭进代身金人，悔罪乞恩。
zì shì ān nán fù wèi lí shì yǒu ér mò shì dàn bǎo gāo píng yī jùn
”自是，安南复为黎氏有，而莫氏但保高平一郡。
èr shí qī nián wéi tán zú zi wéi xīn sì zhèng sōng zhuān qí bǐng
二十七年，维潭卒，子维新嗣，郑松专其柄。
huì pàn qiú pān yàn gòu luàn wéi xīn yǔ sōng yí bǎo qīng huà
会叛酋潘彦构乱，维新与松移保清化。
sān shí sì nián qiǎn shǐ rù gòng mìng shòu dū tǒng shǐ
三十四年遣使入贡，命授都统使。
shí mò shì zōng dǎng duō cuàn chù hǎi yú wǎng wǎng tiě chēng gōng hóu bó míng hào qīn yì biān jìng wéi xīn yì bù néng zhì
时莫氏宗党多窜处海隅，往往僣称公侯伯名号，侵轶边境，维新亦不能制。
shǒu chén xí wèn shù fā bīng jiā jiǎo suī yìng shí pò miè ér biān fāng pō shòu qí hài
守臣檄问，数发兵夹剿，虽应时破灭，而边方颇受其害。
wéi xīn zú zi wéi qí sì
维新卒，子维祺嗣。
tiān qǐ sì nián fā bīng jī mò jìng kuān kè zhī shā qí zhǎng zǐ lüè qí qī qiè jí shǎo zǐ yǐ guī
天启四年，发兵击莫敬宽，克之，杀其长子，掠其妻妾及少子以归。
jìng kuān yǔ cì zǐ táo rù shān zhōng fù huí gāo píng shì yì ruò
敬宽与次子逃入山中，复回高平，势益弱。
rán qì míng zhī shì èr xìng fēn jù zhōng bù néng guī yī yún
然迄明之世，二姓分据，终不能归一云。
ān nán dōu huì zài jiāo zhōu jí táng dū hù zhì suǒ
安南都会在交州，即唐都护治所。
qí jiāng yù dōng jù hǎi xi jiē lǎo wō nán dù hǎi jí zhàn chéng běi lián guǎng xī zhī sī míng nán níng yún nán zhī lín ān yuán jiāng
其疆域东距海，西接老挝，南渡海即占城，北连广西之思明、南宁，云南之临安、元江。
tǔ gāo yú qì hòu rè gǔ suì èr rěn
土膏腴，气候热，谷岁二稔。
rén xìng guǎng hàn
人性犷悍。
huān yǎn èr zhōu duō wén xué jiāo ài èr zhōu duō tì tǎng shì jiào tā fāng wèi yì
驩、演二州多文学，交、爱二州多倜傥士，较他方为异。