千金方 · 孙思邈 · Chapter 154 of 228

消渴淋闭方·消渴第一

PinyinModern Translation
Size

lùn liù shǒu fāng wǔ shí sān shǒu jiǔ fǎ qī shǒu

(论六首方五十三首灸法七首)

lùn yuē fán jī jiǔ yǐn jiǔ wèi yǒu bù chéng xiāo kě rán zé dà hán níng hǎi ér jiǔ bù dòng míng qí jiǔ xìng kù rè wù wú yǐ jiā pú zhì yán xián jiǔ kè dān shì bù lí qí kǒu sān zhī hòu

论曰∶凡积久饮酒,未有不成消渴,然则大寒凝海而酒不冻,明其酒性酷热物无以加,脯炙盐咸,酒客耽嗜,不离其口,三之后。

zhì bù yóu jǐ yǐn dàn wú dù jǔ jué jiàng bù zé suān xián jī nián cháng yè hān xīng bù jiě suì shǐ sān jiāo měng rè wǔ zàng gān zào mù shí yóu qiě jiāo kū zài rén hé néng bù kě

制不由己,饮啖无度,咀嚼酱不择酸咸,积年长夜,酣兴不解,遂使三焦猛热,五脏干燥,木石犹且焦枯,在人何能不渴。

zhì zhī yù fǒu shǔ zài bìng zhě

治之愈否,属在病者。

ruò néng rú fāng jié shèn xún yuè kě chōu

若能如方节慎,旬月可瘳。

bù zì ài xī sǐ bù xuán zhǒng

不自爱惜,死不旋踵。

fāng shū yī yào shí duō yǒu xiào qí rú bù shèn zhě hé

方书医药实多有效,其如不慎者何?

qí suǒ shèn yǒu sān yī yǐn jiǔ èr fáng shì sān xián shí jí miàn

其所慎有三∶一饮酒,二房室,三咸食及面。

néng shèn cǐ zhě suī bù fú yào ér zì kě wú tā

能慎此者,虽不服药而自可无他。

bù zhī cǐ zhě zòng yǒu jīn dān yì bù kě jiù shēn sī shèn zhī

不知此者,纵有金丹亦不可救,深思慎之。

yòu yuē xiāo kě zhī rén yù yǔ wèi yù cháng xū sī lǜ yǒu dà yōng hé zhě

又曰∶消渴之人,愈与未愈,常须思虑,有大痈,何者?

xiāo kě zhī rén bì yú dà gǔ jié jiān fā yōng jū ér zú suǒ yǐ jiè zhī zài dà yōng yě dāng yù bèi yōng yào yǐ fáng zhī

消渴之人,必于大骨节间发痈疽而卒,所以戒之在大痈也,当预备痈药以防之。

yǒu rén bìng kě lì shǐ fā yú chūn jīng yī xià fú guā lóu chǐ zhī de qí lì kě jiàn chài

有人病渴利,始发于春,经一夏,服栝蒌、豉汁,得其力,渴渐瘥。

rán xiǎo biàn yóu shù shén

然小便犹数甚,

zhòu yè èr shí yú xíng

昼夜二十余行,

cháng zhì sān sì shēng

常至三四升,

jí chài bù jiǎn èr shēng yě

极瘥不减二升也,

zhuǎn jiǔ biàn zhǐ

转久便止,

jiàn shí féi nì

渐食肥腻,

rì jiù léi shòu

日就羸瘦,

hóu yān chún kǒu jiāo zào

喉咽唇口焦燥,

xī xī shǎo qì

吸吸少气,

bù dé duō yǔ

不得多语,

xīn fán rè

心烦热,

liǎng jiǎo suān

两脚酸,

shí nǎi jiān bèi yú cháng ér bù wéi qì lì zhě

食乃兼倍于常而不为气力者,

dāng zhī cǐ bìng jiē yóu xū rè suǒ zhì

当知此病皆由虚热所致。

zhì fǎ kě cháng fú guā lóu zhī yǐ chú rè niú rǔ xìng lào shàn yú bǔ cǐ fǎ zuì yǒu yì

治法可常服栝蒌汁以除热,牛乳、杏酪善于补,此法最有益。

zhì xiāo kě chú cháng wèi rè shí fāng

治消渴除肠胃热实方∶

mài mén dōng fú líng huáng lián shí gāo wēi ruí gè bā fēn rén shēn lóng dǎn huáng qín gè liù fēn shēng má sì fēn zhǐ

麦门冬茯苓黄连石膏葳蕤(各八分) 人参龙胆黄芩(各六分) 升麻(四分)枳?

shàng shí sān wèi wèi mò mì wán rú wú zǐ dà yǐ máo gēn yī shēng sù mǐ sān hé zhǔ zhī fú shí wán rì èr

上十三味为末,蜜丸如梧子大,以茅根一升,粟米三合煮汁,服十丸,日二。

ruò kě zé yǔ cǐ yǐn zhì zú dà má yì de

若渴则与此饮至足大麻亦得。

yòu fāng guā lóu gēn shēng jiāng gè wǔ liǎng shēng mài dōng zhī lú gēn qiè gè èr shēng máo gēn qiè sān shēng

又方栝蒌根生姜(各五两) 生麦冬汁芦根(切,各二升) 茅根(切,三升)

shàng wǔ wèi jǔ yǐ shuǐ yī dòu zhǔ qǔ sān shēng fēn wéi sān fú

上五味咀,以水一斗,煮取三升,分为三服。

fú shén tāng

茯神汤

xiè rè zhǐ kě zhì wèi fǔ shí rè yǐn yǐn cháng kě fāng

泄热止渴,治胃腑实热,引饮常渴方。

fú shén èr liǎng wài tái zuò fú líng zhī mǔ sì liǎng wēi ruí sì liǎng guā lóu gēn shēng mài dōng gè wǔ liǎng shēng dì huáng liù liǎng xiǎo mài èr shēng dàn zhú yè sān shēng qiè dà zǎo èr shí méi

茯神(二两,《外台》作茯苓) 知母(四两) 葳蕤(四两) 栝蒌根生麦冬(各五两) 生地黄(六两) 小麦(二升) 淡竹叶(三升,切) 大枣(二十枚)

shàng jiǔ wèi jǔ yǐ shuǐ sān dòu zhǔ xiǎo mài zhú yè qǔ jiǔ shēng qù zǐ xià yào zhǔ qǔ sì shēng fēn sì fú

上九味咀,以水三斗,煮小麦、竹叶取九升,去滓下药,煮取四升,分四服。

bù lùn zǎo wǎn ruò kě jí jìn

不论早晚,若渴即进。

fēi dàn zhǐ zhì wèi kě tōng zhì kě huàn rè zhě

非但只治胃渴,通治渴患热者。

zhū dǔ wán

猪肚丸

zhì xiāo kě fāng

治消渴方。

zhū dǔ yī jù zhì rú shí fǎ huáng lián liáng mǐ gè wǔ liǎng guā lóu gēn fú shén gè sì liǎng zhī mǔ sān liǎng mài mén dōng èr liǎng

猪肚(一具,治如食法) 黄连粱米(各五两) 栝蒌根茯神(各四两) 知母(三两)麦门冬(二两)

shàng qī wèi wèi mò nà zhū dǔ zhōng fèng sāi ān zèng zhōng zhēng jí làn chéng rè rù yào jiù zhōng dǎo kě wán rú yìng jiā mì huò wán rú wú zǐ dà yǐn fú èr shí wán rì sān

上七味为末,纳猪肚中缝塞,安甑中蒸极烂,乘热入药,臼中捣可丸,如硬加蜜和丸如梧子大,饮服二十丸,日三。

yòu fāng huáng fú shén guā lóu gēn gān cǎo mài dōng gè sān liǎng gàn dì huáng wǔ liǎng

又方黄茯神栝蒌根甘草麦冬(各三两) 干地黄(五两)

shàng liù wèi jǔ yǐ shuǐ bā shēng zhǔ qǔ èr shēng bàn qù zǐ fēn sān fú

上六味咀,以水八升,煮取二升半,去滓,分三服。

rì jìn yī jì fú shí jì jiā

日进一剂,服十剂佳。

fú píng wán

浮萍丸

zhì xiāo kě fāng

治消渴方。

gàn fú píng guā lóu gēn děng fēn

干浮萍栝蒌根(等分)。

shàng èr wèi wèi mò yǐ rén rǔ huò wán rú wú zǐ dà kōng fù yǐn fú èr shí wán rì sān

上二味为末,以人乳和丸如梧子大,空腹饮服二十丸,日三。

sān nián bìng zhě sān rì yù

三年病者,三日愈。

zhì xū rè dà jiā

治虚热大佳。

zhì xiāo kě rì yǐn shuǐ yī shí zhě fāng

治消渴日饮水一石者方∶

qiān dān èr liǎng fù zǐ yī liǎng gé gēn guā lóu gēn gè sān liǎng

铅丹(二两) 附子(一两) 葛根栝蒌根(各三两)

shàng sì wèi wèi mò mì wán rú wú zǐ yǐn fú shí wán rì sān

上四味为末,蜜丸如梧子,饮服十丸,日三。

kě zé fú zhī chūn xià jiǎn fù zǐ

渴则服之,春夏减附子。

huáng lián wán

黄连丸

zhì kě fāng

治渴方。

huáng lián shēng dì huáng gè yī jīn zhāng wén zhòng yún shí jīn

黄连生地黄(各一斤,张文仲云十斤)

shàng èr wèi jiǎo dì huáng zhī zì huáng lián chū pù zào fù nà zhī zhōng lìng zhī jǐn pù zào gàn wèi mò mì wán rú wú zǐ fú èr shí wán rì sān

上二味绞地黄汁渍黄连出曝燥,复纳汁中,令汁尽,曝燥干为末,蜜丸如梧子,服二十丸,日三。

shí qián hòu wú jū

食前后无拘。

yì kě wèi sàn yǐ jiǔ fú fāng cùn bǐ

亦可为散,以酒服方寸匕。

guā lóu fěn

栝蒌粉

zhì dà kě mì fāng

治大渴秘方。

shēn jué yī dà guā lóu gēn nóng xuē qù pí zhì bái chù zhǐ cùn qiè shuǐ jìn yī rì yī yè yì shuǐ jīng wǔ rì qǔ chū làn dǎo suì yán zhī yǐ juàn dài lǜ rú chū fěn fǎ gàn zhī shuǐ fú fāng cùn bǐ rì sān sì

深掘一大栝蒌根,浓削去皮至白处止,寸切,水浸一日一夜,易水经五日,取出烂捣碎研之,以绢袋滤,如出粉法干之,水服方寸匕,日三四。

yì kě zuò fěn zhōu nǎi lào zhōng shí zhī bù xiàn duō shǎo chài zhǐ

亦可作粉粥奶酪中食之,不限多少,瘥止。

yòu fāng guā lóu fěn hé jī zǐ pù gàn gèng chǔ wèi mò shuǐ fú fāng cùn qī rì sān

又方栝蒌粉和鸡子曝干,更杵为末,水服方寸七,日三。

wán fú yì kě

丸服亦可。

yòu fāng shuǐ hé guā lóu sàn fú fāng cùn bǐ

又方水和栝蒌散服方寸匕。

yì kě mì wán rú wú zǐ dà fú sān shí wán

亦可蜜丸如梧子大,服三十丸。

yòu fāng nóng zhǔ zhú gēn zhī yǐn zhī chài zhǐ

又方浓煮竹根汁饮之,瘥止。

yòu fāng zì chǐ zhī rèn xìng duō shǎo yǐn zhī

又方渍豉汁任性多少,饮之。

yòu fāng yǐ qīng liáng mǐ zhǔ qǔ zhī yǐn zhī yǐ chài zhǐ

又方以青粱米煮取汁,饮之,以瘥止。

lùn yuē fu nèi xiāo zhī wèi bìng dāng yóu rè zhōng suǒ zhì xiǎo biàn duō yú suǒ yǐn lìng rén xū jí duǎn qì

论曰∶夫内消之为病,当由热中所致,小便多于所饮,令人虚极短气。

fu nèi xiāo zhě shí wù jiē xiāo zuò xiǎo biàn yòu bù kě

夫内消者,食物皆消作小便,又不渴。

zhēn guàn shí nián zǐ zhōu cì shǐ li wén bó xiān fú bái shí yīng jì jiǔ hū fáng dào qiáng shèng jīng yuè yú jiàn huàn kě jīng shù rì xiǎo biàn dà lì rì yè bǎi xíng bǎi fāng zhì zhī jiàn yǐ zēng jù sì tǐ léi bù néng qǐ zhǐ jīng shén huǎng hū kǒu shé jiāo gān ér zú

贞观十年梓州刺史李文博,先服白石英既久,忽房道强盛,经月余,渐患渴,经数日,小便大利,日夜百行,百方治之,渐以增剧,四体羸,不能起止,精神恍惚,口舌焦干而卒。

cǐ bìng suī xī shén kě wèi yě

此病虽稀,甚可畏也。

lì shí liù mài chén xì wēi ruò fú gǒu qǐ tāng jí xiào dàn bù néng zhǎng yù

利时六脉沉细微弱,服枸杞汤即效,但不能长愈。

fú qiān dān sàn yì jí jiǎn qí jiān jiāng fú chú rè xuān bǔ wán

服铅丹散亦即减,其间将服除热宣补丸。

gǒu qǐ tāng

枸杞汤

zhì kě ér lì zhě fāng

治渴而利者方。

gǒu qǐ zhī yè yī jīn huáng lián tiǎn wèi gēn gān cǎo shí gāo gè sān liǎng

枸杞枝叶(一斤) 黄连栝萎根甘草石膏(各三两)

shàng wǔ wèi jǔ yǐ shuǐ yī dòu zhǔ qǔ sān shēng fēn wǔ fú rì sān yè èr

上五味咀,以水一斗,煮取三升,分五服,日三夜二。

jù zhě duō hé kě jí yǐn zhī

剧者多合,渴即饮之。

qiān dān sàn

铅丹散

zhì xiāo kě zhǐ xiǎo biàn shù jiān xiāo zhōng fāng

治消渴,止小便数兼消中方。

qiān dān hú fěn gān cǎo zé xiè shí gāo guā lóu gēn chì shí zhī bái shí zhī zhǒu hòu zuò bèi mǔ

铅丹胡粉甘草泽泻石膏栝蒌根赤石脂白石脂(《肘后》作贝母)

shàng bā wèi gè wǔ fēn zhì xià shāi shuǐ fú fāng cùn bǐ rì sān

上八味各五分治下筛,水服方寸匕,日三。

zhuàng rén fú bǐ bàn

壮人服匕半。

yī nián bìng zhě yī rì yù

一年病者,一日愈。

èr nián bìng zhě èr rì yù

二年病者,二日愈。

kě shèn zhě yè èr fú

渴甚者,夜二服。

fù tòng zhě jiǎn zhī

腹痛者减之。

wán fú yì jiā měi fú shí wán

丸服亦佳,每服十丸。

shāng duō lìng rén fù tòng

伤多令人腹痛。

zhāng wén zhòng yún yào le jīng sān liǎng rì yi làn zhǔ yáng gān dù kōng fù fú zhī

(张文仲云药了经三两日,宜烂煮羊肝肚,空腹服之。

huò zuò gēng yì de

或作羹亦得。

yi tāng dàn shí zhī hou xiǎo biàn de xián gèng jí yi cōng róng wán jiān zhǔ sàn jiāng xī fāng

宜汤淡食之,候小便得咸,更即宜苁蓉丸,兼煮散将息方。

jiàn wài tái dì shí yī juǎn zhōng

见《外台》第十一卷中)。

fú shén wán fāng

茯神丸方

jí yàn míng chú rè xuān bǔ wán zhì shèn xiāo kě xiǎo biàn shù zhě

(《集验》名除热宣补丸,治肾消渴,小便数者)。

fú shén huáng rén shēn mài dōng gān cǎo huáng lián zhī mǔ guā lóu gēn gè sān liǎng tù sī zǐ sān hé cōng róng gàn dì huáng shí gāo gè liù liǎng

茯神黄人参麦冬甘草黄连知母栝蒌根(各三两) 菟丝子(三合) 苁蓉干地黄石膏(各六两)

shàng shí èr wèi wèi mò niú dǎn zhī sān hé hé mì wèi wán rú wú zǐ dà yǐ máo gēn jiān tāng fú sān shí wán rì èr fú

上十二味为末,牛胆汁三合,和蜜为丸如梧子大,以茅根煎汤,服三十丸,日二服。

jiàn jiā zhì wǔ shí wán

渐加至五十丸。

suān zǎo wán

酸枣丸

zhì kǒu gān zào nèi xiāo fāng

治口干燥内消方。

suān zǎo yī shēng wǔ hé suān ān shí liú zi wǔ hé fù pén zi gé gēn gè sān liǎng guā lóu gēn fú líng gè sān liǎng bàn

酸枣(一升五合) 酸安石榴子(五合) 覆盆子葛根(各三两) 栝蒌根茯苓(各三两半)?

liǎng bàn guì xīn yī liǎng liù zhū wū méi wǔ shí méi

两半) 桂心(一两六铢) 乌梅(五十枚)

shàng shí wèi wèi mò mì wán kǒu hán huà bù xiàn zhòu yè yǐ kǒu zhōng yǒu jīn yè wèi dù fú jǐn fù qǔ hán wú jì

上十味为末,蜜丸,口含化,不限昼夜,以口中有津液为度,服尽复取含,无忌。

zhì xiāo zhōng rì yè niào qī bā shēng zhě fāng

治消中,日夜尿七八升者方∶

yòng lù jiǎo zhì lìng jiāo wèi mò yǐ jiǔ fú wǔ fēn bǐ rì èr

用鹿角炙令焦为末,以酒服五分匕,日二。

jiàn jiā zhì fāng cùn bǐ

渐加至方寸匕。

yòu fāng kuí gēn rú wǔ shēng pén dà liǎng shù yǐ shuǐ wǔ dǒu zhǔ qǔ sān dòu sù bù shí píng dàn yī fù sān shēng

又方葵根如五升,盆大两束,以水五斗,煮取三斗,宿不食,平旦一服三升。

yòu fāng òu má zhī fú yī shēng jiā

又方沤麻汁服一升,佳。

lùn yuē qiáng zhōng zhī bìng jīng cháng xīng shèng bù jiāo jīng yè zì chū yě xiāo kě zhī hòu jí zuò yōng jū jiē yóu shí rè

论曰∶强中之病,茎长兴盛,不交精液自出也,消渴之后,即作痈疽,皆由石热。

fán rú cǐ děng yi fú zhū shèn jì tāng zhì shèn zhōng shí rè yě

凡如此等,宜服猪肾荠汤,制肾中石热也。

yòu yi fú bái yā tōng tāng fāng jiàn hòu èr shí liù juǎn jiě shí dú piān zhōng

又宜服白鸭通汤(方见后二十六卷解石毒篇中)。

zhū shèn jì tāng fāng

猪肾荠汤方

zhū shèn yī jù dà dòu yī shēng jì rén shēn shí gāo gè sān liǎng fú shén yī zuò fú líng cí shí mián guǒ zhī mǔ gé gēn guā lóu gēn huáng qín gān cǎo gè èr liǎng

猪肾(一具) 大豆(一升) 荠人参石膏(各三两) 茯神(一作茯苓) 磁石(绵裹)知母葛根栝蒌根黄芩甘草(各二两)

shàng shí èr wèi jǔ yǐ shuǐ yī dòu wǔ shēng xiān zhǔ zhū shèn dà dòu qǔ yī dòu qù zǐ xià yào zhǔ qǔ sān shēng fēn sān fú

上十二味咀,以水一斗五升,先煮猪肾、大豆、取一斗,去滓下药,煮取三升,分三服。

kě jí yǐn zhī

渴即饮之。

xià jiāo rè zhě yè zhé hé yī jì bìng shì jiàn xiē jí zhǐ

下焦热者,夜辄合一剂,病势渐歇即止。

zēng sǔn shèn lì tāng

增损肾沥汤

zhì shèn qì bù zú xiāo kě xiǎo biàn duō yāo tòng fāng

治肾气不足,消渴小便多,腰痛方。

yáng shèn yī jù yuǎn zhì rén shēn zé xiè guì xīn dāng guī fú líng lóng gǔ gàn dì huáng huáng qín gān cǎo chuān xiōng gè èr liǎng mài mén dōng yī shēng wǔ wèi zǐ bàn shēng shēng jiāng liù liǎng dà zǎo èr shí méi

羊肾(一具) 远志人参泽泻桂心当归茯苓龙骨干地黄黄芩甘草川芎(各二两) 麦门冬(一升) 五味子(半升) 生姜(六两) 大枣(二十枚)

shàng shí liù wèi yǐ shuǐ yī dòu wǔ shēng xiān zhǔ yáng shèn qǔ yī dòu èr shēng cì xià zhū yào qǔ sān shēng fēn sān fú

上十六味以水一斗五升,先煮羊肾,取一斗二升,次下诸药,取三升,分三服。

zhì xià jiāo xū rè shàng zhù pí wèi cóng pí wèi shàng zhù yú fèi hǎo kě lì fāng

治下焦虚热,上注脾胃,从脾胃上注于肺,好渴利方∶

zhú yè qiè sān shēng gān cǎo sān liǎng guā lóu gēn shēng jiāng gè wǔ liǎng mài mén dōng fú líng gè sì liǎng dà zǎo sān shí

竹叶(切三升) 甘草(三两) 栝蒌根生姜(各五两) 麦门冬茯苓(各四两) 大枣(三十?

shàng jiǔ wèi jǔ xiān yǐ shuǐ sān dòu zhǔ xiǎo mài qǔ yī dòu qù zǐ chéng qīng qǔ bā shēng qù shàng mò qǔ qī shēng zhǔ yào qǔ sān shēng wèi sān fú

上九味咀,先以水三斗,煮小麦,取一斗去滓澄清,取八升,去上沫,取七升煮药,取三升,为三服。

zhì kě lì xū rè yǐn yǐn bù zhǐ xiāo rè zhǐ kě fāng

治渴利虚热,引饮不止,消热止渴方∶

zhú yè qiè èr shēng dì gǔ pí qiè yī shēng shēng dì huáng qiè yī shēng shēng mài dōng yī shēng bàn guā lóu gēn shí gāo

竹叶(切,二升) 地骨皮(切,一升) 生地黄(切,一升) 生麦冬(一升半) 栝蒌根石膏?

shàng shí yī wèi jǔ yǐ shuǐ yī dòu èr shēng zhǔ qǔ sì shēng fēn sì fú

上十一味咀,以水一斗二升,煮取四升,分四服。

dì huáng wán

地黄丸

zhì miàn huáng shǒu zú huáng yàn zhōng gān zào duǎn qì mài rú lián zhū chú rè zhǐ kě lì bǔ yǎng fāng

治面黄,手足黄,咽中干燥,短气,脉如连珠,除热止渴利,补养方。

shēng dì huáng zhī shēng guā lóu gēn zhī gè èr shēng shēng yáng zhī sān shēng bái mì sì shēng huáng lián yī shēng wèi mò

生地黄汁生栝蒌根汁(各二升) 生羊脂(三升) 白蜜(四升) 黄连(一升为末)

shàng wǔ wèi hé jiān lìng kě wán rú wú zǐ dà yǐn fú wǔ wán rì èr

上五味合煎,令可丸如梧子大,饮服五丸,日二。

jiā zhì èr shí wán

加至二十丸。

ruò kǔ lěng ér kě kě chài yi bié fú wēn yào

若苦冷而渴,渴瘥,宜别服温药。

zhì kě xiǎo biàn shù fāng

治渴小便数方∶

bèi mǔ liù fēn yī zuò zhī mǔ fú líng guā lóu gēn gè sì fēn qiān dān yī fēn jī zhōng huáng pí shí sì méi

贝母(六分,一作知母) 茯苓栝蒌根(各四分) 铅丹(一分) 鸡中黄皮(十四枚)

shàng wǔ wèi zhì xià shāi yǐn fú fāng cùn bǐ rì sān chài hòu cháng fú jiā

上五味治下筛,饮服方寸匕,日三,瘥后常服佳。

zhǎng fú bù jué zé qù qiān dān yǐ mì wán zhī yòng mài yǐn xià

长服不绝,则去铅丹,以蜜丸之,用麦饮下。

zhì kě lì fāng

治渴利方∶

yòng shēng guā lóu gēn sān shí jīn qiè yǐ shuǐ yī shí zhǔ qǔ yī dòu bàn qù zǐ yǐ niú zhī wǔ hé jiān qǔ shuǐ jǐn yǐ wēn jiǔ zhì kě xiǎo biàn lì fù fēi lín zhě fāng

用生栝蒌根三十斤切,以水一石,煮取一斗半,去滓,以牛脂五合,煎取水尽,以温酒治渴小便利,复非淋者方∶

yòng yú bái pí èr jīn qiè yǐ shuǐ yī dòu zhǔ qǔ wǔ shēng měi fú sān hé rì sān

用榆白皮二斤切,以水一斗,煮取五升,每服三合,日三。

yòu fāng xiǎo dòu huò yī bǎ dǎo zhī dùn fú sān shēng

又方小豆藿一把捣汁,顿服三升。

yòu fāng qǔ qiáng wēi gēn shuǐ jiān fú zhī jiā

又方取蔷薇根,水煎服之,佳。

zhǒu hòu yǐ zhì shuì zhōng yí niào

(《肘后》以治睡中遗尿)。

yòu fāng sān nián zhòng què cháo shāo mò yǐ yǐn fú zhī

又方三年重鹊巢烧末,以饮服之。

zhǒu hòu yǐ zhì shuì zhōng yí niào

(《肘后》以治睡中遗尿)。

yòu fāng táo jiāo rú dàn wán dà hán zhī yān jīn

又方桃胶如弹丸大,含之咽津。

yòu fāng là rú jī zǐ dà yǐ cù yī shēng zhǔ èr fèi shì hán wēn dùn fú zhī

又方蜡如鸡子大,以醋一升,煮二沸,适寒温顿服之。

lùn yuē fán rén shēng fàng zì zhě zhòng shèng zhuàng zhī shí bù zì shèn xī kuài qíng zòng yù jí yì fáng zhōng jiàn zhì nián zhǎng shèn qì xū jié bǎi bìng zī shēng

论曰∶凡人生放恣者众,盛壮之时,不自慎惜,快情纵欲,极意房中,渐至年长,肾气虚竭,百病滋生。

yòu nián shào jù bù néng fáng duō fú shí sàn zhēn qì jì jǐn

又年少惧不能房,多服石散,真气既尽。

shí qì gū lì

石气孤立,

wéi yǒu xū hào

惟有虚耗,

chún kǒu gàn jiāo

唇口干焦,

jīng yè zì xiè

精液自泄,

huò xiǎo biàn chì huáng

或小便赤黄,

dà biàn gàn shí

大便干实,

huò kě ér qiě lì

或渴而且利,

rì yè yī shí

日夜一石,

huò kě ér bù lì

或渴而不利,

huò bù kě ér lì

或不渴而利,

suǒ shí zhī wù

所食之物,

xī huà xiǎo biàn

悉化小便,

jiē yóu fáng shì bù jié suǒ zhì yě

皆由房室不节所致也,

fán píng rén xià yuè xǐ kě zhě

凡平人夏月喜渴者,

yóu xīn wàng yě

由心旺也。

xīn wàng biàn hàn zé shèn zhōng xū zào gù kě ér xiǎo biàn shǎo yě

心旺便汗,则肾中虚燥,故渴而小便少也。

dōng yuè bù hàn gù xiǎo biàn duō ér shù yě cǐ wèi píng rén zhī zhèng yě

冬月不汗,故小便多而数也,此为平人之证也。

míng wéi xiāo dàn xiǎo biàn lì ér bù yǐn shuǐ zhě shèn shí yě

名为消但小便利而不饮水者,肾实也。

jīng yún shèn shí zé xiāo xiāo zhě bù kě ér lì shì yě

经云,肾实则消,消者不渴而利是也。

suǒ yǐ fú shí zhī rén xiǎo biàn lì zhě shí xìng guī shèn de shí zé shí shí zé néng xiāo shuǐ jiāng gù lì lì duō zé bù néng rùn yǎng wǔ zàng zàng shuāi zé shēng zhū bìng

所以服石之人小便利者,石性归肾,得石则实,实则能消水浆故利,利多则不能润养五脏,脏衰则生诸病。

zhāng zhòng jǐng yún rè jié xià jiāo zé wèi ruò xuè yì lìng rén lín bì bù tōng

张仲景云∶热结下焦则为溺血,亦令人淋闭不通。

nèi yǒu rè zhě zé xǐ kě chú rè zé zhǐ kě

内有热者则喜渴,除热则止渴。

jiān xū zhě xū rè bǔ xū zé chài yǐ

兼虚者,须热补虚则瘥矣。

zhì bù kě ér xiǎo biàn dà lì suì zhì yú sǐ zhě fāng

治不渴而小便大利,遂至于死者方∶

yòng mǔ lì wǔ liǎng yǐ huàn rén niào sān shēng zhǔ qǔ èr shēng fēn zài fú shén yàn

用牡蛎五两,以患人尿三升,煮取二升,分再服,神验。

zhì xiǎo biàn bù jīn rì biàn yī èr dòu huò rú xuè sè fāng

治小便不禁,日便一二斗,或如血色方∶

mài dōng gàn dì huáng gè bā liǎng gān jiāng sì liǎng xù duàn jí lí zi guì xīn gè sān liǎng gān cǎo yī liǎng shàng qī wèi jǔ yǐ shuǐ yī dòu zhǔ qǔ èr shēng wǔ hé fēn sān fú

麦冬干地黄(各八两) 干姜(四两) 续断蒺藜子桂心(各三两) 甘草(一两)上七味咀,以水一斗,煮取二升五合,分三服。

gǔ jīn lù yàn yì zhì xiāo shèn jiǎo shòu xì

(《古今录验》亦治消肾,脚瘦细,

jiǔ fáng sàn

九房散

zhì xiǎo biàn duō huò bù jīn fāng

治小便多或不禁方。

tù sī zǐ pú huáng huáng lián gè sān liǎng ròu cōng róng èr liǎng xiāo shí yī liǎng

菟丝子蒲黄黄连(各三两) 肉苁蓉(二两) 硝石(一两)

shàng wǔ wèi zhì xià shāi bìng jī zhōng huáng pí sān liǎng wèi sàn yǐn fú fāng cùn bǐ

上五味治下筛,并鸡中黄皮三两为散,饮服方寸匕。

rú rén xíng shí lǐ jiǔ gèng fú rì sān

如人行十里久更服,日三。

jì fāng yǒu wǔ wèi zǐ sān liǎng kōng fù fú

(《冀方》有五味子三两,空腹服)。

yòu fāng lù róng èr cùn guì xīn yī chǐ fù zǐ dà zhě sān méi zé xiè sān liǎng zhí zhú jiǔ zi gè yī shēng

又方鹿茸(二寸) 桂心(一尺) 附子(大者三枚) 泽泻(三两) 踯躅韭子(各一升)

shàng liù wèi zhì xià shāi yǐ jiāng shuǐ fú wǔ fēn bǐ rì sān jiā zhì yī qián bǐ

上六味治下筛,以浆水服五分匕,日三,加至一钱匕。

huáng tāng

黄汤

zhì xiāo zhōng xū láo shǎo qì xiǎo biàn shù fāng

治消中虚劳少气,小便数方。

huáng guì xīn sháo yào dāng guī gān cǎo shēng jiāng gè èr liǎng huáng qín gàn dì huáng mài dōng gè yī liǎng dà zǎo

黄桂心芍药当归甘草生姜(各二两) 黄芩干地黄麦冬(各一两) 大枣?

shàng shí wèi jǔ yǐ shuǐ yī dòu zhǔ qǔ sān shēng fēn sān fú rì sān

上十味咀,以水一斗,煮取三升,分三服,日三。

jí cì wán

棘刺丸

zhì nán zǐ bǎi bìng xiǎo biàn guò duō shī jīng fāng

治男子百病,小便过多失精方。

jí cì shí lóng ruì bā jǐ tiān gè èr liǎng nóng pǔ mài mén dōng tù sī zǐ pì wài tái zuò cǎo xié bǎi zǐ rén wēi ruí xiǎo cǎo gàn dì huáng xì xīn dù zhòng niú xī cōng róng shí hú guì xīn fáng kuí gè yī liǎng wū tóu bàn liǎng

棘刺石龙芮巴戟天(各二两) 浓朴麦门冬菟丝子萆 (《外台》作草鞋) 柏子仁葳蕤小草干地黄细辛杜仲牛膝苁蓉石斛桂心防葵(各一两) 乌头(半两)

shàng shí jiǔ wèi wèi mò mì hé gèng dǎo wǔ liù qiān chǔ wán rú wú zǐ dà yǐn xià shí wán rì sān

上十九味为末,蜜和更捣五六千杵,丸如梧子大,饮下十丸,日三。

jiā zhì sān shí wán yǐ zhī wèi dù

加至三十丸以知为度。

zhì niào shù ér duō zhě fāng

治尿数而多者方∶

yòng yáng fèi yī jù zuò gēng nà shǎo yáng ròu hé yán chǐ rú shí fǎ rèn xìng shí bù guò sān jù

用羊肺一具作羹,纳少羊肉和盐、豉,如食法,任性食,不过三具。

zhì xiāo kě yīn mài jué wèi fǎn ér tǔ shí zhě fāng

治消渴,阴脉绝,胃反而吐食者方∶

fú líng bā liǎng zé xiè sì liǎng bái zhú guì xīn shēng jiāng gè sān liǎng gān cǎo yī liǎng

茯苓(八两) 泽泻(四两) 白术桂心生姜(各三两) 甘草(一两)

shàng liù wèi jǔ yǐ shuǐ yī dòu zhǔ xiǎo mài sān shēng qǔ zhī sān shēng qù zǐ xià yào zhǔ qǔ èr shēng bàn měi fú bā hé rì èr

上六味咀,以水一斗,煮小麦三升,取汁三升,去滓下药,煮取二升半,每服八合,日二。

yòu fāng qǔ wū shàng wǎ sān shí nián zhě suì rú què nǎo sān shēng dōng liú shuǐ èr shí zhǔ qǔ èr dòu nà yào rú xià fāng

又方取屋上瓦三十年者,碎如雀脑三升,东流水二石,煮取二斗纳药如下方。

bái zhú gàn dì huáng shēng jiāng rén shēn jú pí gān cǎo huáng yuǎn zhì guì xīn dāng guī sháo yào gè èr liǎng dà zǎo sān shí méi

白术干地黄生姜人参橘皮甘草黄远志桂心当归芍药(各二两)大枣(三十枚)

shàng shí èr wèi jǔ nà wǎ zhī zhōng zhǔ qǔ sān shēng fēn sì fú

上十二味咀,纳瓦汁中,煮取三升,分四服。

huò dān yǐn wǎ zhī yì jiā

或单饮瓦汁亦佳。

zhì rè bìng hòu xū rè kě sì zhī fán téng fāng

治热病后虚热、渴、四肢烦疼方∶

gé gēn yī jīn rén shēn gān cǎo gè yī liǎng zhú yè yī bǎ

葛根(一斤) 人参甘草(各一两) 竹叶(一把)

shàng sì wèi jǔ yǐ shuǐ yī dòu wǔ shēng zhǔ qǔ wǔ shēng kě jí yǐn zhī rì sān yè èr

上四味咀,以水一斗五升,煮取五升,渴即饮之,日三夜二。

gǔ tián jiān

骨填煎

zhì xū láo kě wú bù xiào fāng

治虚劳渴无不效方。

fú líng tù sī zǐ dāng guī shān zhū yú niú xī wǔ wèi zǐ fù zǐ bā jǐ tiān shí gāo mài dōng gè sān liǎng

茯苓菟丝子当归山茱萸牛膝五味子附子巴戟天石膏麦冬(各三两)

shí wěi rén shēn cōng róng wài tái zuò yuǎn zhì guì xīn gè sì liǎng dà dòu juǎn yī shēng tiān dōng wǔ liǎng

石苇人参苁蓉(《外台》作远志) 桂心(各四两) 大豆卷(一升) 天冬(五两)

shàng shí liù wèi wèi mò cì qǔ shēng dì huáng guā lóu gēn gè shí jīn dǎo jiǎo qǔ zhī yú wēi huǒ shàng jiān jiǎn bàn biàn zuò shù fēn nà yào bìng xià bái mì sān jīn niú suǐ yī jīn wēi huǒ jiān lìng rú mí shí rú jī zǐ huáng dà rì sān

上十六味为末,次取生地黄、栝蒌根各十斤捣,绞取汁于微火上煎减半,便作数分,纳药,并下白蜜三斤,牛髓一斤,微火煎令如糜食,如鸡子黄大,日三。

yì kě yǐn fú zhī

亦可饮服之。

fú shén zhǔ sàn

茯神煮散

zhì xū rè sì zhī léi fá kě rè bù zhǐ xiāo kě bǔ xū fāng

治虚热,四肢羸乏,渴热不止,消渴补虚方。

fú shén cōng róng wēi ruí gè sì liǎng shēng shí hú huáng lián gè bā liǎng guā lóu gēn dān shēn gè wǔ liǎng gān cǎo wǔ wèi zǐ zhī mǔ dāng guī rén shēn gè sān liǎng mài sān shēng wài tái zuò xiǎo mài

茯神苁蓉葳蕤(各四两) 生石斛黄连(各八两) 栝蒌根丹参(各五两) 甘草五味子知母当归人参(各三两) 麦 (三升,《外台》作小麦)

shàng shí sān wèi wèi mò yǐ juàn dài shèng sān fāng cùn bǐ shuǐ sān shēng zhǔ qǔ yī shēng rì èr fú yī zuò yī fú

上十三味为末,以绢袋盛三方寸匕,水三升,煮取一升,日二服,一作一服。

gǒu qǐ tāng

枸杞汤

zhì xū láo kǒu zhōng kǔ kě gǔ jié fán rè huò hán zhě fāng

治虚劳,口中苦渴,骨节烦热或寒者方。

gǒu qǐ gēn bái pí qiè wǔ shēng mài mén dōng sān shēng xiǎo mài èr shēng

枸杞根白皮(切,五升) 麦门冬(三升) 小麦(二升)

shàng sān wèi yǐ shuǐ èr dòu zhǔ mài shú yào chéng qù zǐ měi fú yī shēng rì zài

上三味以水二斗,煮麦熟,药成去滓,每服一升,日再。

ba jùn tài shǒu zòu sān huáng wán

巴郡太守奏三黄丸

zhì nán zǐ wǔ láo qī shāng xiāo kě bù shēng jī ròu fù rén dài xià shǒu zú hán rè zhě fāng

治男子五劳七伤,消渴,不生肌肉,妇人带下,手足寒热者方。

chūn sān yuè huáng qín sì liǎng dài huáng sān liǎng huáng lián sì liǎng

春三月黄芩(四两) 大黄(三两) 黄连(四两)

xià sān yuè huáng qín liù liǎng dài huáng yī liǎng huáng lián qī liǎng

夏三月黄芩(六两) 大黄(一两) 黄连(七两)

qiū sān yuè huáng qín liù liǎng dài huáng èr liǎng huáng lián sān liǎng

秋三月黄芩(六两) 大黄(二两) 黄连(三两)

dōng sān yuè huáng qín sān liǎng dài huáng wǔ liǎng huáng lián èr liǎng

冬三月黄芩(三两) 大黄(五两) 黄连(二两)

shàng sān wèi suí shí jiā jiǎn hé dǎo yǐ mì wèi wán rú dà dòu yǐn fú wǔ wán rì sān

上三味随时加减和捣,以蜜为丸如大豆,饮服五丸,日三。

bù zhī shāo jiā zhì qī wán qǔ xià ér yǐ yī yuè bìng yù

不知稍加至七丸,取下而已,一月病愈。

jiǔ fú zǒu zhú bēn mǎ cháng shì yǒu yàn

久服走逐奔马,常试有验。

yī běn yún xià sān yuè bù fú

(一本云∶夏三月不服)。

zhì rè kě tóu tòng zhuàng rè jí fù rén xuè qì shàng chōng mèn bù kān zhě fāng

治热渴头痛壮热,及妇人血气上冲,闷不堪者方∶

máo gēn èr shēng qiè sān dǎo qǔ zhī lìng jǐn kě jí yǐn zhī

茅根二升(切),三捣取汁令尽,渴即饮之。

zhì lǐng nán shān zhàng fēng rè dú wǎ sī rù shèn zhōng biàn hán rè jiǎo ruò xū mǎn ér kě fāng

治岭南山瘴风热毒瓦斯,入肾中变寒热,脚弱虚满而渴方∶

huáng lián bù xiàn duō shǎo shēng guā lóu gēn dǎo zhī shēng dì huáng zhī yáng rǔ zhī

黄连(不限多少) 生栝蒌根(捣汁) 生地黄(汁) 羊乳(汁)

shàng sì wèi yǐ sān zhī hé huáng lián mò wèi wán kōng fù yǐn fú sān shí wán rú wú zǐ dà jiàn jiā zhì sì shí wán rì sān

上四味,以三汁和黄连末为丸,空腹饮服三十丸,如梧子大,渐加至四十丸,日三。

zhòng bìng wǔ rì chài

重病五日瘥。

qīng zhě sān rì chài

轻者三日瘥。

wú yáng rǔ niú rǔ rén rǔ yì de

无羊乳,牛乳、人乳亦得。

ruò yào kǔ nàn fú jí zhǔ xiǎo mài zhōu yǐn fú zhī zhǔ xū rè

若药苦难服,即煮小麦粥饮服之,主虚热。

zhāng wén zhòng yún míng huáng lián wán yī míng yáng rǔ wán

(张文仲云∶名黄连丸,一名羊乳丸)。

ē jiāo tāng

阿胶汤

zhì xū rè xiǎo biàn lì ér duō fú shí sàn rén xū rè dāng fēng qǔ lěng huàn xiāng gǎng jiǎo xǐ fā dòng jiān kě xiāo shèn

治虚热,小便利而多服石散,人虚热,当风取冷患香港脚,喜发动兼渴消肾,

ē jiāo èr tǐng má zi yī shēng fù zǐ yī méi gān jiāng èr liǎng yuǎn zhì sì liǎng

阿胶(二挺) 麻子(一升) 附子(一枚) 干姜(二两) 远志(四两)

shàng wǔ wèi wèi mò yǐ shuǐ qī shēng zhǔ qǔ èr shēng bàn qù zǐ nà jiāo lìng yáng fēn sān fú

上五味为末,以水七升,煮取二升半,去滓,纳胶令烊,分三服。

shuō yún xiǎo biàn lì duō bái rì yè shù shí háng zhì yī shí pín fú wǔ rì liáng

说云∶小便利多白,日夜数十行至一石,频服五日良。

jiǔ fǎ

灸法

lùn yuē fán xiāo kě bìng jīng bǎi rì yǐ shàng bù dé jiǔ cì jiǔ cì zé yú chuāng shàng lòu nóng shuǐ bù xiē suì zhì yōng jū léi shòu ér sǐ

论曰∶凡消渴病经百日以上,不得灸刺,灸刺则于疮上漏脓水不歇,遂至痈疽羸瘦而死。

yì jì yǒu suǒ wù shāng dàn zuò zhēn xǔ dà chuāng suǒ yǐn zhī shuǐ jiē yú chuāng zhōng biàn chéng nóng shuǐ ér chū

亦忌有所误伤,但作针许大疮,所饮之水,皆于疮中变成脓水而出。

ruò shuǐ chū bù zhǐ bì sǐ shèn zhī shèn zhī

若水出不止必死,慎之慎之。

chū de huàn zhě kě rú fāng jiǔ cì zhī

初得患者,可如方灸刺之。

zhì xiāo kě yān hóu gàn jiǔ wèi wǎn xià shū sān xué gè bǎi zhuàng xué zài bèi dì bā chuí xià héng sān cùn

治消渴咽喉干,灸胃脘下输三穴各百壮,穴在背第八椎下横三寸。

yī yún jiǔ xiōng táng wǔ shí zhuàng

(一云灸胸堂五十壮。

yòu jiǔ zú tài yáng wǔ shí zhuàng

又灸足太阳五十壮。

zhì xiāo kě kǒu gàn bù kě rěn zhě jiǔ xiǎo cháng shù bǎi zhuàng héng sān jiān cùn jiǔ zhī

治消渴,口干不可忍者,灸小肠俞百壮,横三间寸灸之。

xiāo kě kǒu gàn fán mèn jiǔ zú jué yīn bǎi zhuàng

消渴口干烦闷,灸足厥阴百壮。

yòu jiǔ yáng chí wǔ shí zhuàng

又灸阳池五十壮。

xiāo kě ké nì jiǔ shǒu jué yīn suí nián zhuàng

消渴咳逆,灸手厥阴,随年壮。

xiāo kě xiǎo biàn shù jiǔ liǎng shǒu xiǎo zhǐ tou jí liǎng zú xiǎo zhǐ tóu bìng jiǔ xiàng chuí

消渴小便数,灸两手小指头及两足小趾头,并灸项椎。

yòu jiǔ dāng jǐ liáng zhōng yāng jiě jiān yī chù yǔ yāo mù shàng liǎng chù fán sān chù

又灸当脊梁中央解间一处,与腰目上两处,凡三处。

yòu jiǔ bèi shàng pí shù xià sì cùn dāng xié jǐ liáng liǎng chù

又灸背上脾俞下四寸,当挟脊梁两处。

fán zhū jiǔ jiē dāng suí nián zhuàng

凡诸灸,皆当随年壮。

yòu jiǔ shèn shù èr chù

又灸肾俞二处。

yòu jiǔ yāo mù zài shèn shù xià sān cùn yì xié jǐ gǔ liǎng páng gè yī cùn bàn

又灸腰目,在肾俞下三寸,亦挟脊骨两旁各一寸半。

zuǒ yòu yǐ zhǐ àn qǔ guān yuán yī chù

左右以指按取关元一处。

yòu liǎng páng gè èr cùn èr chù

又两旁各二寸二处。

yòu yīn shì èr chù zài xī shàng dāng fú tù shàng xíng sān cùn lín xī qǔ zhī huò sān èr liè jiǔ xiāng qù yī cùn míng yuē shèn xì zhě huáng dì jīng yún fú tù xià yī cùn

又阴市二处,在膝上,当伏兔上行三寸,临膝取之,或三二列灸,相去一寸,名曰肾系者,(黄帝经云∶伏兔下一寸)。

qǔ quán yīn gǔ yīn líng quán fù liū cǐ zhū xué duàn xiǎo biàn zuì jiā bù sǔn yáng qì

曲泉、阴谷、阴陵泉复溜,此诸穴断小便最佳,不损阳气。

yòu yún zhǐ yí nì yě

又云∶止遗溺也。

tài xī zhōng fēng rán gǔ tài bái dà dū fū yáng háng jiān dà dūn yǐn bái yǒng quán fán cǐ zhū xué gè yī bǎi zhuàng fù bèi liǎng jiǎo fán sì shí qī chù

太溪、中封、然谷、太白、大都、趺阳、行间、大敦、隐白、涌泉,凡此诸穴各一百壮,腹背两脚凡四十七处。

qí shèn shù yāo mù guān yuán shuǐ dào cǐ kě jiǔ sān shí zhuàng wǔ rì yī bào gè dé yī bǎi wǔ shí zhuàng jiā

其肾俞、腰目、关元、水道,此可灸三十壮,五日一报,各得一百五十壮,佳。

yǒng quán yī chù kě jiǔ shí zhuàng dà dūn yǐn bái háng jiān sān chù kě jiǔ sān zhuàng yú xī qī zhuàng jiē wǔ rì yī bào mǎn sān jiǔ kě zhǐ yě ruò fā jiǔ zhū yīn ér bù yù yi jiǔ zhū yáng zhū yáng zài jiǎo biǎo

涌泉一处,可灸十壮,大敦、隐白、行间三处,可灸三壮,余悉七壮,皆五日一报,满三灸可止也,若发,灸诸阴而不愈,宜灸诸阳,诸阳在脚表。

bìng jiǔ fèi yú mù àn liú zhù kǒng xué zhuàng shù rú jiǔ yīn jiā fǎ

并灸肺俞募,按流注孔穴,壮数如灸阴家法。

xiǎo biàn shù ér shǎo qiě nán yòng lì zhé shī jīng zhě lìng qí rén shū liǎng shǒu hé zhǎng bìng liǎng dà mìng lìng qí jí bī zhī lìng liǎng zhǎo jiǎ xiāng jìn yǐ yī zhù jiǔ liǎng zhǎo jiǎ běn ròu jì

小便数而少且难,用力辄失精者,令其人舒两手合掌,并两大命令齐急逼之,令两爪甲相近,以一炷灸两爪甲本肉际。

ròu jì fāng hòu zì rán yǒu jiǎo lìng zhù dāng jiǎo zhōng xiǎo qīn rù zhǎo shàng cǐ liǎng zhǐ gòng xiǎng yī zhù yě

肉际方后自然有角令炷当角中,小侵入爪上,此两指共享一炷也。

yì jiǔ jiǎo dà zhǐ yǔ shǒu tóng fǎ gè sān zhù ér yǐ

亦灸脚大趾,与手同法,各三炷而已。

jīng sān rì yòu jiǔ zhī

经三日又灸之。

✦ You read 消渴淋闭方·消渴第一

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.