guì yuán wài tú qióng chàn huǐ
桂员外途穷忏悔
jiāo yóu shuí shì gǔ rén qíng
交游谁似古人情？
chūn mèng qiū yún wèi kě píng
春梦秋云未可凭。
gōu hè bù yuán tú fàn ài hán xuān yǒu wèn dàn xū míng
沟壑不援徒泛爱，寒暄有问但虚名。
chén léi yì zhòng yú jiāo qī guǎn bào pín jiāo tuō sǐ shēng
陈雷义重逾胶漆，管鲍贫交托死生。
cǐ dào gè rén qì rú shàng suì hán wéi yǒu zhú sōng méng
此道个人弃如上，岁寒惟有竹松盟。
huà shuō yuán cháo tiān shùn nián wèn jiāng nán sū zhōu fǔ wú qū fang yǒu yī cháng zhě xìng shī míng jì zì jìn rén
话说元朝天顺年问，江南苏州府吴趋坊有一长者，姓施名济，字近仁。
qí fù shī jiàn zì gōng míng wéi rén jǐn hòu zhì chéng zhì jiā qín jiǎn bù kěn wàng fèi yī qián
其父施鉴，字公明，为人谨厚志诚，治家勤俭，不肯妄费一钱。
shēng shī jì shí nián yǐ wǔ shí yú yǐ
生施济时年已五十余矣。
jiàn wǎn suì de zi ài xī rú jīn
鉴晚岁得子，爱惜如金。
nián bā suì sòng yǔ lǐ zhōng zhī xué jiū xiān shēng guǎn zhōng dú shū
年八岁，送与里中支学究先生馆中读书。
xiān shēng jiàn tā cōng xiù yǔ jǐ zi zhī dé nián líng xiāng fǎng suì lìng tóng zhuō ér zuò
先生见他聪秀，与己子支德年龄相仿，遂令同卓而坐。
nà shí guǎn zhōng xué shēng suī duō zhǎng yòu bù yī piān tā liǎng gè cōng míng hào xué wén yì rì jìn
那时馆中学生虽多，长幼不一，偏他两个聪明好学，文艺日进。
hòu zhī xué jiū dé bìng ér wáng shī jì bǐng zhī fù qīn yāo zhī dé guǎn gǔ yú jiā bǐ cǐ qiē cuō shén xiāng qì ài
后支学究得病而亡，施济禀知父亲，邀支德馆谷于家，彼此切磋，甚相契爱。
wèi jǐ tóng yóu xù xù qí fù kē cháng zhī jiā de dì wèi guān shī jiā lǚ shì bù jié nǎi sàn cái jié kè zhōu pín xù guǎ yù yǐ háo xiá chéng míng yú shì
未几同游序序，齐赴科常支家得第为官，施家屡试不捷，乃散财结客，周贫恤寡，欲以豪侠成名于世。
fù qīn shī jiàn shì gè běn fèn cái zhǔ xī fèn rú jīn de jiàn ér zi huī jīn bù lìn wèi miǎn xīn téng
父亲施鉴是个本分财主，惜粪如金的，见儿子挥金不吝，未免心疼。
wéi kǒng tā jiāng jiā cái sàn jìn qù hòu xiāo sù nǎi mì jiāng huáng bái zhī wù mái cáng yú dì jiào zhōng rú cǐ shù chù bù shǐ rén zhī
惟恐他将家财散尽，去后萧素，乃密将黄白之物，埋藏于地窖中，如此数处，不使人知。
dài děng tiān nián cái shòu yǔ ér zi
待等天年，才授与儿子。
cóng lái cái zhǔ jiā wǎng wǎng yǒu cǐ
从来财主家往往有此。
zhèng shì cháng jiāng yǒu rì sī wú rì mò dài wú shí sī yǒu shí
正是：常将有日思无日，莫待无时思有时。
nà shī gōng píng xī ruò shì cháng huàn tóu téng fù tòng sān hǎo liǎng qiàn de dào lǎo lái yě shì pàn gè sǐ rì
那施公平昔若是常患头疼腹痛，三好两歉的，到老来也是判个死日；
jiù shì píng xī jiān méi bìng lín lǎo lái fú chuáng bàn yuè huò shí rì ér zi zhāo xī zài miàn qián fèng shì tāng yào nà dì jiào zhōng de huà r què yě shuō le
就是平昔间没病，临老来伏床半月或十日，儿子朝夕在面前奉侍汤药，那地窖中的话儿却也说了。
zhǐ wèi tā nián yǐ jiǔ shí yǒu yú wū zì jīng shén jiàn wàng yǐn chuī jiān rén bù lǚ rú fēi
只为他年已九十有余，兀自精神健旺，饮吹兼人，步履如飞。
bù kuāng yī xī wǔ gēng shuì qù jiù bù xǐng le suī huàn zuò jí xiáng ér shì què bù céng yǒu piàn yán yí zhǔ
不匡一夕五更睡去，就不醒了，虽唤做吉祥而逝，却不曾有片言遗嘱。
cháng yán shuō de hǎo sān cùn qì zài qiān bān yòng yī rì wú cháng wàn shì xiū
常言说得好：三寸气在千般用，一日无常万事休。
nà shī jì shì yǒu zhì xué hǎo de rén shào bù dé bìn liàn jì zàng wu cóng qí hòu
那施济是有志学好的人，少不得殡殓祭葬，务从其厚。
qí shí shī jì nián yú sì shí shàng wèi shēng zǐ
其时施济年逾四十，尚未生子。
sān nián xiào mǎn qī yán shì quàn lìng zhì qiè
三年孝满，妻严氏劝令置妾。
shī jì bù cóng fā xīn chí sòng bái yī guān yīn jīng bìng kān běn bù shī xǔ yuàn shēng yú zhī rì shě sān bǎi jīn xiū gài diàn zì
施济不从，发心持诵《白衣观音经》，并刊本布施，许愿：“生于之日，舍三百金修盖殿字。
jī nián zhī hòu yán shì de yùn guǒ shēng yī nán
”期年之后，严氏得孕，果生一男。
sān cháo tì tóu fū qī shuō qǐ huán yuàn zhī shì suì qǔ míng shī hái dào mí yuè zuò le tāng bǐng huì
三朝剃头，夫妻说起还愿之事，遂取名施还，到弥月做了汤饼会。
shī jì duì hún jiā shuō shōu shí le sān bǎi liǎng yín zi lái dào hǔ qiū shān shuǐ yuè guān yīn diàn shàng shāo xiāng lǐ bài
施济对浑家说，收拾了三百两银子，来到虎丘山水月观音殿上烧香礼拜。
zhèng yù huàn zhǔ sēng zhǔ tuō xiū diàn zhī shì hū wén xià miàn yǒu rén kū qì zhī shēng zǐ xì tīng zhī qí shēng shén cǎn
正欲唤主僧嘱托修殿之事，忽闻下面有人哭泣之声，仔细听之，其声甚惨。
shī jì xià diàn zǒu dào qiān rén shí shàng guān kàn zhī jiàn yī rén zuò zài jiàn chí biān wàng zhe chí shuǐ wū yè bù zhǐ
施济下殿走到千人石上观看，只见一人坐在剑池边，望着池水，呜咽不止。
shàng qián kàn shí rèn de qí rén xìng guì míng fù wǔ yòu nián jiān yī tiáo jiē shàng jū zhù céng tóng zài zhī xiān shēng guǎn zhōng dú shū
上前看时，认得其人姓桂名富五，幼年间一条街上居住，曾同在支先生馆中读书。
bù yī nián guì jiā fù mǔ yí jū kěn kǒu yǐ biàn gēng zhòng guì shēng jiù chū xué qù le
不一年，桂家父母移居肯口，以便耕种，桂生就出学去了。
hòu lái yě zēng xiāng huì jǐ cì yǒu shí yú nián bù xiāng wén le hé qī jīn rì de yù
后来也曾相会几次，有十余年不相闻了，何期今日得遇。
shī gōng chī le yī jīng huàn qǐ xiāng jiàn wèn qí yuán gù
施公吃了一惊，唤起相见，问其缘故。
guì shēng zhǐ shì duò lèi kǒu bù néng yán
桂生只是堕泪，口不能言。
shī gōng xīn huái bù rěn yī shǒu wǎn zhù lā dào guān yīn diàn shàng lái wèn dào guì xiōng yǒu hé shāng tòng
施公心怀不忍，一手挽住，拉到观音殿上来问道：“桂兄有何伤痛？
tǎng rán jiàn jiào xiǎo dì huò kě fēn yōu
倘然见教，小弟或可分忧。
guì fù wǔ chū shí bù kěn shuō bèi zài sān pán jié zhǐ de tǔ shí dào mǒu zǔ yí yǒu wū yī suǒ tián bǎi mǔ zì gēng zì shí jǐn kě hú kǒu
”桂富五初时不肯说，被再三盘诘，只得吐实道：“某祖遗有屋一所，田百亩，自耕自食，尽可糊口。
bù xìng huò yú rén yán wèi nóng fū lì báo shāng fàn lì hòu
不幸惑于人言，渭农夫利薄，商贩利厚。
jiāng bó chǎn dǐ jiè li píng zhāng fǔ zhōng běn yín sān bǎi liǎng fàn shā duàn wǎng yān jīng
将薄产抵借李平章府中本银三百两，贩纱段往燕京。
qǐ liào yùn zòu shí guāi lián zǒu jǐ biàn běn lì jù xùn huàn jiā suǒ zhài rú láng sì hǔ lì shàng pán lì jiāng tián fáng jiā sī jìn shù gū jì yī qī èr zi yì wèi qí suǒ yǒu
岂料运奏时乖，连走几遍，本利俱汛宦家索债，如狼似虎，利上盘利，将田房家私尽数估计，一妻二子，亦为其所有。
shàng rán wèi zú yào bī mǒu pān hài qīn qī péi bǔ
尚然未足，要逼某扳害亲戚赔补。
mǒu qíng jí yè jiān táo chū sī liang wú lù yù tóu jiàn shuǐ zhōng zì jìn shì yǐ bēi qì ěr
某情极，夜间逃出，思量无路，欲投涧水中自尽，是以悲泣耳。
shī gōng cè rán dào wú xiōng wù yōu
施公恻然道：“吾兄勿忧。
wú shì dài xiū diàn yín sān bǎi liǎng zài cǐ qiě yí yǐ xiāng zèng shǐ jūn fū qī fù zǐ tuán yuán hé rú
吾适带修殿银三百两在此，且移以相赠，使君夫妻父子团圆何如？
guì shēng jīng dào zú xià mò fēi xì yán hu
”桂生惊道：“足下莫非戏言乎？
shī gōng dà xiào dào jūn fēi yǒu qiú yú wǒ hé xì zhī yǒu
”施公大笑道：“君非有求于我，何戏之有？
wǒ yǔ jūn jiāo suī bù shēn rán yòu nián céng yǒu tóng chuāng zhī yā měi jiàn wú xià fēng sú è báo jiàn péng yǒu huàn nàn xū yán fǔ wèi céng wú yī háo shí huì zhī jiā
我与君交虽不深，然幼年曾有同窗之雅，每见吴下风俗恶薄，见朋友患难，虚言抚慰，曾无一毫实惠之加。
shén zé miàn shì bèi fēi xìng zāi lè huò cǐ wú píng shí suǒ shēn hèn zhě
甚则面是背非，幸灾乐祸，此吾平时所深恨者。
kuàng jūn jīn rì zhī huò bō jí qī zǐ
况君今日之祸，波及妻子。
wú xiàng kǔ wú zi jīn shēng zi jǐn mí yuè qí fú bǎo yòu yuàn qí cháng chéng
吾向苦无子，今生子仅弥月，祈佛保佑，愿其长成。
jūn yǒu zi ér qì zhī tā rén diàn rǔ mén fēng wú hé rěn jiàn zhī
君有子而弃之他人，玷辱门风，吾何忍见之！
wú zhī cǐ yán shí chū fèi fǔ suì kāi kuāng qǔ yín sān bǎi liǎng shuāng shǒu dì yǔ guì shēng
吾之此言，实出肺腑／遂开筐取银三百两，双手递与桂生。
guì shēng huán bù gǎn biàn jiē shuō dào zú xià jì niàn jiù qíng kěn xiāng zhōu jì yuàn liú jiè quàn
桂生还不敢便接，说道：“足下既念旧情，肯相周济，愿留借券。
tǎng yǒu hǎo rì dìng dàng bào bǔ
倘有好日，定当报补。
shī gōng dào wú lián jūn ér xiāng zèng qǐ wàng bào hu
”施公道：“吾怜君而相赠，岂望报乎？
jūn kě sù guī kǒng zūn sǎo xuán xuán ér wàng yě
君可速归，恐尊嫂悬悬而望也。
guì shēng xǐ chū wàng wài zuò mèng yě xiǎng bú dào cǐ jiē yín zài shǒu bù jué qū xī xià bài
”桂生喜出望外，做梦也想不到此，接银在手，不觉屈膝下拜。
shī jì huāng máng fú qǐ
施济慌忙扶起。
guì shēng chuí lèi dào mǒu yī jiā gǔ ròu jiē zú xià suǒ zài zào suī chóng shēng fù mǔ bù jí cǐ ēn
桂生垂泪道：“某一家骨肉皆足下所再造，虽重生父母不及此恩。
sān rì hòu dìng dàng zhǒng mén kòu xiè
三日后，定当踵门叩谢。
yòu xiàng guān yīn dà shì qián kē tóu shuō shì dào mǒu shòu shī jūn huó mìng zhī ēn jīn shēng tǎng bù dé bǔ dá lái shēng yì zuò quǎn mǎ xiāng bào
”又向观音大士前磕头说誓道：“某受施君活命之恩，今生倘不得补答，来生亦作犬马相报。
huān huān xǐ xǐ de xià shān qù le
”欢欢喜喜的下山去了。
hòu rén yǒu shī zàn shī jūn zhī dé
后人有诗赞施君之德：
yì gāo qín ě qiě lián pín sān bǎi zhū tí jiàn shì chén
谊高矜厄且怜贫，三百朱提贱似尘。
shì wèn dāng jīn yǒu lì zhě tóng chuāng shuí niàn yòu shí rén
试问当今有力者，同窗谁念幼时人？
shī gōng duì zhǔ sēng shuō dào dài lái xiū diàn de yín zi bié yǒu jí yòng nuó qù lái rì fèng bǔ
施公对主僧说道：“带来修殿的银子，别有急用挪去，来日奉补。
zhǔ sēng dào chí yī rì bù fáng shì
”主僧道：“迟一日不妨事。
shī jì huí jiā jiāng cǐ shì shù yǔ yán shì zhī dào
”施济回家，将此事述与严氏知道。
yán shì yì bù yǐ wèi guài
严氏亦不以为怪。
cì rì lìng còu yín sān bǎi liǎng chāi rén sòng qù shuǐ yuè guān yīn diàn wán le yuàn xīn
次日另凑银三百两，差人送去水月观音殿完了愿心。
dào dì sān rì guì shēng lǐng le shí èr suì de zhǎng r guì gāo qīn zì dào mén bài xiè
到第三日，桂生领了十二岁的长儿桂高，亲自到门拜谢。
shī jì jiàn le tā fù zǐ yī chù yù jiā huān xǐ yīn qín jiē dài jiǔ shí liú kuǎn
施济见了他父子一处，愈加欢喜，殷勤接待，酒食留款。
cóng róng wèn qí cháng zhài zhī shì
从容问其偿债之事。
guì shēng dá dào zì méng ēn rén suǒ cì yǐ zú běn qián
桂生答道：“自蒙恩人所赐，已足本钱。
nài qú jiāng lì pán suàn tián chǎn jìn shù qǔ qù zhǐ luò de yī jiā gǔ ròu wán jù ěr
奈渠将利盘算，田产尽数取去，止落得一家骨肉完聚耳。
shuō ba lèi rú yǔ xià
说罢，泪如雨下。
shī jì dào jūn jiā zhì qīn shù kǒu jīn hòu rú hé huó jì
施济道：“君家至亲数口，今后如何活计？
guì shēng dào shēn jū kǒu shí yī wú suǒ lài
”桂生道：身居口食，一无所赖。
jiā shì yì guān xiū zài gù xiāng chū chǒu zhǐ de wǎng tā fāng wài jùn yōng gōng chèn shí
家世衣冠，羞在故乡出丑，只得往他方外郡，佣工趁食。
shī gōng dào wéi rén xū wèi chè
”施公道：“‘为人须为彻。
kěn mén wài wú yǒu sāng zǎo yuán yī suǒ máo wū shù jiān yuán biān yǒu tián shí mǔ
’肯门外吾有桑枣园一所，茅屋数间，园边有田十亩。
qín yú shù yì jǐn kě dù rì
勤于树艺，尽可度日。
tǎng zú xià bù xián dàn bó jiù cǐ zàn guò jǐ shí hé rú
倘足下不嫌淡泊，就此暂过几时何如？
guì shēng dào ruò de rú cǐ tù zuò tā xiāng è guǐ
”桂生道：“若得如此，兔作他乡饿鬼。
zhǐ shì qián shī wèi bào yòu tāo ēn cì shēn yǒu wèi ān
只是前施未报，又叨恩赐，深有未安。
mǒu yǒu èr zi cháng nián shí èr cì nián shí yī dàn píng suǒ ài liú yí gè fú shì ēn rén shǎo jǐn quǎn mǎ zhī yì pì rú fú yì yú háo huàn yě
某有二子，长年十二，次年十一，但凭所爱，留一个服侍恩人，少尽犬马之意，譬如服役于豪宦也。
shī gōng dào wú jì yǔ jūn wèi you jūn zhī zǐ jí wú zhī yǔ qǐ yǒu cǐ lǐ
”施公道：“吾既与君为友，君之子即吾之予，岂有此理！
dāng huàn xiǎo sī qǔ huáng lì kàn gè jí rì jiào tā rù zhái yī miàn chāi rén fēn fù kàn yuán de lǎo pú jiào tā dǎ sǎo fáng wū jié jìng zhì qī jiāo gē yǔ guì jiā guǎn yè
”当唤小厮取皇历看个吉日，教他入宅，一面差人分付看园的老仆，教他打扫房屋洁净，至期交割与桂家管业。
guì shēng mìng r zi bài xiè le ēn rén
桂生命儿、子拜谢了恩人。
guì gāo cháo shàng kē tóu
桂高朝上磕头。
shī gōng yào huán lǐ què bèi guì shēng fú zhù zhǐ de shòu le
施公要还礼，却被桂生扶住，只得受了。
guì shēng lián chàng le qī bā gè àn qiān ēn wàn xiè tóng ér zi xiāng bié ér qù
桂生连唱了七八个暗，千恩万谢，同儿子相别而去。
dào yí jū zhī rì shī jiā yòu sòng xiē gāo mǐ qián bó zhī lèi
到移居之日，施家又送些糕米钱帛之类。
fēn míng shì cóng kōng shēn chū ná yún shǒu tí qǐ tiān luó dì wǎng rén
分明是：从空伸出拿云手，提起天罗地网人。
guò le shù rì guì shēng bèi le sì gè hé zi wú fēi shì shí xīn guǒ pǐn féi jī jù jì jiào hún jiā sūn dà sǎo chéng jiào qīn dào shī jiā chēng xiè
过了数日，桂生备了四个盒子，无非是时新果品，肥鸡巨鲫，教浑家孙大嫂乘轿亲到施家称谢。
yán shì bèi fàn liú kuǎn
严氏备饭留款。
nà sūn dà sǎo néng yán kuài yǔ chán xiàn miàn yì
那孙大嫂能言快语，谗馅面议。
yán shì chū xiāng huì biàn shuō de zháo yǔ tā rú zǐ mèi yì bān
严氏初相会便说得着，与他如姊妹一般。
gèng yǒu yī jiàn qí shì lián shī jiā wèi zhōu suì de xiǎo guān rén yī jiàn le sūn dà sǎo yě zì huān xǐ jiù lài zài shēn shàng yào tā bào
更有一件奇事，连施家未周岁的小官人，一见了孙大嫂也自欢喜，就赖在身上要他抱。
dà sǎo dào bù mán mǔ mǔ shuō nú jiā jiàn yǒu shēn yùn bào bù dé xiǎo guān rén
大嫂道：“不瞒姆姆说，奴家见有身孕，抱不得小官人。
yuán lái yǒu zhè gè sú jì dà fán huái tāi de bào le hái zi jiā nà hái zi jiù huài le pí wèi yào chū qīng fèn wèi zhī shòu jì zhí dào chǎn hòu fāng quán
”原来有这个俗忌：大凡怀胎的抱了孩子家，那孩子就坏了脾胃，要出青粪，谓之“受记”，直到产后方痊。
yán shì dào bù zhī shěn shěn qiě xǐ jǐ gè yuè le
严氏道：“不知婶婶且喜几个月了？
dà sǎo dào wǔ gè zú yuè le
”大嫂道：’五个足月了。
yán shì bǎ shí zhǐ yī lún dào qù nián shí èr yuè nèi shòu tāi de jīn nián jiǔ yuè jiān gāi chǎn
”严氏把十指一轮道：“去年十二月内受胎的，今年九月间该产。
shěn shěn yǒu guò le liǎng wèi lìng láng le ruò jīn fān shēng xià nǚ ér nú yǔ mǔ mǔ jié gè ér nǚ qìng jia dà sǎo dào duō chéng mǔ mǔ bù qì zhǐ pà bān gāo bù lái
婶婶有过了两位令郎了，若今番生下女儿，奴与姆姆结个儿女亲家／大嫂道：“多承姆姆不弃，只怕扳高不来。
dāng rì shuō huà zhí dào wǎn fāng bié
”当日说话，直到晚方别。
dà sǎo huí jiā jiāng yán shì suǒ yán shù le yī biàn
大嫂回家，将严氏所言，述了一遍。
zhàng fū tīng le gè gè huān xǐ zhǐ yuàn shēng xià nǚ ér jié de cǐ yīn yī shēng yǒu kào
丈夫听了，各各欢喜，只愿生下女儿，结得此姻，一生有靠。
guāng yīn sì jiàn bù jué jiǔ yuè chū xún sūn dà sǎo guǒ rán chǎn xià yī nǚ
光阴似箭，不觉九月初旬，孙大嫂果然产下一女。
shī jiā yòu qiǎn rén sòng chái mǐ yán shì yòu chà nǚ shǐ qù wèn ān
施家又遣人送柴米，严氏又差女使去问安。
qí shí zhǐ dāng qīn juàn wǎng lái qíng hǎo shén mì zhè huà gé guò bù tí
其时只当亲眷往来，情好甚密，这话阁过不题。
què shuō sāng zǎo yuán zhōng yǒu yín xìng yī kē dà shù shí wéi xiāng chuán yǒu fú dé wǔ shèng zhī shén qī zhǐ qí shàng
却说桑枣园中有银杏一棵，大数十围，相传有“福德五圣之神”栖止其上。
yuán dīng měi nián là yuè chū yī rì yú shù xià shāo zhǐ qián diàn jiǔ
园丁每年腊月初一日，于树下烧纸钱奠酒。
guì shēng xiǎo de yǒu zhè
桂生晓得有这；
rì guī yě shì tā mìng yùn hé dāng fā jì
日规，也是他命运合当发迹。
qí nián zhèng dāng shāo zhǐ hū jiàn yǒu bái lǎo shǔ yí gè rào shù zǒu le yī biàn jìng zuān zài shù dǐ xià qù bú jiàn le
其年正当烧纸，忽见有白老鼠一个，绕树走了一遍，径钻在树底下去，不见了。
guì shēng kàn shí zhī jiàn shù gēn fú qǐ chù yǒu gè zhǎn dà de qiào xué nà bái lǎo shǔ wū zì zài xué biān zhāng wàng
桂生看时，只见树根浮起处有个盏大的窍穴，那白老鼠兀自在穴边张望。
guì shēng shuō yǔ hún jiā mò fēi zhè lǎo shǔ shì shén dào xiàn líng
桂生说与浑家，莫非这老鼠是神道现灵？
sūn dà sǎo dào niǎo shòu máo zhǎng rén pín jiù zhì duǎn le
孙大嫂道：“鸟瘦毛长，人贫就智短了。
cháng tīng rén shuō jīn shé shì jīn bái shǔ shì yín què méi yǒu shén dào biàn shǔ de huà huò zhě shù xià jiào de yǒu qián cái huáng tiān kě lián jiàn wǒ fū qī pín kǔ gù jiào bái shǔ chū xiàn yě bú jiàn de
常听人说金蛇是金，白鼠是银，却没有神道变鼠的话，或者树下窖得有钱财，皇天可怜，见我夫妻贫苦，故教白鼠出现，也不见得。
nǐ míng rì kě wǎng kěn mén tóng xiā zi jiā qǐ yī dāng jiā zhái kè kàn cái jiāo fā dòng yě bù
你明日可往肯门童瞎子家起一当家宅课，看财交发动也不？
guì shēng píng rì guàn tīng lǎo pó shé de míng rì qǐ zǎo zhēn gè dào tóng xiā zi pù zhōng qǐ kè duàn de yǒu shí fēn cái cǎi
”桂生平日惯听老婆舌的，明日起早，真个到童瞎子铺中起课，断得有十分财采。
fū qī shāng yì tíng dāng mǎi zhū tóu jì xiàn cáng shén
夫妻商议停当，买猪头祭献藏神。
èr gēng rén jìng liǎng kǒu er liǎng bǎ chú tou zhào shù gēn xià qiào xué kāi jiāng xià qù
二更人静，两口儿两把锄头，照树根下窍穴开将下去。
yuē yǒu sān chǐ shēn fā qǐ xiǎo fāng zhuān yí kuài zhuān xià cí tán sān gè tán kǒu pù zhe mǐ dōu làn le
约有三尺深，发起小方砖一块，砖下磁坛三个，坛口铺着米，都烂了。
bō kāi mǐ xià biān dōu shì bái wù
拨开米下边，都是白物。
yuán lái yín zi mái zài tǔ zhōng dé le mǐ biàn bù zǒu
原来银子埋在土中，得了米便不走。
fū qī èr rén jiào shēng cán kuì sì zhī shǒu jiāng yín zi bān jǐn bù dòng nà cí tán yī
夫妻二人叫声“惭愧”，四只手将银子搬尽，不动那磁坛，依；
rì gài zhuān yǎn tǔ
日盖砖掩土。
èr rén huí dào fáng zhōng kàn nà dōng xī yuē yī qiān wǔ bǎi jīn
二人回到房中，看那东西，约一千五百金。
guì shēng suàn jì yào jiāng sān bǎi liǎng hái shī shì suǒ zèng zhī shù yú xià de jiāng lái yíng yùn
桂生算计要将三百两还施氏所赠之数，余下的将来营运。
sūn dà sǎo dào què shǐ bù dé
孙大嫂道：“却使不得！
guì shēng wèn dào wèi hé
”桂生问道：“为何？
sūn dà sǎo dào shī shì zhī wǒ chì pín lái cǐ tǎng wèn zhè sān bǎi jīn cóng hé ér de
”孙大嫂道：’施氏知我赤贫来此，倘问这三百金从何而得？
fǎn shēng yí xīn
反生疑心。
ruò zhī shì yín xìng shù xià jué de de yuán shì tā yuán zhōng zhī wù zǔ shàng suǒ yí píng tā shuō sān qiān sì qiān nǐ nà lǐ fēn biàn
若知是银杏树下掘得的，原是他园中之物，祖上所遗，凭他说三千四千，你那里分辨？
hé pán tuō chū hái zhǐ xián shǎo bù wéi bú jiàn wǒ men hǎo xīn fǎn chéng bù měi
和盘托出，还只嫌少，不惟不见我们好心，反成不美。
guì shēng dào ruò yī xián qī suǒ jiàn rú hé
”桂生道：“若依贤妻所见如何？
sūn dà sǎo dào zhè shí mǔ tián jǐ zhū sāng zǎo liǎo bù dé nǐ wǒ zhōng shēn zhī shì
”孙大嫂道：“这十亩田，几株桑枣，了不得你我终身之事。
xìng tiān cì cáng jīn hé bù yú tā xiāng sī yǔ zhì xiē chǎn yè màn màn de tuō shēn qù zì zuò gè cái zhǔ
幸天赐藏金，何不于他乡私与置些产业，慢慢地脱身去，自做个财主。
nà shí bào tā zhī dé bǐ cǐ jiàn hǎo
那时报他之德，彼此见好。
guì shēng dào yǒu zhì fù rén shèng rú nán zǐ
”桂生道：“‘有智妇人，胜如男子。
nǐ shuō de shì
’你说的是。
wǒ qīng yuǎn fáng qīn zú zài kuài jī dì fāng xiàng yīn jiā pín jiǔ bù lái wǎng
我青远房亲族在会稽地方，向因家贫久不来往。
jīn xié qiān jīn ér qù liào bù màn wǒ
今携千金而去，料不慢我。
wǒ zài bǐ chǔ zhì bàn liáng tián měi chǎn měi suì wǎng shōu huā lì pán fàng jǐ nián pà bù zuò gè dà dà cái zhǔ
我在彼处置办良田美产，每岁往收花利，盘放几年，怕不做个大大财主？
shāng liáng yǐ dìng
”商量已定。
dào lái chūn tuī shuō zhè zhōng fǎng qīn sī zì zhì xià tián chǎn tuō rén shōu fàng měi nián qù suàn zhàng yī cì
到来春，推说浙中访亲，私自置下田产，托人收放，每年去算帐一次。
huí shí jiù yī jiù shang bù lù chū yǒu qián de běn xiāng
回时旧衣旧裳，不露出有钱的本相。
rú cǐ wǔ nián guì shēng zài shào xīng fǔ kuài jī xiàn yǐ zuò gè dà jiā shì zhù fáng dōu mǎi xià le zhǐ mán de shī jiā bù zhī
如此五年，桂生在绍兴府会稽县已做个大家事，住房都买下了，只瞒得施家不知。
hū yī rì liǎng jiā ér nǚ tóng shí chū dòu shī jì qǐng yī kàn le zì jiā ér zi jiù jiào qù kàn guì jiā nǚ ér cǐ shí zhǐ dāng qīn xí fù yì bān
忽一日两家儿女同时出痘，施济请医看了自家儿子，就教去看桂家女儿，此时只当亲媳妇一般。
dà xìng dòu dōu hǎo le
大幸痘都好了。
lǐ zhōng yǒu gè lǐ lǎo r hào méi xuān zhě sù zài shī jiā lái wǎng
里中有个李老儿号梅轩者，素在施家来往。
suì yāo qīn lín suān qián yǔ shī gōng bǎ zhǎn hè xǐ guì shēng yì yǔ xí
遂邀亲邻酸钱与施公把盏贺喜，桂生亦与席。
shī jì yì tí qǐ qīn shì li méi xuān zì qǐng wèi méi zhòng rén dōu yù chéng qí měi
施济义题起亲事，李梅轩自请为媒，众人都玉成其美。
guì shēng xīn xià yě qíng yuàn huí jiā yǔ hún jiā sūn dà sǎo shāng liáng
桂生心下也情愿，回家与浑家孙大嫂商量。
dà sǎo dào zì gǔ shuō cí bù zhǎng bīng yì bù zhǎng cái
大嫂道：“自古说‘慈不掌兵，义不掌财’。
shī shēng suī shì hǎo rén què shì wéi rén bù fù jiā shì yě jiàn jiàn xiāo fá bù rú qián le
施生虽是好人，却是为仁不富，家事也渐渐消乏不如前了。
wǒ de rén jiā dōu zuò zài kuài jī dì miàn dào bǐ pān gè gāo mén zhèi xiē tián chǎn yě yǒu gè yī kào
我的人家都做在会稽地面，到彼攀个高门，这些田产也有个依靠。
guì shēng dào xián qī shuō de shì zhǐ shì tā yī tuán měi yì jiāng hé tuī tuō
”桂生道：“贤妻说得是，只是他一团美意，将何推托？
dà sǎo dào nǐ zhǐ tuī mén shuāi zuò báo pān péi bù qǐ jiù shì
”大嫂道：“你只推门衰柞薄，攀陪不起就是。
tǎng ruò tā dìng yào zuò qīn zhǐ shuō ér nǚ nián yòu děng tā zhǎng dà xíng pìn wèi chí
倘若他定要做亲，只说儿女年幼，等他长大行聘未迟。
gǔ rén shuō de hǎo rén xīn bù zú shé tūn xiàng
古人说得好：“人心不足蛇吞象。
dāng chū pín kùn zhī rì dī mén bān gāo qiú zhī bù dé
”当初贫困之日，低门扳高，求之不得；
rú jīn jué cáng fā jì le fǎn xián hǎo dào qiàn qǐ lái
如今掘藏发迹了，反嫌好道歉起来。
zhǐ yīn shàng àn shēn ān wěn wàng què cóng qián luò shuǐ shí
只因上岸身安稳，忘却从前落水时。
shī jì shì gè zhèng zhí zhī rén zhī dào tā zhēn gè qiān xùn bìng bù yí yǒu tā gù
施济是个正直之人，只道他真个谦逊，并不疑有他故。
zài jiǎng guāng yīn yòu guò le sān nián shī jì hū qiǎn yī jí yī zhì bù quán míng hū āi zāi le bìn liàn zhī shì bù bì xì shuō
在蒋光阴，又过了三年：施济忽遣一疾，医治不痊，鸣呼哀哉了，殡殓之事不必细说。
guì fù wǔ de hún jiā diào duó zhàng fū chéng cǐ jī huì zǎo wéi tuō shēn zhè jì nǎi jù zhī jī dǒu jiǔ fū fù qí wǎng shī jiā diào diàn
桂富五的浑家掉掇丈夫，乘此机会早为脱身这计，乃具只鸡斗酒，夫妇齐往施家吊奠。
guì shēng bài diàn guò le xiān huí sūn dà sǎo liú shēn xiàng yán shì dào zhuō fū xiàng méng ēn rén jiù bá zhāo xī gǎn niàn dà mǎ zhī bào shàng wèi shǎo shēn
桂生拜奠过了先回，孙大嫂留身向严氏道：“拙夫向蒙恩人救拔，朝夕感念，大马之报尚未少申。
jīn ēn rén shēn gù yú fū fù hé gǎn jiǔ zhàn fǔ shàng zhī tián lú
今恩人身故，愚夫妇何敢久占府上之田庐？
nìng kě zhuǎn xǐ tā fāng bié tú shēng jì
宁可转徙他方，别图生计。
jīn rì jiù lái gào bié
今日就来告别。
yán shì dào shěn shěn hé chū cǐ yán
严氏道：“婶婶何出此言！
xiān fū suī zé qù shì nú jiā yì kě zuò zhǔ
先夫虽则去世，奴家亦可做主。
gū kǔ zhōng zhèng yào shěn shěn shí cháng bàn huà hé rěn shě wǒ ér qù
孤苦中正要婶婶时常伴话，何忍舍我而去？
dà sǎo dào nú jiā yě shě bù dé mǔ mǔ
大嫂道：“奴家也舍不得姆姆。
dàn fēi qīn fēi gù bái zhàn guǎ fù tián fáng bèi rén yì lùn
但非亲非故，白占寡妇田房，被人议论。
rì hòu láng jūn zhǎng dà shào bù dé yào tǔ hái de
日后郎君长大，少不得要吐还的。
bù rú zǎo dá shí wù shàn shǐ shàn zhōng quán le ēn le rén shēng qián yī duàn měi yì
不如早达时务，善始善终，全了恩了人生前一段美意。
yán shì kǔ liú bú zhù gè gè liú lèi ér bié
”严氏苦留不住，各各流泪而别。
guì shēng zhì jiā bān wǎng kuài jī jū zhù huǎng shì kāi lóng fàng niǎo yī qù bù huí
桂生挚家搬往会稽居住，恍似开笼放鸟，一去不回。
zài shuō shī jiā zì cóng shī jì cún rì hào shī lè shàn yì zhōng yǐ kōng xū le
再说施家，自从施济存日，好施乐善，翼中已空虚了。
yòu jīng zhè fān sàng zhōng zhī fèi bù miǎn qiàn xià xiē zhài fù
又经这番丧中之费，不免欠下些债负。
nà yán shì yòu shì xián dé yǒu yú cái gàn bù zú de shǒu zhāo shù suì de gū ér chēng chí bù dìng bǎ tián chǎn zhú jiàn qì le
那严氏又是贤德有余才干不足的，守着数岁的孤儿撑持不定，把田产逐渐弃了。
bù gōu wǔ liù nián zī cái xīn jǐn bù néng dù rì tóng pú jù yǐ táo sàn
不勾五六年，资财馨尽，不能度日，童仆俱已逃散。
cháng yán jí rén tiān xiàng jué chù féng shēng
常言“吉人天相，绝处逢生”。
qià hǎo yù yī gè rén cóng rèn suǒ huí lái nà rén xìng zhī míng dé cóng xiǎo yǔ shī jì tóng chuāng dú shū yī jǔ chéng míng tī lì wài rèn guān zhì sì chuān lù cān zhèng
恰好遇一个人从任所回来，那人姓支名德，从小与施济同窗读书，一举成名，剔历外任，官至四川路参政。
cǐ shí yuán shùn dì zhì zhèng nián wèn xiǎo rén yòng shì cháo zhèng rì wěn
此时元顺帝至正年问，小人用事，朝政日紊。
zhī dé bù yuàn wèi guān zhì zhèng ér guī wén shī jì gù hòu jiā rì pín luò xīn shén bù rěn tè dì dēng mén diào yàn
支德不愿为官，致政而归，闻施济故后，家日贫落，心甚不忍，特地登门吊唁。
gū yú shī hái chū yíng nián fu chuí shǔ jìn tuì yǒu lǐ
孤于施还出迎，年甫垂暑，进退有礼。
zhī wēng wèn céng pìn fù fǒu
支翁问：“曾聘妇否？
shī hái dá yán xiān rén báo yè yǐ xīn lǎo mǔ gān zhǐ shàng quē hé xiá jí cǐ
”施还答言：“先人薄业已馨，老母甘旨尚缺，何暇及此！
zhī wēng qián rán lèi xià dào lìng xiān gōng yōu rén zhī yōu lè rén zhī lè cǐ tiān dì jiān yǒu shù hǎo rén
”支翁潜然泪下道：“令先公忧人之忧，乐人之乐，此天地间有数好人。
tiān lǐ ruò xià mǐn zǐ sūn bì rán chāng shèng
天理若下抿，子孙必然昌盛。
mǒu qiáo zài chuāng yì yīn jiǔ huàn yuǎn fāng bù néng fēn yōu gòng huàn nǎi lìng xiān gōng zhī zuì rén yě
某乔在窗谊，因久宦远方，不能分忧共患，乃令先公之罪人也。
mǒu yǒu ài nǚ yī shí sān suì yǔ xián zhí nián pō xiāng yí yù qiǎn méi de yǔ lìng táng fū rén yì yīn wàn wàng xiān wéi dào dá shì bì wù jù
某有爱女一十三岁，与贤侄年颇相宜，欲遣媒的与令堂夫人议姻，万望先为道达，是必勿拒！
shī hái bài xiè kǒu chēng bù gǎn
”施还拜谢，口称“不敢”。
cì rì zhī wēng chà jiā rén chí jīn qián bì bó zhī lǐ tóng méi rén wǎng pìn shī shì zi wèi yǎng xù
次日支翁差家人持金钱币帛之礼，同媒人往聘施氏子为养婿。
yán shì gǎn qí měi yì zhǐ de yī yǔn
严氏感其美意，只得依允。
shī hái zé rì guò mén bài yuè fù yuè mǔ jiù liú zài guǎn zhōng dú shū yán míng shī yǐ jiào zhī
施还择日过门，拜岳父岳母，就留在馆中读书，延明师以教之。
yòu niàn qīn mǔ yán shì zài jiā xīn shuǐ bù gěi tí chái sòng mǐ měi shí rì lìng qí zi guī xǐng yī cì
又念亲母严氏在家薪水不给，提柴送米，每十日令其子归省一次。
yán shì mǔ zǐ gǎn ēn fēi qiǎn
严氏母子感恩非浅。
hòu rén píng lùn shì sú yǐ fù qī pín yǐ dìng xià hūn yīn yóu yǒu tú lài zhě kuàng yǐ huàn jiā zhī ài nǚ xià zhuì pín yǒu zhī gū ér zhī wēng zhēn shèng dé zhī rén yě
后人评论世俗倚富欺贫，已定下婚姻犹有图赖者，况以宦家之爱女下赘贫友之孤儿，支翁真盛德之人也！
zhè cái shì zhàn cái rú fèn tǔ rén yì zhí qiān jīn
这才是：栈财如粪土，仁义值千金。
shuō nà zhī wēng suī rán lǚ rèn lì yì zuò qīng guān de suǒ yǐ huàn yì shén báo yòu tiān le nǚ xù yī jiā gōng jǐ lì liàng shèn shì miǎn qiǎng
说那支翁虽然屡任，立意做清官的，所以宦翼甚薄，又添了女婿一家供给，力量甚是勉强。
ǒu yǒu rén lái shuō jí guì fù wǔ zài sāng zǎo yuán bān qù kuài jī xiàn zào huà fā cái liáng tián měi zhái hé zhǐ wàn guàn rú jīn gǎi míng guì qiān wài rén dōu chēng wéi guì yuán wài
偶有人来说及桂富五在桑枣园搬去会稽县，造化发财，良田美宅，何止万贯，如今改名桂迁，外人都称为桂员外。
zhī wēng shì xiǎo de qián yīn de tīng de cǐ yán suì xiàng nǚ xù shuō zhī dāng chū guì gōng wǔ shòu nǐ jiā ēn huì bù yī ér zú bié de bù suàn zhǐ tì tā cháng zhài yī zhǔ jiù shì sān bǎi liǎng
支翁是晓得前因的，听得此言，遂向女婿说知：“当初桂宫五受你家恩惠不一而足，别的不算，只替他偿债一主，就是三百两。
rú jīn tā fā jì zhī rì bù lái kàn gù nǐ yí dìng bù zhī nǐ jiā luò báo rú cǐ
如今他发迹之日不来看顾你，一定不知你家落薄如此。
xián xù ruò wǎng kuài jī tóu bèn tā bì rán hòu zèng cǐ nǎi fèn nèi zhī cái liàng tā jiā yě bā bù dé nǐ qù de kě yǔ qīn mǔ jì yì
贤婿若往会稽投奔他，必然厚赠，此乃分内之财，谅他家也巴不得你去的，可与亲母计议。
shī hái huí jiā duì mǔ qīn shuō le
”施还回家，对母亲说了。
yán shì dào ruò guì jiā guǒ rán fā jì bì bù fù wǒ
严氏道：“若桂家果然发迹，必不负我。
dàn dāng chū nǐ shàng nián yòu bù zhī zhōng jiān xǔ duō qíng jié tā de hún jiā sūn dà niáng yǔ wǒ zǐ mèi qíng fèn
但当初你尚年幼，不知中间许多情节，他的浑家孙大娘与我姊妹情分。
wǒ yǔ nǐ tóng qù tǎng nán zǐ hàn chū wài qù le wǒ jiù hǎo dào tā nèi lǐ shuō huà
我与你同去，倘男子汉出外去了，我就好到他内里说话。
shī hái huí fù le zhī wēng yǐ pán fèi xiāng zèng yòu zuò shū yǔ guì qiān zì xù tóng chuāng zhī yì zhǔ tā kàn gù shī shì mǔ zǐ èr rén
”施还回复了，支翁以盘费相赠，又作书与桂迁，自叙同窗之谊，嘱他看顾施氏母子二人。
dāng xià mǎi zhōu jìng wǎng shào xīng kuài jī xiàn lái jiān guì qiān yuán wài jiā jū hé chǔ
当下买舟，径往绍兴会稽县来，间：“桂迁员外家居何处？
yǒu rén zhǐ yǐn dào zài xī mén chéng nèi dà jiē shàng dì yī dài gāo lóu fáng jiù shì
”有人指引道：“在西门城内大街上，第一带高楼房就是。
shī hái jiù xī mén wài xià ge fàn diàn
”施还就西门外下个饭店。
cì rì yán shì liú zhǐ diàn zhōng shī hái xiě gè tōng jiā wǎn bèi de míng cì dài le zhī gōng de shū xìn jìn chéng dào guì qiān jiā lái
次日严氏留止店中，施还写个通家晚辈的名刺，带了支公的书信，进城到桂迁家来。
mén jǐng shèn shì zhěng qí dàn jiàn mén lóu gāo sǒng wū zì xuān áng
门景甚是整齐，但见：门楼高耸，屋字轩昂。
huā mù jiǔ zhui tíng zhōng zhuō yǐ bǎi liè táng shàng
花木，久缀庭中，卓椅摆列堂上。
yī tiáo yǔ dào huā zhuān qì sān chǐ gāo jiē zhuó shí chéng
一条雨道花砖砌，三尺高阶琢石成。
cāng tóu chū rù wú fēi shì guǎn wū guǎn tián
苍头出入，无非是管屋管田；
xiǎo hù dēng mén bù guò shì hái zū huán zhài sāng zǎo yuán zhōng jué cáng kè kuài jī xiàn lǐ qǐ jiā rén
小户登门，不过是还租还债，桑枣园中掘藏客，会稽县里起家人。
shī xiǎo guān rén jiàn guì jiā mén tíng hè yì xīn zhōng sī xǐ zhè fān tóu rén tóu de zhe le
施小官人见桂家门庭赫奕，心中私喜，这番投人投得着了。
shǒu mén de wèn le lái lì shōu le shū tiē yǐn dào yí mén zhī wài yī zuò zhào tīng nèi zuò xia
守门的问了来历，收了书帖，引到仪门之外，一座照厅内坐下。
tīng nèi biǎn é tí zhī jia táng sān zì nǎi míng rén yáng tiě yá zhī bǐ
厅内匾额题“知稼堂”三字，乃名人杨铁崖之笔。
míng tiě chuán jìn xǔ jiǔ bú jiàn dòng jìng
名帖传进许久，不见动静。
cì hou yuē yǒu liǎng gè shí chén zhǐ tīng de yí mén kāi xiǎng lǚ shēng gé gé cóng zhōng táng ér chū
伺候约有两个时辰，只听得仪门开响，履声阁阁，从中堂而出。
shī hái liào dào bì shì zhǔ rén nǎi chóng zhěng yì guān hè lì yú kǎn wài liáng jiǔ bú jiàn chū lái
施还料道必是主人，乃重整衣冠，鹤立于槛外，良久不见出来。
shī hái yǐn lǐng yú yí mén nèi kuī qù zhī jiàn guì qiān é guān huá fú lì yú zhōng tíng cóng zhě shí yú rén huán shì zuǒ yòu
施还引领于仪门内窥觑，只见桂迁峨冠华服，立于中庭，从者十余人环侍左右。
guì qiān dōng zhǐ xī huà chǔ fèn jiā shì tóng pú qù le yī bèi yòu lái yī bèi yě yǒu lǐng chà de yě yǒu huí huà de shuō yí gè bù liǎo
桂迁东指西画，处分家事，童仆去了一辈又来一辈，也有领差的，也有回话的，说一个不了。
yuē mò yòu yǒu yí gè shí chén tóng pú fāng sàn
约莫又有一个时辰，童仆方散。
guǎn mén de bǐng fù yǒu kè hou jiàn yuán wài wèn dào zài nà lǐ
管门的禀复有客候见，员外问道：“在那里？
dá yán zài zhào tīng
”答言：“在照厅。
guì qiān bù shuō qǐng jìn yí bù bù duó chū yí mén jìng dào zhào tīng lái
”桂迁不说请进，一步步踱出仪门，径到照厅来。
shī hái jū gōng chū yíng
施还鞠躬出迎。
zuō yī guò le guì qiān bǎ yǎn yī chǒu gù yì wèn dào zú xià hé rén
作揖过了，桂迁把眼一瞅，故意问道：“足下何人？
shī hái dào xiǎo zi cháng zhōu shī hái hào jìn rén de jiù shì xiān fù
”施还道：“小子长洲施还，号近仁的就是先父。
yīn yǔ lǎo shū xī nián yǒu tōng jiā zhī hǎo jiǔ shū wèn hòu tè lái fèng yè
因与老叔昔年有通家之好，久疏问候，特来奉谒。
qǐng lǎo shū shàng zuò xiǎo zhí yǒu yī bài
请老叔上坐，小侄有一拜。
guì qiān yě bù xù hán wēn lián shēng dào bù xiāo bù xiāo
”桂迁也不叙寒温，连声道：“不消不消。
kàn zuò huàn chá jǐ bì jiù fēn fù xiǎo tóng liú fàn
”看坐唤茶己毕，就分付小童留饭。
shī hái què yòu àn àn huān xǐ
施还却又暗暗欢喜。
shī hái kāi kǒu dào jiā mǔ hòu zhě shěn mǔ wàn fú jiàn zài lǚ shè xiān qiǎn xiǎo zi tōng zhī
施还开口道：“家母候者婶母万福，见在旅舍，先遣小子通知。
lùn qǐ xī rì shòu zhī shēn chù jiù gāi shuō jì rán lǎo fū rén zài cǐ qǐng dào shè zhōng yǔ zhuō jīng xiāng huì
”论起昔日受知深处，就该说“既然老夫人在此，请到舍中与拙荆相会。
guì qiān kǒu zhōng wěi wěi quán bù zhāo jià
桂迁口中唯唯，全不招架。
shǎo tíng tóng zǐ bào wǔ fàn yǐ bèi
少停，童子报午饭已备。
guì shēng jiù jiào bǎi zài zhào tīng nèi
桂生就教摆在照厅内。
zhǐ yī zhāng zhuó zǐ què shì shàng xià liǎng zhuō gā fàn
只一张卓子，却是上下两卓嘎饭。
shī hái qiān ràng bù kěn shàng zuò bǎ yǐ tuō zài bàng biān guì qiān yě bù lái ān zhèng
施还谦让不肯上坐，把椅拖在傍边，桂迁也不来安正。
guì qiān wèn dào shè rén qīng nián jǐ hé
桂迁问道：“舍人青年几何？
shī hái dá dào xī lǎo shū qù sū zhī shí bù xiào nián fāng bā suì
”施还答道：“昔老叔去苏之时，不肖年方八岁。
chéng chuí diào cì diàn jiā mǔ zhì jīn gǎn jī jīn fèng bié yòu yǐ liù nián
承垂吊赐奠，家母至今感激，今奉别又已六年。
bù xiào mén hù pín luò lǎo shū fú zhǐ rì zhēn shèng shuāi xuán jué shǐ rén xīn xiàn bù yǐ
不肖门户贫落，老叔福祉日臻，盛衰悬绝，使人欣羡不已。
guì qiān dàn shǒu kěn bù dá yī cí
”桂迁但首肯，不答一词。
jiǔ zhì sān xún shī hái dào bù xiào liàng zhǎi kuàng jiā mǔ jiàn zài lǚ shè xuán wàng bù gǎn duō yǐn
酒至三巡，施还道：“不肖量窄，况家母见在旅舍悬望，不敢多饮。
guì qiān yòu bù zhāo jià dào jì rán shǎo yǐn kuài qǔ fàn lái
”桂迁又不招架，道：“既然少饮，快取饭来！
chī fàn yǐ bì bìng bù tí qǐ xī rì jiāo qíng yì bù wèn jí jiā cháng zhī shì
”吃饭已毕，并不题起昔日交情，亦不问及家常之事。
shī hái rěn bu zhù le zhǐ de wēi lù qí yì dào bù xiào yòu shí shì zuò yú xiān jūn zhī cè cháng tīng de xiān jūn shuō shēng píng chuāng yǒu zhǐ yǒu lǎo shū qīn mì bǐ shí jiù shuō lǎo shū hòu lái jué rán dà fā de
施还忍不住了，只得微露其意，道：“不肖幼时侍坐于先君之侧，常听得先君说：生平窗友只有老叔亲密，比时就说老叔后来决然大发的。
jiā mǔ yì cháng chēng lǎo shěn mǔ xián dé yǒu rén yǒu yì
家母亦常称老婶母贤德，有仁有义。
xìng ér xiān nián lǎo shū zài bì yuán zàn jū zhī shí hán jiā bìng bù céng dài màn bù rán jīn rì yì wú yán zhì cǐ
幸而先年老叔在敝园暂居之时，寒家并不曾怠慢，不然今日亦无颜至此。
guì qiān dī méi yáo shǒu hēi rán bù dá
”桂迁低眉摇手，嘿然不答。
shī hái yòu dào xī rì hǔ qiū shuǐ yuè guān yīn diàn yǔ xiān jūn xiāng huì zhī shì ēn lǎo shū yě hái jì de
施还又道：“昔日虎丘水月观音殿与先君相会之事，恩老叔也还记得？
guì qiān kǒng pà yòu shuō huāng máng dào zú xià lái yì wǒ yǐ xī zhī
”桂迁恐怕又说，慌忙道：“足下来意，我已悉知。
bù bì duō yán kǒng tā rén wén zhī wèi wú zhī xiū yě
不必多言，恐他人闻之，为吾之羞也。
shuō ba xiān lì qǐ shēn lái shī hái zhǐ de gào cí dào zàn bié tái yán lái rì zài lái fèng hòu
”说罢，先立起身来，施还只得告辞道：“暂别台颜，来日再来奉候。
guì qiān sòng zhì mén wài jǔ shǒu ér tuì
”桂迁送至门外，举手而退。
zhèng shì
正是：
bié rén qiú wǒ sān chūn yǔ wǒ qù qiú rén liù yuè shuāng
别人求我三春雨，我去求人六月霜。
huà fēn liǎng tóu
话分两头。
què shuō yán shì zài lǚ diàn zhōng xuán xuán ér dài dào guì jiā bì rán qiǎn rén yíng wǒ
却说严氏在旅店中悬悬而待，道：“桂家必然遣人迎我。
guài qí lái chí yǐ jiān ér wàng
”怪其来迟，倚间而望。
zhī jiàn xiǎo shè rén kuài kuài huí lái bèi shù xiāng jiàn shí de tài dù yán yǔ
只见小舍人快快回来，备述相见时的态度言语。
yán shì bù jué shuāng lèi jiāo liú mà dào guì fù wǔ nǐ bú jì dé tiào jiàn chí de shí jié me
严氏不觉双泪交流，骂道：“桂富五，你不记得跳剑池的时节么？
zhèng yào shǔ yī shǔ èr de jiào mà chū lái xiǎo shè rén jí máng quàn zhù dào jīn rì qiú rén zhī jì qiě mò shuō jìn qíng huà
”正要数一数二的叫骂出来，小舍人急忙劝住道：“今日求人之际，且莫说尽情话。
tā jì zhī wǒ mǔ zǐ de lái yì bì rán yǒu gè chǔ fǎ
他既知我母子的来意，必然有个处法。
dāng chū céng zài guān yīn miàn qián shè shì quǎn mǎ xiāng bào liào bù shí yán
当初曾在观音面前设誓‘犬马相报’，料不食言。
dài hái ér míng rì zài wǎng kàn tā rú hé
待孩儿明日再往，看他如何？
yán shì tàn kǒu qì zhǐ de hán rěn guò le yī yè
”严氏叹口气，只得含忍，过了一夜。
cì rì shī hái qǐ zǎo biàn wǎng guì jiā mén shǒu hou jiàn
次日，施还起早便往桂家门首候见。
shéi zhī guì qiān zì xiàn le shī xiǎo guān rén zhī hòu què yě fù zhōng dǎ cài yào hòu zèng tā mǔ zǐ huí qù
谁知桂迁自见了施小官人之后，却也腹中打菜，要厚赠他母子回去。
qí nài sūn dà sǎo lì yì zǔ dǎng dào jiē rén yào yī shì guài rén zhǐ yī cì
其奈孙大嫂立意阻挡道：“‘接人要一世，怪人只一次。
lǎn le zhè yě huǒ shàng mén tā chī le tián tou zhǐ guǎn sī xiǎng xī cǎo liú gēn dào shì gè yuè yuè hóng le
揽了这野火上门，他吃了甜头，只管思想，惜草留根，到是个月月红了。
jiù shì tā dāng chū yǒu xiē hǎo chù dào wǒ tā shì yī gài xíng shàn ruò gān rén zhān le tā de ēn huì bù dú wǒ men yī jiā
就是他当初有些好处到我，他是一概行善，若干人沾了他的恩惠，不独我们一家。
qiān rén chī yào kào zhe yī rén huán qián wǒ men dāng nèn bān huì qì
千人吃药，靠着一人还钱，我们当恁般晦气？
ruò shì yǒu tiān lǐ shí shì nèn dì zuò hǎo rén de qiān nián fā jì wàn nián cái zhǔ bú dào zhè gè dì wèi le
若是有天理时，似恁地做好人的千年发迹万年财主，不到这个地位了！
rú jīn de shì jiè hái shì yìng xīn cháng de dé biàn yi tiē rén bù fù lián zì jiā dōu qióng le
如今的世界还是硬心肠的得便宜，贴人不富，连自家都穷了。
guì qiān dào xián qī shuō de shì
”桂迁道：“贤妻说得是。
zhǐ shì tā mǔ zǐ lái yī chǎng yòu yǒu tóng chuāng zhī lǎo xiān shēng de shū rú hé dǎ fā tā dòng shēn
只是他母子来一场，又有同窗支老先生的书，如何打发他动身？
sūn dà sǎo dào zhī jiā de shū bù zhī shì zhēn shì jiǎ
”孙大嫂道：“支家的书不知是真是假。
dāng chū zài gū sū shí bú jiàn yǒu shèn me zhī xiāng huàn fú chí le wǒ rú jīn què lái tōng shū
当初在姑苏时不见有甚么支乡宦扶持了我，如今却来通书！
tā jì rán lián pín xù guǎ hé bù sǔn jǐ cái
他既然怜贫恤寡，何不损己财？
zhè yàng shū yī wàn fēng yě xiū zuò zhǔn
这样书一万封也休作准。
nǐ qù fēn fù mén shàng rú jīn zhè qióng guǐ lái shí bú yào zhāo jiē tā
你去分付门上，如今这穷鬼来时不要招接他。
děng de xìng jìn xīn huī duō shǎo gǔ fā xiē pán fèi zhe tā huí qù
等得兴尽心灰，多少贾发些盘费着他回去。
tóu cù bù suān èr cù bù là
‘头醋不酸，二醋不辣。
méi shén me xiǎng tou xià cì zài bù lái chán le
’没什么想头，下次再不来缠了。
zhǐ yī tào huà shuō de guì qiān
”只一套话说得桂迁。
ě xīn kǒng zài tòu yí gè kū lóng hēi dù cháng zhòng dǎ sān chóng pǎo guò
恶心孔再透一个窟窿，黑肚肠重打三重跑过。
shī hái zài mén shàng hou le duō shí shǒu mén de tuī sān zǔ sì bù kěn yǔ tā chuán dá
施还在门上候了多时，守门的推三阻四不肯与他传达。
zài cuī cù tā shí yáng yáng de zǒu kāi qù le
再催促他时，佯佯的走开去了。
nà xiǎo guān rén qiě xiū qiě nù zhí yī lù bì miàn chì gāo shēng fā zuò dào wǒ shī mǒu yě bú shì wú yīn zhì cǐ de
那小官人且羞且怒，植衣露臂，面赤高声，发作道：“我施某也不是无因至此的。
xíng de chūn fēng zhǐ wàng xià yǔ dāng chū wǒ men zuò cái zhǔ shí jié yě yǒu rén qiú wǒ lái què bù céng nèn bān dài màn rén
‘行得春风，指望夏雨／当初我们做财主时节，也有人求我来，却不曾恁般怠慢人！
mà yóu wèi jué zhī jiàn yī wèi láng jūn yì guān qí zhěng zì wài ér rù wèn mà zhě hé rén
”骂犹未绝，只见一位郎君衣冠齐整，自外而入，问骂者何人。
shī hái bù rèn de nà wèi láng jūn zhěng yī xiàng qián dào gū sū shī mǒu
施还不认得那位郎君，整衣向前道：“姑苏施某。
yán wèi bì nà láng jūn huāng máng zuō yī dào yuán lái shì gù rén
”言未毕，那郎君慌忙作揖道：“原来是故人。
bié lái yǐ jiǔ gè bù xiāng shí yǐ
别来已久，各不相识矣。
zuó jiā jūn bèi shù zú xià lái yì zhèng zài cuò zhì zú xià dá fā dà nù hé xìng jí rú cǐ
昨家君备述足下来意，正在措置，足下达发大怒，何性急如此？
jīn yì bù nán dāng jí yǔ jiā jūn shuō zhī lái rì biàn yǒu méi chù
今亦不难，当即与家君说知，来日便有没处。
shī hái fāng zhī nà láng jūn jiù shì guì jiā zhǎng zi guì gāo
”施还方知那郎君就是桂家长子桂高。
jiàn tā shuō huà rù ěr zì huǐ shī yán fāng yù zài su zhōng qǔ nà láng jūn bù bié jìng zì jìn mén qù le
见他说话入耳，自悔失言，方欲再诉衷曲，那郎君不别，竟自进门去了。
shī hái jiàn qí wú lǐ fèn qì yù jiā yòu zhǐ wàng tā lái rì shè chǔ zhǐ de hán lèi ér guī xiáng xì shù yú mǔ qīn yán shì
施还见其无礼，忿气愈加，又指望他来日设处，只得含泪而归，详细述于母亲严氏。
yán shì fù quàn dào wǒ mǔ zǐ shù bǎi lǐ tóu rén fēn yí qiān xià cháng jiāng hé qì wèi xiān wù pìn ruì qì zhì chù qí nù
严氏复劝道：“我母子数百里投人，分宜谦下，常将和气为先，勿聘锐气致触其怒。
dào cì zǎo yán shì yòu dīng zhǔ dào cǐ qù xū yào qiān hé yě bù kě guò yǒu suǒ qiú zhǐ hái de yuán jiè sān bǎi jīn huí jiā yě hǎo guò rì
到次早，严氏又叮嘱道：“此去须要谦和，也不可过有所求，只还得原借三百金回家，也好过日。
shī hái lǐng le mǔ qīn jiào xùn zài dào guì jiā jū gōng bǐng qì lì yú mén shǒu
”施还领了母亲教训，再到桂家，鞠躬屏气，立于门首。
zhī jiàn tóng pú chū rù zì rú zuó rì shǒu mén de yǐ bù jiàn le
只见童仆出入自如，昨日守门的已不见了。
xiǎo shè rén zhàn le bàn rì zhǐ de chě zhe yí gè nián zhǎng de pū zhě jiàn dào xiǎo shēng gū sū shī hái qiú jiàn yuán wài liǎng jiù le fán tōng bào yī shēng
小舍人站了半日，只得扯着一个年长的仆者间道：“小生姑苏施还，求见员外两臼了，烦通报一声！
nà pū zhě dào yuán wài sù jiǔ wèi xǐng cǐ shí zhèng shuì mèng li
”那仆者道：“员外宿酒未醒，此时正睡梦哩。
shī hái dào bù gǎn qiú jiàn yuán wài zhǐ qiú dà guān rén yī jiàn zú yǐ
”施还道：“不敢求见员外，只求大官人一见足矣。
xiǎo shēng jīn rì bú shì zì lái de shì dà guān rén zuó rì miàn yuē lái de
小生今日不是自来的，是大官人昨日面约来的。
pū zhě dào dà guān rén jīn zǎo wǔ gǔ jià chuán wǎng dōng zhuāng cuī zū qù le
”仆者道：“大官人今早五鼓驾船往东庄催租去了。
shī hái dào èr guān rén yě bà
”施还道：“二官人也罢。
pū zhě dào èr guān rén zài xué táng gōng shū bù guǎn xián shì de
”仆者道：“二官人在学堂攻书，不管闲事的。
nà pū zhě yī tóu shuō yī tóu jiù yǒu rén huàn tā shuō huà máng máng de bēn qù le
”那仆者一头说，一头就有人唤他说话，忙忙的奔去了。
shī hái cǐ shí nù qì tián xiōng yì diǎn wú míng huǒ àn nà bú zhù
施还此时怒气填胸，一点无明火按纳不住；
yòu xiǎng xiǎo rén zhī yán bù kě jì jiào jiā zhǔ wèi bì rú cǐ zhǐ de yòu rěn qì ér dài
又想小人之言不可计较，家主未必如此，只得又忍气而待。
xū yú zhī jiān zhī jiàn yí mén dà kāi guì qiān zài tíng qián chéng mǎ ér chū
须臾之间，只见仪门大开，桂迁在庭前乘马而出。
shī hái yíng zhù mǎ tóu jū gōng zhì jìng qiān màn bù wéi lǐ yǐ biān zhǐ dào nǐ yuǎn lái xiāng tóu wǒ yòu bù céng dān gé nǐ bàn yuè shí rì rú hé biàn shǐ xìng qì è yán rǔ mà
施还迎住马头鞠躬致敬，迁慢不为礼，以鞭指道：“你远来相投，我又不曾担阁你半月十日，如何便使性气恶言辱骂？
běn yù cóng hòu jīn bù néng yǐ
本欲从厚，今不能矣。
huí gù pū zhě jiāng bài xiá nèi dà yín èr dìng dǎ fā shī shēng ba
”回顾仆者：“将拜匣内大银二锭，打发施生罢。
yòu dào zhè èr dìng yín zi yě niàn nǐ xiān rén zhī miàn shì nǐ shào nián kuáng wàng xiū xiǎng fēn wén zé fā
”又道：’这二锭银子也念你先人之面，似你少年狂妄，休想分文责发。
rú jīn yǒu le pán chán kě sù kǒu qù
如今有了盘缠，可速口去！
shī hái zài yào kāi kǒu guì qiān mǎ shàng yáng biān rú fēi qù le
”施还再要开口，桂迁马上扬鞭如飞去了。
zhèng shì
正是：
biān shé kǒu zhōng cǎo xiē zǐ wěi hòu zhēn
边蛇口中草，蝎子尾后针。
liǎng bān yóu wèi dú zuì dú fù xīn rén
两般犹未毒，最毒负心人。
nà liǎng dìng yín zi zhǐ yǒu èr shí liǎng chóng lùn qǐ shào nián xìng zi bù xī hǎn jiù piē zài dì xià qù le
那两锭银子只有二十两重，论起少年性子不稀罕，就撇在地下去了。
yī lái zhǔ rén yǐ qù èr lái zhǐ yǒu lái de shǐ fèi méi yǒu qù de pán chán
一来主人已去，二来只有来的使费，没有去的盘缠。
mò nài hé hán zhe liǎng yǎn zhū lèi kǒu diàn duì niang shuō le
没奈何，含着两眼珠泪，口店对娘说了。
mǔ zǐ èr rén kàn le zhè liǎng dìng yín zi fàng shēng dà kū
母子二人，看了这两锭银子，放声大哭。
diàn jiā wáng pó jiàn kū de bēi qiè jiān qí yuán gù yán shì cóng tóu zhì wěi wèi su le yī biàn
店家王婆见哭得悲切，间其缘故，严氏从头至尾位诉了一遍。
wáng pó dào lǎo ān rén qiě shěng chóu fán lǎo shēn yǔ sūn dà niáng xiāng shú shí cháng jìn qù de
王婆道：“老安人且省愁烦，老身与孙大娘相熟，时常进去的。
nà dà niáng zuì hé qì huì jiē dài rén tā men nán zǐ hàn gū ēn fù yì fù dào jiā zěn xiǎo de
那大娘最和气会接待人，他们男子汉辜恩负义，妇道家怎晓得？
jì rán lǎo ān rén yǔ dà niáng rú cǐ qíng hòu dài lǎo shēn qù yǔ lǎo ān rén chuán xìn shuō lǎo ān rén zài xiǎo diàn zhōng tā bì rán xiāng qǐng
既然老安人与大娘如此情厚，待老身去与老安人传信，说老安人在小店中，他必然相请。
yán shì shōu lèi ér xiè
”严氏收泪而谢。
yòu cì rì wáng pó dāng yī jié hǎo shì jìn guì jiā qù bào yǔ sūn dà sǎo zhī
又次日，王婆当一节好事，进桂家去报与孙大嫂知。
sūn dà sǎo dào wáng pó xiū tīng tā huà
孙大嫂道：“王婆休听他话。
dāng xiān wǒ yuán wài shēng yì bù jì shí guǒ rán céng jiè guò tā xiē xiǎo dōng xī běn lì dōu qīng hái le
当先我员外生意不济时，果然曾借过他些小东西，本利都清还了。
tā zì bú huì zuò jiā bǎ gè dà jiā shì fèi jǐn le què lái zhè lǐ dǎ qiū fēng
他自不会作家，把个大家事费尽了，却来这里打秋风。
wǒ yuán wài hǎo yì kuǎn dài tā yī xí fàn sòng tā èr shí liǎng yín zi shì niàn tā rì qián xiāng chǔ zhī qíng bié gè yě bù néng gōu rú cǐ
我员外好意款待他一席饭，送他二十两银子，是念他日前相处之情，别个也不能勾如此。
tā dào shuō wǒ qiàn xià tā zhài fù wèi hái
他倒说我欠下他债负未还。
wáng pó rú jīn wǒ yě mò shuō yǒu qiàn wú qiàn zhǐ wèn tā bǎ jiè qì chū lái kàn yǒu yī bǎi hái yī bǎi yǒu yī qiān hái yī qiān
王婆，如今我也莫说有欠无欠，只问他把借契出来看，有一百还一百，有一千还一千。
wáng pó dào dà niáng shuō de shì
”王婆道：“大娘说得是。
wáng pó jí máng zhuǎn shēn sūn dà sǎo yòu huàn zhuàn lái jiào yǎng niáng fēng yī liǎng yín zi yòu qǔ pà zǐ yī fāng dào zhèi xiē wēi zhī wù nǐ yǔ wǒ sòng shī jiā mǔ mǔ biǎo wǒ de sī jìng
”王婆即忙转身，孙大嫂又唤转来，叫养娘封一两银子，又取帕子一方，道：“这些微之物，你与我送施家姆姆，表我的私敬。
jiào tā xià cì qiè bù kě zài lái kǒng pà dài màn le shāng le qíng fèn
教他下次切不可再来，恐怕怠慢了，伤了情分。
wáng pó tīng le zhè huà dào yí xīn yán lǎo ān rén bú shì huí jiā qù shuō sūn dà sǎo gàn hǎo wàn hǎo jiào lǎo shēn jì lǐ wù yǔ lǎo ān rén
”王婆听了这话，到疑心严老安人不是，回家去说：“孙大嫂干好万好，教老身寄礼物与老安人。
yòu dào ruò yǒu jiù qiàn wèi qīng jiào lǎo ān rén jiāng jiè qì sòng qù zhào qì běn lì bù quē fēn háo
”又道：“若有旧欠未清，教老安人将借契送去，照契本利不缺分毫。
yán mín shuō dāng chū yuán méi yǒu qì shū
”严民说当初原没有契书。
nà wáng pó kàn zhè sān bǎi liǎng yín zi shān gāo hǎi kuò zěn me kěn xìn
那王婆看这三百两银子，山高海阔，怎么肯信。
mǔ zǐ èr rén qī huáng le yī yè tiān míng suàn le diàn qián qǐ shēn huí gū sū ér lái
母子二人凄惶了一夜，天明算了店钱，起身回姑苏而来。
zhèng shì rén wú xǐ shì jīng shén jiǎn yùn dào qióng shí luò mò duō
正是：人无喜事精神减，运到穷时落寞多。
yán shì wèi guì jiā ǒu qì yòu lù shàng wǎng lái shòu le láo lù guī jiā yī bìng sān yuè
严氏为桂家呕气，又路上往来受了劳碌，归家一病三月。
shī hái xún yī wèn bǔ zhū bān bù xiào wáng zhī mìng yǐ fu
施还寻医问卜，诸般不效，亡之命矣夫！
yī duō guān tíng yī shì bù bàn zhǐ de jiāng zǔ fáng jué mài yǔ běn xiàn niú gōng zǐ guǎn yè
衣多棺停，一事不办，只得将祖房绝卖与本县牛公子管业。
nà niú gōng zǐ de fù qīn niú wàn hù jiǔ zài li píng zhāng mén xià yòng shì shuō shì guò qián qǐ jiā bǎi wàn
那牛公子的父亲牛万户久在李平章门下用事，说事过钱，起家百万。
gōng zǐ yǐ shì qī rén wú suǒ bù zhì
公子倚势欺人，无所不至。
tā mén xià yòu yǒu gè yòng shì de jiào zuò guō diāo r zhuān yī tì tā chá fǎng gū ér guǎ fù pián yí tián chǎn bàn jià shōu mǎi
他门下又有个用事的叫做郭刁儿，专一替他察访孤儿寡妇便宜田产，半价收买。
shī hái nián yòu yuè zhàng zhī gōng suī zé xiāng shēn shì gè hòu dé zhǎng zhě zì jǐ jiā shì bù xiè zhào guǎn zěn guǎn de nǚ xù zhī shì
施还年幼，岳丈支公虽则乡绅，是个厚德长者，自己家事不屑照管，怎管得女婿之事。
shī xiǎo shè rén jí yú qiú shòu luò qí quān tào fáng chǎn zhí shù qiān jīn guō diāo r yú zhōng yì gū zhǐ zhí sì bǎi jīn
施小舍人急于求售，落其圈套，房产值数千金，郭刁儿于中议估，只值四百金。
yǐ bǎi jīn yā qì yú sì chū fáng hòu fāng jiāo
以百金压契，余俟出房后方交；
shī hái xiǎng yíng zàng qiān jū qí fèi shén duō bǎi jīn bù néng jì shì zài sān qǐng yì zhǐ xǔ jiā sì shí jīn
施还想营葬迁居，其费甚多，百金不能济事，再三请益，只许加四十金。
hái miǎn zhī zàng shì qiū lǒng yǐ chéng suǒ yú wú jǐ
还勉支葬事，丘垅已成，所余无几。
xún fáng zi bù lái niú gōng zǐ xuě piàn chāi rén cuī cù chū wū
寻房子不来，牛公子雪片差人催促出屋。
zhī wēng kàn bù guò yì qīn wǎng yè niú gōng yú yào yǔ nǚ xù shuō gè fāng biàn
支翁看不过意，亲往谒牛公于，要与女婿说个方便。
lián qù shù cì bìng bù jiē jiàn
连去数次，并不接见。
zhī wēng dào děng tā huí bài shí jiǎng
支翁道：“等他回拜时讲。
niú gōng zǐ què dǎo xí gè diǎn gù shì kǒng zǐ bài yáng huò zhī fǎ yīn wáng ér wǎng
”牛公子却蹈袭个典故，是孔子拜阳货之法，阴亡而往。
zhī wēng huí jiā lián máng yòu qù réng huí bù zài jiā le
支翁回家，连忙又去，仍回不在家了。
zhī wēng dà nù yǔ nǚ xù shuō dào nèi xiē shì jǐng zhī bèi bù tōng qíng lǐ mò qù qiú tā
支翁大怒，与女婿说道：’那些市井之辈，不通情理，莫去求他！
xián xù qiě jiù shēng guǎn quán zhù jǐ shí dài xún de fáng zi shí cóng róng yì qiān biàn liǎo
贤婿且就甥馆权住几时，待寻得房子时，从容议迁便了。
shī hái cóng yuè fù zhī yán yào jiāng jiā sī shí wù quán yí dào zhī jiā
施还从岳父之言，要将家私什物权移到支家。
xiān chāi xiè zǔ fù wò fáng zhuāng zhāo wǎng zhī chù xiū lǐ
先拆卸祖父卧房装招，往支处修理。
yú nǎi zǔ fáng nèi tiān huā bǎn shàng dé yī xiǎo xiá chóng chóng fēng gù
于乃祖房内天花板上得一小匣，重重封固。
hái kāi kàn zhī bié wú tā wù zhǐ yǒu zhàng bù yī běn nèi kāi mǒu chù mái yín ruò gān mǒu chù ruò gān rú cǐ shù chù
还开看之，别无他物，只有帐簿一本，内开：某处埋银若干，某处若干，如此数处。
wèi xiě jiǔ shí wēng gōng míng qīn bǐ
未写“九十翁公明亲笔”。
hái xǐ shén nà zhū xiù zhōng fēn fù zhòng rén qiě mò chāi dòng
还喜甚，纳诸袖中，分付众人且莫拆动。
jí yì zhī wēng jiā shāng yì
即诣支翁家商议。
zhī wēng kàn le zhàng bù dào jì rú cǐ bù bì qiān jū le
支翁看了帐簿道：“既如此，不必迁居了。
nǎi suí xù dào bǐ xiān fā wò fáng kǎn xià zuǒ zhù sǎng biān bù shàng zǎi nèi cáng yín èr qiān liǎng
”乃随婿到彼，先发卧房槛下左柱嗓边，簿上载内藏银二千两。
guǒ rán bù miù
果然不谬。
suì jiāng yín yī bǎi sì shí liǎng yǔ niú gōng zǐ shú fáng
遂将银一百四十两与牛公子赎房。
gōng zǐ zhí dìng qián yán lēi shāo bù xǔ
公子执定前言，勒捎不许。
zhī wēng biàn qiú gōng zǐ qīn qī wǎng shuō fāng biàn gōng zǐ suǒ yào jiā bèi dù shī jiā méi yǒu yín zi
支翁遍求公子亲戚往说方便，公子索要加倍，度施家没有银子。
shéi zhī cáng máo chōng rán yì tiān píng duì zú èr bǎi bā shí liǎng
谁知藏锚充然，一天平兑足二百八十两。
gōng zǐ méi lǐ de jiǎng zhǐ de shōu le yín zi tuī shuō wén qì ǒu xún bù chū zài guò yī rì sòng hái
公子没理得讲，只得收了银子，推说文契偶寻不出，再过一日送还。
hōng de shī hái zhuǎn bèi jí jiāng huǐ chǎn shì sòng yú běn fǔ
哄得施还转背，即将悔产事讼于本府。
běn běn fǔ chén tài shǒu zhèng zhí wú sī suǒ zhī niú gōng zǐ zhī wéi rén yòu de zhī xiāng huàn tì nǚ xù fēn sù míng bái
本本府陈太守正直无私，索知牛公子之为人，又得支乡宦替女婿分诉明白。
duàn jīn huí shú yuán jià yī bǎi sì shí liǎng wài jiā qì miàn yín yī shí sì liǎng qí yú yī bǎi èr shí liù liǎng zhuī chū zhù xiū xué gōng wén qì zhuī huán shī xiǎo guān rén guō diāo r zuò jiào suō wèn zhàng
断今回赎原价一百四十两，外加契面银一十四两，其余一百二十六两追出助修学宫，文契追还施小官人，郭刁儿坐教唆问杖。
niú gōng zǐ xiū biàn chéng nù xiě jiā shū yī fēng chà jiā rén wǎng jīng shī niē zào shī jiā sān shì è dān jiào fù qīn tǎo li píng zhāng guān jié tuō zhǔ dì fāng shàng sī guān fǎng ná shī hái chū qì
牛公子羞变成怒，写家书一封，差家人往京师，捏造施家三世恶单，教父亲讨李平章关节，托嘱地方上司官，访拿施还出气。
shéi zhī rén móu suī qiǎo tiān lǐ nán róng zhèng shì
谁知人谋虽巧，天理难容，正是：
xià shuǐ tuō rén tā wèi ruò nì fēng diǎn huǒ zì xiān shāo
下水拖人他未溺，逆风点火自先烧。
nà shí yuán shùn dì shī zhèng hóng zhōng zéi qǐ dà sì jié lüè
那时元顺帝失政，红中贼起，大肆劫掠。
cháo tíng mìng shū mì shǐ yǎo yǎo zhēng tǎo
朝廷命枢密使咬咬征讨。
li píng zhāng sī shòu hóng zhōng zéi huì lù zhǔ zhāng zhāo ān
李平章私受红中贼贿赂，主张招安。
shì fā zuò tóng nì xì yù
事发，坐同逆系狱。
qióng zhì dǎng yǔ niú wàn hù xì shǒu míng gāi quán jiā chāo zhǎn qǐng kè yǒu zhào shū xià lái
穷治党与，牛万户系首名，该全家抄斩，顷刻有诏书下来。
jiā rén dé le zhè gè xiōng xìn lián yè bēn huí shuō le
家人得了这个凶信，连夜奔回说了。
niú gōng zǐ jīng huāng shōu shí xì ruǎn jiā sī dài qī xié nǚ wǎng hǎi shàng bì nàn
牛公子惊慌，收拾细软家私，带妻携女，往海上避难。
yù pàn kòu fāng guó zhēn yóu bīng duó qí qī qiè jīn bó gōng zǐ dāo xià wáng shēn cǐ nǎi zuò è zhī bào yě
遇叛寇方国珍游兵，夺其妻妾金帛，公子刀下亡身，此乃作恶之报也。
què shuō shī hái zì fā le cáng lǚ shú chǎn ān jū zhào zhàng bù yǐ cì fā jué bù shuǎng fēn háo de cái jù wàn
却说施还自发了藏铝，赎产安居，照帐簿以次发掘，不爽分毫，得财巨万。
zhǐ yǒu nèi kāi sāng zǎo yuán yín xìng shù xià mái cáng yī qiān wǔ bǎi liǎng zhǐ shèng de sān gè kōng tán
只有内开桑枣园银杏树下埋藏一千五百两，只剩得三个空坛。
zhī dào shén wù huà qù fù zhī dù wài yì bù yí guì shēng zhī shì
只道神物化去，“付之度外，亦不疑桂生之事。
zì cǐ biàn shú tián chǎn yòu de zhī wēng dài wéi jīng lǐ zhòng wèi fù shì zhí dài fú hé chéng qīn bù zài huà xià
自此遍赎田产，又得支翁代为经理，重为富室，直待服阂成亲，不在话下。
zài shuō guì yuán wài zài kuài jī wèi cái zhǔ yīn tián duō yì zhòng guān fǔ shēng shì qīn yú shén yǐ wéi kǔ
再说桂员外在会稽为财主，因田多役重，官府生事侵渔，甚以为苦。
jìn lín yǒu yóu shēng hào yóu huá jī guàn zǒu jīng shī bāo lǎn shì gàn chū rù guì rén mén xià
近邻有尤生号尤滑稽，惯走京师，包揽事干，出入贵人门下。
yuán wài yī rì yǔ tā shāng jí cǐ shì
员外一日与他商及此事。
yóu shēng dào hé bù rù sù mǎi guān yī zé guān gài róng shēn èr zé guān hù miǎn yì liǎng de qí biàn
尤生道：“何不入粟买官，一则冠盖荣身，二则官户免役，两得其便。
yuán wài dào bù zhī suǒ fèi jǐ hé
”员外道：“不知所费几何？
zhàng zhě xiōng wò xuán zé gè
仗者兄斡旋则个！
yóu shēng dào cǐ shì wú suǒ shú wèi wú zhōng xǔ wàn hù wèi qiān bīng dōu shì wǒ tì tā gàn de jiàn jīn yāo jīn yī zǐ shí lù gàn shí
”尤生道：“此事吾所熟为，吴中许万户、卫千兵都是我替他干的，见今腰金衣紫，食禄干石。
xiōng ruò yào zuò shí gǎn bù xiào láo duō bù guò sān qiān shǎo zé èr qiān zú yǐ
兄若要做时，敢不效劳，多不过三千，少则二千足矣。
guì shēng huò yú qí yán suí jiāng bái jīn wǔ shí liǎng fù yǔ yóu shēng ān jiā
”桂生惑于其言，随将白金五十两付与尤生安家。
yòu shōu shí sān qiān yú jīn zé rì tóng yóu shēng fù jīng
又收拾三千余金，择日同尤生赴京。
yī lù shàng yóu shēng jiāng tián yán měi yǔ hǒng yòu guì shēng guì shēng shēn xìn yǔ zhī jié wèi xiōng dì yí dào jīng shī jiāng sān qiān jīn tuò shǒu fù zhī zì qí suǒ yòng
一路上尤生将甜言美语哄诱桂生，桂生深信，与之结为兄弟，一到京师，将三千金唾手付之，恣其所用。
zhǐ yào wū shā shàng dǐng nà gù bái niǔ kōng náng
只要乌纱上顶，那顾白钮空囊。
yō guò le bàn nián yóu shēng lái chēng hè dào gōng xǐ wú xiōng dàn xī wèi guì rén yǐ
哟过了半年，尤生来称贺道：“恭喜吾兄，旦夕为贵人矣！
dàn shí zǎi tān shén fán bǎi fèi shí bèi xī nián
但时宰贪甚，凡百费十倍昔年。
sān qiān bù gōu bì děi wǔ qiān jīn fāng kě chéng shì
三千不勾，必得五千金方可成事。
guì qiān yǐ fèi le sān qiān jīn zhǐ kǒng qián gōng jìn qì suì tuō yóu shēng zài shì yào jiā xī yín èr qiān liǎng liú xià yī bàn yǐ yī qiān fù yóu shēng shǐ yòng
”桂迁已费了三千金，只恐前功尽弃，遂托尤生在势要家惜银二千两，留下一半，以一千付尤生使用。
yòu guò le liǎng sān gè yuè hū yǒu lì zú sì rén chuán mìng xīn rèn qīn jūn zhǐ shǐ lǎo yé qǐng yuán wài jiǎng huà
又过了两三个月，忽有隶卒四人传命：新任亲军指使老爷请员外讲话。
guì qiān yí shì táng guān zhī liú wèn zhǐ shǐ lǎo yé hé xìng
桂迁疑是堂官之流，问：“指使老爷何姓？
lì zú dào dào bǐ biàn zhī jīn bù kě shuō guì qiān jí zhěng yī guān cóng sì rén dào yī dà jiē mén nà lǎo yé wū shā páo dài duān zuò gōng táng zhī shàng
”隶卒道：“到彼便知，今不可说：“桂迁急整衣冠，从四人到一大街门，那老爷乌纱袍带，端坐公堂之上。
èr rén gēn dìng guì qiān èr rén xiān rén bào
二人跟定桂迁，二人先人报。
shǎo qǐng wén táng shàng chuán hū huàn jìn
少顷闻堂上传呼唤进。
guì qiān shēng píng wèi rù gōng mén xīn tóu tū tū de tiào
桂迁生平未入公门，心头突突地跳。
jūn xiào zhǐ yǐn dào yú táng yán zhī xià hē jiào guì bài
军校指引到于堂檐之下，喝教跪拜。
nà guān yuán quán bù dá lǐ cóng róng shuō dào qián rì suǒ fù zhī wù wǒ yǐ pián yí jiè yòng jiǎo sì de guān
那官员全不答礼，从容说道：“前日所付之物，我已便宜借用，侥寺得官。
xiāng hái yǒu rì jué bù xiāng fù
相还有日，决不相负。
dàn xīn rèn quē qián shǐ yòng zhī rǔ náng zhōng shàng yǒu yī qiān kě sù jiè wǒ yī jǐng sòng hái
但新任缺钱使用，知汝囊中尚有一千，可速借我，一井送还。
shuō ba jí mìng xiān qián sì zú yā dào xià chǔ qǔ yín huí huà
”说罢，即命先前四卒：“押到下处取银回话。
rú huò bù cóng réng yā lái shòu zuì jué bù qīng dài
如或不从，仍押来受罪，决不轻贷。
guì qiān bèi lì zú bī lè zhǐ de jiāng yín jiāo fù qù qì gǎn nù ér bù gǎn yán
”桂迁被隶卒逼勒，只得将银交付去讫，敢怒而不敢言。
míng rì zhài zhǔ yīn guì shēng gōng míng bù jiù zhí le wén qì qǔ suǒ yuán yín
明日，债主因桂生功名不就，执了文契取索原银。
guì qiān mò nài hé tè dì chāi rén huí jiā biàn chǎn dé èr qiān yú jiā lì cháng huán
桂迁没奈何，特地差人回家变产，得二千余，加利偿还。
guì qiān shòu le zhè chǎng qū qì méi gào sù chù xiū huí gù lǐ
桂迁受了这场屈气，没告诉处，羞回故里。
yòu jiàn yóu huá jī chéng mǎ zhāng gài qián hū hòu yōng yǎn hóng xīn rè rěn nài bù guò hěn yī shēng bú shì tā jiù shì wǒ
又见尤滑稽乘马张盖，前呼后拥，眼红心热，忍耐不过，狠一声：“不是他，就是我！
wǎng tiě jiàng diàn lǐ dǎ xià yī bǎ sān jiān lì dāo cáng yú huái zhōng děng yóu shēng míng rì wǔ gǔ rù cháo cì shā tā le biàn cháng mìng yě chū le zhè kǒu mēn qì
”往铁匠店里打下一把三尖利刀，藏于怀中，等尤生明日五鼓入朝，刺杀他了，便偿命也出了这口闷气。
shì bù guān xīn guān xīn zhě luàn dǎ diǎn zuò zhè jié fēi cháng de shì yè lǐ jiù shuì bù zháo le
事不关心，关心者乱，打点做这节非常的事，夜里就睡不着了。
kàn jiàn yuè guāng shè chuāng zhī dào tiān míng huāng máng qǐ shēn tīng de jìn zhōng gǔ cái sān xià fù shēn huí lái zuò yǐ dài dàn
看见月光射窗，只道天明，慌忙起身，听得禁中鼓才三下，复身回来，坐以待旦。
yòu ái le yí gè gēng cì xīn zhōng àn nà bú zhù chí dāo fēi bēn yóu huá jī jiā lái
又挨了一个更次，心中按纳不住，持刀飞奔尤滑稽家来。
qí mén shàng bì páng yǒu yī dòu zì jǐ lì jiǎo bú zhù bù jué liǎng shǒu jù dì zuān rù dòu zhōng
其门尚闭，旁有一窦，自己立脚不住，不觉两手据地，钻入窦中。
táng shàng dēng zhú huī huáng yī lǎo wēng jù àn ér zuò rèn de shì shī jì mú yàng zì jué xiū cán
堂上灯烛辉煌，一老翁据案而坐，认得是施济模样，自觉羞惭。
yòu bèi shī gōng kàn jiàn bù jí duǒ bì yù yǔ gǒng yī shǒu yòu fú dì bù néng qǐ
又被施公看见，不及躲避，欲与拱揖，手又伏地不能起。
zhǐ de pá xiàng xī qián yáo wěi ér yán xiàng chéng kàn gù gǎn jī bù wàng
只得爬向膝前，摇尾而言：“向承看顾，感激不忘。
qián rì lìng láng yuǎn lái yīn yī shí shǒu tóu bù biàn bù néng cóng hòu fēi fù xīn yě jiāng lái bì dāng bǔ bào
前日令郎远来，因一时手头不便，不能从厚，非负心也，将来必当补报。
zhī jiàn shī jūn dà hè dào chù shēng tǎo sǐ chī zhǐ guǎn fèi zuò shèn me
”只见施君大喝道：“畜生讨死吃，只管吠做甚么！
guì jiàn shī jūn bù tīng qí yǔ xīn zhōng shén mèn
”桂见施君不听其语，心中甚闷。
hū jiàn shī hái zì nèi chū lái nǎi xián yī xiàn xiào xiè xī dài màn zhī zuì
忽见施还自内出来，乃衔衣献笑，谢昔怠慢之罪。
shī hái mà dào chù shēng zuò guài le
施还骂道：“畜生作怪了。
yī jiǎo tī kāi
一脚踢开。
guì bù gǎn fēn biàn fǔ shǒu ér xíng bù jué dào chú fáng xià jiàn shī mǔ yán lǎo ān rén zuò yú yǐ shàng fēn pài ròu gēng
桂不敢分辨，俯首而行，不觉到厨房下，见施母严老安人坐于椅上，分派肉羹。
guì wén ròu xiāng nǎi zuǒ yòu tiào yuè liáng jiǔ dūn zú kòu shǒu su dào xiàng láng jūn xìng jí bù néng jiǔ dài yǐ zhì lǎo ān rén màn qù xìng wù jì huái
桂闻肉香，乃左右跳跃良久，蹲足叩首，诉道：“向郎君性急，不能久待，以致老安人慢去，幸勿记怀！
yǒu yú ròu xìng jiàn cì yí kuài
有余肉幸见赐一块。
zhī jiàn yán lǎo mǔ huàn shì bì dǎ zhè chù shēng kāi qù
”只见严老母唤侍婢：“打这畜生开去。
yǎng niáng qǔ zào nèi huǒ chā zài shǒu guì dà jīng bēn zhì hòu yuán
养娘取灶内火叉在手，桂大惊，奔至后园。
kàn jiàn qí qī sūn dà sǎo yǔ èr zi guì gāo guì qiáo jí shào nǚ qióng zhī dōu jù yī chù
看见其妻孙大嫂与二子桂高、桂乔，及少女琼枝，都聚一处。
xì rèn zhī dōu shì quǎn xíng huí gù zì jǐ yì huà wèi quǎn
细认之，都是犬形，回顾自己，亦化为犬。
nǎi dà hài bù jué chuí xiāng wèn qí qī hé zhì yú cǐ
乃大骇，不觉垂相，问其妻：“何至于此？
qī dá dào nǐ bú jì dé shuǐ yuè guān yīn diàn shàng suǒ yán hu
”妻答道：“你不记得水月观音殿上所言乎？
jīn shēng ruò bù néng bǔ dá lái shēng shì zuò quǎn mǎ xiāng bào
‘今生若不能补答，来生誓作犬马相报。
míng zhōng zuì zhòng shì yǔ jīn fù le shī jūn zhī ēn shòu cǐ guǒ bào fù hé shuō yě
冥中最重誓语，今负了施君之恩，受此果报，复何说也。
guì bào yuàn dào dāng chū sāng zǎo yuán zhōng jué de cáng zhá wǒ yuán yào hái shī jiā zhài fù dōu tīng le nǐ nà bù xián zhī fù mán mèi rù jǐ
桂抱怨道：“当初桑枣园中掘得藏铡，我原要还施家债负，都听了你那不贤之妇，瞒昧入己。
jí zhì tā mǔ zǐ yuǎn lái xiāng tóu wǒ yòu yù hòu zèng qí xíng nǐ yòu yī lì zǔ dǎng
及至他母子远来相投，我又欲厚赠其行，你又一力阻挡。
jīn rì zhī kǔ dōu shì nǐ zuò chéng wǒ de
今日之苦，都是你作成我的。
qí qī yě mà dào nán zǐ bù tīng fù rén yán
其妻也骂道：“男子不听妇人言。
wǒ shì fù rén zhī jiàn zhǔn jiào nǐ jù jù yī wǒ
我是妇人之见，准教你句句依我？
èr zi shàng qián quàn jiě dào jì wǎng bù jiù tú shāng hé qi ěr
”二子上前劝解道：“既往不咎，徒伤和气耳。
fù zhōng něi shén mì shí yào jǐn
腹中馁甚，觅食要紧。
yú shì fū qī fù zǐ xiāng qiān tóng zhì hòu yuán rào yú chí ér zǒu
于是夫妻父子相牵，同至后园，绕鱼池而走。
jiàn yǒu rén fèn míng zhī wò chuò yīn è jí gū xiù zhī qì xī yì bù è
见有人粪，明知龌龊，因饿极姑嗅之，气息亦不恶。
jiàn qī yǔ èr r cuán jù xiān yǎo bù jué chuí xián shì jiāng shé yù wèi jué gān měi dàn hèn qí shǎo
见妻与二儿攒聚先咬，不觉垂涎，试将舌欲，味觉甘美，但恨其少。
hū yǒu tóng ér lái chí biān chū gōng suì shǒu qí bàng
忽有童儿来池边出恭，遂守其傍。
r qù suǒ yí shì gān fèn yǐ kǒu yǎo zhī wù duò yú chí zhōng yì shén kě xī hū wén ě rén chuán zhǔ rén zhī mìng yú zhū quǎn zhòng xuǎn féi zhuàng zhě pēng shí
儿去，所遗是干粪，以口咬之，误堕于池中，意甚可惜，忽闻厄人传主人之命，于诸犬中选肥壮者烹食。
fù qí zhǎng r qù zhǎng r āi jiào shén cǎn
缚其长儿去，长儿哀叫甚惨。
měng rán jīng xǐng liú hàn xiá bèi nǎi shì yī mèng shēn zi què zài yù suǒ tiān jǐ dà míng le
猛然惊醒，流汗侠背，乃是一梦，身子却在寓所，天己大明了。
guì qiān xiǎng qǐ mèng zhōng zhī shì chī dāi le bàn shǎng xī rì wǒ fù shī jiā jīn rì yóu shēng fù wǒ yì bān zhī lǐ
桂迁想起梦中之事，痴呆了半晌：“昔日我负施家，今日尤生负我，一般之理。
zhǐ zhī zé rén bù zhī zì zé tiān yǐ cǐ mèng zuò xǐng wǒ yě
只知责人，不知自责，天以此梦做醒我也。
tàn le yī kǒu qì qì dāo yú hé nèi jí jí shù zhuāng ér guī yào yǔ qī zǐ shāng yì xún shī shì mǔ yú bào ēn
叹了一口气，弃刀于河内，急急束装而归，要与妻子商议，寻施氏母于报恩。
zhǐ ēn yī mèng duō qí yì huàn xǐng wàng ēn fù yì rén
只恩一梦多奇异，唤醒忘恩负义人。
jiā yuán wài zì dé le zhè gè yì mèng xīn xù rú kuáng cóng jīng shī gǎn huí jiā lái zhī jiàn mén tíng lěng luò jì wú yī rén bù rù zhōng táng jiàn zuǒ biān tíng yǒu èr shū qián shè gòng zhuó shàng yǒu liǎng gè pái wèi míng xiě cháng nán guì gāo cì nán guì qiáo
佳员外自得了这个异梦，心绪如狂，从京师赶回家来，只见门庭冷落，寂无一人，步入中堂，见左边停有二枢，前设供卓上有两个牌位，明写长男桂高，次男桂乔。
xīn zhōng dà jīng mò fēi yǎn huā me
心中大惊，莫非眼花么？
shuāng shǒu shì yǎn dìng jīng guān kàn jiào shēng kǔ yě kǔ yě
双手拭眼，定睛观看，叫声：“苦也苦也！
zǎo jīng dòng le zhái lǐ bēn chū sān sì gè yā huán yǎng niáng chū lái jiàn le jiā zhǔ biàn dào lái de hǎo dà niáng bìng zhòng zhèng wàng zhe lǐ
”早惊动了宅里，奔出三四个丫鬟养娘出来，见了家主便道：“来得好，大娘病重，正望着哩！
jí de guì qiān hún bù fù tǐ yī bù yī diē jìn fáng zhí dào hún jiā chuáng qián
”急得桂迁魂不附体，一步一跌进房，直到浑家床前。
liǎng gè xí fù hé nǚ ér dōu shǒu zài chuáng biān tí tí kū kū jiàn le yuán wài bù xiá shī lǐ jiào gōng de jiào diē de luàn zuò yī duī dōu dào kuài lái kàn shì
两个媳妇和女儿都守在床边，啼啼哭哭，见了员外不暇施礼，叫公的叫爹的乱做一堆，都道：“快来看视。
guì qiān cái jiào dé yī shēng dà niáng
桂迁才叫得一声：“大娘！
zhī jiàn hún jiā zài zhěn shàng hū rán dào chā shuāng yǎn zhí shì qí fu dào fù qīn rú hé jīn rì fāng huí
”只见浑家在枕上忽然倒插双眼，直视其夫道：“父亲如何今日方回？
guì qiān zhī zhān yǔ jí jiào dà niáng sū xǐng wǒ zài cǐ
桂迁知谵语，急叫：“大娘苏醒，我在此。
nǚ ér xí fù dōu lái jiào huàn nà bìng zhě zhēng mù chuí lèi shuō fù qīn wǒ shì nǐ dà ér zi guì gāo bèi mò qí zǒng guǎn jiā dǎ sǐ hǎo kǔ ā
”女儿媳妇都来叫唤，那病者睁目垂泪说：“父亲，我是你大儿子桂高，被万俟总管家打死，好苦呵！
guì qiān jīng wèn qí gù yòu wū wū yè yè de kū dào wǎng shì xiū tí le
”桂迁惊问其故，又呜呜咽咽的哭道：“往事休题了。
míng wáng yǐ wǒ jiā fù shī shì zhī ēn fù qīn céng yǒu quǎn mǎ zhī shì wǒ xiōng dì liǎng gè tóng mǔ qīn yú míng rì wǎng shī jiā tóu yú quǎn tāi
冥王以我家负施氏之恩，父亲曾有犬马之誓，我兄弟两个同母亲于明日往施家投于犬胎。
yī chǎn sān quǎn èr xióng zhě wǒ xiōng dì èr rén qí cí quǎn bèi yǒu ròu liú zhě jí mǔ qīn yě
一产三犬，二雄者我兄弟二人，其雌犬背有肉瘤者，即母亲也。
fù qīn yīn yáng shòu wèi zhōng dāng zài míng nián bā yuè zhōng yì tuō shēng shī jiā zuò dà yǐ jiàn qián shì
父亲因阳寿未终，当在明年八月中亦托生施家做大，以践前誓。
wéi mèi zǐ yǔ shī hái yuán fèn hé wéi fū fù dú tù cǐ nán ěr
惟妹子与施还缘分合为夫妇，独兔此难耳。
guì jiàn yán yǔ mèng hé máo gǔ jīng rán fāng yù zài wèn qì yǐ jué le
桂见言与梦合，毛骨惊然，方欲再问，气已绝了。
jǔ jiā āi tòng yī miàn chāi rén zhì bàn hòu shì
举家哀恸，一面差人治办后事。
guì yuán wài xì kòu nǚ ér èr r zhì sǐ jí mǔ bìng yuán yóu
桂员外细叩女儿，二儿致死及母病缘由。
nǚ ér dá dào zì diē fù jīng hòu èr gē chū wài piáo dǔ rì fèi bù huò sī xià jiāng tián zhuāng lù xù xiě yǔ mò qí zǒng guǎn fǔ zhōng zhǐ shōu bàn jià
女儿答道：“自爹赴京后，二哥出外嫖赌，日费不货，私下将田庄陆续写与万俟总管府中，止收半价。
yī yuè qián bìng jiè cā shēn sǐ
一月前，病疥擦身死。
dà gē bù zhī mài tián zhī qíng wǎng dōng zhuāng qǔ zū
大哥不知卖田之情，往东庄取租。
yù mò qí fǔ zhōng jiā rén yǔ tā zhēng jìng bèi tā dú dǎ yī dùn dēng shí ǒu xuè tái huí shù rì yì sǐ
遇万俟府中家人，与他争竞，被他毒打一顿，登时呕血，抬回数日亦死。
mǔ qīn xiàng wén diē zài jīng zhōng wéi rén kuāng piàn zhōng rì yōu yù yòu jiàn liǎng wèi gē ge xiāng jì ér wáng tòng shāng nán jǐn wàng diē bù guī yù chéng hán rè zhī zhèng
母亲向闻爹在京中为人诓骗，终日忧郁，又见两位哥哥相继而亡，痛伤难尽，望爹不归，郁成寒热之症。
sān rì qián jū fā yú bèi suì hūn mí bù xǐng rén shì
三日前疽发于背，遂昏迷不省人事。
biàn qǐng yī rén kàn zhì jù shuō nán jiù
遍请医人看治，俱说难救。
tiān xìng diē huí sòng le mǔ qīn zhī zhōng guì qiān wén yán tòng rú dāo gē
天幸爹回，送了母亲之终／桂迁闻言，痛如刀割。
yán qǐng sēng zhòng zuò jiǔ zhòu yè gōng dé bá zuì jiù kǔ
延请僧众作九昼夜功德拔罪救苦。
jiā rén lián rì pí juàn yí shī huǒ zhú tīng fáng lóu fáng shāo zuò yī piàn bái dì sān kǒu guān cái jǐn wèi huī jìn bù céng shèng yí kuài bǎn tóu
家人连日疲倦，遗失火烛，厅房楼房烧做一片白地，三口棺材尽为灰烬，不曾剩一块板头。
guì qiān yǔ èr xí yī nǚ jǐn yǐ shēn miǎn jiào tiān hào de huàn zǔ hū zōng kū de yǎn hóng hóu yǎ hūn jué shù cì
桂迁与二媳一女仅以身免，叫天号地，唤祖呼宗，哭得眼红喉哑，昏绝数次。
zhèng shì cóng qián zuò guò xiǎng méi xīng yī qí lái
正是：从前作过享，没兴一齐来。
cháng yán dào shòu luò tuó qiáng sì xiàng
常言道：“瘦骆驼强似象。
guì yuán wài jīn rì suī rán diān pèi hái yǒu xiē yú fáng chéng chǎn biàn mài de jīn yín ruò gān niàn èr xí shào nián nán shǒu sòng huí mǔ jiā tīng qí gǎi jià tóng chán huò sòng huò mài zhǐ dài yī fáng nán nǚ zì suí liǎng gè yǎng niáng fú shì nǚ ér
”桂员外今日虽然颠沛，还有些余房乘产，变卖得金银若干，念二媳少年难守，送回母家，听其改嫁，童蝉或送或卖，止带一房男女自随，两个养娘服事女儿。
huàn le chuán zhī zhí zhì gū sū yù yǔ shī zi xù qí yīn hǎo jiān yǒu cán zèng
唤了船只直至姑苏，欲与施子续其姻好，兼有惭赠。
xiǎng shī yú rú cǐ chì pín jué rán wèi qǔ dàn bù zhī piāo liú hé suǒ
想施于如此赤贫，决然未娶，但不知漂流何所？
qiě dào bǐ
且到彼；
rì jū yī wèn biàn zhī
日居，一问便知。
chuán dào wú qū fang hé xià guì qiān xiān shàng àn dào shī jiā mén shǒu yī kàn zhī jiàn huàn rán yī xīn bǐ wǎng rì gēng zì qí zhěng
船到吴趋坊河下，桂迁先上岸，到施家门首一看，只见焕然一新，比往日更自齐整。
xīn zhōng yǒu yí zhè fáng zi bù zhī mài yǔ hé zhái shōu shí de nèn bān huá měi
心中有疑，这房子不知卖与何宅，收拾得恁般华美！
jiān lín shè jiā jiù shí shī xiǎo shè rén jīn zài hé chǔ
间邻舍家：“旧时施小舍人今在何处？
lín jū dào dà zhái lǐ bú shì
”邻居道：“大宅里不是？
yòu wèn dào tā zhè jǐ nián jiā shì rú hé
”又问道：“他这几年家事如何？
lín shè jiāng shī mǔ yǐ gù jí mài fáng fā cáng shǐ wèi shù le yī biàn
邻舍将施母已故，及卖房发藏始未述了一遍。
rú jīn qiě xǐ qǔ de zhī cān zhèng jiā xiǎo jie cái dé jiān quán shén huì zhì jiā
“如今且喜娶得支参政家小姐，才德兼全，甚会治家。
fū qī hǎo bù hé shùn jiā dào rì lóng bǐ lǎo guān ér zài rì gèng bù tóng le
夫妻好不和顺，家道日隆，比老官儿在日更不同了。
guì qiān tīng shuō yòu xǐ yòu jīng yòu xiū yòu huǐ yù dài bǎ nǚ ér yǔ tā tā yǐ yǒu qī le
”桂迁听说，又喜又惊，又羞又悔，欲待把女儿与他，他已有妻了；
yù dài bù yǔ yòu nán yǐ shú zuì
欲待不与，又难以赎罪；
yù dài jìn diào yòu kǒng pà tā bù lǐ
欲待进吊，又恐怕他不理；
ruò bù jìn diào yòu qiú jiàn wú cí
若不进吊，又求见无辞。
chóu chú zài sì nǎi zuò yù yú jiān mén xún xiāng shí li méi xuān tuō qí tōng xìn yuàn jiāng nǚ sòng shī wéi cè shì
踌躇再四，乃作寓于间门，寻相识李梅轩托其通信，愿将女送施为侧室。
méi xuān dào cǐ shì wèi kě zào cì dāng yǐn zú xià xiāng jiàn le xiǎo shè rén rán hòu xú yì zhī
梅轩道：“此事未可造次，当引足下相见了小舍人，然后徐议之。
míng rì li wēng tóng guì qiān zào yú shī mén
明日，李翁同桂迁造于施门。
li xiān rén shù guì shēng jiā nán bìng dá huǐ guò qiú jiàn zhī qíng
李先人，述桂生家难，并达悔过求见之情。
shī hái bù yǔn
施还不允。
li wēng zài sān xiāng quàn
李翁再三相劝。
shī hái niàn li wēng shì fù bèi zhī jiāo bèi yāng bù guò miǎn qiǎng jiē jiàn
施还念李翁是父辈之交，被央不过，勉强接见。
guì shēng xiū cán mǎn miàn liú hàn zhān yī fǔ shǒu qǐng zuì
桂生羞惭满面，流汗沾衣，俯首请罪。
shī hái wèn dào cǐ hé shì
施还问：“到此何事？
li wēng dài dá dào yī lái bài diàn lìng xiān táng èr lái qiú shì zuì yú mén xià
”李翁代答道：“一来拜奠令先堂，二来求释罪于门下。
shī hái lěng xiào dào xiè gù bù bì diàn yì bù láo
”施还冷笑道：“谢固不必，奠亦不劳！
jì wēng dào gǔ rén yún lǐ zhì bù zhēng guì lǎo ér hǎo yì bài diàn xiū de gù cí
”季翁道：古人云‘礼至不争’，桂老儿好意拜奠，休得固辞。
shī hái bù dé yǐ mìng cāng tóu kāi le cí táng guì qiān chén shè jì lǐ
”施还不得已，命苍头开了祠堂，桂迁陈设祭礼。
xià bài fāng bì hū rán yǒu sān zhǐ hēi dà cóng zhái nèi chū lái huán rào guì qiān xián yī háo jiào ruò yǒu suǒ yán
下拜方毕，忽然有三只黑大，从宅内出来，环绕桂迁，衔衣号叫，若有所言。
qí yī dà xiào shàng guǒ yǒu ròu liú yǐn qǐ nǎi sūn dà sǎo zhuǎn shēng yú èr dà nǎi qí zi yě
其一大肖上果有肉瘤隐起，乃孙大嫂转生，余二大乃其子也。
guì qiān sī yì qián mèng jí hún jiā bìng zhōng zhī yán lún huí guǒ bào què rán bù shuǎng kū dào zài de
桂迁思忆前梦，及浑家病中之言，轮回果报，确然不爽，哭倒在地。
shī hái bù zhī biàn dà zhī shì dàn jiàn qí āi qiē yǐ wéi ào huǐ qián fēi bù jué gǎn dòng nǎi chè diàn liú kuǎn cí qì shāo hé
施还不知变大之事，但见其哀切，以为懊悔前非，不觉感动，乃彻奠留款，词气稍和。
guì qiān jiàn shī zi jiù hàn shì rán suì yǐ wǎng rì céng yǔ xiǎo nǚ yuē hūn wéi yán
桂迁见施子旧憾释然，遂以往日曾与小女约婚为言。
shī hái jí biàn sè rù nèi bù fù chū lái
施还即变色入内，不复出来。
guì qiān fǎn yù suǒ yǔ nǚ ér tán sān quǎn zhī yì fù nǚ bēi tòng
桂迁返寓所与女儿谈三犬之异，父女悲恸。
zǎo zhī jīn rì dōu chéng quǎn què huǐ dāng chū bù zuò rén
早知今日都成犬，却悔当初不做人！
cì rì guì qiān lā li wēng zài wǎng shī hái tuō bìng bù chū
次日，桂迁拉李翁再往，施还托病不出。
yī lián qù hou sì cì zhōng bù xiāng jiàn
一连去候四次，终不相见。
guì qiān jì qióng zhǐ de qǐng li wēng dào yù jiāng jīng zhōng suǒ mèng jí hún jiā bìng zhōng zhī yán shǐ wèi bèi shù jiù huàn nǚ ér chū lái xiāng jiàn le zhǐ dào cǐ nǚ zì chū dòu shí biàn yǔ shī shì yǒu yuē rú jīn huǐ zhī wú jí
桂迁计穷，只得请李翁到寓，将京中所梦，及浑家病中之言，始未备述，就唤女儿出来相见了，指道：“此女自出痘时便与施氏有约，如今悔之无及。
rán míng shù yǐ dìng wú qǐ gǎn wéi
然冥数已定，吾岂敢违？
kuàng wǒ qī nán bìng sàng wú jiā kě bēn
况我妻男并丧，无家可奔。
tǎng de shōu wú nǚ wèi bì qiè wú shēn zá tóng pú zhōng shēn lì zuò yǐ miǎn quǎn bào wú yuàn bì yǐ
倘得收吾女为婢妾，吾身杂童仆，终身力作，以免犬报，吾愿毕矣！
shuō ba tì lèi jiāo xià
”说罢，涕泪交下。
li wēng lián tōng qí qíng shù yú shī hái quàn zhī shén lì
李翁怜恫其情，述于施还，劝之甚力。
shī hái dào wǒ xī pín kùn shí zhàng yuè fù zhōu xuán bì yīn hòu yòu lài wú qī zōng lǐ jiā zhèng wú ān néng fù zhī gèng qǔ tā rén hu
施还道：“我昔贫困时仗岳父周旋，毕姻后又赖吾妻综理家政，吾安能负之更娶他人乎？
qiě wú mǔ huái hèn shēn wáng cǐ wú zhī chóu jiā yě
且吾母怀恨身亡，此吾之仇家也。
ruò yǔ wèi yīn juàn jiǔ quán zhī xià hé yǐ wèi wú mǔ
若与为姻眷，九泉之下何以慰吾母？
cǐ shì duàn bù kě tí qǐ
此事断不可题起！
li wēng dào lìng yuè wēng shī lǐ shì jiā
”李翁道：“令岳翁诗礼世家；
lìng jiān bì xián nèi zé yǐ qíng gào zhī xiǎng wú nán sè
令间必闲内则，以情告之，想无难色。
kuàng cǐ nǚ xián xiào zuó wén cí táng sān dà zhī yì chè yè bēi tí sī yǐ shēn shú mǔ zuì
况此女贤孝，昨闻词堂三大之异，彻夜悲啼，思以身赎母罪。
qǔ guò mén lái yòu shì lìng jiān yī bāng shǒu lìng xiān táng quán xià wén zhī bì rán huān xǐ
娶过门来，又是令间一帮手，令先堂泉下闻之，必然欢喜。
gǔ rén bù niàn jiù è jué rén bù yù yǐ shèn láng jūn shì yǔ lìng yuè wēng shāng zhī
古人不念旧恶，绝人不欲已甚，郎君试与令岳翁商之！
shī hái fāng yù zài què hū zhī cān zhèng zì nèi ér chū dào xián xù bù bì gù cí wú yǐ bèi xì wén zhī yǐ
”施还方欲再却，忽支参政自内而出，道：“贤婿不必固辞，吾已备细闻之矣。
cǐ měi shì wú nǚ yì yǐ lè cóng jí fán li wēng zuò fá kě yě
此美事，吾女亦已乐从，即烦李翁作伐可也。
yán wèi bì zhī shì yǐ shōu shí jīn zhū shì bó zhī lèi jiào yā gēng yǎng niáng sòng chū yǐ wéi pìn zī
”言未毕，支氏已收拾金珠市帛之类，教丫羹养娘送出以为聘资。
li wēng chuán mìng shuō hé zé rì guò mén
李翁传命说合，择日过门。
dāng chū guì shēng qī fù shī jiā bù kěn yìng chéng qīn shì shéi zhī rú jīn bù wéi qī fǎn wèi qiè suī shì nǚ hái ér mìng bó yě shì guì shēng qī xīn de xiàn bào
当初桂生欺负施家，不肯应承亲事，谁知如今不为妻反为妾，虽是女孩儿命薄，也是桂生欺心的现报。
fēn míng shì
分明是：
zhōu láng miào jì gāo tiān xià péi le fū rén yòu zhé bīng
周郎妙计高天下，赔了夫人又折兵。
nà jiā nǚ xìng gé wēn róu néng de zhī shì de huān xǐ yī qī yī qiè shén shuō de zháo
那佳女性格温柔，能得支氏的欢喜，一妻一妾甚说得着。
guì qiān xīn yì suǒ yǒu zào fó táng sān jiān zhāo xī nìng fó chí zhāi yǎng sān quǎn yú fó táng zhī nèi
桂迁馨翼所有，造佛堂三间，朝夕佞佛持斋，养三犬于佛堂之内。
guì nǚ yòu měi yè shāo xiāng wèi mǔ xiōng chàn huǐ
桂女又每夜烧香为母兄忏悔。
rú cǐ nián yú hū mèng mǔ xiōng lái cí xìng zhàng fó lì yǐ tuō lí zuì yè yǐ
如此年余，忽梦母兄来辞：“幸仗佛力，已脱离罪业矣。
zǎo qǐ guì lǎo lái bào yè lái sān quǎn yī shí jù sǐ
”早起桂老来报，夜来三犬，一时俱死。
guì nǚ tuō juàn ěr mǎi de zàng zhī zhì jīn yán mén chéng wài yǒu sān dà jiā
桂女脱眷洱买地葬之，至今阎门城外有三大家。
guì lǎo yú nián jìng wú yàng nǎi chí zhāi huǐ zuì zhī lì
桂老逾年竟无恙，乃持斋悔罪之力。
què shuō shī hái kuī qī qiè zhǔ chí jiā shì zhuān yì dú shū xiāng bǎng gāo zhōng
却说施还亏妻妾主持家事，专意读书，乡榜高中。
guì lǎo xiāng bàn zhì jīng shì zhí yóu huá jī wèi qīn jūn zhǐ píng hù shòu mài zài fǎ bèi yán guān suǒ hé ná sòng fǎ sī jiū wèn
桂老相伴至京，适值尤滑稽为亲军指坪沪受脉在法，被言官所劾，拿送法司究问。
tú yù guì qiān bēi cán fú de zì chén xī nián qī zǔ zhī zuì
途遇桂迁，悲惭伏地，自陈昔年欺诅之罪。
qí qī zǐ gēn suí yú hòu xiàng guì lǎo kòu tóu qiú zhù guì qiān cí xīn hū dòng shēn biān dài yǒu shù jīn xī yǐ xiāng zèng
其妻子跟随于后，向桂老叩头求助，桂迁慈心忽动，身边带有数金，悉以相赠。
yóu shēng kòu xiè dào jīn shēng wú jí dài lái shēng wèi dà mǎ xiāng bào
尤生叩谢道：“今生无及，待来生为大马相报。
guì lǎo tàn xī ér qù
”桂老叹息而去。
hòu wén yóu shēng shòu xíng bù guò jìng sǐ yú yù zhōng
后闻尤生受刑不过，竟死于狱中。
guì qiān yì xìn shàn è guǒ bào fēn háo bù shuǎng jiān xīn bàn dào
桂迁益信善恶果报，分毫不爽，坚心办道。
shì nián shī hái jí dì wèi guān qī qiè suí rèn gè shēng èr zi
是年，施还及第为官，妻妾随任，各生二子。
guì qiān yǎng lǎo yú shī jiā
桂迁养老于施家。
zhì jīn shī zhī èr xìng zǐ sūn shàn yǎn wèi dōng wú míng zú
至今施支二姓，子孙善衍，为东吴名族。
yǒu shī wèi zhèng guì qiān huǐ guò shēn wú yàng shī jì xíng rén sì guǒ chāng
有诗为证：桂迁悔过身无恙，施济行仁嗣果昌。
fèng gōng shì rén xíng hǎo shì huáng tiān bù yòu fù xīn láng
奉功世人行好事，皇天不佑负心郎！