lǐ sān jí lǐ sān
◎礼三(吉礼三)
shè jì cháo rì xī yuè xiān nóng xiān cán gāo méi jì gào qí bào shén qí xīng chén líng xīng shòu xīng sī zhōng sī mìng sī mín sī lù tài suì yuè jiāng fēng yún léi yǔ yuè zhèn hǎi dú shān chuān chéng huáng
社稷朝日夕月先农先蚕高禖祭告祈报神祇星辰灵星寿星(司中司命司民司禄) 太岁月将风云雷雨岳镇海渎山川城隍
shè jì
社稷
shè jì zhī sì zì jīng shī yǐ jí wáng guó fǔ zhōu xiàn jiē yǒu zhī
社稷之祀,自京师以及王国府州县皆有之。
qí tán zài gōng chéng xī nán zhě yuē tài shè jì
其坛在宫城西南者,曰太社稷。
míng chū jiàn tài shè zài dōng tài jì zài xi tán jiē běi xiàng
明初建太社在东,太稷在西,坛皆北向。
hóng wǔ yuán nián zhōng shū shěng chén dìng yì zhōu zhì xiǎo zōng bó zhǎng jiàn guó zhī shén wèi yòu shè jì zuǒ zōng miào
洪武元年,中书省臣定议:“周制,小宗伯掌建国之神位,右社稷,左宗庙。
shè jì zhī sì tán ér bù wū
社稷之祀,坛而不屋。
qí zhì zài zhōng mén zhī wài wài mén zhī nèi
其制在中门之外,外门之内。
zūn ér qīn zhī yǔ xiān zǔ děng
尊而亲之,与先祖等。
rán tiān zǐ yǒu sān shè
然天子有三社。
wèi qún xìng lì zhě yuē tài shè
为群姓立者曰太社。
qí zì wèi lì zhě yuē wáng shè
其自为立者曰王社。
yòu shèng guó zhī shè wū zhī guó suī wáng ér cún zhī yǐ zhòng shén yě
又胜国之社屋之,国虽亡而存之,以重神也。
hòu shì tiān zǐ wéi lì tài shè tài jì
后世天子惟立太社、太稷。
hàn gāo zǔ lì guān tài shè tài jì yī suì gè zài sì
汉高祖立官太社、太稷,一岁各再祀。
guāng wǔ lì tài shè jì yú luò yáng zōng miào zhī yòu chūn qiū èr zhòng yuè jí xī yī suì sān sì
光武立太社稷于洛阳宗庙之右,春秋二仲月及腊,一岁三祀。
táng yīn duò zhì bìng jiàn shè jì yú hán guāng mén yòu zhòng chūn qiū wù rì jì zhī
唐因隋制,并建社稷于含光门右,仲春、秋戊日祭之。
xuán zōng shēng shè jì wèi dà sì réng lìng sì shí zhì jì
玄宗升社稷为大祀,仍令四时致祭。
sòng zhì rú dōng hàn shí
宋制如东汉时。
yuán shì zǔ yíng shè jì yú hé yì mén nèi yǐ chūn qiū èr zhòng shàng wù rì jì
元世祖营社稷于和义门内,以春秋二仲上戊日祭。
jīn yi sì yǐ chūn qiū èr zhòng yuè shàng wù rì
今宜祀以春秋二仲月上戊日。
shì nián èr yuè tài zǔ qīn sì tài shè tài jì
”是年二月,太祖亲祀太社、太稷。
shè pèi yǐ hòu tǔ xī xiàng
社配以后土,西向。
jì pèi yǐ hòu jì dōng xiàng
稷配以后稷,东向。
dì fú pí biàn fú shěng shēng
帝服皮弁服,省牲;
tōng tiān guān jiàng shā páo xíng sān xiàn lǐ
通天冠、绛纱袍,行三献礼。
chū dì mìng zhōng shū shěng hàn lín yuàn yì chuàng wū bèi fēng yǔ
初,帝命中书省翰林院议创屋,备风雨。
xué shì táo ān yán tiān zǐ tài shè bì shòu fēng yǔ shuāng lù
学士陶安言:“天子太社必受风雨霜露。
wáng guó zhī shè zé wū zhī bù shòu tiān yáng yě
亡国之社则屋之,不受天阳也。
jiàn wū fēi yi
建屋非宜。
ruò yù fēng yǔ zé qǐng yú zhāi gōng wàng jì
若遇风雨,则请于斋宫望祭。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
sān nián yú tán běi jiàn jì diàn wǔ jiān yòu běi jiàn bài diàn wǔ jiān yǐ bèi fēng yǔ
三年,于坛北建祭殿五间,又北建拜殿五间,以备风雨。
shí nián tài zǔ yǐ shè jì fēn jì pèi sì wèi dāng xià lǐ guān yì shàng shū zhāng chóu yán
十年,太祖以社稷分祭,配祀未当,下礼官议,尚书张筹言:
àn tōng diǎn zhuān xū sì gòng gōng shì zǐ jù lóng wèi hòu tǔ
按《通典》,颛顼祀共工氏子句龙为后土。
hòu tǔ shè yě
后土,社也。
liè shān shì zi zhù wèi jì
烈山氏子柱为稷。
jì tián zhèng yě
稷,田正也。
táng yú xià yīn zhī
唐、虞、夏因之。
cǐ shè jì suǒ yóu shǐ yě
此社稷所由始也。
shāng tāng yīn hàn qiān shè yǐ hòu jì dài zhù
商汤因旱迁社,以后稷代柱。
yù qiān jù lóng wú kě jì zhě gù zhǐ
欲迁句龙,无可继者,故止。
rán wáng sù wèi shè jì jù lóng jì jì hòu jì jiē rén guǐ fēi dì qí
然王肃谓社祭句龙,稷祭后稷,皆人鬼,非地祇。
ér chén shì lǐ shū yòu wèi shè jì wǔ tǔ zhī qí jì jì wǔ gǔ zhī shén
而陈氏《礼书》又谓社祭五土之祇,稷祭五谷之神。
zhèng kāng chéng yì wèi shè wèi wǔ tǔ zǒng shén jì wèi yuán xí zhī shén
郑康成亦谓社为五土总神,稷为原隰之神。
jù lóng yǒu píng shuǐ tǔ gōng gù pèi shè hòu jì yǒu bō zhǒng gōng gù pèi jì
句龙有平水土功,故配社,后稷有播种功,故配稷。
èr shuō bù tóng
二说不同。
hàn yuán shǐ zhōng yǐ xià yǔ pèi guān shè hòu jì pèi guān jì
汉元始中,以夏禹配官社,后稷配官稷。
táng sòng jí yuán yòu yǐ jù lóng pèi shè zhōu qì pèi jì
唐、宋及元又以句龙配社,周弃配稷。
cǐ pèi sì zhī zhì chū wú dìng lùn yě
此配祀之制,初无定论也。
zhì shè jì fēn hé zhī yì shū zhào gào yán shè yú xīn yì kǒng zhù yuē shè jì gòng láo
至社稷分合之义,《书召诰》言‘社于新邑”,孔注曰:“社稷共牢。
zhōu lǐ fēng rén zhǎng shè wáng zhī shè wěi zhù yún bù yán jì zhě jǔ shè zé jì cóng zhī
”《周礼》“封人掌设王之社壝”,注云:“不言稷者,举社则稷从之。
chén shì lǐ shū yuē jì fēi tǔ wú yǐ shēng tǔ fēi jì wú yǐ jiàn shēng shēng zhī xiào gù jì shè bì jí jì
”陈氏《礼书》曰:“稷非土无以生,土非稷无以见生生之效,故祭社必及稷。
shān táng kǎo suǒ yuē shè wèi jiǔ tǔ zhī zūn jì wèi wǔ gǔ zhī zhǎng jì shēng yú tǔ zé shè yǔ jì gù bù kě fēn
”《山堂考索》曰:“社为九土之尊,稷为五谷之长,稷生于土,则社与稷固不可分。
qí yi hé jì gǔ yǒu míng zhèng
”其宜合祭,古有明证。
qǐng shè jì gòng wèi yī tán
请社稷共为一坛。
zhì jù lóng gòng gōng shì zhī zǐ yě sì zhī wú yì
至句龙,共工氏之子也,祀之无义。
shāng tāng yù qiān wèi guǒ
商汤欲迁未果。
hàn cháng yì yǐ xià yǔ ér xià yǔ jīn yǐ liè sì dì wáng zhī cì qì jì yì pèi xiān nóng
汉尝易以夏禹,而夏禹今已列祀帝王之次,弃稷亦配先农。
qǐng ba jù lóng qì pèi wèi jǐn fèng rén zǔ chún huáng dì pèi xiǎng yǐ chéng yī dài shèng diǎn
请罢句龙、弃配位,谨奉仁祖淳皇帝配享,以成一代盛典。
suì gǎi zuò yú wǔ mén zhī yòu shè jì gòng wèi yī tán
遂改作于午门之右,社稷共为一坛。
chū shè jì liè zhōng sì jí yǐ rén zǔ pèi nǎi shēng wéi shàng sì
初,社稷列中祀,及以仁祖配,乃升为上祀。
jù miǎn fú yǐ jì xíng fèng ān lǐ
具冕服以祭,行奉安礼。
shí yī nián chūn jì shè jì xíng xīn dìng yí
十一年春,祭社稷行新定仪。
yíng shén yǐn fú sòng shén fán shí èr bài yú rú jiù
迎神、饮福、送神凡十二拜,馀如旧。
jiàn wén shí gèng fèng tài zǔ pèi yǒng lè zhōng
建文时,更奉太祖配,永乐中。
běi jīng shè jì tán chéng zhì rú nán jīng
北京社稷坛成,制如南京。
hóng xī hòu fèng tài zǔ tài zōng tóng pèi
洪熙后,奉太祖、太宗同配。
jiù zhì shàng dīng shì diàn kǒng zǐ cì rì shàng wù sì shè jì
旧制,上丁释奠孔子,次日上戊祀社稷。
hóng zhì shí qī nián bā yuè shàng dīng zài chū shí rì shàng wù zài shuò rì lǐ guān qǐng yǐ shí yī rì sì shè jì
弘治十七年八月,上丁在初十日,上戊在朔日,礼官请以十一日祀社稷。
yù shǐ jīn hóng hé zhī yán rú cǐ zé zhōng wù fēi shàng wù yǐ
御史金洪劾之,言如此则中戊,非上戊矣。
lǐ bù fù zòu yán hóng wǔ èr shí nián cháng yǐ shí yī rì wéi shàng wù shī bù shǐ jīn rì
礼部覆奏言:“洪武二十年尝以十一日为上戊,失不始今日。
mìng zūn jiù zhì réng yòng shàng wù
”命遵旧制,仍用上戊。
jiā jìng jiǔ nián yù lǐ bù tiān dì zhì zūn cì zé zōng miào yòu cì zé shè jì
嘉靖九年谕礼部:“天地至尊,次则宗庙,又次则社稷。
jīn fèng zǔ pèi tiān yòu fèng zǔ pèi shè cǐ lǐ guān zhī shī yě
今奉祖配天,又奉祖配社,此礼官之失也。
yi gǎi cóng huáng zǔ jiù zhì tài shè yǐ jù lóng pèi tài jì yǐ hòu jì pèi
宜改从皇祖旧制,太社以句龙配,太稷以后稷配。
nǎi yǐ gēng zhèng shè jì tán pèi wèi lǐ gào tài miào jí shè jì suì cáng èr pèi wèi yú qǐn miào gēng dìng xíng bā bài lǐ
”乃以更正社稷坛配位礼,告太庙及社稷,遂藏二配位于寝庙,更定行八拜礼。
qí tán zài xī yuàn bīn fēng tíng zhī xi zhě yuē dì shè jì
其坛在西苑豳风亭之西者,曰帝社稷。
dōng dì shè xī dì jì jiē běi xiàng
东帝社,西帝稷,皆北向。
shǐ míng xī yuàn tǔ gǔ tán
始名西苑土谷坛。
jiā jìng shí nián dì wèi tǔ gǔ tán yì shè jì ěr hé yǐ bié yú tài shè jì
嘉靖十年,帝谓土谷坛亦社稷耳,何以别于太社稷?
zhāng cōng děng yán gǔ zhě tiān zǐ chēng wáng jīn ruò chēng wáng shè wáng jì yǔ wáng fǔ shè jì míng tóng
张璁等言:“古者天子称王,今若称王社、王稷,与王府社稷名同。
qián dìng shén pái yuē wǔ tǔ gǔ zhī shén míng yì zhì dāng
前定神牌曰五土谷之神,名义至当。
dì cǎi dì jí zhī yì gǎi wéi dì shè dì jì yǐ shàng wù míng rì jì
”帝采帝耤之义,改为帝社、帝稷,以上戊明日祭。
hòu gǎi cì wù cì wù zài wàng hòu zé réng yòng shàng sì
后改次戊,次戊在望后,则仍用上巳。
chūn gào qiū bào wèi dìng zhì
春告秋报为定制。
lóng qìng yuán nián lǐ bù yán dì shè jì zhī míng zì gǔ suǒ wú xián yú fán shù yi ba
隆庆元年,礼部言:“帝社稷之名,自古所无,嫌于烦数,宜罢。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
zhōng dōu yì yǒu tài shè tán hóng wǔ sì nián jiàn
中都亦有太社坛,洪武四年建。
qǔ wǔ fāng tǔ yǐ zhù
取五方土以筑。
zhí lì hé nán jìn huáng tǔ zhè jiāng fú jiàn guǎng dōng guǎng xī jìn chì tǔ jiāng xī hú guǎng shǎn xī jìn bái tǔ shān dōng jìn qīng tǔ běi píng jìn hēi tǔ
直隶、河南进黄土,浙江、福建、广东、广西进赤土,江西、湖广、陕西进白土,山东进青土,北平进黑土。
tiān xià fǔ xiàn qiān sān bǎi yú chéng gè tǔ bǎi jīn qǔ yú míng shān gāo shuǎng zhī de
天下府县千三百余城,各土百斤,取于名山高爽之地。
wáng guó shè jì hóng wǔ sì nián dìng
王国社稷,洪武四年定。
shí yī nián lǐ chén yán tài shè jì jì tóng tán hé jì wáng guó gè fǔ zhōu xiàn yì yi tóng tán chēng guó shè guó jì zhī shén bù shè pèi wèi
十一年,礼臣言:“太社稷既同坛合祭,王国各府州县亦宜同坛,称国社国稷之神,不设配位。
zhào kě
”诏可。
shí sān nián jiǔ yuè fù dìng zhì liǎng tán yī wěi rú chū shì
十三年九月,复定制两坛一壝如初式。
shí bā nián dìng wáng guó jì shè jì shān chuān děng yí xíng shí èr bài lǐ
十八年,定王国祭社稷山川等仪,行十二拜礼。
fǔ zhōu xiàn shè jì hóng wǔ yuán nián bān tán zhì yú tiān xià jùn yì jù shè yú běn chéng xī běi yòu shè zuǒ jì
府州县社稷,洪武元年颁坛制于天下郡邑,俱设于本城西北,右社左稷。
shí yī nián dìng tóng tán hé jì rú jīng shī
十一年,定同坛合祭如京师。
xiàn guān yǐ shǒu yù wǔ chén wèi chū xiàn wén guān wèi yà xiàn zhōng xiàn
献官以守御武臣为初献,文官为亚献、终献。
shí sān nián lì shuǐ xiàn jì shè jì yǐ niú hǎi dài lù hǎi
十三年,溧水县祭社稷,以牛醢代鹿醢。
lǐ bù yán dìng zhì jì wù quē zhě xǔ yǐ tā wù dài
礼部言:“定制,祭物缺者许以他物代。
dì yuē suǒ wèi quē zhě yǐ fēi tǔ dì suǒ chǎn
”帝曰:“所谓缺者,以非土地所产。
lì shuǐ gù yǒu lù shì yǒu sī gù wèi gǒu jiǎn yě
溧水固有鹿,是有司故为苟简也。
bǎi sī suǒ yǐ néng lǐ qí zhí ér jǐn mín shì zhě yǐ qí cháng cún jìng jù zhī xīn ěr
百司所以能理其职而尽民事者,以其常存敬惧之心耳。
shén yóu hū zhī yú rén shì yòu hé jù yān
神犹忽之,于人事又何惧焉!
mìng lùn rú lǜ
”命论如律。
nǎi chì lǐ bù xià tiān xià jùn yì fán jì sì bì bèi wù gǒu fēi dì chǎn wú cóng shì yù zhě tīng qí quē
乃敕礼部下天下郡邑,凡祭祀必备物,苟非地产、无从市鬻者,听其缺。
shí sì nián lìng sān xiàn jiē yǐ wén zhí zhǎng guān wǔ guān bù yǔ
十四年,令三献皆以文职长官,武官不与。
lǐ shè měi lǐ yī bǎi hù lì tán yī suǒ sì wǔ tǔ wǔ gǔ zhī shén
里社,每里一百户立坛一所,祀五土五谷之神。
cháo rì xī yuè
朝日夕月
hóng wǔ sān nián lǐ bù yán
洪武三年,礼部言:
gǔ zhě sì rì yuè zhī lǐ yǒu liù
古者祀日月之礼有六。
jiāo tè shēng yuē jiāo zhī jì dà bào tiān ér zhǔ rì pèi yǐ yuè yī yě
《郊特牲》曰:“郊之祭,大报天而主日,配以月”,一也。
yù zǎo yuē hàn rì yú dōng mén zhī wài jì yì yuē jì rì yú dōng jiāo jì yuè yú xi jiāo èr yě
《玉藻》曰:“翰日于东门之外”,《祭义》曰:“祭日于东郊,祭月于西郊”,二也。
xiǎo zōng bó sì lèi yú sì jiāo zhào rì yú dōng jiāo zhào yuè yú xi jiāo sān yě
《小宗伯》:“肆类于四郊,兆日于东郊,兆月于西郊”,三也。
yuè lìng mèng dōng qí lái nián yú tiān zōng tiān zōng rì yuè zhī lèi sì yě
《月令》:孟冬“祈来年于天宗”,天宗,日月之类,四也。
jìn lǐ bài rì yú dōng mén zhī wài fǎn sì fāng míng lǐ rì yú nán mén zhī wài lǐ yuè yú běi mén zhī wài wǔ yě
《觐礼》:“拜日于东门之外,反祀方明,礼日于南门之外,礼月于北门之外”,五也。
shuāng xuě fēng yǔ zhī bù shí zé yǒng rì yuè liù yě
“霜雪风雨之不时,则禜日月”,六也。
shuō zhě wèi yīn jiāo sì ér sì zhī fēi zhèng sì yě
说者谓因郊祀而祀之,非正祀也。
lèi yǒng ér sì zhī yǔ jìn zhū hóu ér lǐ zhī fēi cháng sì yě
类禜而祀之,与觐诸侯而礼之,非常祀也。
wéi chūn fēn cháo zhī yú dōng mén wài qiū fēn xī zhī yú xī mén wài zhě sì zhī zhèng yǔ cháng yě
惟春分朝之于东门外,秋分夕之于西门外者,祀之正与常也。
gài tiān de zhì zūn gù yòng qí shǐ ér jì yǐ èr zhì
盖天地至尊,故用其始而祭以二至。
rì yuè cì tiān dì chūn fēn yáng qì fāng yǒng qiū fēn yīn qì xiàng zhǎng gù jì yǐ èr fēn wèi de yīn yáng zhī yì
日月次天地,春分阳气方永,秋分阴气向长,故祭以二分,为得阴阳之义。
zì qín jì bā shén liù yuē yuè zhǔ qī yuē rì zhǔ yōng yòu yǒu rì yuè miào
自秦祭八神,六曰月主,七曰日主,雍又有日月庙。
hàn jiāo tài yǐ cháo rì xī yuè gǎi zhōu fǎ
汉郊太乙,朝日夕月改周法。
cháng yǐ jiāo tài zhì zhì míng chū xíng gōng dōng xiàng yī rì xī xiàng yī yuè yòu yú diàn xià dōng xī bài rì yuè
常以郊泰畤,质明出行宫,东向揖日,西向揖月,又于殿下东西拜日月。
xuān dì yú shén shān cí rì lái shān cí yuè
宣帝于神山祠日,莱山祠月。
wèi míng dì shǐ cháo rì dōng jiāo xī yuè xi jiāo
魏明帝始朝日东郊,夕月西郊。
táng yǐ èr fēn rì cháo rì xī yuè yú guó chéng dōng xī
唐以二分日,朝日夕月于国城东西。
sòng rén yīn zhī shēng wèi dà sì
宋人因之,升为大祀。
yuán jiāo tán yǐ rì yuè cóng sì qí èr fēn cháo rì xī yuè huáng qìng zhōng yì jiàn lì ér wèi xíng
元郊坛以日月从祀,其二分朝日夕月,皇庆中议建立而未行。
jīn dāng jī gǔ zhèng jì zhī lǐ gè shè tán zhuān sì
今当稽古正祭之礼,各设坛专祀。
cháo rì tán yi zhù yú chéng dōng mén wài xī yuè tán yi zhù yú chéng xī mén wài
朝日坛宜筑于城东门外,夕月坛宜筑于城西门外。
cháo rì yǐ chūn fēn xī yuè yǐ qiū fēn
朝日以春分,夕月以秋分。
xīng chén zé fù jì yú yuè tán
星辰则祔祭于月坛。
cóng zhī
从之。
qí sì yí yǔ shè jì tóng
其祀仪与社稷同。
èr shí yī nián dì yǐ dà míng yè míng yǐ cóng sì bà cháo rì xī yuè zhī jì
二十一年,帝以大明、夜明已从祀,罢朝日夕月之祭。
jiā jìng jiǔ nián dì wèi dà bào tiān ér zhǔ rì pèi yǐ yuè
嘉靖九年,帝谓“大报天而主日,配以月。
dà míng tán dāng yǔ yè míng tán yì
大明坛当与夜明坛异。
qiě rì yuè zhào lín qí gōng shén dà
且日月照临,其功甚大。
tài suì děng shén suì yǒu èr jì ér rì yuè xīng chén zhǐ yī cóng jì yì suǒ bù ān
太岁等神,岁有二祭,而日月星辰止一从祭,义所不安”。
dà xué shì zhāng cōng yì yǐ wéi quē diǎn
大学士张璁亦以为缺典。
suì dìng é chūn qiū fēn zhī jì rú jiù yí ér jiàn cháo rì tán yú zhāo yáng mén wài xī xiàng
遂定额春秋分之祭如旧仪,而建朝日坛于朝阳门外,西向;
xī yuè tán yú fù chéng mén wài dōng xiàng
夕月坛于阜城门外,东向。
tán zhì yǒu lóng shā yǐ shì bié
坛制有隆杀以示别。
cháo rì hù tán dì yī bǎi mǔ
朝日,护坛地一百亩;
xī yuè hù tán de sān shí liù mǔ
夕月,护坛地三十六亩。
cháo rì wú cóng sì xī yuè yǐ wǔ xīng èr shí bā xiù zhōu tiān xīng chén gòng yī tán nán xiàng fù yān
朝日无从祀,夕月以五星、二十八宿、周天星辰共一坛,南向祔焉。
chūn jì shí yǐ yín yíng rì chū yě
春祭,时以寅,迎日出也。
qiū jì shí yǐ hài yíng yuè chū yě
秋祭,时以亥,迎月出也。
shí nián lǐ bù shàng cháo rì xī yuè yí cháo rì yíng shén sì bài yǐn fú shòu zuò liǎng bài sòng shén sì bài
十年,礼部上朝日、夕月仪:朝日迎神四拜,饮福受胙两拜,送神四拜;
xī yuè yíng shén yǐn fú shòu zuò sòng shén jiē zài bài
夕月迎神饮福受胙送神皆再拜。
yú bìng rú jiù yí
馀并如旧仪。
lóng qìng yuán nián lǐ bù yì dìng dōng jiāo yǐ jiǎ bǐng wù gēng rén nián xi jiāo yǐ chǒu chén wèi xū nián chē jià qīn jì
隆庆元年,礼部议定,东郊以甲、丙、戊、庚、壬年,西郊以丑、辰、未、戌年,车驾亲祭。
yú suì qiǎn wén dà chén shè jì cháo rì tán wǔ dà chén shè jì xī yuè tán
馀岁遣文大臣摄祭朝日坛,武大臣摄祭夕月坛。
sān nián lǐ bù shàng cháo rì yí yán zhèng jì yù fēng yǔ zé shè xiǎo cì yú tán qián jià jiù xiǎo cì xíng lǐ
三年,礼部上朝日仪,言:“正祭遇风雨,则设小次于坛前,驾就小次行礼。
qí shēng jiàng diàn xiàn jù yǐ tài cháng sì zhí shì guān dài
其升降奠献,俱以太常寺执事官代。
zhì yuē kě
”制曰“可”。
xiān nóng
先农
hóng wǔ yuán nián yù tíng chén yǐ lái chūn jǔ xíng jí tián lǐ
洪武元年,谕廷臣以来春举行耤田礼。
yú shì lǐ guān qián yòng rén děng yán hàn zhèng xuán wèi wáng shè zài jí tián zhī zhōng
于是礼官钱用壬等言:“汉郑玄谓王社在耤田之中。
táng zhù qīn míng yún xiān nóng jí shè
唐祝钦明云:“先农即社。
sòng chén xiáng dào wèi shè zì shè xiān nóng zì xiān nóng
”宋陈祥道谓:“社自社,先农自先农。
jí tián suǒ jì nǎi xiān nóng fēi shè yě
耤田所祭乃先农,非社也。
zhì xiǎng xiān nóng yǔ gōng gēng tóng rì lǐ wú míng wén wéi zhōu yǔ yuē nóng zhèng chén jí lǐ
至享先农与躬耕同日,礼无明文,惟《周语》曰:“农正陈耤礼。
ér wéi zhāo zhù yún jì qí shén wèi nóng qí yě
”而韦昭注云:“祭其神为农祈也。
zhì hàn yǐ jí tián zhī rì sì xiān nóng ér qí lǐ shǐ zhe
”至汉以耤田之日祀先农,而其礼始著。
yóu jìn zhì táng sòng xiāng yán bù fèi
由晋至唐、宋相沿不废。
zhèng hé jiān mìng yǒu sī xiǎng xiān nóng zhǐ xíng qīn gēng zhī lǐ
政和间,命有司享先农,止行亲耕之礼。
nán dù hòu fù qīn sì
南渡后,复亲祀。
yuán suī yì gēng jí jìng bù qīn xíng
元虽议耕耤,竟不亲行。
qí sì xiān nóng mìng yǒu sī shè shì
其祀先农,命有司摄事。
jīn yì gēng jí zhī rì huáng dì gōng sì xiān nóng
今议耕耤之日,皇帝躬祀先农。
lǐ bì gōng gēng jí tián
行礼完毕,亲自耕藉田。
yǐ zhòng chūn zé rì xíng shì
以仲春择日行事。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
èr nián èr yuè dì jiàn xiān nóng tán yú nán jiāo zài jí tián běi
二年二月,帝建先农坛于南郊,在耤田北。
qīn jì yǐ hòu jì pèi
亲祭,以后稷配。
qì wù sì yí yǔ shè jì tóng
器物祀仪与社稷同。
sì bì xíng gēng jí lǐ
祀毕,行耕耤礼。
yù lěi sì èr jù tāo yǐ qīng juàn yù gēng niú sì bèi yǐ qīng yī
御耒耜二具,韬以青绢,御耕牛四,被以青衣。
lǐ bì hái dà cì
礼毕,还大次。
yìng tiān fǔ yǐn jí shàng yuán jiāng níng liǎng xiàn lìng lǜ shù rén zhōng mǔ
应天府尹及上元、江宁两县令率庶人终亩。
shì rì yàn láo bǎi guān qí lǎo yú tán suǒ shí nián èr yuè qiǎn guān xiǎng xiān nóng mìng yìng tiān fǔ guān lǜ nóng mín qí lǎo péi sì
是日,宴劳百官耆老于坛所,十年二月,遣官享先农,命应天府官率农民耆老陪祀。
èr shí yī nián gēng dìng jì xiān nóng yí bù shè pèi wèi
二十一年,更定祭先农仪,不设配位。
yǒng lè zhōng jiàn tán jīng shī rú nán jīng zhì zài tài suì tán xī nán
永乐中,建坛京师,如南京制,在太岁坛西南。
shí jiē jiǔ jí
石阶九级。
xi yì wèi dōng zhāi gōng luán jià kù dōng běi shén cāng dōng nán jù fú diàn diàn qián wèi guān gēng zhī suǒ
西瘗位,东斋宫、銮驾库,东北神仓,东南具服殿,殿前为观耕之所。
hù tán de liù bǎi mǔ gōng shǔ jì jí jiàn xīn pǐn wù de jiǔ shí yú mǔ
护坛地六百亩,供黍稷及荐新品物地九十余亩。
měi suì zhòng chūn shàng wù shùn tiān fǔ yǐn zhì jì
每岁仲春上戊,顺天府尹致祭。
hòu fán yù dēng jí zhī chū xíng gēng jí lǐ zé qīn jì
后凡遇登极之初,行耕耤礼,则亲祭。
hóng zhì yuán nián dìng gēng jí yí qián qī bǎi guān zhì zhāi
弘治元年,定耕耤仪:前期百官致斋。
shùn tiān fǔ guān yǐ lěi sì jí tóng lù zhǒng jìn chéng nèi guān réng pěng chū shòu zhī yóu wǔ mén zuǒ chū
顺天府官以耒耜及穜稑种进呈,内官仍捧出授之,由午门左出。
zhì cǎi yú gǔ yuè sòng zhì jí tián suǒ
置彩舆,鼓乐,送至耤田所。
zhì qī dì yì shàn guān huáng páo yì tán suǒ jù fú diàn fú gǔn miǎn jì xiān nóng
至期,帝翼善冠黄袍,诣坛所具服殿,服衮冕,祭先农。
bì hái gèng yì shàn guān huáng páo
毕,还,更翼善冠黄袍。
tài cháng qīng dǎo yǐn zhì gēng jí wèi nán xiàng lì
太常卿导引至耕耤位,南向立。
sān gōng yǐ xià gè jiù wèi hù bù shàng shū běi xiàng guì jìn lěi sì shùn tiān fǔ guān běi xiàng guì jìn biān
三公以下各就位,户部尚书北向跪进耒耜,顺天府官北向跪进鞭。
dì bǐng lěi sān tuī sān fǎn qì hù bù shàng shū guì shòu lěi sì shùn tiān fǔ guān guì shòu biān tài cháng qīng zòu qǐng fù wèi
帝秉耒,三推三反讫,户部尚书跪受耒耜,顺天府官跪受鞭,太常卿奏请复位。
fǔ yǐn xié qīng xiāng yǐ zhǒng zi bō ér fù zhī
府尹挟青箱以种子播而覆之。
dì yù wài mén nán xiàng zuò guān sān gōng wǔ tuī shàng shū jiǔ qīng jiǔ tuī
帝御外门,南向坐,观三公五推,尚书九卿九推。
tài cháng qīng zòu gēng bì dì hái jù fú diàn shēng zuò
太常卿奏耕毕,帝还具服殿,升座。
fǔ yǐn lǜ liǎng xiàn lìng qí lǎo rén xíng lǐ bì yǐn shàng zhōng xià nóng fū gè shí rén zhí nóng qì cháo jiàn lìng qí zhōng mǔ
府尹率两县令耆老人行礼毕,引上中下农夫各十人,执农器朝见,令其终亩。
bǎi guān xíng qìng hè lǐ cì jiǔ zhuàn
百官行庆贺礼,赐酒馔。
sān pǐn yǐ shàng dān bì shàng dōng xī zuò sì pǐn yǐ xià tái xià zuò bìng yàn láo qí lǎo yú tán páng
三品以上丹陛上东西坐,四品以下台下坐,并宴劳耆老于坛旁。
yàn bì jià hái gōng
宴毕,驾还宫。
dà lè gǔ chuī zhèn zuò nóng fū rén cì bù yì pǐ
大乐鼓吹振作,农夫人赐布一匹。
jiā jìng shí nián dì yǐ qí lǐ guò fán mìng lǐ guān gēng dìng
嘉靖十年,帝以其礼过烦,命礼官更定。
yíng shén sòng shén zhǐ xíng èr bài
迎神送神止行二拜。
xiān èr rì shùn tiān fǔ yǐn yǐ lěi sì tóng lù zhǒng zhì cǎi yú zhì gēng jí suǒ bìng ba bǎi guān qìng hè
先二日,顺天府尹以耒耜穜稑种置彩舆,至耕耤所,并罢百官庆贺。
hòu yòu yì zào gēng gēn chē zài lěi sì fǔ yǐn yú jì rì jìn chéng bì yǐ lěi sì zài chē nèi qián yù lù xíng
后又议造耕根车载耒耜,府尹于祭日进呈毕,以耒耜载车内前玉辂行。
qí yù mén guān gēng dì wèi bēi xià yì jiàn guān gēng tái yī
其御门观耕,地位卑下,议建观耕台一。
zhào jiē kě
诏皆可。
hòu yòu mìng kěn xī yuàn xì dì wèi tián
后又命垦西苑隙地为田。
jiàn diàn yuē wú yì tíng yuē bīn fēng yòu yuē shěng gēng yuē shěng liǎn cāng yuē héng yù
建殿曰无逸,亭曰豳风,又曰省耕,曰省敛,仓曰恒裕。
lǐ bù shàng jiāo miào zī chéng zhī gěi zhī shù yīn yán nán jiāo jí tián huáng shàng sān tuī gōng qīng gè xuān qí lì jiào xī yuàn wéi zhòng
礼部上郊庙粢盛支给之数,因言:“南郊耤田,皇上三推,公卿各宣其力,较西苑为重。
xī yuàn suī nóng guān dū lǐ huáng shàng shí shěng gēng liǎn jiào jí tián wèi qín
西苑虽农官督理,皇上时省耕敛,较耤田为勤。
qǐng yǐ jí tián suǒ chū cáng nán jiāo yuán lǐn shén cāng yǐ gōng yuán qiū qí gǔ xiān nóng shén qí tán cháng líng děng líng lì dài dì wáng jí bǎi shén zhī sì
请以耤田所出,藏南郊圆廪神仓,以供圜丘、祈谷、先农、神祇坛、长陵等陵、历代帝王及百神之祀。
xī yuàn suǒ chū cáng héng yù cāng yǐ gōng fāng zé cháo rì xī yuè tài miào shì miào tài shè jì dì shè jì dì pèi xiān cán jí xiān shī kǒng zǐ zhī sì
西苑所出,藏恒裕仓,以供方泽、朝日、夕月、太庙、世庙、太社稷、帝社稷、禘佩、先蚕及先师孔子之祀。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
shí liù nián yù fán yù qīn gēng zé hù bù shàng shū xiān jì xiān nóng
十六年,谕凡遇亲耕,则户部尚书先祭先农。
huáng dì zhì zhǐ xíng sān tuī lǐ
皇帝至,止行三推礼。
sān shí bā nián ba qīn gēng wéi qiǎn guān jì xiān nóng
三十八年,罢亲耕,惟遣官祭先农。
sì shí yī nián bìng lìng suǒ sī wù fù zòu
四十一年,并令所司勿复奏。
lóng qìng yuán nián ba xī yuàn gēng zhòng zhū sì jiē qǔ zhī jí tián
隆庆元年,罢西苑耕种诸祀,皆取之耤田。
xiān cán
先蚕
míng chū wèi liè sì diǎn
明初未列祀典。
jiā jìng shí dū jǐ shì zhōng xià yán qǐng gǎi gè gōng zhuāng tián wèi qīn cán chǎng gōng sāng yuán
嘉靖时,都给事中夏言请改各宫庄田为亲蚕厂公桑园。
lìng yǒu sī zhǒng sāng zhè yǐ bèi gōng zhōng cán shì
令有司种桑柘,以备宫中蚕事。
jiǔ nián fù shū yán gēng cán zhī lǐ bù yí piān fèi
九年,复疏言,耕蚕之礼,不宜偏废。
dì nǎi chì lǐ bù gǔ zhě tiān zǐ qīn gēng huáng hòu qīn cán yǐ quàn tiān xià
帝乃敕礼部:“古者天子亲耕,皇后亲蚕,以劝天下。
zì jīn suì shǐ zhèn qīn sì xiān nóng huáng hòu qīn cán qí kǎo gǔ zhì jù yí yǐ wén
自今岁始,朕亲祀先农,皇后亲蚕,其考古制,具仪以闻。
dà xué shì zhāng cōng děng qǐng yú ān dìng mén wài jiàn xiān cán tán
”大学士张璁等请于安定门外建先蚕坛。
zhān shì huò tāo yǐ dào yuǎn zhēng zhī
詹事霍韬以道远争之。
hù bù yì yán ān dìng mén wài jìn xi zhī de shuǐ yuán bù tōng wú yù cán suǒ
户部亦言:“安定门外近西之地,水源不通,无浴蚕所。
huáng chéng nèi xī yuàn zhōng yǒu tài yè qióng dǎo zhī shuǐ
皇城内西苑中有太液、琼岛之水。
kǎo táng zhì zài yuàn zhōng sòng yì zài gōng zhōng yi fǎng xíng zhī
考唐制在苑中,宋亦在宫中,宜仿行之。
dì wèi táng rén yīn lòu jiù ān bù kě fǎ
”帝谓唐人因陋就安,不可法。
yú shì lǐ bù shàng shū li shí děng yán dà míng mén zhì ān dìng mén dào lù yáo yuǎn qǐng fèng niǎn chū dōng huá xuán wǔ èr mén
于是礼部尚书李时等言:“大明门至安定门,道路遥远,请凤辇出东华、玄武二门。
yīn tiáo shàng sì shì yī zhì jiǎn zhī lǐ èr tán wěi zhī xiàng sān cǎi sāng zhī qì sì zhǎng tán zhī guān
”因条上四事:一、治茧之礼,二、坛壝之向,三、采桑之器,四、掌坛之官。
dì cóng qí yán mìng zì xuán wǔ mén chū
帝从其言,命自玄武门出。
nèi shǐ chén yí wèi jūn yī wàn rén wǔ qiān wéi tán suǒ wǔ qiān hù yú dào yú rú yì
内使陈仪卫,军一万人,五千围坛所,五千护于道,余如议。
èr yuè gōng bù shàng xiān cán tán tú shì dì qīn dìng qí zhì
二月,工部上先蚕坛图式,帝亲定其制。
tán fāng èr zhàng liù chǐ dié èr jí gāo èr chǐ liù cùn sì chū bì
坛方二丈六尺,叠二级,高二尺六寸,四出陛。
dōng xī běi jù shù sāng zhè nèi shè cán gōng lìng shǔ
东西北俱树桑柘,内设蚕宫令署。
cǎi sāng tái gāo yī chǐ sì cùn fāng shí bèi sān chū bì
采桑台高一尺四寸,方十倍,三出陛。
luán jià kù wǔ jiān
銮驾库五间。
hòu gài zhī táng
后盖织堂。
tán wéi fāng bā shí zhàng
坛围方八十丈。
lǐ bù shàng huáng hòu qīn cán yí cán jiāng shēng qīn tiān jiàn zé jí sì rì yǐ wén
礼部上皇后亲蚕仪:蚕将生,钦天监择吉巳日以闻。
shùn tiān fǔ jù cán mǔ míng shù sòng běi jiāo gōng bù yǐ gōu bó kuāng jià zhū qì wù gěi cán mǔ
顺天府具蚕母名数送北郊,工部以钩箔筐架诸器物给蚕母。
shùn tiān fǔ yǐ cán zhǒng jí gōu kuāng yī jìn chéng nèi guān pěng chū hái shòu zhī
顺天府以蚕种及钩筐一进呈,内官捧出,还授之。
chū xuán wǔ yòu mén zhì cǎi yú zhōng gǔ yuè sòng zhì cán shì
出玄武右门,置彩舆中,鼓乐送至蚕室。
cán mǔ shòu cán zhǒng yù sì yǐ dài
蚕母受蚕种,浴饲以待。
mìng fù wén sì pǐn wǔ sān pǐn yǐ shàng jù péi sì xié yī shì nǚ zhí gōu kuāng
命妇文四品、武三品以上俱陪祀,携一侍女执钩筐。
huáng hòu zhāi sān rì nèi zhí shì bìng sī zàn liù shàng děng nǚ guān jí yīng rù tán zhě zhāi yī rì
皇后斋三日,内执事并司赞、六尚等女官及应入坛者斋一日。
xiān yī rì tài cháng sì jù zhù bǎn jì wù yáng shǐ biān dòu gè liù hēi bó sòng cán gōng lìng
先一日,太常寺具祝版,祭物,羊、豕、笾豆各六、黑帛,送蚕宫令。
shì rì fēn shòu zhí shì nǚ guān
是日,分授执事女官。
rì wèi míng
日未明。
sù wèi chén bīng bèi nǚ lè sī shè jiān bèi yí zhàng jí zhòng zhái chē jù hou xuán wǔ mén wài
宿卫陈兵备,女乐司设监备仪仗及重翟车,俱候玄武门外。
jiāng míng nèi shì yì kūn níng gōng zòu qǐng
将明,内侍诣坤宁宫奏请。
huáng hòu fú cháng fú dǎo yǐn nǚ guān dǎo chū gōng mén chéng jiān yú zhì xuán wǔ mén
皇后服常服,导引女官导出宫门,乘肩舆,至玄武门。
nèi shì zòu qǐng jiàng yú shēng zhòng zhái chē
内侍奏请降舆,升重翟车。
bīng wèi yí zhàng jí nǚ lè qián dǎo chū běi ān mén zhàng yǐ xíng wéi zhì tán nèi wěi dōng mén
兵卫仪仗及女乐前导,出北安门,障以行帷,至坛内壝东门。
nèi shì zòu qǐng jiàng chē chéng jiān yú bīng wèi yí zhàng tíng dōng mén wài
内侍奏请降车,乘肩舆,兵卫、仪仗停东门外。
huáng hòu rù jù fú diàn yì lǐ fú chū zhì tán
皇后入具服殿,易礼服,出,至坛。
sī zàn zòu jiù wèi
司赞奏就位。
gōng zhǔ nèi wài mìng fù gè jiù bài wèi
公主、内外命妇各就拜位。
jì xiān cán xíng sān xiàn lǐ nǚ guān zhí shì rú yí
祭先蚕,行三献礼,女官执事如仪。
yíng shén sì bài cì fú zuò èr bài sòng shén sì bài
迎神四拜,赐福胙二拜,送神四拜。
fán bài guì xìng gōng zhǔ nèi wài mìng fù jiē tóng
凡拜跪兴,公主、内外命妇皆同。
lǐ bì huáng hòu hái jù fú diàn gèng cháng fú
礼毕,皇后还具服殿,更常服。
sī bīn yǐn wài mìng fù xiān yì cǎi sāng tán dōng bì xià nán běi xiàng
司宾引外命妇先诣采桑坛东陛下,南北向。
shàng yí zòu qǐng huáng hòu yì cǎi sāng wèi dōng xiàng
尚仪奏请,皇后诣采桑位,东向。
gōng zhǔ yǐ xià wèi huáng hòu wèi dōng yì nán běi xiàng yǐ xī wéi shàng
公主以下位皇后位东,亦南北向,以西为上。
zhí gōu zhě guì jìn gōu zhí kuāng zhě guì fèng kuāng shòu sāng
执钩者跪进钩,执筐者跪奉筐受桑。
huáng hòu cǎi sāng sān tiáo hái zhì tán nán yí mén zuò guān mìng fù cǎi sāng
皇后采桑三条,还至坛南仪门坐,观命妇采桑。
sān gōng mìng fù cǎi wǔ tiáo liè hóu jiǔ qīng mìng fù cǎi jiǔ tiáo
三公命妇采五条,列侯、九卿命妇采九条。
qì gè shòu nǚ shì
讫,各授女侍。
sī bīn yǐn nèi mìng fù yī rén yì sāng shì shàng gōng lǜ zhí gōu kuāng zhě cóng
司宾引内命妇一人,诣桑室,尚功率执钩筐者从。
shàng gōng yǐ sāng shòu cán mǔ
尚功以桑授蚕母。
cán mǔ shòu sāng lǚ qiē zhī yǐ shòu nèi mìng fù
蚕母受桑,缕切之,以授内命妇。
nèi mìng fù shí cán sǎ yī bó qì hái
内命妇食蚕,洒一箔讫,还。
shàng yí zòu lǐ bì huáng hòu hái zuò jù fú diàn
尚仪奏礼毕,皇后还坐具服殿。
sī bīn lǜ cán mǔ děng kòu tóu qì sī zàn chàng bān qí
司宾率蚕母等叩头讫,司赞唱班齐。
wài míng fù xù lì dìng shàng yí zhì cí yún qīn cán jì chéng lǐ dāng qìng hè
外名妇序立定,尚仪致词云:“亲蚕既成,礼当庆贺。
sì bài bì cì yàn mìng fù bìng cì cán mǔ jiǔ shí
”四拜毕,赐宴命妇,并赐蚕母酒食。
gōng zhǔ jí nèi mìng fù yú diàn nèi wài mìng fù wén wǔ èr pǐn yǐ shàng yú tái shàng sān pǐn yǐ xià yú dān chí shàng shí jìn shàn
公主及内命妇于殿内,外命妇文武二品以上于台上,三品以下于丹墀,尚食进膳。
jiào fāng sī nǚ lè zòu yuè
教坊司女乐奏乐。
yàn bì gōng zhǔ yǐ xià gè jiù bān sì bài
宴毕,公主以下各就班四拜。
lǐ bì huáng hòu hái gōng dǎo cóng qián
礼毕,皇后还宫,导从前。
zhào rú nǐ
诏如拟。
sì yuè cán shì gào chéng xíng zhì jiǎn lǐ
四月,蚕事告成,行治茧礼。
xuǎn cán fù shàn sāo sī jí zhī zhě gè shí rén
选蚕妇善缫丝及织者各十人。
bǔ rì huáng hòu chū gōng dǎo cóng rú cháng yí zhì zhī táng
卜日,皇后出宫,导从如常仪,至织堂。
nèi mìng fù yī rén xíng sān pén shǒu lǐ bù yú zhī fù yǐ zhōng qí shì
内命妇一人行三盆手礼,布于织妇,以终其事。
cán gōng lìng sòng shàng yī zhī rǎn jiān jú zào jì fú qí sì xiān cán zhǐ yòng lè bù yòng wǔ lè nǚ shēng guān fú jù yòng hēi
蚕宫令送尚衣织染监局造祭服,其祀先蚕,止用乐,不用舞,乐女生冠服俱用黑。
shí nián èr yuè lǐ chén yán qù suì huáng hòu gōng xíng cǎi sāng yǐ zú fēng lì tiān xià
十年二月,礼臣言:“去岁皇后躬行采桑,已足风励天下。
jīn xiān cán tán diàn gōng wèi bì yi qiě qiǎn guān xíng lǐ
今先蚕坛殿工未毕,宜且遣官行礼。
dì chū bù kě lìng rú jiù xíng
”帝初不可,令如旧行。
yǐ ér yǐ huáng hòu chū rù bù biàn mìng gǎi zhù xiān cán tán yú xī yuàn
已而以皇后出入不便,命改筑先蚕坛于西苑。
tán zhī dōng wèi cǎi sāng tái tái dōng wèi jù fú diàn běi wèi cán shì zuǒ yòu wèi xiāng fáng qí hòu wéi cóng shì yǐ jū cán fù
坛之东为采桑台,台东为具服殿,北为蚕室,左右为厢房,其后为从室,以居蚕妇。
shè cán gōng shǔ yú gōng zuǒ lìng yī yuán chéng èr yuán zé nèi chén jǐn kè zhě wèi zhī
设蚕宫署于宫左,令一员,丞二员,择内臣谨恪者为之。
sì yuè huáng hòu xíng qīn cán lǐ yú nèi yuàn
四月,皇后行亲蚕礼于内苑。
dì wèi qīn gēng wú hè cǐ ān dé hè dì xíng kòu tóu lǐ nǚ lè dì gōng yàn wù qián dǎo
帝谓亲耕无贺,此安得贺,第行叩头礼,女乐第供宴,勿前导。
sān shí bā nián ba qīn cán lǐ
三十八年罢,亲蚕礼。
sì shí yī nián bìng ba suǒ sī zòu qǐng
四十一年,并罢所司奏请。
gāo méi
高禖
jiā jìng jiǔ nián qīng zhōu rú shēng li shí yáng qǐng cí gāo méi yǐ qí shèng sì
嘉靖九年,青州儒生李时飏请祠高禖,以祈圣嗣。
lǐ guān fù yǐ wén
礼官覆以闻。
dì yuē gāo méi suī gǔ lǐ jīn shí nán xíng
帝曰:“高禖虽古礼,今实难行。
suì qǐn qí yì
”遂寝其议。
yǐ ér dìng sì gāo méi lǐ
已而定祀高禖礼。
shè mù tái yú huáng chéng dōng yǒng ān mén běi zhèn fāng
设木台于皇城东,永安门北,震方。
tái shàng huáng tiān shàng dì nán xiàng xīng dú cāng bì
台上,皇天上帝南向,骍犊,苍壁。
xiàn huáng dì pèi xī xiàng niú yáng shǐ gè yī
献皇帝配,西向,牛羊豕各一。
gāo méi zài tán xià xī xiàng shēng shù rú zhī lǐ sān xiàn
高禖在坛下西向,牲数如之,礼三献。
huáng dì wèi tán xià běi xiàng hòu fēi wèi nán shù shí zhàng wài běi xiàng yòng wéi
皇帝位坛下北向,后妃位南数十丈外,北向,用帷。
tán xià chén gōng shǐ gōng dú rú hòu fēi pín zhī shù
坛下陈弓矢、弓韣如后妃嫔之数。
jì bì nǚ guān dǎo hòu fēi pín zhì gāo méi qián guì qǔ gōng shǐ shòu hòu fēi pín hòu fēi pín shòu ér nà yú gōng dú
祭毕,女官导后妃嫔至高禖前,跪取弓矢授后妃嫔,后妃嫔受而纳于弓韣。
jì gào
祭告
míng zhì fán dēng jí xún xìng jí shàng shì zàng líng cè lì cè fēng guān hūn děng shì jiē jì gào tiān dì zōng miào shè jì
明制,凡登极、巡幸及上谥、葬陵、册立、册封、冠婚等事,皆祭告天地、宗庙、社稷。
fán yíng zào gōng shì jí mìng jiāng chū shī suì shí hàn lǎo jì gào tiān dì shān chuān tài miào shè jì hòu tǔ
凡营造宫室,及命将出师,岁时旱潦,祭告天地、山川、太庙、社稷、后土。
fán jí wèi zhī chū bìng jì gào quē lǐ kǒng miào jí lì dài dì wáng líng qǐn
凡即位之初,并祭告阙里孔庙及历代帝王陵寝。
hóng wǔ èr nián lǐ bù shàng shū cuī liàng zòu yuán qiū fāng qiū dà sì qián qī qīn gào tài miào réng qiǎn shǐ gào bǎi shén yú tiān xià shén qí tán
洪武二年,礼部尚书崔亮奏,圜丘、方丘、大祀,前期亲告太庙,仍遣使告百神于天下神祇坛。
liù nián lǐ bù shàng shū niú liàng zòu tài suì zhū shén fán qí bào zé shè yī shí wǔ tán yǒu shì jì gào zé shè shén wèi èr shí bā tán
六年,礼部尚书牛谅奏,太岁诸神,凡祈报,则设一十五坛,有事祭告,则设神位二十八坛。
zhōng tài suì fēng yún léi yǔ wǔ yuè wǔ zhèn sì hǎi fán wǔ tán
中,太岁、风云雷雨、五岳、五镇、四海,凡五坛。
dōng sì dú jīng jī hú guǎng shān dōng hé nán běi píng guǎng xī sì chuān gān sù shān chuān xià dōng èr jì yuè jiāng jīng dū chéng huáng fán shí èr tán
东,四渎、京畿、湖广、山东、河南、北平、广西、四川、甘肃山川,夏冬二季月将,京都城隍,凡十二坛。
xi zhōng shān jiāng xī zhè jiāng fú jiàn shān xī guǎng dōng liáo dōng shān chuān chūn qiū èr jì yuè jiāng qí dào zhàn chuán děng shén fán shí yī tán
西,钟山,江西、浙江、福建、山西、广东、辽东山川,春秋二季月将,旗纛、战船等神,凡十一坛。
ruò qīn sì huáng dì pí biàn fú xíng yī xiàn lǐ měi sān tán xíng yī cì lǐ
若亲祀,皇帝皮弁服行一献礼,每三坛行一次礼。
bā nián dì zhu bi zhōng dōu jì gào tiān dì yú zhōng dōu zhī yuán qiū
八年,帝驻跸中都,祭告天地于中都之圜丘。
jiǔ nián yǐ zhū wáng jiāng zhī fān fēn rì gào jì tài miào shè jì yuè zhèn hǎi dú jí tiān xià míng shān dà chuān fù gào sì tiān de yú yuán qiū
九年,以诸王将之藩,分日告祭太庙、社稷、岳镇海渎及天下名山大川,复告祀天地于圜丘。
chū zhū wáng lái cháo hái fān jì zhēn wǔ děng shén yú duān mén yòng shǐ jiǔ yáng jiǔ zhì bó děng wù jì hù wèi qí dào yú chéng tiān mén yì rú zhī
初,诸王来朝还藩,祭真武等神于端门,用豕九、羊九、制帛等物,祭护卫旗纛于承天门,亦如之。
èr shí liù nián dì yǐ qí lǐ tài fán dìng zhì shǐ yī yáng yī bù yòng bó
二十六年,帝以其礼太繁,定制豕一、羊一,不用帛。
xún yòu ba duān mén jì wéi yòng hūn sù èr tán jì yú chéng tiān mén wài
寻又罢端门祭,惟用荤素二坛祭于承天门外。
yǒng lè qī nián xún shòu běi jīng jì gào tiān dì zōng miào shè jì jiā jìng bā nián qiū yǐ gōng jì shān chuān zhū shén mìng xiān qī bù bì qiǎn guān gào tài miào
永乐七年,巡狩北京,祭告天地、宗庙、社稷,嘉靖八年秋,以躬祭山川诸神,命先期不必遣官告太庙。
fán chū rù bì qīn gào zǔ kǎo yú nèi diàn
凡出入,必亲告祖考于内殿。
shèng dàn qián yī rì
圣诞前一日,
yǐ jiǔ guǒ gào liè shèng dì hòu yú fèng xiān diàn
以酒果告列圣帝后于奉先殿,
zhì rì
至日,
yǐ jiǔ fǔ gào huáng tiān shàng dì yú xuán jí bǎo diàn
以酒脯告皇天上帝于玄极宝殿,
qiǎn guān yǐ shēng lǐ jì shén liè tiān shòu chún dé zhū líng shān
遣官以牲醴祭神烈、天寿、纯德诸陵山,
jí dōng yuè dū chéng huáng
及东岳、都城隍,
yǐ sù xiū jì zhēn wǔ jí líng jì gōng
以素羞祭真武及灵济宫,
yòu gào xiū zhāi yú dào jí qī bǎo dì zūn
又告修斋于道极七宝帝尊。
lóng qìng sān nián yǐ qīn jì cháo rì tán yù gào fèng xiān hóng xiào shén xiāo diàn
隆庆三年,以亲祭朝日坛,预告奉先、弘孝、神霄殿。
qí bào
祈报
hóng wǔ èr nián tài zǔ yǐ chūn jiǔ bù yǔ qí gào zhū shén qí
洪武二年,太祖以春久不雨,祈告诸神祇。
zhōng shè fēng yún léi yǔ yuè zhèn hǎi dú fán wǔ tán
中设风云雷雨、岳镇海渎,凡五坛。
dōng shè zhōng shān liǎng huái jiāng xī liǎng guǎng hǎi nán běi shān dōng yàn nán yàn jì shān chuān qí dào zhū shén fán qī tán
东设钟山、两淮、江西、两广、海南北、山东、燕南燕蓟山川、旗纛诸神,凡七坛。
xi shè jiāng dōng liǎng zhè fú jiàn hú guǎng jīng xiāng hé nán běi hé dōng huá zhōu shān chuān jīng dū chéng huáng fán liù tán
西设江东、两浙、福建、湖广荆襄、河南北、河东、华州山川、京都城隍,凡六坛。
zhōng wǔ tán diàn bó
中五坛奠帛。
chū xiàn dì qīn xíng lǐ liǎng wǔ mìng guān fēn xiàn
初献,帝亲行礼,两庑命官分献。
sān nián xià hàn
三年夏,旱。
liù yuè shuò dì sù fú cǎo lǚ bù dǎo yú shān chuān tán
六月朔,帝素服草履,步祷于山川坛。
gǎo xí lù zuò zhòu pù yú rì yè wò yú de fán sān rì
藁席露坐,昼曝于日,夜卧于地,凡三日。
liù nián cóng lǐ bù shàng shū niú liàng yán tài suì zhū shén chūn qí qiū bào fán shí wǔ tán
六年,从礼部尚书牛谅言,太岁诸神,春祈秋报,凡十五坛。
zhōng tài suì fēng yún léi yǔ wǔ yuè wǔ zhèn sì hǎi
中,太岁、风云雷雨、五岳、五镇、四海。
dōng sì dú jīng jī shān chuān chūn qiū èr jì yuè jiāng jīng dū gè fǔ chéng huáng
东,四渎、京畿山川,春秋二季月将,京都各府城隍。
xi zhōng shān gān sù shān chuān xià dōng èr jì yuè jiāng qí dào zhàn chuán děng shén
西,钟山、甘肃山川,夏冬二季月将,旗纛战船等神。
gè wǔ tán
各五坛。
shí gān sù xīn fù gù fù qí shān chuān zhī jì yú jīng shī
时甘肃新附,故附其山川之祭于京师。
qí qīn sì zhī yí yǔ jì gào tóng
其亲祀之仪与祭告同。
zhèng tǒng jiǔ nián sān yuè yǔ xuě qiān qī qiǎn guān jì tiān de shè jì tài suì fēng yún léi yǔ yuè zhèn hǎi dú
正统九年三月,雨雪愆期,遣官祭天地、社稷、太岁、风云雷雨、岳镇海渎。
hóng zhì shí qī nián jī nèi shān dōng jiǔ hàn mìng guān jì gào tiān shòu shān fēn mìng gè xún fǔ jì gào běi yuè běi zhèn dōng yuè dōng zhèn dōng hǎi
弘治十七年,畿内、山东久旱,命官祭告天寿山,分命各巡抚祭告北岳、北镇、东岳、东镇、东海。
jiā jìng bā nián chūn dì yù lǐ bù qù dōng shǎo xuě jīn dāng dōng zuò yǔ zé bù jiàng dāng qīn jì nán jiāo shè jì shān chuān
嘉靖八年春,帝谕礼部:“去冬少雪,今当东作,雨泽不降,当亲祭南郊社稷、山川。
shàng shū fāng xiàn fu děng yán zhōu lǐ dà zōng bó yǐ huāng lǐ āi xiōng zhá
”尚书方献夫等言:“《周礼·大宗伯》:‘以荒礼哀凶札。
shì zhě wèi jūn shàn bù jǔ chí dào bù chú jì shì bù xiàn jiē suǒ yǐ shì biǎn sǔn zhī yì
’释者谓:‘君膳不举,驰道不除,祭事不县,皆所以示贬损之意。
yòu yuē guó yǒu dà gù zé lǚ shàng dì jí sì wàng
”又曰:‘国有大故,则旅上帝及四望。
shì zhě yuē gù wèi xiōng zāi
’释者曰:‘故谓凶灾。
lǚ chén yě chén qí jì sì yǐ dǎo yān lǐ bù ruò sì zhī bèi yě
旅,陈也,陈其祭祀以祷焉,礼不若祀之备也。
jīn bì xià mǐn láo wàn xìng qīn chū qí dǎo
’今陛下闵劳万姓,亲出祈祷。
lǐ yí wu jiǎn yuē yǐ dá tiān jiè
礼仪务简约,以答天戒。
cháng cháo guān bìng cóng tóng zhì shěng qiān qí xū zhī chéng
常朝官并从,同致省愆祈吁之诚。
suí jù shàng yí zhù
”随具上仪注。
èr yuè qīn dǎo nán jiāo shān chuān tóng rì shè jì yòng cì rì bù chú dào guān fú qiǎn sè qún chén tóng
二月,亲祷南郊,山川同日,社稷用次日,不除道,冠服浅色,群臣同。
wén wǔ pǐn wǔ sì pǐn yǐ shàng yú dà sì mén wài yú guān yú nán tiān mén wài jiù bān péi sì
文五品、武四品以上于大祀门外,馀官于南天门外,就班陪祀。
shì qiū dì yù qīn sì shān chuān zhū shén
是秋,帝欲亲祀山川诸神。
lǐ bù shàng shū li shí yán jiù lì shān chuān děng jì zhōng yè xíng lǐ xiān yī rì chū jiāo zhāi sù
礼部尚书李时言:“旧例山川等祭,中夜行礼,先一日出郊斋宿。
jì bì qīng chén huí luán liǎng rì bì shì lǐ tài zhòng
祭毕,清晨回銮,两日毕事,礼太重。
yi bǐ xiān nóng tán lì mèi shuǎng xíng lǐ
宜比先农坛例,昧爽行礼。
yīn jù yí yǐ jìn
”因具仪以进。
zhì kě
制可。
jì fú yòng pí biàn yíng shén sòng shén gè liǎng bài
祭服用皮弁,迎神、送神各两拜。
shí yī nián dà xué shì li shí děng yǐ shèng sì wèi jiàng qǐng tíng chén yì yuè zhèn míng shān zhù dǎo
十一年,大学士李时等以圣嗣未降,请廷臣诣岳镇名山祝祷。
dì yù fēn qiǎn dào shì jī xiāng bó xíng lìng suǒ zài shǒu chén xíng lǐ zài tíng dà chén fēn yì dì qí tán qí gào
帝欲分遣道士赍香帛行,令所在守臣行礼,在廷大臣分诣地祇坛祈告。
yú shì lǐ bù shàng shū xià yán yán wǒ cháo jiàn dì qí tán zì yuè zhèn hǎi dú yǐ jí yuǎn jìn míng shān dà chuān mò bù huái róu jí cǐ ér dǎo zhèng hé gǔ rén wàng yǎn zhī yì
于是礼部尚书夏言言:“我朝建地祇坛,自岳镇海渎以及远近名山大川,莫不怀柔,即此而祷,正合古人望衍之义。
dàn fǔ chén suǒ qǐng zhǐ yú yuè zhèn
但辅臣所请,止于岳镇。
qiè yǐ shān chuān hǎi dú fā xiáng xiào líng yǔ yuè zhèn tóng gōng kuàng jī yùn yì shèng shén liè tiān shòu chún dé zhū shān yòu zǔ zōng tuǒ líng zhī de qí dǎo zhī lǐ jiē bù kě quē
窃以山川海渎,发祥效灵,与岳镇同功,况基运、翊圣、神烈、天寿、纯德诸山,又祖宗妥灵之地,祈祷之礼,皆不可缺。
suì mìng dà chén yì tán fēn sì
”遂命大臣诣坛分祀。
shén qí tán
神祇坛
hóng wǔ èr nián cóng lǐ bù shàng shū cuī liàng yán jiàn tiān xià shén qí tán yú yuán qiū wěi wài zhī dōng jí fāng qiū wěi wài zhī xi
洪武二年,从礼部尚书崔亮言,建天下神祇坛于圆丘壝外之东,及方丘壝外之西。
jiāo sì qián qī dì gōng yì tán shè shén wèi xī xiàng yǐ jiǔ fǔ jì gào
郊祀前期,帝躬诣坛,设神位,西向,以酒脯祭告。
jiāo zhī rì sì fēn xiàn cóng sì jiāng bì jiù tán yǐ jì
郊之日,俟分献从祀将毕,就坛以祭。
hòu dìng qiǎn guān yù gào
后定遣官预告。
yòu jiàn shān chuān tán yú zhèng yáng mén wài tiān dì tán xi hé sì zhū shén
又建山川坛于正阳门外天地坛西,合祀诸神。
fán shè tán shí yǒu jiǔ
凡设坛十有九,
tài suì chūn xià qiū dōng sì jì yuè jiāng wèi dì yī
太岁、春夏秋冬四季月将为第一,
cì fēng yún léi yǔ
次风云雷雨,
cì wǔ yuè
次五岳,
cì wǔ zhèn
次五镇,
cì sì hǎi
次四海,
cì sì dú
次四渎,
cì jīng dū zhōng shān
次京都钟山,
cì jiāng dōng
次江东,
cì jiāng xī
次江西,
cì hú guǎng
次湖广,
cì huái dōng huái xi
次淮东、淮西,
cì zhè dōng zhè xi fú jiàn
次浙东、浙西、福建,
cì guǎng dōng guǎng xī hǎi nán hǎi běi
次广东、广西、海南、海北,
cì shān dōng shān xī hé nán hé běi
次山东、山西、河南、河北,
cì běi píng shǎn xī
次北平、陕西,
cì zuǒ jiāng yòu jiāng
次左江、右江,
cì ān nán gāo lí zhàn chéng zhū guó shān chuān
次安南、高丽、占城诸国山川,
cì jīng dū chéng huáng
次京都城隍,
cì liù dào dà shén qí dào dà jiàng wǔ fāng qí shén zhàn chuán jīn gǔ chòng pào gōng nǔ fēi qiāng fēi shí zhèn qián zhèn hòu zhū shén
次六纛大神、旗纛大将、五方旗神、战船、金鼓、铳炮、弓弩、飞枪飞石、阵前阵后诸神,
jiē gōng zì xíng lǐ
皆躬自行礼。
xiān jì lǐ guān zòu zhù wén tài suì yǐ xià zhì sì hǎi fán wǔ tán chēng chén zhě qīn shǔ yù míng
先祭,礼官奏:“祝文,太岁以下至四海,凡五坛,称臣者亲署御名。
qí zhōng shān zhū shén chēng yú zhě qǐng lìng lǐ guān dài shǔ
其钟山诸神,称余者请令礼官代署。
dì yuē péng yǒu shū dú shàng qīn tí xìng míng kuàng shén míng hu
”帝曰:“朋友书牍,尚亲题姓名,况神明乎?
suì jiā qīn shǔ
”遂加亲署。
hòu yòu dìng jīng zhé qiū fēn hòu sān rì qiǎn guān jì shān chuān tán zhū shén
后又定惊蛰、秋分后三日,遣官祭山川坛诸神。
qī nián lìng chūn qiū zhòng yuè shàng xún zé rì yǐ jì
七年令春、秋仲月上旬,择日以祭。
jiǔ nián fù dìng shān chuān tán zhì fán shí sān tán
九年,复定山川坛制,凡十三坛。
zhèng diàn tài suì fēng yún léi yǔ wǔ yuè wǔ zhèn sì hǎi sì dú zhōng shān qī tán
正殿,太岁、风云雷雨、五岳、五镇、四海、四渎、钟山七坛。
dōng xī wǔ gè sān tán dōng jīng jī shān chuān xià dōng èr jì yuè jiāng
东西庑各三坛,东,京畿山川、夏冬二季月将。
xi chūn qiū èr jì yuè jiāng jīng dū chéng huáng
西,春秋二季月将、京都城隍。
shí nián dìng zhèng diàn qī tán dì qīn xíng lǐ dōng xī wǔ qiǎn gōng chén fēn xiàn
十年,定正殿七坛,帝亲行礼,东西庑遣功臣分献。
èr shí yī nián zēng xiū dà sì diàn zhū shén tán wěi
二十一年,增修大祀殿诸神坛壝。
nǎi chì shí sān tán zhū shén bìng tíng chūn jì měi suì bā yuè zhōng xún zé rì jì zhī
乃敕十三坛诸神并停春祭,每岁八月中旬,择日祭之。
mìng lǐ bù gēng dìng jì shān chuān tán yí yǔ shè jì tóng
命礼部更定祭山川坛仪,与社稷同。
yǒng lè zhōng jīng shī jiàn shān chuān tán bìng tóng nán jīng zhì wéi zhèng diàn zhōng shān zhī yòu yì yǐ tiān shòu shān zhī shén
永乐中,京师建山川坛,并同南京制,惟正殿钟山之右,益以天寿山之神。
jiā jìng shí yī nián gǎi shān chuān tán míng wéi tiān shén dì qí tán gǎi xù yún shī yǔ shī fēng bó léi shī
嘉靖十一年,改山川坛名为天神地祇坛,改序云师、雨师、风伯、雷师。
tiān shén tán zài zuǒ nán xiàng yún yǔ léi fán sì tán
天神坛在左,南向,云、雨、雷,凡四坛。
dì qí tán zài yòu běi xiàng wǔ yuè wǔ zhèn jī yùn yì shèng shén liè tiān shòu chún dé wǔ líng shān sì hǎi sì dú fán wǔ tán
地祇坛在右,北向,五岳、五镇、基运翊圣神烈天寿纯德五陵山、四海、四渎,凡五坛。
cóng sì jīng jī shān chuān xī xiàng
从祀,京畿山川,西向;
tiān xià shān chuān dōng xiàng
天下山川,东向。
yǐ chén xū chǒu wèi nián zhòng qiū huáng dì qīn jì yú nián qiǎn dà chén shè jì
在辰、戌、丑、未年仲秋,皇帝亲自举行祭祀,其余年份派大臣代为祭祀。
qí tài suì yuè jiāng qí dào chéng huáng bié sì zhī
其太岁、月将、旗纛、城隍,别祀之。
shí qī nián jiā shàng huáng tiān shàng dì zūn chēng yù gào yú shén qí suì shè tán yú yuán qiū wài wěi dōng nán qīn dìng shén qí tán wèi chén shè yí shì
十七年,加上皇天上帝尊称,预告于神祇,遂设坛于圜丘外壝东南,亲定神祇坛位,陈设仪式。
lǐ bù yán huáng shàng qīn xiàn dà míng tán zé sì tán fēn xiàn zhū chén bù gǎn bìng liè
礼部言:“皇上亲献大明坛,则四坛分献诸臣,不敢并列。
qǐng xiān shàng xiāng bì mìng guān dài xiàn
请先上香毕,命官代献。
dì cái dìng shàng xiāng diàn bó xiàn jué fù wèi hòu fēn xiàn guān fāng xíng lǐ
”帝裁定,上香、奠帛、献爵复位后,分献官方行礼。
yà zhōng èr xiàn zhí shì guān dài yú tán jù xiàn guān sān xíng
亚、终二献,执事官代,馀坛俱献官三行。
lóng qìng yuán nián lǐ chén yán tiān shén dì qí yǐ cóng sì nán běi jiāo qí zhòng qiū shén qí zhī jì bù yí fù jǔ
隆庆元年,礼臣言:“天神地祇已从祀南北郊,其仲秋神祇之祭不宜复举。
lìng ba zhī
”令罢之。
xīng chén tán
星辰坛
hóng wǔ sān nián dì wèi zhōng shū shěng chén rì yuè jiē zhuān tán jì ér xīng chén nǎi fù jì yú yuè tán fēi lǐ yě
洪武三年,帝谓中书省臣:“日月皆专坛祭,而星辰乃祔祭于月坛,非礼也。
lǐ bù nǐ yú chéng nán zhū shén xiǎng jì tán zhèng nán xiàng zēng jiǔ jiān cháo rì xī yuè jì zhōu tiān xīng chén jù yú shì xíng lǐ
”礼部拟于城南诸神享祭坛正南向,增九间,朝日夕月祭周天星辰,俱于是行礼。
cháo rì xī yuè réng yǐ chūn qiū fēn jì xīng chén zé yú tiān shòu jié qián sān rì
朝日夕月仍以春秋分祭,星辰则于天寿节前三日。
cóng zhī
从之。
sì nián jiǔ yuè dì gōng sì zhōu tiān xīng chén
四年九月,帝躬祀周天星辰。
zhèng diàn gòng shí tán zhōng shè zhōu tiān xīng chén wèi yí rú cháo rì
正殿共十坛,中设周天星辰位,仪如朝日。
èr shí yī nián yǐ xīng chén jì cóng sì nán jiāo ba yǒng xīng zhī jì
二十一年,以星辰既从祀南郊,罢禜星之祭。
líng xīng zhū shén
灵星诸神
hóng wǔ yuán nián tài cháng sī zòu zhōu lǐ yǐ yǒu liǎo sì sī zhōng sī mìng fēng shī yǔ shī
洪武元年,太常司奏:“《周礼》‘以槱燎祀司中、司命、风师、雨师’。
tiān fǔ ruò jì tiān zé sì sī mín sī lù ér xiàn mín shù gǔ shù shòu ér cáng zhī
《天府》‘若祭天则祀司民、司禄,而献民数、谷数,受而藏之。
hàn gāo dì mìng jùn guó lì líng xīng cí
’汉高帝命郡国立灵星祠。
táng zhì lì qiū hòu chén rì sì líng xīng lì dōng hòu hài rì qiǎn guān sì sī zhōng sī mìng sī mín sī lù yǐ shào láo
唐制,立秋后辰日祀灵星,立冬后亥日遣官祀司中、司命、司民、司禄,以少牢。
sòng sì rú táng ér yú qiū fēn rì sì shòu xīng
宋祀如唐,而于秋分日祀寿星。
jīn nǐ rú táng zhì fēn rì ér sì wèi tán yú chéng nán
今拟如唐制,分日而祀,为坛于城南。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
èr nián cóng lǐ bù shàng shū cuī liàng zòu měi suì shèng shòu rì jì shòu xīng tóng rì jì sī zhōng sī mìng sī mín sī lù shì yǔ mín tóng shòu qí fú yě
二年,从礼部尚书崔亮奏,每岁圣寿日祭寿星,同日祭司中、司命、司民、司禄,示与民同受其福也。
bā yuè wàng rì sì líng xīng
八月望日祀灵星。
jiē qiǎn guān xíng lǐ
皆遣官行礼。
sān nián ba shòu xīng děng sì
三年,罢寿星等祀。
tài suì yuè jiāng fēng yún léi yǔ zhī sì
太岁月将风云雷雨之祀
gǔ wú tài suì yuè jiāng tán yǔ zhī zhì míng shǐ zhòng qí jì
古无太岁、月将坛宇之制,明始重其祭。
zēng yún shī yú fēng shī zhī cì yì zì míng shǐ
增云师于风师之次,亦自明始。
tài zǔ jì yǐ tài suì zhū shén cóng sì yuán qiū yòu hé jì qún sì tán
太祖既以太岁诸神从祀圜丘,又合祭群祀坛。
yǐ ér mìng lǐ guān yì zhuān sì tán wěi
已而命礼官议专祀坛壝。
lǐ chén yán tài suì zhě shí èr chén zhī shén
礼臣言:“太岁者,十二辰之神。
àn shuō wén suì zì cóng bù cóng xū
按《说文》,岁字从步从戌。
mù xīng yī suì xíng yī cì lì shí èr chén ér zhōu tiān ruò bù rán yě
木星一岁行一次,历十二辰而周天,若步然也。
yīn yáng jiā shuō yòu yǒu shí èr yuè jiāng shí rì shí èr shí suǒ zhí zhī shén ruò tiān yǐ tiān gāng tài yǐ gōng cáo tài chòng zhī lèi
阴阳家说,又有十二月将,十日十二时所直之神,若天乙、天罡、太乙、功曹、太冲之类。
suī bù jīng jiàn lì dài yīn zhī
虽不经见,历代因之。
yuán měi yǒu dà xīng zuò jì tài suì yuè jiāng rì zhí shí zhí yú tài shǐ yuàn
元每有大兴作,祭太岁、月将、日直、时直于太史院。
ruò fēng shī yǔ shī zhī sì jiàn yú zhōu guān hòu shì jiē yǒu jì
若风师、雨师之祀,见于《周官》,后世皆有祭。
táng tiān bǎo zhōng zēng léi shī yú yǔ shī zhī cì
唐天宝中,增雷师于雨师之次。
sòng yuán yīn zhī
宋、元因之。
rán táng zhì gè yǐ shí bié jì shī xiǎng sì běn yì
然唐制各以时别祭,失享祀本意。
yi yǐ tài suì fēng yún léi yǔ zhū tiān shén hé wèi yī tán zhū dì qí wèi yī tán chūn qiū zhuān sì
宜以太岁、风云雷雨诸天神合为一坛,诸地祇为一坛,春秋专祀。
nǎi dìng jīng zhé qiū fēn rì sì tài suì zhū shén yú chéng nán
”乃定惊蛰、秋分日祀太岁诸神于城南。
sān nián hòu yǐ zhū shén yīn yáng yī qì liú xíng wú jiàn nǎi hé èr tán wèi yī ér zēng sì jì yuè jiāng
三年后以诸神阴阳一气,流行无间,乃合二坛为一,而增四季月将。
yòu gǎi jì qī yǔ dì qí jù yòng jīng zhé qiū fēn hòu sān rì
又改祭期,与地祇俱用惊蛰、秋分后三日。
jiā jìng shí nián mìng lǐ bù kǎo tài suì tán zhì
嘉靖十年,命礼部考太岁坛制。
lǐ guān yán tài suì zhī shén táng sòng sì diǎn bù zài yuán suī yǒu jì yì wú cháng diǎn
礼官言:“太岁之神,唐、宋祀典不载,元虽有祭,亦无常典。
tán yǔ zhī zhì yú gǔ wú jī
坛宇之制,于古无稽。
tài suì tiān shén yi shè tán lù jì zhǔn shè jì tán zhì ér chà xiǎo
太岁天神,宜设坛露祭,准社稷坛制而差小。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
suì jiàn tài suì tán yú zhèng yáng mén wài zhī xi yǔ tiān tán duì
遂建太岁坛于正阳门外之西,与天坛对。
zhōng tài suì diàn
中,太岁殿。
dōng wǔ chūn qiū yuè jiāng èr tán
东庑,春、秋月将二坛。
xi wǔ xià dōng yuè jiāng èr tán
西庑,夏、冬月将二坛。
dì qīn jì yú bài diàn zhōng
帝亲祭于拜殿中。
měi suì mèng chūn xiǎng miào suì mù xiá jì zhī rì qiǎn guān zhì jì
每岁孟春享庙,岁暮祫祭之日,遣官致祭。
wáng guó fǔ zhōu xiàn yì sì fēng yún léi yǔ shī réng zhù tán chéng xī nán
王国府州县亦祀风云雷雨师,仍筑坛城西南。
jì yòng jīng zhé qiū fēn rì
祭用惊蛰、秋分日。
yuè zhèn hǎi dú shān chuān zhī sì
岳镇海渎山川之祀
hóng wǔ èr nián tài zǔ yǐ yuè dú zhū shén hé jì chéng nán wèi yǒu zhuān sì
洪武二年,太祖以岳渎诸神合祭城南,未有专祀。
yòu xiǎng sì zhī suǒ wū ér bù tán fēi zūn shén zhī dào
又享祀之所,屋而不坛,非尊神之道。
lǐ guān yán yú shùn jì sì yuè wáng zhì shǐ yǒu wǔ yuè zhī chēng
礼官言:“虞舜祭四岳,《王制》始有五岳之称。
zhōu guān zhào sì wàng yú sì jiāo zhèng zhù yǐ sì wàng wèi wǔ yuè sì zhèn sì dú
《周官》:“兆四望于四郊”,《郑注》以四望为五岳四镇四渎。
shī xù xún shòu ér lǐ sì yuè hé hǎi zé yòu yǒu sì hǎi zhī jì
《诗序》巡狩而礼四岳河海,则又有四海之祭。
gài tiān zi fāng wàng zhī shì wú suǒ bù tōng
盖天子方望之事,无所不通。
ér yuè zhèn hǎi dú zài zhū hóu fēng nèi zé gè sì zhī
而岳镇海渎,在诸侯封内,则各祀之。
zòu ba fēng jiàn yuè dú jiē lǐng yú cí guān
奏罢封建,岳渎皆领于祠官。
hàn fù jiàn zhū hóu zé hòu guó gè sì qí fēng nèi shān chuān tiān zǐ wú yǔ
汉复建诸侯,则侯国各祀其封内山川,天子无与。
wǔ dì shí zhū hóu huò fēn huò fèi wǔ yuè jiē zài tiān zǐ zhī bāng
武帝时,诸侯或分或废,五岳皆在天子之邦。
xuān dì shí shǐ yǒu shǐ zhě chí jié cí yuè dú zhī lǐ
宣帝时,始有使者持节祠岳渎之礼。
yóu wèi jí duò yuè zhèn hǎi dú jí qí de lì cí yǒu sī zhì jì
由魏及隋,岳镇海渎,即其地立祠,有司致祭。
táng sòng zhī zhì yǒu mìng běn jiè cì shǐ xiàn lìng zhī sì yǒu yīn jiāo sì ér wàng jì zhī sì yòu yǒu qiǎn shǐ zhī sì
唐、宋之制,有命本界刺史、县令之祀,有因郊祀而望祭之祀,又有遣使之祀。
yuán qiǎn shǐ sì yuè zhèn hǎi dú fēn dōng xī nán běi zhōng wèi wǔ dào
元遣使祀岳镇海渎,分东西南北中为五道。
jīn yi yǐ yuè zhèn hǎi dú jí tiān xià shān chuān chéng huáng zhū dì qí hé wéi yī tán
今宜以岳镇海渎及天下山川城隍诸地祇合为一坛。
yǔ tiān shén liè chūn qiū zhuān sì
与天神埒,春秋专祀。
suì dìng jì rì yǐ qīng míng shuāng jiàng
”遂定祭日以清明霜降。
qián qī yī rì huáng dì gōng shěng shēng
前期一日,皇帝躬省牲。
zhì rì fú tōng tiān guān jiàng shā páo yì yuè zhèn hǎi dú qián xíng sān xiàn lǐ
至日,服通天冠绛纱袍,诣岳镇海渎前,行三献礼。
shān chuān chéng huáng fēn xiàn guān xíng lǐ
山川城隍,分献官行礼。
shì nián mìng guān shí bā rén jì tiān xià yuè zhèn hǎi dú zhī shén
是年,命官十八人,祭天下岳镇海渎之神。
dì pí biàn yù fèng tiān diàn gōng shǔ yù míng yǐ xiāng zhù shòu shǐ zhě
帝皮弁御奉天殿,躬署御名,以香祝授使者。
bǎi guān gōng fú sòng zhì zhōng shū shěng shǐ zhě fèng yǐ xíng
百官公服,送至中书省,使者奉以行。
huáng jīn hé zhù xiāng huáng qǐ fān èr bái jīn èr shí wǔ liǎng shì jì wù
黄金合贮香,黄绮幡二,白金二十五两市祭物。
sān nián zhào dìng yuè zhèn hǎi dú shén háo
三年,诏定岳镇海渎神号。
lüè yuē wèi zhì zhī dào bì běn yú lǐ
略曰:“为治之道,必本于礼。
yuè zhèn hǎi dú zhī fēng qǐ zì táng sòng
岳镇海渎之封,起自唐、宋。
fu yīng líng zhī qì cuì ér wèi shén bì shòu mìng yú shàng dì qǐ guó jiā fēng hào suǒ kě jiā
夫英灵之气,萃而为神,必受命于上帝,岂国家封号所可加?
dú lǐ bù jīng mò cǐ wéi shèn
渎礼不经,莫此为甚。
jīn yī gǔ dìng zhì bìng qù qián dài suǒ fēng míng hào
今依古定制,并去前代所封名号。
wǔ yuè chēng dōng yuè tài shān zhī shén nán yuè héng shān zhī shén zhōng yuè sōng shān zhī shén xī yuè huà shān zhī shén běi yuè héng shān zhī shén
五岳称东岳泰山之神,南岳衡山之神,中岳嵩山之神,西岳华山之神,北岳恒山之神。
wǔ zhèn chēng dōng zhèn yí shān zhī shén nán zhèn kuài jī shān zhī shén zhōng zhèn huò shān zhī shén xi zhèn wú shān zhī shén běi zhèn yī wú lǘ shān zhī shén
五镇称东镇沂山之神,南镇会稽山之神,中镇霍山之神,西镇吴山之神,北镇医无闾山之神。
sì hǎi chēng dōng hǎi zhī shén nán hǎi zhī shén xī hǎi zhī shén běi hǎi zhī shén
四海称东海之神,南海之神,西海之神,北海之神。
sì dú chēng dōng dú dà huái zhī shén nán dú dà jiāng zhī shén xi dú dà hé zhī shén běi dú dà jì zhī shén
四渎称东渎大淮之神,南渎大江之神,西渎大河之神,北渎大济之神。
dì gōng shǔ míng yú zhù wén qiǎn guān yǐ gēng dìng shén háo gào jì
”帝躬署名于祝文,遣官以更定神号告祭。
liù nián lǐ guān yán sì chuān wèi píng wàng jì jiāng dú yú xiá zhōu
六年,礼官言:“四川未平,望祭江渎于峡州。
jīn shǔ jì xià dāng qiǎn rén yú nán dú zhì jì
今蜀既下,当遣人于南渎致祭。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
shí nián mìng guān shí bā rén fēn sì yuè zhèn hǎi dú cì zhī zhì
十年,命官十八人分祀岳镇海渎,赐之制。
wàn lì shí sì nián xún fǔ hú lái gòng qǐng gǎi sì běi yuè yú hún yuán zhōu
万历十四年,巡抚胡来贡请改祀北岳于浑源州。
lǐ guān yán dà míng jí lǐ zài hàn táng sòng běi yuè zhī jì jiē zài dìng zhōu qǔ yáng xiàn yǔ shǐ jù hé
礼官言:“《大明集礼》载,汉、唐、宋北岳之祭,皆在定州曲阳县,与史俱合。
hún yuán zhī chēng běi yuè zhǐ jiàn zhōu zhì bēi wén jīng zhuàn wú kě kǎo réng sì qǔ yáng shì
浑源之称北岳,止见州志碑文,经传无可考,仍祀曲阳是。
qí tā shān chuān zhī sì
其他山川之祀。
hóng wǔ yuán nián gōng sì biàn liáng zhū shén réng qiǎn guān jì jìng nèi shān chuān
洪武元年躬祀汴梁诸神,仍遣官祭境内山川。
èr nián yǐ tiān xià shān chuān fù jì yuè dú tán
二年,以天下山川祔祭岳渎坛。
dì yòu yǐ ān nán gāo lí jiē chén fù qí guó nèi shān chuān yi yǔ zhōng guó tóng jì
帝又以安南、高丽皆臣附,其国内山川,宜与中国同祭。
yù zhōng shū jí lǐ guān kǎo zhī
谕中书及礼官考之。
ān nán zhī shān èr shí yī qí jiāng liù qí shuǐ liù
安南之山二十一,其江六,其水六。
gāo lí zhī shān sān qí shuǐ sì
高丽之山三,其水四。
mìng zhe sì diǎn shè wèi yǐ jì
命著祀典,设位以祭。
sān nián qiǎn shǐ wǎng ān nán gāo lí zhàn chéng sì qí guó shān chuān
三年,遣使往安南、高丽、占城,祀其国山川。
dì zhāi jiè qīn wéi zhù wén
帝斋戒,亲为祝文。
réng qiǎn guān bān gé zhèng shān chuān shén háo zhào yú ān nán zhàn chéng gāo lí
仍遣官颁革正山川神号诏于安南、占城、高丽。
liù nián liú qiú zhū guó yǐ cháo gòng sì qí guó shān chuān
六年,琉球诸国已朝贡,祀其国山川。
bā nián lǐ bù shàng shū niú liàng yán jīng dū jì ba jì tiān xià shān chuān qí wài guó shān chuān yì fēi tiān zǐ suǒ dāng qīn sì
八年,礼部尚书牛谅言:“京都既罢祭天下山川,其外国山川,亦非天子所当亲祀。
zhōng shū jí lǐ chén qǐng fù jì gè shěng cóng zhī
”中书及礼臣请附祭各省,从之。
guǎng xī fù jì ān nán zhàn chéng zhēn là xiān luó suǒ lǐ guǎng dōng fù jì sān fú qí zhǎo wā fú jiàn fù jì rì běn liú qiú bó ní liáo dōng fù jì gāo lí shǎn xī fù jì gān sù duo gān wū sī cáng jīng chéng bù fù jì
广西附祭安南、占城、真腊、暹罗、锁里,广东附祭三佛齐、爪哇,福建附祭日本、琉球、渤泥,辽东附祭高丽,陕西附祭甘肃、朵甘、乌斯藏,京城不复祭。
yòu cóng lǐ guān yán gè shěng shān chuān jū zhōng nán xiàng wài guó shān chuān dōng xī xiàng tóng tán gòng sì
又从礼官言,各省山川居中南向,外国山川东西向,同坛共祀。
qí wáng guó shān chuān zhī sì hóng wǔ shí sān nián dìng zhì
其王国山川之祀,洪武十三年定制。
shí bā nián dìng wáng guó jì shān chuān
十八年定王国祭山川。
yí tóng shè jì dàn wú yì mái zhī wén
仪同社稷,但无瘗埋之文。
fán yuè zhèn hǎi dú jí tā shān chuān suǒ zài lìng yǒu sī suì èr jì yǐ qīng míng shuāng jiàng
凡岳镇海渎及他山川所在,令有司岁二祭,以清明、霜降。
chéng huáng
城隍
hóng wǔ èr nián lǐ guān yán chéng huáng zhī sì mò xiáng qí shǐ
洪武二年,礼官言:“城隍之祀,莫详其始。
xiān rú wèi jì yǒu shè bù yīng fù yǒu chéng huáng
先儒谓既有社,不应复有城隍。
gù táng lǐ yáng bīng jìn yún chéng huáng jì wèi sì diàn wú zhī wéi wú yuè yǒu zhī
故唐李阳冰《缙云城隍记》谓‘祀殿无之,惟吴越有之。
rán chéng dū chéng huáng cí lǐ dé yù suǒ jiàn zhāng shuō yǒu jì chéng huáng zhī wén dù mù yǒu jì huáng zhōu chéng huáng wén zé bù dú wú yuè wéi rán
’然成都城隍祠,李德裕所建,张说有祭城隍之文,杜牧有祭黄州城隍文,则不独吴越为然。
yòu wú hú chéng huáng miào jiàn yú wú chì wū èr nián gāo qí mù róng yǎn liáng wǔ líng wáng sì chéng huáng jiē shū yú shǐ yòu bù dú táng ér yǐ
又芜湖城隍庙建于吴赤乌二年,高齐慕容俨、梁武陵王祀城隍,皆书于史,又不独唐而已。
sòng yǐ lái qí cí biàn tiān xià huò xī miào é huò bān fēng jué zhì huò qiān jiù fù huì gè zhǐ yī rén yǐ wéi shén zhī xìng míng
宋以来其祠遍天下,或锡庙额,或颁封爵,至或迁就傅会,各指一人以为神之姓名。
àn zhāng jiǔ líng jì hóng zhōu chéng huáng wén yuē chéng huáng shì bǎo méng shù shì yī
按张九龄《祭洪州城隍文》曰:‘城隍是保,氓庶是依。
zé qián dài chóng sì zhī yì yǒu zài yě
’则前代崇祀之意有在也。
jīn yi fù jì yú yuè dú zhū shén zhī tán
今宜附祭于岳渎诸神之坛。
nǎi mìng jiā yǐ fēng jué
”乃命加以封爵。
jīng dū wèi chéng tiān jiàn guó sī mín shēng fú míng líng wáng kāi fēng lín háo tài píng hé zhōu chú zhōu jiē fēng wèi wáng
京都为承天鉴国司民升福明灵王,开封、临濠、太平、和州、滁州皆封为王。
qí yú fǔ wèi jiàn chá sī mín chéng huáng wēi líng gōng zhì zhèng èr pǐn
其馀府为鉴察司民城隍威灵公,秩正二品。
zhōu wèi jiàn chá sī mín chéng huáng líng yòu hóu zhì sān pǐn
州为鉴察司民城隍灵佑侯,秩三品。
xiàn wèi jiàn chá sī mín chéng huáng xiǎn yòu bó zhì sì pǐn
县为鉴察司民城隍显佑伯,秩四品。
gǔn zhāng miǎn liú jù yǒu chà
衮章冕旒俱有差。
mìng cí chén zhuàn zhì wén yǐ bān zhī
命词臣撰制文以颁之。
sān nián zhào qù fēng hào zhǐ chēng qí fǔ zhōu xiàn chéng huáng zhī shén
三年,诏去封号,止称其府州县城隍之神。
yòu lìng gè miào píng qù tā shén
又令各庙屏去他神。
dìng miào zhì gāo guǎng shì guān shǔ tīng táng
定庙制,高广视官署厅堂。
zào mù wéi zhǔ huǐ sù xiàng yú zhì shuǐ zhōng qǔ qí ní tú bì huì yǐ yún shān
造木为主,毁塑像舁置水中,取其泥涂壁,绘以云山。
liù nián zhì zhōng dū chéng huáng shén zhǔ chéng qiǎn guān jī xiāng bì fèng ān
六年,制中都城隍神主成,遣官赍香币奉安。
jīng shī chéng huáng jì fù xiǎng shān chuān tán yòu yú èr shí yī nián gǎi jiàn miào
京师城隍既附飨山川坛,又于二十一年改建庙。
xún yǐ cóng sì dà lǐ diàn ba shān chuān tán chūn jì
寻以从祀大礼殿,罢山川坛春祭。
yǒng lè zhōng jiàn miào dū chéng zhī xi yuē dà wēi líng cí
永乐中,建庙都城之西,曰大威灵祠。
jiā jìng jiǔ nián ba shān chuān tán cóng sì suì yǐ zhòng qiū jì qí dào rì bìng jì dū chéng huáng zhī shén
嘉靖九年,罢山川坛从祀,岁以仲秋祭旗纛日,并祭都城隍之神。
fán shèng dàn jié jí wǔ yuè shí yī rì shén dàn jiē qiǎn tài cháng sì táng shàng guān xíng lǐ
凡圣诞节及五月十一日神诞,皆遣太常寺堂上官行礼。
guó yǒu dà zāi zé gào miào
国有大灾则告庙。
zài wáng guó zhě wáng qīn jì zhī zài gè fǔ zhōu xiàn zhě shǒu lìng zhǔ zhī
在王国者王亲祭之,在各府州县者守令主之。