千金方 · 孙思邈 · Chapter 217 of 228

针灸上·灸例第六

PinyinModern Translation
Size

fán kǒng xué zài shēn jiē shì zàng fǔ róng wèi xuè mài liú tōng biǎo lǐ wǎng lái gè yǒu suǒ zhǔ lín shí jiù nàn bì zài shěn xiáng

凡孔穴在身,皆是脏腑、荣卫、血脉流通,表里往来各有所主,临时救难,必在审详。

rén yǒu lǎo shào shēn yǒu cháng duǎn fū yǒu féi shòu jiē xū jīng sī shāng liáng zhǔn ér zhé zhī wú de yī gài zhì yǒu chà shī

人有老少,身有长短,肤有肥瘦,皆须精思商量,准而折之,无得一概,致有差失。

qí chǐ cùn zhī fǎ gēn jù gǔ zhě bā cùn wèi chǐ réng qǔ bìng zhě nán zuǒ nǚ yòu shǒu zhōng zhǐ shàng dì yī jié wèi yī cùn

其尺寸之法,根据古者八寸为尺,仍取病者男左女右手中指上第一节为一寸。

yì yǒu cháng duǎn bù dìng zhě jí qǔ shǒu dà mǔ zhǐ dì yī jié héng dù wèi yī cùn yǐ yì xiāo xī qiǎo zhuō zài rén

亦有长短不定者,即取手大拇指第一节横度为一寸,以意消息,巧拙在人。

qí yán yī fū zhě yǐ sì zhǐ wèi yī fū yòu yǐ jī ròu wén lǐ jié jiě fèng huì wǎn xiàn zhī zhōng jí yǐ shǒu àn zhī bìng zhě kuài rán rú cǐ zǐ xì ān xiáng yòng xīn zhě nǎi néng de zhī ěr

其言一夫者,以四指为一夫,又以肌肉纹理节解缝会宛陷之中,及以手按之,病者快然、如此仔细安详用心者,乃能得之耳。

fán jīng yún héng sān jiān cùn zhě zé shì sān jiǔ liǎng jiān

凡《经》云∶横三间寸者,则是三灸两间。

yī cùn yǒu sān jiǔ jiǔ yǒu sān fēn sān zhuàng zhī chù jí wéi yī cùn

一寸有三灸,灸有三分,三壮之处即为一寸。

huáng dì yuē jiǔ bù sān fēn shì wèi tú yuān zhù wu dà yě xiǎo ruò zhù nǎi xiǎo zuò zhī yǐ yì shāng liáng

黄帝曰∶灸不三分,是谓徒冤,炷务大也,小弱炷乃小作之,以意商量。

fán diǎn jiǔ fǎ jiē xū píng zhí sì tǐ wú shǐ qīng cè

凡点灸法,皆须平直,四体无使倾侧。

jiǔ shí kǒng xué bù zhèng wú yì yú shì tú pò hǎo ròu ěr

灸时孔穴不正,无益于事,徒破好肉耳。

ruò zuò diǎn zé zuò jiǔ zhī wò diǎn zé wò jiǔ zhī lì diǎn zé lì jiǔ zhī fǎn cǐ yì bù dé qí xué yǐ

若坐点则坐灸之,卧点则卧灸之,立点则立灸之,反此亦不得其穴矣。

fán yán zhuàng shù zhě ruò dīng zhuàng yù bìng

凡言壮数者,若丁壮遇病。

bìng gēn shēn dǔ zhě kě bèi yú fāng shù

病根深笃者,可倍于方数。

qí rén lǎo xiǎo léi ruò zhě kě fù jiǎn bàn

其人老小羸弱者,可复减半。

gēn jù biǎn què jiǔ fǎ yǒu zhì wǔ bǎi zhuàng qiān zhuàng jiē lín shí xiāo xī zhī

根据扁鹊灸法,有至五百壮、千壮,皆临时消息之。

míng táng běn jīng yún

《明堂本经》云∶

zhēn rù liù fēn jiǔ sān zhuàng gèng wú yú lùn

针入六分灸三壮,更无余论。

cáo shì jiǔ fǎ yǒu bǎi zhuàng zhě yǒu wǔ shí zhuàng zhě duǎn jù zhū fāng yì jiē yǒu cǐ

曹氏灸法,有百壮者,有五十壮者,《短剧》诸方亦皆有此。

réng xū zhǔn bìng qīng zhòng yǐ xíng zhī bù kě jiāo zhù shǒu zhū

仍须准病轻重以行之,不可胶柱守株。

fán chū shēng xiǎo ér qī rì yǐ shàng zhōu nián yǐ huán bù guò qī zhuàng zhù rú què shǐ dà

凡初生小儿七日以上,周年以还不过七壮,炷如雀屎大。

fán jiǔ xiān yáng hòu yīn yán cóng tóu xiàng zuǒ ér jiàn xià cì hòu cóng tóu xiàng yòu ér jiàn xià xiān shàng hòu xià jiē yǐ rì zhèng wǔ yǐ hòu nǎi kě xià huǒ jiǔ zhī

凡灸先阳后阴,言∶从头向左而渐下,次后从头向右而渐下,先上后下,皆以日正午以后,乃可下火灸之。

shí wèi yīn qì wèi zhì jiǔ wú bù zhe

时谓阴气未至,灸无不着。

wǔ qián píng dàn gǔ qì xū lìng rén diān xuàn bù kě zhēn jiǔ yě shèn zhī

午前平旦谷气虚,令人癫眩,不可针灸也,慎之。

qí dà fǎ rú cǐ zú jí zhě bù kě yòng cǐ lì

其大法如此,卒急者不可用此例。

jiǔ zhī shēng shú fǎ yāo yǐ shàng wéi shàng bù yāo yǐ xià wéi xià bù wài wèi yáng bù róng nèi wèi yīn bù wèi gù zàng fǔ zhōu liú míng yuē jīng luò

灸之生熟法,腰以上为上部,腰以下为下部,外为阳部荣,内为阴部卫,故脏腑周流,名曰∶经络。

shì gù zhàng fū sì shí yǐ shàng qì zài yāo lǎo yù sì shí yǐ shàng qì zài rǔ shì yǐ zhàng fū xiān shuāi yú xià fù rén xiān shuāi yú shàng

是故丈夫四十以上,气在腰,老妪四十以上,气在乳,是以丈夫先衰于下,妇人先衰于上。

jiǔ zhī shēng shú yì yi zǔn ér jié zhī fǎ dāng suí bìng qiān biàn dà fǎ wài qì wu shēng nèi qì wu shú qí yú suí yí ěr

灸之生熟,亦宜撙而节之,法当随病迁变,大法外气务生,内气务熟,其余随宜耳。

tóu zhě shēn zhī yuán shǒu rén shén zhī suǒ fǎ qì kǒu jīng míng sān bǎi liù shí wǔ luò jiē shàng guī yú tóu

头者,身之元首,人神之所法,气口精明,三百六十五络,皆上归于头。

tóu zhě zhū yáng zhī huì yě

头者,诸阳之会也。

gù tóu bìng bì yi shěn zhī jiǔ qí xué bù dé luàn jiǔ guò duō shāng shén huò shǐ yáng jīng xuán shú lìng yīn pò zài zú

故头病必宜审之,灸其穴不得乱,灸过多伤神,或使阳精玄熟,令阴魄再卒。

shì yǐ jiǔ tóu zhèng de mǎn bǎi

是以灸头正得满百。

jǐ bèi zhě shì tǐ zhī héng liáng wǔ zàng zhī suǒ xì zhe tài yáng zhī huì hé

脊背者,是体之横梁,五脏之所系着,太阳之会合。

yīn yáng dòng fā lěng rè chéng jí jiǔ tài guò shú dà hài rén yě

阴阳动发冷热成疾,灸太过熟大害人也。

bì jiǎo shǒu zú zhě

臂脚手足者,

rén zhī zhī gàn

人之枝干,

qí shén xì yú wǔ zàng liù fǔ

其神系于五脏六腑,

suí xuè mài chū

随血脉出,

néng yuǎn jìn cǎi wù

能远近采物,

lín shēn lǚ bó

临深履薄,

yǎng yú zhū jīng

养于诸经,

qí de xiá qiǎn

其地狭浅,

gù jiǔ yi shǎo

故灸宜少,

jiǔ guò duō jí nèi shén bù dé rù

灸过多即内神不得入,

jīng shén bì sè

精神闭塞,

pǐ zhì bù rén

痞滞不仁,

jí bì bù jǔ

即臂不举,

gù sì zhī zhī jiǔ

故四肢之灸,

bù yí tài shú yě

不宜太熟也。

rán fù zàng zhī nèi wéi xìng tān yú wǔ wèi wú yàn chéng jí fēng hán jié gù shuǐ gǔ bù xiāo yí dāng shú zhī

然腹脏之内为性,贪于五味无厌成疾,风寒结痼,水谷不消,宜当熟之。

rán dà zhù jí zhōng shèn shù páng guāng bā kě zhì èr bǎi zhuàng

然大杼、脊中、肾俞、膀胱八,可至二百壮。

xīn zhǔ shǒu zú tài yīn kě zhì liù qī shí zhuàng sān lǐ tài xī tài chòng yīn yáng èr líng quán shàng xià èr lián kě zhì bǎi zhuàng

心主手足太阴,可至六七十壮,三里、太溪、太冲、阴阳二陵泉、上下二廉,可至百壮。

fù shàng xià wǎn zhōng wǎn tài cāng guān yuán kě zhì bǎi zhuàng

腹上下脘、中脘、太仓、关元,可至百壮。

ruò bìng zhòng zhě jiē dāng sān bào zhī nǎi yù bìng ěr

若病重者,皆当三报之,乃愈病耳。

ruò zhì zhū chén jié hán lěng bìng mò ruò jiǔ zhī yi shú

若治诸沉结寒冷病,莫若灸之宜熟。

ruò zhì zhū yīn yáng fēng zhě shēn rè mài dà zhě yǐ fēng zhēn cì zhī jiàn rì yī fù zhī

若治诸阴阳风者,身热脉大者,以锋针刺之,间日一服之。

ruò zhì zhū xié fēng guǐ zhù tòng chù shǎo qì yǐ háo zhēn qù zhī suí bìng qīng zhòng yòng zhī biǎo zhēn nèi yào suí shí yòng zhī xiāo xī jiāng zhī yǔ tiān tóng xīn bǎi nián yǒng ān zhōng wú héng bìng cǐ yào lüè shuō fēi xián wù chuán mì zhī

若治诸邪风鬼疰,痛处少气,以毫针去之,随病轻重用之,表针内药,随时用之,消息将之,与天同心,百年永安,终无横病,此要略说,非贤勿传秘之。

fán wēi shù zhī mài shèn wù kě jiǔ shāng xuè mài jiāo jīn gǔ

凡微数之脉,慎勿可灸,伤血脉焦筋骨。

fán hàn yǐ hòu wù jiǔ cǐ wèi dà nì mài fú rè shén wù jiǔ

凡汗以后,勿灸,此为大逆,脉浮热甚,勿灸。

tóu miàn mù yàn jiǔ zhī zuì yù shēng shǎo

头、面、目、咽,灸之最欲生少。

shǒu bì sì zhī jiǔ zhī yù xū xiǎo shú yì bù yí duō

手臂四肢,灸之欲须小熟,亦不宜多。

xiōng bèi fù jiǔ zhī yóu yi dà shú

胸、背、腹,灸之尤宜大熟。

qí yāo jí yù xū shǎo shēng dà tǐ jiē xū yǐ yì shāng liáng lín shí qiān gǎi yīng jī qiān biàn wàn huà nán yǐ yī zhǔn ěr qí wēn bìng suí suǒ zhe ér jiǔ zhī kě bǎi zhuàng yú shǎo zhì jiǔ shí zhuàng

其腰、脊欲须少生,大体皆须以意商量,临时迁改,应机千变万化,难以一准耳,其温病随所着而灸之,可百壮余,少至九十壮。

dà zhù wèi wǎn kě wǔ shí zhuàng

大杼、胃脘可五十壮。

shǒu xīn zhǔ shǒu zú tài yáng kě wǔ shí zhuàng

手心主、手足太阳可五十壮。

sān lǐ qǔ chí tài chòng kě bǎi zhuàng jiē sān bào zhī nǎi kě yù ěr

三里、曲池、太冲可百壮,皆三报之,乃可愈耳。

fēng láo chén zhòng jiǔ bù jǐn bìng jí dú wǎ sī wèi bìng zhě bù guò wǔ shí zhuàng yì yi sān bào zhī

风劳沉重,九部尽病,及毒瓦斯为病者,不过五十壮,亦宜三报之。

ruò gōng zàng fǔ chéng xīn fù tòng zhě yì yi bǎi zhuàng

若攻脏腑成心腹痛者,亦宜百壮。

ruò zú bào bìng guǐ mèi suǒ zhe zhě jiǔ tóu miàn sì zhī yi duō fù bèi yi shǎo

若卒暴病鬼魅所着者、灸头面、四肢、宜多,腹、背宜少。

qí duō bù guò wǔ shí qí shǎo bù jiǎn sān wǔ qī jiǔ zhuàng

其多不过五十,其少不减三、五、七、九壮。

fán yīn yáng rú fēng kǒu pì zhě bù guò sān shí zhuàng sān rì yī bào bào rú qián

凡阴阳濡风口僻者,不过三十壮,三日一报,报如前。

wēi zhě sān bào zhòng zhě jiǔ bào cǐ fēng qì rú wēi xì rù gù yi huǎn huǒ wēn qì tuī pái jiàn chōu yǐ chú ěr

微者三报,重者九报,此风气濡微细入,故宜缓火温气,推排渐抽以除耳。

ruò zú bào cuī pò zé liú xíng xì rù chéng gù jí bù kě yù yě gù yi huǎn huǒ

若卒暴催迫,则流行细入成痼疾,不可愈也,故宜缓火。

fán zhū xū jí shuǐ gǔ chén jié liú lí zhě dāng jiǔ fù bèi yi duō bù kě guò bǎi zhuàng

凡诸虚疾,水谷沉结流离者、当灸腹、背,宜多,不可过百壮。

dà fán rén yǒu zú bào de fēng huò zhōng shí qì fán bǎi suǒ kǔ jiē xū jí jiǔ liáo shèn wù rěn zhī tíng zhì yě

大凡人有卒暴得风,或中时气,凡百所苦,皆须急灸疗,慎勿忍之停滞也。

ruò wàng xiāng zhě kě dé wú tā bù ěr jiàn jiǔ hòu jiē nán yù shēn yi zhī cǐ yī tiáo

若旺相者,可得无他,不尔渐久后,皆难愈,深宜知此一条。

fán rù wú shǔ de yóu guān tǐ shàng cháng xū sān liǎng chù jiǔ zhī wù lìng chuāng zàn chài zé zhàng lì wēn nüè dú wǎ sī bù néng zhe rén yě gù wú shǔ duō xíng jiǔ fǎ

凡入吴蜀地游官,体上常须三两处灸之,勿令疮暂瘥,则瘴疠温疟毒瓦斯不能着人也故吴蜀多行灸法。

yǒu ā shì zhī fǎ yán rén yǒu bìng tòng jí lìng niē qí shàng ruò lǐ dāng qí chù bù wèn kǒng xué jí dé biàn kuài chéng tòng chù jí yún ā shì

有阿是之法,言人有病痛,即令捏其上,若里当其处,不问孔穴,即得便快成痛处,即云阿是。

jiǔ cì jiē yàn gù yuē ā shì xué yě

灸刺皆验,故曰∶阿是穴也。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →