千金方 · 孙思邈 · Chapter 63 of 228

伤寒方上·伤寒例第一

PinyinModern Translation
Size

lùn sān shǒu

(论三首)

lùn yuē yì chēng tiān dì biàn huà

论曰∶《易》称天地变化,

gè zhèng xìng mìng

各正性命,

rán zé biàn huà zhī jī wú fāng

然则变化之迹无方,

xìng mìng zhī gōng nán cè

性命之功难测,

gù yǒu yán liáng hán ào fēng yǔ huì míng

故有炎凉寒懊风雨晦冥,

shuǐ hàn yāo zāi chóng huáng guài yì

水旱妖灾虫蝗怪异,

sì shí bā jié zhǒng zhǒng shī huà bù tóng

四时八节种种施化不同,

qī shí èr hòu rì yuè yíng yùn gè bié

七十二候日月营运各别,

zhōng qí guǐ dù

终其晷度,

fāng de chéng nián

方得成年,

shì wèi suì gōng bì yǐ

是谓岁功毕矣。

tiān dì shàng qiě rú rán zài rén ān kě wú shì

天地尚且如然,在人安可无事?

gù rén shēng tiān de zhī jiān mìng yǒu zāo jì shí yǒu pǐ tài jí xiōng huǐ lìn kǔ lè ān wēi xǐ nù ài zēng cún wáng yōu wèi guān xīn zhī lǜ rì yǒu qiān tiáo móu shēn zhī dào shí shēng wàn jì nǎi dù yī rì

故人生天地之间,命有遭际,时有否泰、吉凶悔吝、苦乐安危、喜怒爱憎、存亡忧畏、关心之虑,日有千条,谋身之道,时生万计,乃度一日。

shì gù tiān wú yī suì bù hán shǔ rén wú yī rì bù yōu xǐ gù yǒu tiān xíng wēn yì bìng zhě jí tiān dì biàn huà zhī yī qì yě sī gài zào huà bì rán zhī lǐ bù dé wú zhī

是故天无一岁不寒暑,人无一日不忧喜,故有天行温疫,病者即天地变化之一气也,斯盖造化必然之理,不得无之。

gù shèng rén suī yǒu bǔ tiān lì jí zhī dé ér bù néng fèi zhī

故圣人虽有补天立极之德,而不能废之。

suī bù néng fèi zhī ér néng yǐ dào yù zhī

虽不能废之,而能以道御之。

qí cì yǒu xián rén shàn yú shè shēng néng zhī zǔn jié yǔ shí tuī yí yì de bǎo quán

其次有贤人善于摄生,能知撙节,与时推移,亦得保全。

tiān dì yǒu sī zhàng lì hái yǐ tiān dì suǒ shēng zhī wù yǐ fáng bèi zhī

天地有斯瘴疠,还以天地所生之物以防备之。

mìng yuē zhī fāng zé bìng wú suǒ qīn yǐ

命曰知方,则病无所侵矣。

rán cǐ bìng yě sú rén wèi zhī héng bìng duō bù jiě zhì jiē yún rì mǎn zì chài yǐ cǐ zhì wang zhě tiān xià dà bàn

然此病也,俗人谓之横病,多不解治,皆云日满自瘥,以此致枉者,天下大半。

fán shǐ jué bù jiā jí xū jiù liáo qì zhì yú bìng yù tāng shí jìng jìn zhé qí dú shì zì rán ér chài bì bù kě lìng bìng qì zì zài zì yì gōng rén gǒng shǒu dài bì sī wèi wù yǐ

凡始觉不佳,即须救疗,迄至于病愈,汤食竞进,折其毒势,自然而瘥,必不可令病气自在恣意攻人,拱手待毙,斯为误矣。

jīn bó cǎi qún jīng yǐ wéi shàng xià liǎng juǎn guǎng shè bèi nǐ hǎo yǎng shēng zhě kě de xiáng yān

今博采群经以为上下两卷,广设备拟,好养生者,可得详焉。

duǎn jù yuē gǔ jīn xiāng chuán chēng shāng hán wéi nán zhì zhī jí shí xíng wēn yì shì dú bìng zhī qì ér lùn zhì zhě bù pàn shāng hán yǔ shí xíng wēn yì wèi yì qì ěr yún shāng hán shì yǎ shì zhī cí

《短剧》曰∶古今相传称伤寒为难治之疾,时行温疫是毒病之气,而论治者,不判伤寒与时行温疫为异气耳,云伤寒是雅士之辞。

tiān xíng wēn yì shì tián shè jiān hào ěr bù shuō bìng zhī yì tóng yě

天行温疫,是田舍间号耳,不说病之异同也。

kǎo zhī zhòng jīng qí shí shū yǐ suǒ yí bù tóng fāng shuō yi biàn shì yǐ lüè shù qí yào

考之众经,其实殊矣,所宜不同,方说宜辨,是以略述其要。

jīng yán chūn qì wēn hé xià qì shǔ rè qiū qì qīng liáng dōng qì bīng liè cǐ sì shí zhèng qì zhī xù yě

经言∶春气温和,夏气暑热,秋气清凉,冬气冰冽,此四时正气之序也。

dōng shí yán hán wàn lèi shēn cáng jūn zǐ zhōu mì zé bù shāng yú hán

冬时严寒,万类深藏,君子周密则不伤于寒。

huò chù mào zhī zhě nǎi wèi shāng hán ěr

或触冒之者乃为伤寒耳。

qí shāng yú sì shí zhī qì jiē néng wéi bìng ér yǐ shāng hán wèi dú zhě yǐ qí zuì wéi shā lì zhī qì yě zhōng ér jí bìng míng yuē shāng hán

其伤于四时之气,皆能为病,而以伤寒为毒者,以其最为杀疠之气也,中而即病,名曰伤寒。

bù jí bìng zhě qí hán dú cáng yú jī gǔ zhōng zhì chūn biàn wéi wēn bìng zhì xià biàn wéi shǔ bìng

不即病者,其寒毒藏于肌骨中,至春变为温病,至夏变为暑病。

shǔ bìng rè jí zhòng yú wēn yě

暑病热极,重于温也。

shì yǐ xīn kǔ zhī rén chūn xià duō wēn bìng rè bìng zhě jiē yóu dōng shí chù mào hán lěng zhī suǒ zhì fēi shí xíng zhī qì yě

是以辛苦之人,春夏多温病热病者,皆由冬时触冒寒冷之所致,非时行之气也。

fán shí xíng zhě shì chūn shí yīng nuǎn ér fǎn dà hán xià shí yīng rè ér fǎn dà lěng qiū shí yīng liáng ér fǎn dà rè dōng shí yīng hán ér fǎn dà wēn cǐ fēi qí shí ér yǒu qí qì shì yǐ yī suì zhī zhōng bìng wú cháng shǎo duō xiāng sì zhě cǐ zé shí xíng zhī qì yě

凡时行者,是春时应暖而反大寒,夏时应热而反大冷,秋时应凉而反大热,冬时应寒而反大温,此非其时而有其气,是以一岁之中,病无长少多相似者,此则时行之气也。

shāng hán zhī bìng zhú rì shēn qiǎn yǐ shī fāng zhì

伤寒之病,逐日深浅以施方治。

jīn shì rén de shāng hán huò shǐ bù zǎo zhì huò zhì bù zhǔ bìng huò rì shù jiǔ yān kùn nǎi gào shī

今世人得伤寒,或始不早治,或治不主病,或日数久淹困乃告师。

shī gǒu gēn jù fāng cì dì ér liáo zé bù zhōng bìng jiē yi lín shí xiāo xī zhì fāng nǎi yǒu xiào ěr

师苟根据方次第而疗则不中病,皆宜临时消息制方,乃有效耳。

huà tuó yuē fu shāng hán shǐ dé yī rì zài pí dāng mó gāo huǒ zhì zhī jí yù

华佗曰∶夫伤寒始得一日在皮,当摩膏火炙之即愈。

ruò bù jiě zhě èr rì zài fū kě gēn jù fǎ zhēn fú jiě jī sàn fà hàn hàn chū jí yù

若不解者,二日在肤,可根据法针,服解肌散发汗,汗出即愈。

ruò bù jiě zhì sān rì zài jī fù yī fà hàn jí yù

若不解,至三日在肌,复一发汗即愈。

ruò bù jiě zhě zhǐ wù fù fā hàn yě

若不解者,止勿复发汗也。

zhì sì rì zài xiōng yi fú lí lú wán wēi tǔ zhī zé yù

至四日在胸,宜服藜芦丸,微吐之则愈。

ruò bìng kùn lí lú wán bù néng tǔ zhě fú xiǎo dòu guā dì sàn tǔ zhī zé yù yě

若病困,藜芦丸不能吐者,服小豆瓜蒂散,吐之则愈也。

shì bìng shàng wèi xǐng xǐng zhě fù yī fǎ zhēn zhī

视病尚未醒,醒者,复一法针之。

wǔ rì zài fù liù rì rù wèi rù wèi nǎi kě xià yě

五日在腹,六日入胃,入胃乃可下也。

ruò rè dú zài wài wèi ruò shí rè wèi bìng sān sǐ yī shēng jiē bù yù

若热毒在外胃若实热为病,三死一生皆不愈。

wèi xū rè rù làn wèi yě

胃虚热入烂胃也。

qí rè wēi wēi zhě chì bān chū cǐ hou wǔ sǐ yī shēng

其热微微者赤斑出,此候五死一生。

jù zhě hēi bān chū zhě cǐ hou shí sǐ yī shēng

剧者黑斑出者,此候十死一生。

dàn lùn rén yǒu qiáng ruò bìng yǒu nán yì de xiào xiāng bèi yě

但论人有强弱,病有难易,得效相倍也。

dé bìng wú rè dàn kuáng yán fán zào bù ān jīng cǎi yán yǔ bù yǔ rén xiāng zhǔ dāng zhě wù yǐ huǒ pò zhī dàn yǐ zhū líng sàn yī fāng cùn bǐ fú zhī dāng bī yǔ xīn jí shuǐ yī shēng ruò èr shēng qiáng yǐn zhī

得病无热,但狂言烦躁,不安,精彩言语不与人相主当者,勿以火迫之,但以猪苓散一方寸匕服之,当逼与新汲水一升若二升,强饮之。

lìng yǐ zhǐ cì hóu zhōng tǔ zhī bìng suí shǒu yù

令以指刺喉中,吐之病随手愈。

ruò bù néng tǔ zhě wù qiáng yǔ shuǐ shuǐ tíng zé jié xīn xià yě dāng gèng yǐ yú yào tǔ zhī jiē lìng xiāng zhǔ bù ěr gèng zhì wēi yǐ

若不能吐者,勿强与水,水停则结心下也,当更以余药吐之,皆令相主,不尔更致危矣。

ruò cǐ bìng bèi bù shí yǐ zhū líng sàn tǔ jiě zhī zhě qí sǐ dài sù ěr

若此病辈,不时以猪苓散吐解之者,其死殆速耳。

yì kě xiān yǐ qù dú wù jí fǎ zhēn zhī yóu jiā

亦可先以去毒物及法针之尤佳。

fu yǐn gé shí zhě cǐ jiē nán zhì

夫饮膈实者,此皆难治。

cǐ sān sǐ yī shēng yě

此三死一生也。

bìng zhě guò rì bù yǐ shí xià zé rè bù dé xiè yì wèi làn bān chū

病者过日不以时下,则热不得泄,亦胃烂斑出。

chūn xià wú dà tǔ xià qiū dōng wú dà fā hàn

春夏无大吐下,秋冬无大发汗。

fā hàn fǎ dōng jí shǐ chūn dà hán shí yi fú shén dān wán yì kě mó gāo huǒ zhì

发汗法,冬及始春大寒时,宜服神丹丸,亦可摩膏火炙。

ruò chūn mò jí xià yuè shǐ qiū cǐ rè yuè bù yí huǒ zhì jí zhòng fù yi fú liù wù qīng sàn

若春末及夏月始秋,此热月不宜火炙及重复,宜服六物青散。

ruò cuī wén xíng dù zhàng sàn chì sàn xuě jiān yì shàn

若崔文行度瘴散赤散雪煎亦善。

ruò wú wán sàn jí jiān zhě dàn dān zhǔ chái hú shù liǎng

若无丸散及煎者,但单煮柴胡数两。

shāng hán shí xíng yì kě fú yǐ fā hàn zhì zài sān fā hàn bù jiě dāng yǔ tāng shí zhě zhuǎn xià zhī

伤寒时行,亦可服以发汗,至再三发汗不解,当与汤,实者转下之。

qí mài zhāo xī kuài zhě wèi shí yě

其脉朝夕快者,为实也。

cháo píng xī kuài zhě fēi yě zhuǎn xià tāng wèi kě zǎo yǔ dàn dāng shǎo yǔ wù lìng dà xià ěr shǎo yǔ dāng shù qí jiān yě

朝平夕快者,非也,转下汤为可早与,但当少与勿令大下耳,少与当数其间也。

zhū xū fán rè zhě yǔ shāng hán xiāng sì

诸虚烦热者,与伤寒相似。

rán bù wù hán shēn bù téng tòng gù zhī fēi shāng hán yě bù kě fā hàn

然不恶寒,身不疼痛,故知非伤寒也,不可发汗。

tóu bù tòng mài bù jǐn shù gù zhī fēi lǐ shí bù kě xià yě rú cǐ nèi wài jiē bù kě gōng ér qiáng gōng zhī bì suì sǔn jié duō sǐ nàn quán yě

头不痛,脉不紧数,故知非里实,不可下也,如此内外皆不可攻,而强攻之必遂损竭,多死难全也。

cǐ xū fán dàn dāng yǔ zhú yè tāng

此虚烦但当与竹叶汤。

ruò ǒu zhě yǔ jú pí tāng yī jì bù yù wèi kě zhòng yǔ yě

若呕者与橘皮汤一剂,不愈为可重与也。

cǐ fǎ shù yòng shén yǒu xiào yàn

此法数用,甚有效验。

shāng hán hòu xū fán yì yi fú cǐ tāng

伤寒后虚烦亦宜服此汤。

wáng shū hé yuē fu yáng shèng yīn xū wài tái zuò biǎo hé lǐ bìng hàn zhī zé sǐ xià zhī zé yù

王叔和曰∶夫阳盛阴虚(《外台》作表和里病),汗之则死,下之则愈。

yáng xū yīn shèng wài tái zuò lǐ hé biǎo bìng xià zhī zé sǐ hàn zhī zé yù

阳虚阴盛(《外台》作里和表病),下之则死,汗之则愈。

fu rú shì zé shén dān ān kě yǐ wù fā gān suì hé kě yǐ wàng gōng

夫如是则神丹安可以误发,甘遂何可以妄攻。

xū shèng zhī zhì wài tái zuò biǎo lǐ zhī zhì xiāng bèi qiān lǐ jí xiōng zhī jī yīng ruò yǐng xiǎng

虚盛之治(《外台》作表里之治),相背千里,吉凶之机,应若影响。

rán zé guì zhī xià yàn yáng shèng zé bì wài tái zuò biǎo hé zé bì

然则桂枝下咽,阳盛则毙(《外台》作表和则毙)。

chéng qì rù wèi yīn shèng yǐ wáng wài tái zuò lǐ píng yǐ wáng

承气入胃,阴盛以亡(《外台》作里平以亡)。

ruò cǐ yīn yáng xū shí zhī jiāo cuò qí hou zhì wēi fā hàn tǔ xià zhī xiāng fǎn qí huò zhì sù ér yī shù qiǎn xiá bù zhī bù shí bìng zhě yǔn méi zì wèi qí fēn

若此阴阳虚实之交错,其候至微,发汗吐下之相反,其祸至速,而医术浅狭不知不识,病者殒没,自谓其分。

zhì lìng yuān hún sāi yú míng lù yāo sǐ yíng yú kuàng yě rén ài jiàn cí néng bù shāng chǔ

至令冤魂塞于冥路,夭死盈于旷野,仁爱鉴兹,能不伤楚。

fu shāng hán bìng zhě qǐ zì fēng hán rù yú còu lǐ yǔ jīng qì fēn zhēng yíng wèi pǐ gé zhōu xíng bù tōng bìng yī rì zhì èr rì qì zài kǒng qiào pí fū zhī jiān gù bìng zhě tóu tòng wù hán yāo bèi qiáng zhòng cǐ xié qì zài biǎo fā hàn zé yù

夫伤寒病者,起自风寒,入于腠理,与精气分争,营卫痞隔,周行不通,病一日至二日,气在孔窍皮肤之间,故病者头痛恶寒,腰背强重,此邪气在表,发汗则愈。

sān rì yǐ shàng qì fú zài shàng bù tián sāi xiōng xīn gù tóu tòng xiōng zhōng mǎn dāng tǔ zhī zé yù

三日以上气浮在上部,填塞胸心,故头痛胸中满,当吐之则愈。

wǔ rì yǐ shàng qì chén jié zài zàng gù fù zhàng shēn zhòng gǔ jié fán téng dāng xià zhī zé yù

五日以上气沉结在脏,故腹胀身重,骨节烦疼,当下之则愈。

míng dāng xiāo xī bìng zhī zhuàng hòu bù kě luàn tóu tāng yào xū qí wèi qì yě

明当消息病之状候,不可乱投汤药,虚其胃气也。

jīng yán mài wēi bù kě tǔ xū xì bù kě xià

经言脉微不可吐,虚细不可下。

yòu xià yuè yì bù kě xià yě cǐ yī zhī dà jìn yě

又夏月亦不可下也,此医之大禁也。

mài yǒu chén fú zhuǎn néng biàn huà

脉有沉浮转能变化,

huò rén dé bìng shù rì

或人得病数日,

fāng yǐ gào yī

方以告医,

suī yún chū jué

虽云初觉,

shì bìng yǐ jī rì zài shēn

视病已积日在身,

qí zhěn zhài jié chéng

其疹瘵结成,

fēi fù fā hàn jiě jī suǒ chú

非复发汗解肌所除,

dāng zhěn qí mài

当诊其脉,

suí shí qíng shì jiù jiě qiú miǎn yě

随时情势救解求免也,

bù kě gǒu yǐ cì dì wèi gù

不可苟以次第为固,

shī qí jī yào

失其机要,

nǎi zhì huò yǐ

乃致祸矣。

cǐ shāng hán cì dì bìng sān rì yǐ nèi fā hàn zhě wèi dāng fēng jiě yī yè wò shī fù hán wēn suǒ zhōng bìng shí yǒu jí yì zéi fēng zhī qì ér xiāng rǎn yì wèi è yá suǒ zhōng yě

此伤寒次第,病三日以内发汗者,谓当风解衣,夜卧失覆,寒温所中,并时有疾疫贼风之气而相染易,为恶邪所中也。

zhì yú rén zì yǐn shí shēng lěng guò duō fù cáng bù xiāo zhuàn dòng shāo nán tóu tòng shēn wēn qí mài shí dà zhě biàn kě tǔ xià zhī bù kě fā hàn yě

至于人自饮食生冷过多,腹藏不消,转动稍难,头痛身温,其脉实大者,便可吐下之,不可发汗也。

chén lǐn qiū yún huò wèn dé bìng lián fú tāng yào fā hàn hàn bù chū rú zhī hé

陈廪丘云∶或问得病连服汤药发汗,汗不出如之何?

dá yuē yī jīng yún lián fā hàn hàn bù chū zhě sǐ bìng yě

答曰∶医经云,连发汗汗不出者,死病也。

wú sī yě kě zhēng zhī rú zhēng zhòng fēng fǎ rè wēn zhī qì yú wài yíng zhī bù dé bù hàn chū yě

吾思也,可蒸之如蒸中风法,热温之气于外迎之,不得不汗出也。

hòu yǐ wèn zhāng miáo

后以问张苗,

miáo yún

苗云,

céng yǒu rén zuò shì pí jí hàn chū

曾有人做事疲极汗出,

wò dān diàn zhōng lěng dé bìng

卧单簟中冷得病,

dàn kǔ hán

但苦寒,

zhū yī yǔ wán sàn tāng

诸医与丸散汤,

sì rì zhī nèi fán bā guò fā hàn

四日之内凡八过发汗,

hàn bù chū

汗不出,

miáo lìng shāo dì bù táo yè zhēng zhī

苗令烧地布桃叶蒸之,

jí de dà hán

即得大汗,

yú bèi zhōng jiù fěn fū shēn

于被中就粉敷身,

shǐ jí zào nǎi qǐ biàn yù

使极燥乃起便愈,

hòu shù yǐ cǐ fā hàn

后数以此发汗,

hàn jiē chū yě

汗皆出也。

rén xìng zì yǒu nán hàn chū zhě fēi wéi bìng shǐ qí rán yě zhēng zhī zé wú bù hàn chū yě

人性自有难汗出者,非唯病使其然也,蒸之则无不汗出也。

zhū bìng fā rè wù hán mài fú hóng zhě pián yí fā hàn wēn fěn fěn zhī wù lìng yù fēng dāng fā hàn

诸病发热恶寒脉浮洪者,便宜发汗,温粉粉之,勿令遇风,当发汗。

ér qí rén shì shī xuè jí dà xià lì zé bù kě dà hán yě shù shǎo yǔ guì zhī tāng shǐ tǐ rùn hàn chū lián rì dāng zì jiě yě

而其人适失血及大下利,则不可大汗也,数少与桂枝汤,使体润,汗出连日,当自解也。

lùn yuē fán rén yǒu shǎo kǔ shì bù rú píng cháng jí xū zǎo dào ruò yǐn rěn bù zhì jì wàng zì chài xū yú zhī jiān yǐ chéng gù jí

论曰∶凡人有少苦似不如平常,即须早道,若隐忍不治,冀望自瘥,须臾之间,以成痼疾。

xiǎo ér nǚ zi yì yǐ zī shén

小儿女子益以滋甚。

ruò shí qì bù hé dāng zì jiè jǐn

若时气不和,当自戒谨。

ruò xiǎo yǒu bù hé jí xū zhì liáo xún qí yá yóu jí zài còu lǐ yǐ shí zǎo zhì xiān bù yù zhě

若小有不和即须治疗,寻其邪由及在腠理,以时早治,鲜不愈者。

huàn rén rěn zhī shù rì nǎi shuō xié qì rù zàng zé nán kě zhì zhǐ

患人忍之数日乃说,邪气入脏则难可制止。

suī hé huǎn yì wú néng wéi yě

虽和缓亦无能为也。

yōng jū dīng zhǒng hóu bì kè wǔ yóu wéi qí jí cǐ zì yǎng shēng zhī yào yě

痈疽疔肿,喉痹客忤,尤为其急,此自养生之要也。

fán zuò tāng yào bù kě bì chén yè shí rì jí xiōng jué bìng xū yú jí yí biàn zhì bù děng zǎo wǎn zé yì yù yǐ

凡作汤药,不可避晨夜时日吉凶,觉病须臾,即宜便治,不等早晚,则易愈矣。

fú yào dāng rú fāng fǎ ruò zòng yì wéi shī bù xū zhì zhī yě

服药当如方法,若纵意违师,不须治之也。

fán shāng hán duō cóng fēng hán de zhī shǐ biǎo zhòng fēng hán rù lǐ zé bù xiāo yǐ wèi yǒu wēn fù ér dāng bù xiāo yě

凡伤寒多从风寒得之,始表中风寒,入里则不消矣,未有温覆而当不消也。

fán de shí qì bìng wǔ liù rì ér kě yù yǐn shuǐ yǐn bù néng duō bù dàng yǔ yě

凡得时气病,五六日而渴欲饮水,饮不能多,不当与也。

suǒ yǐ ěr zhě fù zhōng rè shàng shǎo bù néng xiāo zhī biàn gèng wéi rén zuò bìng yǐ

所以尔者,腹中热尚少,不能消之,便更为人作病矣。

ruò zhì qī bā rì dà kě yù yǐn shuǐ zhě yóu dāng gēn jù zhèng ér yǔ zhī yǔ zhī wù lìng jí yì yě

若至七八日大渴欲饮水者,犹当根据证而与之,与之勿令极意也。

yán néng yǐn yī dòu zhě yǔ wǔ shēng

言能饮一斗者与五升。

ruò yǐn ér fù mǎn xiǎo biàn sè ruò chuǎn ruò huì bù kě yǔ zhī

若饮而腹满小便涩,若喘若哕,不可与之。

hū rán dà hán chū zhě yù zì yù yě rén dé bìng néng yǐn shuǐ yù yù yě

忽然大汗出者,欲自愈也,人得病能饮水,欲愈也。

fán wēn bìng kě zhēn cì zhě wǔ shí jiǔ xué

凡温病可针刺者五十九穴。

yòu shēn zhī xué liù bǎi wǔ shí yǒu wǔ qí sān shí liù xué jiǔ zhī yǒu hài qī shí jiǔ xué cì lùn yuē fu xún fāng xué zhī yào yǐ jiù sù wèi guì

又身之穴六百五十有五,其三十六穴灸之有害,七十九穴刺论曰∶夫寻方学之要,以救速为贵。

shì yǐ yǎng shēng zhī jiā cháng xū yù hé chéng shú yào yǐ bèi cāng cù zhī jí jīn jù zhī yú xià

是以养生之家,常须预合成熟药,以备仓卒之急,今具之于下。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →