千金方 · 孙思邈 · Chapter 42 of 228

上七窍病·鼻病第二

PinyinModern Translation
Size

lùn yī shǒu fāng wǔ shí wǔ shǒu jiǔ fǎ liù shǒu

(论一首,方五十五首,灸法六首)

zhì bí sāi nǎo lěng qīng tì chū fāng

治鼻塞,脑冷,清涕出方。

tōng cǎo xīn yí gè bàn liǎng xì xīn gān suì yī zuò gān cǎo guì xīn chuān xiōng fù zǐ gè yī liǎng

通草辛夷(各半两) 细辛甘遂(一作甘草) 桂心川芎附子(各一两)

shàng qī wèi mò zhī mì wán mián guǒ nà bí zhōng mì fēng sāi wù lìng qì xiè wán rú dà má zi shāo jiā wēi jué xiǎo tòng dǎo jiāng wèi wán jí yù yòng bái gǒu dǎn zhī hé zhī gèng jiā

上七味末之,蜜丸,绵裹纳鼻中,密封塞,勿令气泄,丸如大麻子,稍加微觉小痛,捣姜为丸即愈,用白狗胆汁和之,更佳。

zhì bí sāi cháng yǒu qīng tì chū fāng

治鼻塞,常有清涕出方。

xì xīn shǔ jiāo gān jiāng chuān xiōng wú zhū yú fù zǐ gè shí bā zhū guì xīn yī liǎng zào jiá xiè bàn liǎng

细辛蜀椒干姜川芎吴茱萸附子(各十八铢) 桂心(一两) 皂荚屑(半两)

zhū gāo yī shēng

猪膏(一升)

shàng jiǔ wèi jǔ yǐ mián guǒ kǔ jiǔ zì yī xiǔ qǔ zhū gāo jiān yǐ fù zǐ sè huáng wèi dù qù zǐ mián guǒ nà bí kǒng zhōng bìng mó bí shàng

上九味咀,以绵裹,苦酒渍一宿,取猪膏煎,以附子色黄为度,去滓,绵裹纳鼻孔中,并摩鼻上。

tì chū bù zhǐ jiǔ bí liǎng kǒng yǔ zhù qí qī zhuàng

涕出不止,灸鼻两孔与柱齐七壮。

zhì bí sāi zhì xiāng gāo fāng

治鼻塞窒香膏方。

bái zhǐ chuān xiōng tōng cǎo gè shí bā zhū dāng guī xì xīn mǎng cǎo duǎn jù bìng yì zuò xūn cǎo xīn yí gè sān shí zhū

白芷川芎通草(各十八铢) 当归细辛莽草(《短剧》并《翼》作薰草) 辛夷(各三十铢)

shàng qī wèi jǔ yǐ kǔ jiǔ zì yī xiǔ yǐ bù zhōng shuǐ zhū fáng yī shēng jiān sān shàng sān xià yǐ bái zhǐ sè huáng gāo chéng qù zǐ mián zhān rú zǎo hé dà nà bí zhōng rì sān duǎn jù jiā guì xīn shí bā zhū

上七味咀,以苦酒渍一宿,以不中水猪肪一升煎,三上三下,以白芷色黄膏成,去滓,绵沾如枣核大,纳鼻中,日三(《短剧》加桂心十八铢)。

zhì bí bù lì xiāng gāo fāng

治鼻不利香膏方。

dāng guī xūn cǎo gǔ jīn lù yàn yòng mù xiāng tōng cǎo xì xīn ruí rén gè shí bā zhū chuān xiōng bái zhǐ gè bàn liǎng yáng suǐ sì liǎng zhū zhī yì de

当归薰草(《古今录验》用木香) 通草细辛蕤仁(各十八铢) 川芎白芷(各半两) 羊髓(四两猪脂亦得)

shàng bā wèi jǔ yǐ wēi huǒ hé jiān sān shàng sān xià bái zhǐ sè huáng gāo chéng qù zǐ qǔ rú xiǎo dòu dà nà bí zhōng rì èr

上八味咀,以微火合煎,三上三下,白芷色黄膏成,去滓,取如小豆大,纳鼻中,日二。

xiān huàn rè hòu bí zhōng shēng chì làn chuāng zhě yǐ huáng qín zhī zǐ dài dāng guī xì xīn

先患热后鼻中生赤烂疮者,以黄芩、栀子代当归、细辛。

zhì bí zhì qì xī bù tōng fāng

治鼻窒,气息不通方。

xiǎo jì yī bǎ jǔ yǐ shuǐ sān shēng zhǔ qǔ yī shēng fēn èr fú yòu fāng guā dì mò shǎo xǔ chuī bí zhōng yì kě mián guǒ sāi bí zhōng

小蓟一把咀,以水三升,煮取一升,分二服又方瓜蒂末少许吹鼻中,亦可绵裹塞鼻中。

yòu fāng huái yè wǔ shēng cōng bái qiè yī shēng chǐ yī hé

又方槐叶(五升) 葱白(切一升) 豉(一合)

shàng sān wèi yǐ shuǐ wǔ shēng zhǔ qǔ sān shēng fēn wēn sān fú

上三味,以水五升,煮取三升,分温三服。

zhì bí sāi duō nián bù wén xiāng chòu qīng shuǐ chū bù zhǐ fāng

治鼻塞多年,不闻香臭,清水出不止方。

qǔ dāng dào chē niǎn guò jí lí yī bǎ dǎo yǐ shuǐ sān shēng jiān qǔ shú xiān yǎng wò shǐ rén mǎn kǒu hán qǔ yī hé zhī guàn bí zhōng shǐ rù bù guò zài dù dà tì bì chū yī liǎng gè xī ròu shì chì yǒng yī fāng yǒu huáng lián děng fēn tóng jiān

取当道车辗过蒺藜一把,捣,以水三升煎取熟,先仰卧,使人满口含取一合汁,灌鼻中,使入不过,再度大嚏,必出一两个息肉,似赤蛹,(一方有黄连等分同煎。

zhì bí fāng

治鼻方。

tōng cǎo xì xīn fù zǐ shàng sān wèi gè děng fēn mò zhī yǐ mì hé mián guǒ shǎo xǔ nà bí zhōng

通草细辛附子上三味各等分末之,以蜜和,绵裹少许,纳鼻中。

yòu fāng gān suì tōng cǎo xì xīn fù zǐ děng fēn shàng sì wèi mò zhī yǐ bái xióng quǎn dǎn hé wèi wán rú zǎo hé dà mián guǒ nà bí zhōng

又方甘遂通草细辛附子(等分上四味末之,以白雄犬胆和为丸,如枣核大,绵裹纳鼻中。

xīn rè tì chū sì wǔ shēng chài

辛热涕出,四五升瘥。

yì zhì xī ròu

亦治息肉。

yòu fāng zhì zào jiá mò zhī rú xiǎo dòu yǐ zhú guǎn chuī bí zhōng

又方炙皂荚末之如小豆,以竹管吹鼻中。

yòu fāng gān jiāng mò mì hé sāi bí zhōng chuī yì jiā

又方干姜末蜜和,塞鼻中,吹亦佳。

yòu fāng tiě suǒ mó shí qǔ mò yǐ zhū zhī hé mián guǒ nà zhī jīng rì ròu chū chài

又方铁锁磨石,取末,以猪脂和,绵裹纳之,经日,肉出瘥。

yòu fāng yǐ mǎ xīn shǐ zhī yǎng tóu hán mǎn kǒu guàn bí zhōng

又方以马新屎汁,仰头含满口,灌鼻中。

yòu fāng fú miàn lín chuáng qián yǐ xīn jí lěng shuǐ lín yù zhěn shàng hòu yǐ guā dì mò mián guǒ sāi zhī

又方伏面临床前,以新汲冷水淋玉枕上,后以瓜蒂末,绵裹塞之。

zhì bí yǒu xī ròu bù wén xiāng chòu fāng

治鼻有息肉,不闻香臭方。

guā dīng xì xīn shàng èr wèi gè děng fēn mò zhī yǐ mián guǒ rú dòu dà xǔ sāi bí zhōng xū yú jí tōng

瓜丁细辛上二味各等分末之,以绵裹如豆大许,塞鼻中,须臾即通。

tōng cǎo sàn fāng

通草散方

zhì bí zhōng xī ròu bù tōng lì

治鼻中息肉不通利。

tōng cǎo bàn liǎng fán shí yī liǎng zhēn zhū yī liǎng

通草(半两) 矾石(一两) 真珠(一两)

shàng sān wèi mò zhī niǎn mián rú zǎo hé qǔ yào rú xiǎo dòu zhe mián tóu nà bí zhōng rì sān yì zhī

上三味末之,捻绵如枣核,取药如小豆,着绵头,纳鼻中,日三易之。

yī fāng yǒu guì xīn xì xīn gè yī liǎng tóng qián dǎo mò hé shǐ zhī

一方有桂心、细辛各一两,同前捣末和,使之。

zhì qiú bí bí zhōng xī ròu bù dé xi fāng

治鼽鼻、鼻中息肉不得息方。

fán shí liù zhū lí lú liù zhū guā dì èr qī méi fù zǐ shí yī zhū

矾石(六铢) 藜芦(六铢) 瓜蒂(二七枚) 附子(十一铢)

shàng sì wèi gè dǎo shāi hé hé yǐ xiǎo zhú guǎn chuī yào rú xiǎo dòu xǔ yú bí kǒng zhōng yǐ mián xù sāi bí zhōng rì zài yǐ yù wèi dù gǔ jīn lù yàn tíng lì bàn liǎng

上四味各捣筛,合和,以小竹管吹药如小豆许于鼻孔中,以绵絮塞鼻中,日再,以愈为度(《古今录验》葶苈半两)。

zhì bí zhōng xī ròu fāng

治鼻中息肉方。

zhì pí mò mián guǒ sāi zhī sān rì

炙皮末,绵裹塞之三日。

yòu fāng xì shāi fǔ dǐ mò shuǐ fú zhī sān wǔ rì

又方细筛釜底墨,水服之三五日。

zhì bí zhōng xī ròu bù wén xiāng chòu fāng

治鼻中息肉不闻香臭方。

shāo fán shí mò yǐ miàn zhī hé mián guǒ zhe bí zhōng shù rì xī ròu suí yào xiāo luò

烧矾石末,以面脂和,绵裹着鼻中,数日息肉随药消落。

yòu fāng mò guā dīng rú xiǎo dòu xǔ chuī rù bí zhōng bì xiāo rú cǐ sān shù dù

又方末瓜丁如小豆许,吹入鼻中必消,如此三数度。

yòu fāng xì xīn fǔ dǐ mò shàng èr wèi mò zhī shuǐ hé fú fāng cùn bǐ

又方细辛釜底墨上二味末之,水和,服方寸匕。

yòu fāng mián guǒ guā dì mò sāi bí zhōng

又方绵裹瓜蒂末塞鼻中。

zhì bí zhōng xī ròu liáng qǐ yáng fèi sàn fāng

治鼻中息肉梁起,羊肺散方。

yáng fèi yī jù gàn zhī bái zhú sì liǎng cōng róng tōng cǎo gān jiāng chuān xiōng gè èr liǎng

羊肺(一具干之) 白术(四两) 苁蓉通草干姜川芎(各二两)

shàng liù wèi mò zhī shí hòu yǐ mǐ yǐn fú wǔ fēn bǐ jiā zhì fāng cùn bǐ

上六味末之,食后以米饮服五分匕,加至方寸匕。

yòu fāng tōng cǎo shí sān zhū zhēn zhū liù zhū fán shí xì xīn gè yī liǎng

又方通草(十三铢) 真珠(六铢) 矾石细辛(各一两)

shàng sì wèi mò zhī niǎn mián rú zǎo hé zhān sàn rú xiǎo dòu bìng mián nà bí zhōng rì zài sān

上四味末之,捻绵如枣核,沾散如小豆,并绵纳鼻中,日再三。

bí zhōng xī ròu jiǔ shàng xīng sān bǎi zhuàng xué zài zhí bí rù fà jì yī cùn

鼻中息肉,灸上星三百壮,穴在直鼻入发际一寸。

yòu jiǔ xié shàng xīng liǎng páng xiāng qù sān cùn gè yī bǎi zhuàng

又灸挟上星两旁相去三寸,各一百壮。

zhì bí zhōng shēng chuāng fāng

治鼻中生疮方。

shāo sì zào fàn mò yǐ fū bí zhōng

烧祀灶饭末,以敷鼻中。

yòu fāng shāo gù mǎ bàn mò fū bí zhōng

又方烧故马绊末,敷鼻中。

yòu fāng tōu xiào zǐ mào yǐ shì zhī

又方偷孝子帽以拭之。

yòu fāng wū niú ěr gòu fū zhī

又方乌牛耳垢敷之。

yòu fāng yǐ niú bí jīn fū zhī

又方以牛鼻津敷之。

yòu fāng dǎo xìng rén rǔ fū zhī yì shāo hé yā qǔ yóu fū zhī

又方捣杏仁乳敷之,亦烧核,压取油,敷之。

yòu fāng shāo niú gǒu gǔ huī yǐ là yuè zhū zhī hé fū zhī

又方烧牛、狗骨灰,以腊月猪脂和,敷之。

zhì gān chóng shí bí shēng chuāng fāng

治疳虫蚀鼻生疮方。

shāo tóng zhù tóu yǐ cù cuì zhī shù guò qǔ cù fū zhī yòu yǐ rén shǐ huī tu zhī chài

烧铜箸头,以醋淬之数过,取酢敷之,又以人屎灰涂之,瘥。

zhì bí tòng fāng

治鼻痛方。

cháng yǐ yóu tu bí nèi wài sū yì de

常以油涂鼻内外,酥亦得。

zhì zú shí wù cóng bí zhōng suō rù nǎo zhōng jiè jiè tòng bù chū fāng

治卒食物,从鼻中缩入脑中,介介痛不出方。

niú zhī ruò yáng zhī rú zhǐ tou dà nà bí zhōng yǐ bí xī qǔ zhī xū yú zhī xiāo zé wù zhú zhī jù chū yě

牛脂若羊脂如指头大,纳鼻中,以鼻吸取脂,须臾脂消,则物逐脂俱出也。

lùn yuē bí tóu wēi bái zhě wáng xuè shè lìng wēi chì fēi shí zhě sǐ bìng huàn sè bái zhě jiē wáng xuè yě

论曰∶鼻头微白者亡血,设令微赤非时者死,病患色白者皆亡血也。

fán shí xíng nǜ bù yí duàn zhī rú yī èr shēng yǐ shàng kǒng duō zhě kě duàn jí yǐ lóng gǔ mò chuī zhī

凡时行衄不宜断之,如一、二升以上,恐多者可断,即以龙骨末吹之。

jiǔ qiào chū xuè zhě jiē yòng chuī zhī

九窍出血者,皆用吹之。

zhì dà biàn chū xuè jí kǒu bí jiē chū xuè xuè shàng xiōng xīn qì jí cǐ shì láo rè suǒ zhì fāng

治大便出血,及口鼻皆出血,血上胸心,气急,此是劳热所致方。

shēng dì huáng bā liǎng pú huáng yī shēng dì gǔ pí wǔ liǎng huáng qín sháo yào shēng zhú rú gè sān liǎng

生地黄(八两) 蒲黄(一升) 地骨皮(五两) 黄芩芍药生竹茹(各三两)

shàng liù wèi jǔ

上六味咀。

yǐ shuǐ bā shēng zhǔ qǔ èr shēng qī hé fēn wēn sān fú

以水八升,煮取二升七合,分温三服。

fán tù xiě nǜ xuè ruò xuè jiē zàng qì xū gé qì shāng huò qǐ jīng jì zhì zhī fāng

凡吐血、衄血、溺血,皆脏气虚、膈气伤或起惊悸,治之方。

shēng zhú pí yī shēng sháo yào èr liǎng chuān xiōng dāng guī guì xīn gān cǎo gè yī liǎng huáng qín èr liǎng

生竹皮(一升) 芍药(二两) 川芎当归桂心甘草(各一两) 黄芩(二两)

shàng qī wèi jǔ

上七味咀。

yǐ shuǐ yī dòu zhǔ zhú pí jiǎn sān shēng xià yào jiān qǔ èr shēng fēn sān fú

以水一斗煮竹皮,减三升下药,煎取二升,分三服。

zhì nǜ xuè fāng

治衄血方。

fú lóng gān èr méi rú jī zǐ dà shēng dì huáng liù liǎng chuān xiōng yī liǎng guì xīn sān liǎng xì xīn liù zhū bái zhǐ

伏龙肝(二枚如鸡子大) 生地黄(六两) 川芎(一两) 桂心(三两) 细辛(六铢) 白芷?

shàng shí wèi jǔ

上十味咀。

yǐ shuǐ sān shēng jiǔ qī shēng zhǔ qǔ sān shēng fēn sān fú

以水三升,酒七升,煮取三升,分三服。

shēng dì huáng tāng

生地黄汤

zhǔ nǜ fāng

主衄方。

shēng dì huáng bā liǎng huáng qín yī liǎng ē jiāo èr liǎng bǎi yè yī bǎ gān cǎo èr liǎng shàng wǔ wèi jǔ

生地黄(八两) 黄芩(一两) 阿胶(二两) 柏叶(一把) 甘草(二两上五味咀。

yǐ shuǐ qī shēng zhǔ qǔ sān shēng qù zǐ nà jiāo jiān qǔ èr shēng bàn fēn sān fú

以水七升,煮取三升,去滓,纳胶煎取二升半,分三服。

yòu fāng shēng dì huáng sān jīn qiè ē jiāo èr liǎng pú huáng liù hé shàng sān wèi yǐ shuǐ wǔ shēng zhǔ qǔ sān shēng fēn sān fú

又方生地黄三斤(切) 阿胶二两蒲黄六合上三味以水五升,煮取三升,分三服。

zhì bí chū xuè bù zhǐ fāng

治鼻出血不止方。

gàn dì huáng zhī zǐ gān cǎo děng fēn

干地黄栀子甘草(等分)

shàng sān wèi zhì xià shāi

上三味治下筛。

jiǔ fú fāng cùn bǐ rì sān

酒服方寸匕,日三。

rú bí téng zhě jiā chǐ yī hé

如鼻疼者,加豉一合;

bí yǒu fēng rè zhě yǐ cōng tì hé fú rú wú zǐ wǔ wán

鼻有风热者,以葱涕和服如梧子五丸。

zhì bí nǜ fāng

治鼻衄方。

dì huáng zhī wǔ hé zhǔ qǔ sì hé kōng fù fú zhī jì jiǔ zhì ròu qiě fú jīng mǐ yǐn

地黄汁五合,煮取四合,空腹服之,忌酒炙肉,且服粳米饮。

yòu fāng yǐn xiǎo jì zhī

又方饮小蓟汁。

yòu fāng yǐ lěng shuǐ jìng shù kǒu hán shuǐ yǐ lú guǎn chuī èr kǒng zhōng jí zhǐ

又方以冷水净漱口,含水以芦管吹二孔中,即止。

yòu fāng qǔ luàn fā wǔ liǎng shāo zuò huī yǐ guǎn chuī bí zhōng zǎo hé dà

又方取乱发五两,烧作灰,以管吹鼻中枣核大。

bù zhǐ yì chuī zhī yǐ xuè duàn zhǐ

不止,益吹之,以血断止。

bìng shuǐ fú fāng cùn bǐ rì sān shèn zhě yè èr

并水服方寸匕,日三,甚者夜二。

yǐ kùn bù shí rén zhě fú yì jiā

已困不识人者,服亦佳。

yòu fāng qǔ rén shǐ jiān shāo huī shuǐ fú bìng chuī shǎo xǔ bí zhōng zhǐ

又方取人屎尖烧灰,水服并吹少许鼻中,止。

yòu fāng wǔ yuè wǔ rì qǔ rén shǐ shāo zuò huī lěng shuǐ fú wǔ fēn bǐ

又方五月五日取人屎,烧作灰,冷水服五分匕。

yòu fāng yǐ jiāo tiē bí tóu shàng zhì dǐng jí fà jì sān cùn zhǐ

又方以胶贴鼻头上,至顶及发际三寸,止。

yòu fāng xīn mǎ shǐ zhī guàn bí zhōng jí yǐn zhī

又方新马屎汁灌鼻中,及饮之。

yòu fāng yǐ shī bù fū xiōng shàng

又方以湿布敷胸上。

yòu fāng chún cù hé tǔ tú yīn náng shàng gàn yì zhī

又方淳醋和土涂阴囊上,干,易之。

yòu fāng jiǔ gēn cōng gēn qǔ zhī xuán tóu zhe yī zǎo dà nà bí zhōng shǎo shí gèng zhe liǎng sān dù chài cōng bái dǎo zhī yì de

又方韭根葱根取汁,悬头着一枣大纳鼻中,少时更着,两三度瘥,葱白捣汁亦得。

zhì bí chū xuè bù zhǐ fāng

治鼻出血不止方。

dǎo chǔ yè zhī yǐn sān shēng dà liáng

捣楮叶汁,饮三升,大良。

yòu fāng zhāng gōng lìng xián xiàng shàng bìng r yǎng wò zhěn xián fàng sì tǐ rú cháng wò fǎ nǜ shí yǎng yǎng biàn jiǔ zú dà zhǐ jié héng lǐ sān máo zhōng shí zhuàng jù zhě bǎi zhuàng nǜ bù zhǐ jiǔ zhī bìng zhì yīn luǎn zhǒng

又方张弓令弦向上,病儿仰卧枕,弦放,四体如常卧法,衄时痒痒,便灸足大趾节横理三毛中十壮,剧者百壮,衄不止,灸之,并治阴卵肿。

yòu jiǔ fēng fǔ yī xué sì zhuàng bù zhǐ yòu jiǔ

又灸风府一穴四壮,不止,又灸。

yòu jiǔ yǒng quán èr xué gè bǎi zhuàng

又灸涌泉二穴各百壮。

✦ You read 上七窍病·鼻病第二

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.