lùn èr shí wǔ shǒu
（论二十五首）
qí bó yuē zhòng fēng dà fǎ yǒu sì yī yuē piān kū èr yuē fēng fèi sān yuē fēng yì sì yuē fēng bì
岐伯曰∶中风大法有四，一曰偏枯，二曰风痱，三曰风懿，四曰风痹。
fū zhū jí cù bìng duō shì fēng chū de qīng wēi rén suǒ bù wù yi sù yǔ xù mìng tāng gēn jù xué jiǔ zhī
夫诸急猝病多是风，初得轻微，人所不悟，宜速与续命汤，根据穴灸之。
fu fēng zhě bǎi bìng zhī zhǎng qí bó suǒ yán sì zhě shuō qí zuì zhòng yě
夫风者百病之长，岐伯所言四者说，其最重也。
piān kū zhě bàn shēn bù suí jī ròu piān bù yòng ér tòng yán bù biàn zhì bù luàn bìng zài fēn còu zhī jiān
偏枯者，半身不遂，肌肉偏不用而痛，言不变智不乱，病在分腠之间。
wēn wò qǔ hàn yì qí bù zú sǔn qí yǒu yú nǎi kě fù yě
温卧取汗，益其不足，损其有余，乃可复也。
jiǎ yǐ jīng yún wēn wò qǔ hàn zé jù qǔ zhī
（《甲乙经》云∶温卧取汗则巨取之。
fēng fèi zhě shēn wú tòng sì zhī bù shōu zhì luàn bù shèn
风痱者，身无痛，四肢不收，智乱不甚。
yán wēi kě zhī zé kě zhì
言微可知，则可治。
shén zé bù néng yán bù kě zhì
甚则不能言，不可治。
fēng yì zhě yǎn wù bù zhī rén yàn zhōng sāi zhì zhì rán
风懿者，奄勿不知人，咽中塞窒窒然。
cháo yuán zuò ǎi ǎi rán yǒu shēng
（巢源作噫噫然有声。
shé qiáng bù néng yán bìng zài zàng fǔ xiān yuán zuò yǎn xià jí bí rén zhōng zuǒ yòu bái zhě kě zhì yī hēi yī chì tù mò zhě bù kě zhì
）舌强不能言，病在脏腑，先源作眼下及鼻人中左右白者可治，一黑一赤吐沫者不可治。
fēng bì shī bì zhōu bì jīn bì mài bì jī bì pí bì gǔ bì bāo bì gè yǒu zhèng hòu
风痹、湿痹、周痹、筋痹、脉痹、肌痹、皮痹、骨痹、胞痹，各有证候。
xíng rú fēng zhuàng de mài bié yě mài wēi sè qí zhèng shēn tǐ bù rén
形如风状，得脉别也，脉微涩，其证身体不仁。
fán fēng duō cóng bèi wǔ zàng shù rù zhū zàng shòu bìng
凡风多从背五脏俞入诸脏受病。
fèi bìng zuì jí fèi zhǔ qì xī yòu mào zhū zàng gù yě
肺病最急，肺主气息又冒诸脏故也。
fèi zhòng fēng zhě qí rén yǎn wò ér xiōng mǎn duǎn qì mào mèn hàn chū zhě fèi fēng zhī zhèng yě
肺中风者，其人偃卧而胸满短气冒闷汗出者，肺风之证也。
shì mù xià bí shàng liǎng biān xià xíng zhì kǒu sè bái zhě shàng kě zhì
视目下鼻上两边下行至口，色白者尚可治。
jí jiǔ fèi yú bǎi zhuàng fú xù mìng tāng xiǎo ér jiǎn zhī
急灸肺俞百壮，服续命汤，小儿减之。
ruò sè huáng zhě cǐ wèi fèi yǐ shāng huà wèi xuè yǐ bù kě fù zhì
若色黄者，此为肺已伤化为血矣，不可复治；
qí rén dāng wàng yán duó kōng zhǐ de huò zì niān yī xún fèng rú cǐ shù rì sǐ
其人当妄言、掇空指地，或自拈衣寻缝，如此数日死。
ruò wéi jí fēng yá suǒ zhōng biàn mí mò huǎng hū kuáng yán wàng yǔ huò shǎo qì bù néng fù yán
若为急风邪所中，便迷漠恍惚、狂言妄语，或少气、不能复言；
ruò bù qiú shī jí zhì sù xī ér sǐ
若不求师即治，宿昔而死。
jí jué biàn jiǔ fèi yú jí gé shù gān yú shù shí zhuàng jí fú xù mìng tāng kě jiù yě
即觉便灸肺俞及膈俞、肝俞数十壮，急服续命汤可救也。
ruò xián tuò chū bù shōu zhě jì jiǔ dāng bìng yǔ tāng yě
若涎唾出不收者，既灸当并与汤也。
zhū yáng shòu fēng yì huǎng hū wàng yǔ yǔ fèi bìng xiāng sì rán zhe huǎn kě jīng jiǔ ér sǐ
诸阳受风亦恍惚妄语，与肺病相似，然着缓可经久而死。
gān zhòng fēng zhě qí rén dàn jù zuò bù dé dī tóu rào liǎng mù lián é shàng sè wēi yǒu qīng zhě gān fēng zhī zhèng yě
肝中风者，其人但踞坐不得低头，绕两目连额上色微有青者，肝风之证也。
ruò chún sè qīng miàn huáng shàng kě zhì jí jiǔ gān yú bǎi zhuàng fú xù mìng tāng
若唇色青、面黄尚可治，急灸肝俞百壮，服续命汤。
ruò dà qīng hēi miàn yī huáng yī bái zhě cǐ wèi gān yǐ shāng bù kě fù zhì shù rì ér sǐ
若大青黑，面一黄一白者，此为肝已伤，不可复治，数日而死。
xīn zhōng fēng zhě qí rén dàn de yǎn wò bù dé qīng cè mèn luàn mào jué hàn chū zhě xīn fēng zhī zhèng yě
心中风者，其人但得偃卧，不得倾侧，闷乱冒绝汗出者，心风之证也。
ruò chún zhèng chì shàng kě zhì jí jiǔ xīn shù bǎi zhuàng fú xù mìng tāng
若唇正赤尚可治，急灸心俞百壮，服续命汤。
ruò chún huò qīng huò bái huò huáng huò hēi zhě cǐ wèi xīn yǐ huài wèi shuǐ miàn mù tíng tíng shí sǒng dòng zhě bù kě fù zhì wǔ liù rì sǐ
若唇或青或白、或黄或黑者，此为心已坏为水，面目亭亭时悚动者，不可复治，五六日死。
yī yún xún rì sǐ
（一云旬日死）
pí zhòng fēng zhě qí rén dàn jù zuò ér fù mǎn shēn tōng huáng tǔ xián zhī chū zhě shàng kě zhì
脾中风者，其人但踞坐而腹满，身通黄，吐咸汁出者，尚可治。
jí jiǔ pí shù bǎi zhuàng fú xù mìng tāng
急灸脾俞百壮，服续命汤。
ruò mù xià qīng shǒu zú qīng zhě bù kě fù zhì
若目下青、手足青者，不可复治。
shèn zhòng fēng zhě qí rén jù zuò ér yāo tòng shì xié zuǒ yòu wèi yǒu huáng sè rú bǐng zī dà zhě shàng kě zhì
肾中风者，其人踞坐而腰痛，视胁左右未有黄色如饼粢大者，尚可治。
jí jiǔ shèn shù bǎi zhuàng fú xù mìng tāng
急灸肾俞百壮，服续命汤。
ruò chǐ huáng chì bìn fā zhí miàn tǔ sè zhě bù kě fù zhì
若齿黄、赤鬓、发直，面土色者，不可复治。
dà cháng zhòng fēng zhě wò ér cháng míng bù zhǐ
大肠中风者，卧而肠鸣不止。
jiǔ dà cháng shù bǎi zhuàng kě fú xù mìng tāng
灸大肠俞百壮，可服续命汤。
zéi fēng xié qì suǒ zhōng zé shāng yú yáng yáng wài xiān shòu zhī kè yú pí fū chuán rù yú sūn mài
贼风邪气所中则伤于阳，阳外先受之，客于皮肤，传入于孙脉。
sūn mài mǎn zé rù chuán yú luò mài luò mài mǎn zé shū yú dà jīng zhōng chéng bìng
孙脉满则入传于络脉，络脉满则输于大经中成病。
guī yú liù fǔ zé wèi rè bù shí wò zhǐ wèi tí kū
归于六腑则为热，不时卧止为啼哭。
qí mài jiān dà wéi shí shí zhě wài jiān chōng mǎn bù kě àn zhī àn zhī zé tòng yě
其脉坚大为实，实者外坚，充满不可按之，按之则痛也。
jīng luò zhū mài páng zhī qù zhě jiē wèi sūn mài yě
经络诸脉旁支去者，皆为孙脉也。
fán fēng zhī shāng rén huò wèi hán zhōng huò wèi rè zhōng huò wèi lì fēng huò wèi piān kū huò wèi zéi fēng
凡风之伤人，或为寒中，或为热中，或为疠风，或为偏枯，或为贼风。
gù yǐ chūn jiǎ yǐ shāng yú fēng zhě wèi gān fēng yǐ xià bǐng dīng shāng yú fēng zhě wèi xīn fēng yǐ sì jì wù jǐ shāng yú fēng zhě wèi pí fēng yǐ qiū gēng xīn shāng yú fēng zhě wèi fèi fēng yǐ dōng rén guǐ shāng yú fēng zhě wèi shèn fēng
故以春甲乙伤于风者为肝风，以夏丙丁伤于风者为心风，以四季戊己伤于风者为脾风，以秋庚辛伤于风者为肺风，以冬壬癸伤于风者为肾风。
fēng zhōng wǔ zàng liù fǔ zhī shù yì wèi zàng fǔ zhī fēng
风中五脏六腑之俞亦为脏腑之风。
gè rù qí mén hù suǒ zhōng zé wèi piān fēng
各入其门户所中，则为偏风。
fēng qì xún fēng fǔ ér shàng zé wèi nǎo fēng
风气循风府而上，则为脑风。
fēng rù tóu zé wèi mù fēng yǎn hán
风入头则为目风眼寒。
yǐn jiǔ zhòng fēng zé wèi jiǔ fēng
饮酒中风则为酒风。
rù fáng hàn chū zhòng fēng zé wèi nèi fēng
入房汗出中风则为内风。
xīn mù zhòng fēng zé wéi shǒu fēng
新沐中风则为首风。
jiǔ fēng rù fáng zhòng fēng zé wèi cháng fēng
久风入房中风则为肠风。
wài zài còu lǐ zé wèi xiè fēng
外在腠理则为泄风。
gù yuē fēng zhě bǎi bìng zhī zhǎng yě
故曰∶风者百病之长也。
zhì qí biàn huà nǎi wèi tā bìng wú cháng fāng yān
至其变化，乃为他病，无常方焉。
shì zhī fēng zhě shàn xíng ér shù biàn zài rén jī fū zhōng nèi bù dé xiè wài bù dé sàn yīn rén dòng jìng nǎi biàn qí xìng
是知风者，善行而数变，在人肌肤中，内不得泄，外不得散，因人动静，乃变其性。
yǒu fēng yù hán zé shí bù xià yù rè zé jī ròu xiāo ér hán rè
有风遇寒则食不下，遇热则肌肉消而寒热。
yǒu fēng yù yáng shèng zé bù de hàn yù yīn shèng zé hàn zì chū
有风遇阳盛则不得汗，遇阴盛则汗自出。
féi rén yǒu fēng jī ròu nóng zé nán xiè xǐ wèi rè zhōng mù huáng
肥人有风，肌肉浓则难泄，喜为热中目黄。
shòu rén yǒu fēng jī ròu báo zé cháng wài hàn shēn zhōng hán mù lèi chū
瘦人有风，肌肉薄则常外汗，身中寒目泪出。
yǒu fēng yù yú xū còu lǐ kāi zé wài chū qī qī rán rú hán zhuàng jué shēn zhōng yǒu shuǐ lín zhuàng shí rú zhú guǎn chuī chù cǐ shì qí zhèng yě
有风遇于虚，腠理开则外出，凄凄然如寒状，觉身中有水淋状，时如竹管吹处，此是其证也。
yǒu fēng yù yú shí còu lǐ bì zé nèi fú lìng rén rè mèn shì qí zhèng yě
有风遇于实，腠理闭则内伏，令人热闷是其证也。
xīn shí jìng qǔ fēng wèi wèi fēng qí zhuàng è fēng jǐng duō hàn gé xià sāi bù tōng shí yǐn bù xià zhàng mǎn xíng shòu fù dà shī yī zé fèn mǎn shí hán jí dòng xiè xīn rè shí jìng rù shuǐ zì zì jí yù zhě lìng rén dà fù wèi shuǐ bìng
新食竟取风为胃风，其状恶风颈多汗，膈下塞不通，食饮不下，胀满形瘦，腹大失衣则愤满，食寒即洞泄，新热食竟入水自渍及浴者，令人大腹，为水病。
yīn zuì qǔ fēng wèi lòu fēng qí zhuàng è fēng duō hàn shǎo qì kǒu gàn xǐ kě jìn yī zé shēn rú huǒ shāo lín shí zé hàn liú rú yǔ gǔ jié xiè qíng bù yù zì láo
因醉取风为漏风，其状恶风多汗少气，口干喜渴，近衣则身如火烧，临食则汗流如雨，骨节懈情不欲自劳。
xīn mù yù jìng qǔ fēng wéi shǒu fēng qí zhuàng è fēng ér hàn duō tóu tòng
新沐浴竟取风为首风，其状恶风而汗多头痛。
xīn fáng shì jìng qǔ fēng wèi nà fēng qí zhuàng è fēng hàn liú zhān yī
新房室竟取风为纳风，其状恶风，汗流沾衣。
láo fēng zhī wèi bìng fǎ zài fèi xià shǐ rén qiáng shàng ér mù tuō
劳风之为病，法在肺下，使人强上而目脱；
tuò chū ruò tì è fēng ér zhèn hán hou zhī sān rì jí wǔ rì zhōng bù jīng míng zhě shì yě
唾出若涕，恶风而振寒，候之三日及五日，中不精明者是也；
qī bā rì wēi yǒu qīng huáng nóng tì rú dàn wán dà cóng kǒu bí chū wéi shàn bù chū zé shāng fèi
七、八日，微有青黄脓涕如弹丸大，从口鼻出为善，不出则伤肺。
fēng xié kè yú jī fū xū yǎng chéng fēng zhěn sào chuāng
风邪客于肌肤，虚痒成风疹瘙疮。
fēng xié rù shēn hán rè xiāng bó zé nèi kū
风邪入深，寒热相搏则内枯。
yá kè bàn shēn rù shēn zhēn qì qù zé piān kū
邪客半身入深，真气去则偏枯。
yá kè guān jī zhōng jí luán jīn zhōng yì rán
邪客关机中即挛，筋中亦然。
xié yín yú zàng mèng zàng dà xíng xiǎo
邪淫于脏，梦脏大形小。
yín yú fǔ mèng zàng xiǎo xíng dà
淫于腑，梦脏小形大。
yá suí mù xì rù nǎo zé mù zhuǎn xuàn
邪随目系入脑，则目转眩。
yá zhōng jing zé sàn shì jiàn liǎng wù
邪中睛，则散视见两物。
fēng xié rù zàng hán qì kè yú zhōng bù néng fā zé yīn yǎ hóu bì shé huǎn bù shí fú yào zhēn jiǔ
风邪入脏，寒气客于中，不能发则喑哑，喉痹舌缓，不时服药针灸。
fēng zhú mài liú rù zàng shǐ rén cù yīn huǎn zòng jìn jìng zhì sǐ
风逐脉流入脏，使人猝喑缓纵噤痉致死。
fēng rù yáng jīng zé kuáng rù yīn jīng zé diān
风入阳经则狂，入阴经则癫。
yáng yá rù yīn bìng zé jìng
阳邪入阴，病则静。
yīn xié rù yáng bìng zé nù
阴邪入阳，病则怒。
ruò yīn rè shí hàn yù tōng còu lǐ de kāi qí fēng zì chū zé jué ròu zhōng rú zhēn cì bù xíng yùn lì yù hàn yì rú cǐ yě
若因热食，汗浴通，腠理得开，其风自出则觉肉中如针刺，步行运力欲汗亦如此也。
fán jué jī ròu zhōng rú cì jiē yóu còu lǐ bì xié qì bì zài jī zhōng yīn yù chū yě yi jiě jī tāng zé shàn
凡觉肌肉中如刺，皆由腠理闭，邪气闭在肌中因欲出也，宜解肌汤则善。
fu mù dòng kǒu chún dòng piān jiē fēng rù mài gù xū jí fú xiǎo xù mìng tāng
夫目动、口唇动偏，皆风入脉，故须急服小续命汤。
jiāng bā fēng sàn mó shén míng bái gāo dān shēn gāo gēn jù jīng zhēn jiǔ zhī
将八风散摩神明白膏、丹参膏根据经针灸之。
zhū bì yóu fēng hán shī sān qì bìng kè yú fēn ròu zhī jiān
诸痹由风、寒、湿三气并客于分肉之间。
pò qiè ér wèi mò de hán zé jù zé pái fēn ròu
迫切而为沫，得寒则聚，则排分肉；
ròu liè zé tòng tòng zé shén guī zhī
肉裂则痛，痛则神归之；
shén guī zhī zé rè rè zé tòng jiě
神归之则热，热则痛解；
tòng jiě zé jué
痛解则厥；
jué zé tā bì fā fā zé rú shì
厥则他痹发，发则如是。
cǐ nèi bù zài zàng ér wài wèi fā yú pí fū jū fēn ròu zhī jiān zhēn qì bù néng zhōu gù wèi bì yě
此内不在脏而外未发于皮肤，居分肉之间，真气不能周，故为痹也。
qí fēng zuì duō zhě bù rén zé zhǒng wéi xíng bì zǒu wú cháng chù
其风最多者，不仁则肿，为行痹，走无常处。
qí hán duō zhě zé wèi tòng bì
其寒多者，则为痛痹。
qí shī duō zhě zé wéi zhe bì
其湿多者，则为着痹。
lěng hàn rú dàn suí xuè mài shàng xià bù néng zuǒ yòu qù zhě zé wèi zhōu bì yě
冷汗濡，但随血脉上下不能左右去者，则为周痹也。
zài jī zhōng gēng fā gèng zhǐ zuǒ yǐ yīng zuǒ yòu yǐ yīng yòu zhě wèi piān bì yě
在肌中更发更止，左以应左，右以应右者，为偏痹也。
fu bì qí yáng qì shǎo ér yīn qì duō zhě gù lìng shēn hán cóng zhōng chū
夫痹，其阳气少而阴气多者，故令身寒从中出。
qí yáng qì duō ér yīn qì shǎo zhě zé bì qiě rè yě
其阳气多而阴气少者，则痹且热也。
zhū bì fēng shèng zhě zé yì yù zài pí jiān yì yì yù zài jīn gǔ zé nán quán yě
诸痹风胜者则易愈，在皮间亦易愈，在筋骨则难痊也。
jiǔ bì rù shēn lìng yíng wèi sè jīng luò shí shū zé bù zhī tòng
久痹入深，令营卫涩，经络时疏则不知痛。
fēng bì bìng bù kě yǐ zhě zú rú lǚ bīng shí rú rù tāng fù zhōng gǔ yín luò fán xīn tóu tòng
风痹病不可已者，足如履冰，时如入汤，腹中股淫泺，烦心头痛。
shāng pí shèn shí ǒu xuàn shí zì hàn chū
伤脾肾时呕眩，时自汗出。
shāng xīn mù xuàn
伤心目眩。
shāng gān bēi kǒng duǎn qì bù lè
伤肝悲恐，短气不乐。
shāng fèi bù chū sān nián sǐ
伤肺不出三年死。
yī yún sān rì
（一云三日。
tài yáng zhòng fēng zhòng gǎn yú hán shī zé biàn jìng yě
太阳中风，重感于寒湿则变痉也。
jìng zhě kǒu jìn bù kāi jí qiáng ér zhí rú fā xián zhī zhuàng yáo tóu mǎ míng yāo fǎn zhé
痉者，口噤不开，脊强而直，如发痫之状，摇头马鸣，腰反折；
xū yú shí fā qì xī rú jué hàn chū rú yǔ shí yǒu tuō
须臾十发，气息如绝，汗出如雨，时有脱。
yì de zhī zhě xīn chǎn fù rén jí jīn chuāng xuè mài xū jié
易得之者，新产妇人及金疮血脉虚竭。
xiǎo ér qí fēng dà rén liáng shī de jìng fēng zhě jiē sǐ
小儿脐风，大人凉湿得痉风者皆死。
wēn bìng rè shèng rù shèn xiǎo ér xián
温病热盛入肾，小儿痫。
rè shèng jiē jìng jìng yīn jué diān jiē xiāng sì
热盛皆痉，痉、喑、厥，癫皆相似。
gù jiǔ jué chéng diān yi shěn chá zhī
故久厥成癫，宜审察之。
qí zhòng zhě huàn ěr zhōng cè cè tòng jiē fēng rù shèn jīng zhōng yě
其重者，患耳中策策痛，皆风入肾经中也。
bù zhì liú rù shèn zé xǐ cu ran tǐ jìng zhí rú sǐ jiē yi fú xiǎo xù mìng tāng liǎng sān jì
不治流入肾，则喜卒然体痉直如死，皆宜服小续命汤两三剂。
ruò ěr tòng zhǒng shēng zhī zuò yōng jiē zhě nǎi wú hài yě
若耳痛肿，生汁作痈疖者，乃无害也。
wéi fēng yi fáng ěr zhēn ěr qián dòng mài jí fēng fǔ shén liáng
惟风宜防耳，针耳前动脉及风府神良。