huò wèn shí gàn yǒu yīn yáng gāng róu shēng sǐ zhī fēn qí shuō rán fǒu
或问：十干有阴阳、刚柔、生死之分，其说然否？
dá yuē shí gàn wǔ yáng wǔ yīn yáng zhě wèi gāng yīn zhě wèi róu qí shēng sǐ zhī fēn rú mǔ shēng zǐ zi chéng ér mǔ lǎo sǐ lǐ zhī zì rán
答曰：十干五阳五阴，阳者为刚，阴者为柔，其生死之分如母生子，子成而母老死，理之自然。
fù yuē yáng shēng yīn sǐ yáng sǐ yīn shēng xún huán nì shùn biàn huà jiàn yǐ
赋曰：阳生阴死，阳死阴生，循环逆顺，变化见矣。
jiǎ mù nǎi shí gàn zhī shǒu zhǔ zǎi sì shí shēng yù wàn wù
甲木乃十干之首，主宰四时，生育万物；
zài tiān wèi léi wèi lóng zài dì wèi liáng wèi dòng wèi zhī yáng mù
在天为雷为龙，在地为梁为栋，谓之阳木。
qí lù dào yín
其禄到寅。
yín wèi lí shàng zhī mù qí gēn yǐ duàn qí zhī yǐ jué wèi zhī sǐ mù
寅为离上之木，其根已断，其枝已绝，谓之死木。
sǐ mù zhě gāng mù yě xū zhàng fǔ jīn zhuó xuē fāng chéng qí qì
死木者，刚木也，须仗斧斤斫削方成其器。
cháng shēng yú hài hài wèi hé tán chí zhǎo zhī shuǐ míng yuē sǐ shuǐ gù sǐ mù fàng sǐ shuǐ zhōng suī jìn nián jiǔ bù néng xiǔ huài pì rú miǎo chūn zhī mù zài yú shuǐ zhōng zé néng jiān gù
长生于亥，亥为河潭池沼之水，名曰死水，故死木放死水中，虽浸年久，不能朽坏，譬如杪椿之木，在于水中则能坚固。
ruò lí shuǐ zhì àn ér yù guǐ shuǐ guǐ shuǐ zhě huó shuǐ yě wèi tiān dì jiān yǔ lù rì shài yǔ lín gàn shī bù tiáo suì chéng kū xiǔ zé néng shēng huǒ huǒ wàng ér mù bì fén yǐ gù yǒu huī fēi yān miè zhī huàn ěr
若离水至岸而遇癸水，癸水者，活水也，为天地间雨露，日晒雨淋，干湿不调，遂成枯朽，则能生火，火旺而木必焚矣，故有灰飞烟灭之患耳。
qiě wǔ shǔ lí huǒ huǒ lài mù shēng mù wèi huǒ mǔ huǒ wèi mù zǐ zi wàng mǔ shuāi yān yǒu bù zhōng zhī lǐ
且午属离火，火赖木生，木为火母，火为木子，子旺母衰，焉有不终之理？
gù jiǎ mù sǐ yú wǔ
故甲木死于午。
jīng yún mù bù nán bēn
经云：木不南奔。
zhèng wèi cǐ yě
正谓此也。
yǐ mù jì jiǎ zhī hòu fā yù wàn wù shēng shēng bù yǐ
乙木继甲之后，发育万物，生生不已；
zài tiān wèi fēng zài dì wèi shù wèi zhī yīn mù
在天为风，在地为树，谓之阴木。
qí lù dào mǎo mǎo wèi shù mù gēn shēn yè mào wèi zhī huó mù
其禄到卯，卯为树木，根深叶茂，谓之活木。
huó mù zhě róu mù yě jù yáng jīn zhuó fá wéi huàn wèi qiū zhì mù luò diāo líng yù rùn tǔ ér péi qí gēn lì huó shuǐ ér zī qí zhī yè
活木者，柔木也，惧阳金斫伐为患，畏秋至木落凋零，欲润土而培其根，利活水而滋其枝叶。
huó shuǐ zhě guǐ shuǐ yě jí tiān zhī yǔ lù de zhī quán yuán
活水者，癸水也，即天之雨露，地之泉源；
rùn tǔ zhě jǐ tǔ yě rú gēng nòu zhī tǔ chéng jià sè zhī gōng
润土者，己土也，如耕耨之土，成稼穑之功。
jǐ lù zài wǔ wǔ nǎi liù yáng xiāo jìn yī yīn fù shēng gù dào huā kāi yú wǔ shí yǐ mù shēng yú wǔ de
己禄在午，午乃六阳消尽，一阴复生，故稻花开于午时，乙木生于午地。
shí yuè jiàn hài hài nǎi chún yīn sī lìng rén lù dào hài dāng quán sǐ shuǐ fàn làn tǔ báo gēn xū yǒu shī péi yǎng
十月建亥，亥乃纯阴司令，壬禄到亥当权，死水泛滥，土薄根虚，有失培养。
gù yǐ mù sǐ yú hài
故乙木死于亥。
jīng yún shuǐ fàn mù fú
经云：水泛木浮。
zhèng cǐ wèi yě
正此谓也。
bǐng huǒ lì hu zhōng tiān pǔ zhào liù hé
丙火丽乎中天，普照六合；
zài tiān wèi rì wèi diàn zài dì wèi lú wèi yě wèi zhī yáng huǒ
在天为日为电，在地为炉为冶，谓之阳火。
qí lù zài sì sì wèi lú yě zhī huǒ wèi zhī sǐ huǒ
其禄在巳，巳为炉冶之火，谓之死火。
sǐ huǒ zhě gāng huǒ yě xǐ sǐ mù fā shēng qí yàn è jīn tǔ yǎn qí guāng
死火者，刚火也，喜死木发生其焰，恶金、土掩其光。
sǐ mù zhě jiǎ mù yě jiǎ lù zài yín yín nǎi yáng mù zhī yuán mù shèng huǒ shēng yǐn yú mù shí zhī jiān fēi rén yòng zhī bù néng shēng fà gù wǔ yáng jiē chū hū zì rán ér wèi xiān tiān wǔ yīn jiē xì hu rén shì ér wèi hòu tiān bǐng huǒ shēng yú yín qí lǐ shén míng
死木者，甲木也，甲禄在寅，寅乃阳木之垣，木盛火生，隐于木石之间，非人用之，不能生发，故五阳皆出乎自然而为先天，五阴皆系乎人事而为后天，丙火生于寅，其理甚明。
rú tài yáng zhī huǒ zì dōng ér shēng zhì xi ér méi qiě yǒu shǔ duì duì wèi zé
如太阳之火自东而升，至西而没，且酉属兑，兑为泽；
jǐ tǔ shēng jīn jīn qì shèng yǎn xī bǐng huǒ zhī guāng bù néng xiǎn huī qǐ wú huì hu
己土生金，金气盛，掩息丙火之光，不能显辉，岂无晦乎？
gù bǐng huǒ shēng yú yín ér sǐ yú yǒu
故丙火生于寅而死于酉。
jīng yún huǒ wú xī xiàng
经云：火无西向。
zhèng cǐ wèi dīng huǒ jì bǐng zhī hòu wèi wàn wù zhī jīng wén míng zhī xiàng
正此谓丁火继丙之后，为万物之精，文明之象；
zài tiān wèi liè xīng zài dì wèi dēng huǒ wèi zhī yīn huǒ
在天为列星，在地为灯火，谓之阴火。
qí lù dào wǔ nǎi liù yīn zhī shǒu nèi yǒu yǐ mù néng shēng dīng huǒ
其禄到午，乃六阴之首，内有乙木，能生丁火。
yǐ wèi huó mù dīng wèi huó huǒ
乙为活木，丁为活火。
huó huǒ zhě róu huǒ yě dīng xǐ yǐ mù ér shēng nǎi yīn shēng yīn yě rú shì rén yòng cài yóu má yóu wèi dēng zhú zhī yì fu yóu nǎi yǐ mù zhī gāo yě
活火者，柔火也，丁喜乙木而生，乃阴生阴也，如世人用菜油麻油为灯烛之义，夫油乃乙木之膏也。
zhì yú yǒu shí sì yīn sī quán dēng huǒ zé néng huī huáng liè xīng zé néng càn làn gù dīng shēng yú yǒu
至于酉时，四阴司权，灯火则能辉煌，列星则能灿烂，故丁生于酉；
zhì yú yín de sān yáng dāng hé yáng huǒ ér shēng yīn huǒ ér tuì rú rì dōng shēng liè xīng yǐn yào dēng suī yǒu yàn bù xiǎn qí guāng
至于寅地，三阳当合，阳火而生，阴火而退，如日东升，列星隐耀，灯虽有焰，不显其光。
gù dīng shēng yú yǒu ér sǐ yú yín yě
故丁生于酉而死于寅也。
jīng yún huǒ míng zé miè
经云：火明则灭。
zhèng wèi cǐ yě
正谓此也。
wù tǔ hóng méng wèi pàn bào yī shǒu zhōng tiān dì jì fēn hòu zǎi wàn wù jù yú zhōng yāng sàn yú sì wéi
戊土鸿蒙未判，抱一守中，天地既分，厚载万物，聚于中央，散于四维。
zài tiān wèi wù zài dì wéi shān wèi zhī yáng tǔ
在天为雾，在地为山，谓之阳土。
qí lù zài sì sì wèi lú yě zhī huǒ duàn liàn chéng qì kòu zhī yǒu shēng qí xìng gāng měng nán yǐ chù fàn
其禄在巳，巳为炉冶之火，锻炼成器，叩之有声，其性刚猛，难以触犯。
xǐ yáng huǒ xiāng shēng wèi yīn jīn dào qì
喜阳火相生，畏阴金盗气。
yáng huǒ zhě bǐng huǒ yě bǐng shēng yú yín yín shǔ gèn gèn wéi shān shān wèi gāng tǔ jí wù tǔ yě lài bǐng huǒ ér shēng yān
阳火者，丙火也，丙生于寅，寅属艮，艮为山，山为刚土，即戊土也，赖丙火而生焉。
zhì yú yǒu de yǒu shǔ duì jīn hào dào wù tǔ zhī qì nǎi jīn shèng tǔ xū mǔ shuāi zi wàng yòu jīn jī shí suì qǐ néng yán shòu
至于酉地，酉属兑，金耗盗戊土之气，乃金盛土虚，母衰子旺，又金击石碎，岂能延寿？
gù wù tǔ shēng yú yín ér sǐ yú yǒu
故戊土生于寅而死于酉。
jīng yún tǔ xū zé bēng
经云：土虚则崩。
zhèng cǐ wèi yě
正此谓也。
jǐ tǔ jì wù zhī hòu nǎi tiān zhī yuán qì de zhī zhēn tǔ
己土继戊之后，乃天之元气，地之真土。
qīng qì shàng shēng chōng hé tiān dì zhuó qì xià jiàng jù shēng wàn wù wèi zhī yīn tǔ
清气上升，冲和天地，浊气下降，聚生万物，谓之阴土。
tiān dì rén sān cái jiē bù kě quē cǐ tǔ rú qián kūn zhōng yī méi shuò yīn yáng shī cǐ qǐ néng pèi ǒu
天地人三才皆不可缺此土，如乾坤中一媒妁，阴阳失此，岂能配偶？
gù yú sì háng wú bù zài yú sì shí zé jì wàng yān nǎi zhēn tǔ yě
故于四行无不在，于四时则寄旺焉，乃真土也。
xǐ dīng huǒ ér shēng wèi yáng huǒ ér zào
喜丁火而生，畏阳火而燥。
qí lù dào wǔ wǔ zhōng dīng huǒ néng shēng sì tǔ bèi yǐ mù dào qí zāi péi zhī qì
其禄到午，午中丁火能生巳土，被乙木盗其栽培之气。
zhì yú yǒu de dīng huǒ ér shēng dīng huǒ jì shēng jǐ tǔ yì néng shēng yě
至于酉地，丁火而生，丁火既生，己土亦能生也；
zhì yín yòng shì mù huǒ sī quán duàn liàn jǐ tǔ suì chéng cí shí fǎn shī zhōng hé zhī qì qǐ yǒu bù sǔn zhī lǐ
至寅用事，木火司权，锻炼己土，遂成磁石，反失中和之气，岂有不损之理？
gù jǐ tǔ shēng yú yǒu ér sǐ yú yín
故己土生于酉而死于寅。
jīng yún huǒ zào tǔ liè
经云：火燥土裂。
zhèng cǐ wèi yě
正此谓也。
gēng jīn zhǎng tiān dì sù shā zhī quán zhǔ rén jiān bīng gé zhī biàn
庚金掌天地肃杀之权，主人间兵革之变。
zài tiān wèi fēng shuāng zài dì wèi jīn tiě wèi zhī yáng jīn
在天为风霜，在地为金铁，谓之阳金。
qí lù dào shēn shēn nǎi gāng jīn xǐ wù tǔ ér shēng wèi guǐ shuǐ ér ruò
其禄到申，申乃刚金，喜戊土而生，畏癸水而溺；
cháng shēng yú sì sì zhōng wù tǔ néng shēng gēng jīn nǎi yáng shēng yáng yě
长生于巳，巳中戊土能生庚金，乃阳生阳也；
sì wèi lú yě zhī huǒ duàn liàn gēng jīn suì chéng zhōng dǐng zhī qì kòu zhī yǒu shēng ruò yù shuǐ tǔ chén mái zé wú shēng yě suǒ wèi jīn shí wú shēng
巳为炉冶之火，锻炼庚金，遂成钟鼎之器，叩之有声，若遇水土沉埋则无声也，所谓金实无声。
zhì yú zǐ dì shuǐ wàng zhī xiāng jīn hán shuǐ lěng zi wàng mǔ shuāi yì zāo chén nì zhī huàn qǐ néng fù shēng
至于子地，水旺之乡，金寒水冷，子旺母衰，亦遭沉溺之患，岂能复生？
gù gēng jīn shēng yú sì ér sǐ yú zi
故庚金生于巳而死于子。
jīng yún jīn chén shuǐ dǐ
经云：金沉水底。
zhèng cǐ wèi yě
正此谓也。
xīn jīn jì gēng zhī hòu wèi wǔ jīn zhī shǒu bā dàn zhī yuán
辛金继庚之后，为五金之首，八石之元。
zài tiān wèi rì yuè nǎi tài yīn zhī jīng zài dì wèi jīn jīn nǎi shān shí zhī kuàng wèi zhī yīn jīn
在天为日月，乃太阴之精，在地为金，金乃山石之矿，谓之阴金。
qí lù dào yǒu yǒu zhōng jǐ tǔ néng shēng xīn jīn nǎi yīn shēng yīn yě wèi zhī róu jīn wèi tài yīn zhī jīng
其禄到酉，酉中己土能生辛金，乃阴生阴也，谓之柔金，为太阴之精。
cháng shēng yú zi zi nǎi kǎn shuǐ zhī yuán kǎn zhōng yī yáng shǔ jīn lìng yǒu èr yīn shǔ tǔ tǔ néng shēng jīn zi yǐn mǔ tāi wèi xiǎn qí tǐ de zi shuǐ dàng yàng táo qù fú shā fāng néng chū sè cǐ nǎi shuǐ jì jīn huī sè guāng míng yíng
长生于子，子乃坎水之垣，坎中一阳属金，另有二阴属土，土能生金，子隐母胎，未显其体，得子水荡漾，淘去浮砂，方能出色，此乃水济金辉，色光明莹。
zhì yú sì de sì wèi lú yě zhī huǒ jiāng xīn jīn liàn chéng sǐ qì yì bèi sì zhōng wù tǔ mái mò qí xíng bù néng biàn huà qǐ néng fù shēng
至于巳地，巳为炉冶之火，将辛金炼成死器，亦被巳中戊土埋没，其形不能变化，岂能复生？
gù xīn jīn shēng yú zi ér sǐ yú sì yě
故辛金生于子而死于巳也。
jīng yún
经云；
tǔ zhòng jīn mái
土重金埋。
zhèng wèi cǐ yě
正谓此也。
rén shuǐ xǐ yáng tǔ ér wèi dī àn zhī zhù wèi yīn mù ér wèi dào qì zhī yōu
壬水喜阳土而为堤岸之助，畏阴木而为盗气之忧。
zài tiān wèi yún zài dì wèi zé wèi zhī yáng shuǐ
在天为云，在地为泽，谓之阳水。
qí lù zài hài hài wèi chí zhǎo cún liú zhī shuǐ wèi zhī sǐ shuǐ
其禄在亥，亥为池沼存留之水，谓之死水。
sǐ shuǐ zhě gāng shuǐ yě lài gēng jīn ér shēng gēng lù dào shēn néng shēng rén shuǐ nǎi wǔ xíng zhuǎn yǎng zhī qì
死水者，刚水也，赖庚金而生，庚禄到申，能生壬水，乃五行转养之气。
zhì yú mǎo de mǎo nǎi huā yè shù mù mù wàng yú mǎo zé néng kè tǔ tǔ xū zé bēng gù dī àn bēng tuí ér rén shuǐ zǒu xiè sǎn màn sì yě liú ér bù fǎn yòu bèi yīn mù dào qì qǐ de cún huó
至于卯地，卯乃花叶树木，木旺于卯则能克土，土虚则崩，故堤岸崩颓，而壬水走泄，散漫四野，流而不返，又被阴木盗气，岂得存活？
gù rén shuǐ shēng yú shēn ér sǐ yú mǎo yě
故壬水生于申而死于卯也。
jīng yún sǐ shuǐ héng liú
经云：死水横流。
zhèng wèi cǐ yě
正谓此也。
guǐ shuǐ jì rén zhī hòu nǎi tiān gān yī zhōu yīn yáng zhī qì chéng yú zhōng ér fǎn yú shǐ zhī jiàn gù qí wèi shuǐ qīng zhuó yǐ fēn sàn zhū sì fāng yǒu rùn xià zhù tǔ zhī gōng zī shēng wàn wù zhī dé
癸水继壬之后，乃天干一周阴阳之气，成于终而反于始之渐，故其为水清浊以分，散诸四方，有润下助土之功，滋生万物之德。
zài tiān wèi yǔ lù zài dì wèi quán mài wèi zhī yīn shuǐ
在天为雨露，在地为泉脉，谓之阴水。
qí lù zài zi zi nǎi yīn jí yáng shēng zhī de xīn shēng gēng sǐ zhī yuán
其禄在子，子乃阴极阳生之地，辛生庚死之垣；
guǐ wèi huó shuǐ huó shuǐ zhě róu shuǐ yě xǐ yīn jīn ér shēng wèi yáng jīn ér zhì yù yīn mù xíng qí gēn zé néng shū tōng yīn tǔ yīn tǔ jì tōng yú dì mài zé néng liú chàng
癸为活水，活水者，柔水也，喜阴金而生，畏阳金而滞，欲阴木行其根则能疏通阴土，阴土既通于地脉则能流畅。
èr yuè jiàn mǎo wèi huā guǒ shù mù mù wàng tǔ wū guǐ shuǐ fāng de tōng dá
二月建卯，为花果树木，木旺土屋，癸水方得通达。
zhì yú shēn de sān yīn yòng shì fǒu guà sī quán tiān dì bù jiāo wàn wù bù tōng shēn zhōng kūn tǔ gēng jīn suì chéng wéi yàn shǐ guǐ shuǐ bù néng liú chàng kùn yú chí zhǎo wú suǒ shī shè qǐ zài shēng wù
至于申地，三阴用事，否卦司权，天地不交，万物不通，申中坤土、庚金遂成围堰，使癸水不能流畅，困于池沼，无所施设，岂再生物？
gù guǐ shuǐ shēng yú mǎo ér sǐ yú shēn
故癸水生于卯而死于申。
jīng yún shuǐ bù xi liú
经云：水不西流。
zhèng wèi cǐ yě
正谓此也。
lùn yuē wǔ xíng cháng shēng zhī lǐ yǔ wàn wù yì tóng
论曰：五行长生之理与万物亦同。
qiě rú rì zhī chū chū shí guāng míng kě guān zhì wǔ lí gōng guāng míng yù shén yuè zhī chū chū qiǎo ruò é méi zhì wàng guāng míng yuán jié
且如日之初出时，光明可观，至午离宫，光明愈甚，月之初出，巧若蛾眉，至望光明圆洁；
ruò rén zhī shēng zì shǎo zhì zhuàng zì lǎo zhì sǐ cháng lǐ yě
若人之生，自少至壮，自老至死，常理也。
rén zhī chū shēng yě yīng hái tí xiào ér yǐ zhì zhuàng xián yú fāng biàn wàn wù jiē yī tóng
人之初生也，婴孩啼笑而已，至壮贤愚方辨，万物皆一同。
jiǎ mù shēng hài hài lìng shǔ shuǐ jiǎ mù jū yān mù wàng yú chūn zhì yín lín guān guī lù jiǎ mù de yuán zhì wǔ zé sǐ
甲木生亥，亥令属水，甲木居焉，木旺于春，至寅临官归禄，甲木得垣，至午则死；
bǐng huǒ shēng yín yín lìng shǔ mù bǐng huǒ jū yān huǒ wàng yú xià zhì yǐ lín guān guī lù bǐng huǒ de yuán zhì yǒu zé sǐ
丙火生寅，寅令属木，丙火居焉，火旺于夏，至已临官归禄，丙火得垣，至酉则死；
gēng jīn shēng sì sì shēn wù tǔ gēng jīn jū yān jīn wàng yú qiū zhì shēn lín guān guī lù gēng jīn de yuán zhì zi zé sǐ
庚金生巳，巳申戊土，庚金居焉，金旺于秋，至申临官归禄，庚金得垣，至子则死；
rén shuǐ shēng shēn shēn lìng shǔ jīn rén shuǐ jū yān shuǐ wàng yú dōng zhì hài lín guān guī lù rén shuǐ de yuán zhì mǎo zé sǐ
壬水生申，申令属金，壬水居焉，水旺于冬，至亥临官归禄，壬水得垣，至卯则死；
wù tǔ shēng yú yín yín zhōng yǒu huǒ wù tǔ shēng yān sān yáng zhī shí tǔ gāo yǐ dòng wàn wù fā shēng shì wù shēng yú yín yě
戊土生于寅，寅中有火，戊土生焉，三阳之时，土膏以动，万物发生，是戊生于寅也。
tǔ wàng yú sì jì huǒ tǔ yǒu rú mǔ zǐ xiāng shēng suǒ yǐ wù suí bǐng lín guān guī lù sì
土旺于四季，火土有如母子相生，所以戊随丙临官归禄巳。