lǐ èr shí sì jūn lǐ
◎礼二十四（军礼）
mà jì yuè wǔ shòu xiáng xiàn fú tián liè dǎ qiú jiù rì fá gǔ
○祃祭阅武受降献俘田猎打球救日伐鼓
mà shī jì yě yí jū jūn lǐ zhī shǒu
祃，师祭也，宜居军礼之首。
jiǎng wǔ cì zhī shòu xiáng xiàn fú yòu cì zhī
讲武次之，受降、献俘又次之。
tián liè yǐ xià yì gè yǐ lèi fù yān
田猎以下，亦各以类附焉。
jūn qián dà qí yuē yá shī chū bì jì wèi zhī mà
军前大旗曰牙，师出必祭，谓之祃。
hòu wèi chū shī yòu jiàn dào tóu qí shàng
后魏出师，又建纛头旗上。
tài zōng zhēng hé dōng chū jīng qián yī rì qiǎn yòu zàn shàn dài fū pān shèn xiū chū jiāo yòng shào láo yī jì chī yóu mà yá
太宗征河东，出京前一日，遣右赞善大夫潘慎修出郊，用少牢一祭蚩尤、祃牙；
qiǎn zhù zuò zuǒ láng li jù yuán jí běi jiāo wàng qì tán yòng xiāng liǔ zhī dēng yóu rǔ zhōu sū mì bǐng guǒ jì běi fāng tiān wáng
遣著作佐郎李巨源即北郊望气坛用香、柳枝、灯油、乳粥、酥蜜饼、果，祭北方天王。
xián píng zhōng zhào tài cháng lǐ yuàn dìng mà yí
咸平中，诏太常礼院定祃仪。
suǒ sī chú de wèi tán liǎng wěi rào yǐ qīng shéng zhāng wò yì zhì jūn yá liù dào wèi bǎn
所司除地为坛，两壝绕以青绳，张幄帟，置军牙、六纛位版。
bǎn fāng qī cùn hòu hé sān fēn
版方七寸，厚和三分。
jì yòng gāng rì jù zhuàn
祭用刚日，具馔。
shēng yòng dà láo yǐ yáng shǐ dài
牲用大牢，以羊豕代。
qí bì zhǎng yī zhàng bā chǐ jūn yá yǐ bái liù dào yǐ zào
其币长一丈八尺，军牙以白，六纛以皂。
dōu bù shǔ chū xiàn fù dōu bù shǔ yà xiàn bù shǔ sān xiàn jiē róng fú qīng zhāi yī xiǔ
都部署初献，副都部署亚献，部署三献，皆戎服，清斋一宿。
jiàng xiào péi wèi
将校陪位。
lǐ bì fén bì xìn gǔ yǐ yī láo
礼毕焚币，衅鼓以一牢。
yòu zé rì jì mǎ zǔ mǎ shè
又择日祭马祖、马社。
yuè wǔ réng qián dài zhì
阅武，仍前代制。
tài zǔ tài zōng zhēng fá sì fāng qīn jiǎng wǔ shì gù bù jìn yòng dìng yí yì bù cháng qí chù
太祖、太宗征伐四方，亲讲武事，故不尽用定仪，亦不常其处。
záo jiǎng wǔ chí zhū míng mén wài yǐ xí shuǐ zhàn
凿讲武池朱明门外以习水战。
fù zhù jiǎng wǔ tái chéng xi yáng cūn qiū jiǔ yuè dà yuè yǔ cóng chén dēng tái guān yān
复筑讲武台城西杨村，秋九月大阅，与从臣登台观焉。
zhēn zōng zhào yǒu sī zé dì hán huī mén wài zhī dōng wǔ cūn wèi guǎng chǎng féng gāo wèi tái tái shàng shè wū gòu xíng gōng
真宗诏有司择地含辉门外之东武村为广场，冯高为台，台上设屋，构行宫。
qí yè sān gǔ diàn qián shì wèi mǎ bù zhū jūn fēn chū zhū mén
其夜三鼓，殿前、侍卫马步诸军分出诸门。
jié dàn dì chéng mǎ cóng guān bìng róng fú cì yǐ zhǎi páo
诘旦，帝乘马，从官并戎服，赐以窄袍。
zhì xíng gōng zhū jūn zhèn tái qián zuǒ yòu xiāng xiàng bù qí jiāo shǔ xuān èr shí lǐ zhū bān wèi shì yì cóng yú hòu
至行宫，诸军阵台前，左右相向，步骑交属亘二十里，诸班卫士翼从于后。
yǒu sī zòu chéng liè dì shēng tái dōng xiàng yù róng zhàng zhào cóng chén zuò guān zhī
有司奏成列，帝升台东向，御戎帐，召从臣坐观之。
diàn qián dōu zhǐ huī shǐ wáng chāo zhí wǔ fāng qí yǐ jié jìn tuì yòu yú liǎng zhèn zhōng qǐ hòu tái xiāng wàng shǐ rén zhí qí rú yí shàng zhī shù yǐ xiāng yìng
殿前都指挥使王超执五方旗以节进退，又于两阵中起候台相望，使人执旗如台上之数以相应。
chū jǔ huáng qí zhū jūn lǚ bài
初举黄旗，诸军旅拜。
jǔ chì qí zé qí jìn jǔ qīng qí zé bù jìn
举赤旗则骑进，举青旗则步进。
měi qí dòng zé gǔ hài shì zào shēng zhèn bǎi lǐ wài jiē sān tiāo nǎi tuì
每旗动则鼓駴士噪，声震百里外，皆三挑乃退。
cì jǔ bái qí zhū jūn fù zài bài hū wàn suì
次举白旗，诸军复再拜，呼万岁。
yǒu sī zòu zhèn jiān ér zhěng shì yǒng ér lì yù zài jǔ zhào zhǐ zhī suì jǔ hēi qí yǐ zhèn lǚ
有司奏阵坚而整，士勇而厉，欲再举，诏止之，遂举黑旗以振旅。
jūn yú zuǒ zhě lüè yòu zhèn yǐ huán yóu tái qián chū xī běi yú
军于左者略右阵以还，由台前出西北隅；
jūn yú yòu zhě lüè zuǒ zhèn yǐ huán yóu tái qián chū xī nán yú bìng kǎi xuán yǐ tuì
军于右者略左阵以还，由台前出西南隅，并凯旋以退。
nǎi zhào cóng chén yàn jiào fāng zòu yuè
乃召从臣宴，教坊奏乐。
huí yù dōng huá mén yuè zhū jūn hái yíng jūn róng zòu yuè yú lóu xià fù zhào cóng chén zuò cì yǐn
回御东华门，阅诸军还营，钧容奏乐于楼下，复召从臣坐，赐饮。
míng rì yòu cì jìn chén yǐn yú zhōng shū zhū jūn jiāng xiào yǐn yú yíng zhōng nèi zhí yǐn yú jūn qì kù zhū bān wèi shì yǐn yú diàn mén wài
明日，又赐近臣饮于中书，诸军将校饮于营中，内职饮于军器库，诸班卫士饮于殿门外。
shén zōng yuè zuǒ cáng kù fù shǐ jiān bīn suǒ jiào pái shǒu yú chóng zhèng diàn nǎi mìng diàn qián bù jūn sī zé xiāo jiàn zhě yī fǎ jiào xí
神宗阅左藏库副使幵斌所教牌手于崇政殿，乃命殿前步军司择骁健者依法教习。
zì shì yíng tún jí gēng shù zhū jūn jī diàn sān lù mín bīng jiē suí jì yì zhào jiàn qīn yuè yān
自是，营屯及更戍诸军、畿甸三路民兵皆随伎艺召见亲阅焉。
fán yuè shì jìn wèi shù jūn mín bīng zǒng lǜ dì qí jīng cū cì yǐ jīn bó
凡阅试禁卫、戍军、民兵，总率第其精觕，赐以金帛；
ér chāo děng gāo zhě zhì mìng wèi lì xuǎn guān qí diǎn lǐng zhě yōu jiā zhí zhì
而超等高者，至命为吏选官，其典领者优加职秩。
jīng yuán jīng lüè cài tǐng yì xí zhū jiāng jūn mǎ diǎn yuè zhōu xī duì wǔ yǒu fǎ rù wèi shū mì fù shǐ yīn yán yú shàng ér yǐn shì zhī
泾原经略蔡挺肄习诸将军马，点阅周悉，队伍有法，入为枢密副使，因言于上而引试之。
jiù yǐ qī jūn yíng zhèn xiào shì ér fēn shù bù qí qián hòu dǐ wǔ
旧以七军营阵校试，而分数不齐，前后抵牾。
mìng xiào shì guān cǎi duō dìng wèi bā jūn fǎ
命校试官采掇定为八军法。
jí jūn fǎ chéng bān xíng zhū lù
及军法成，颁行诸路。
jì yòu dìng jiǔ jūn fǎ yǐ yī jūn yíng zhèn jí chéng nán hǎo cǎo pī yuè zhī jiē yǒu shǎng lài
既又定九军法，以一军营阵，即城南好草披阅之，皆有赏赉。
qí àn yuè pào chǎng lián nǔ jí biàn zuò rì yuè zhào mù xīn jūn shí lìng xí zhàn rú gù shì
其按阅炮场连弩及便坐日阅召募新军时，令习战如故事。
jiàn yán sān nián liù yuè gāo zōng yù fǔ chén yuē zhèn yù qīn yuè wǔ
建炎三年六月，高宗谕辅臣曰："朕欲亲阅武。
zǎi chén lǚ yí hào yuē fāng yòu wǔ zhī shí lǐ dāng rú cǐ
"宰臣吕颐浩曰："方右武之时，理当如此。
zǔ zōng shí bù wàng wǔ bèi rú záo jīn míng chí yì yù xí shuǐ zhàn
祖宗时不忘武备，如凿金明池，益欲习水战。
zhāng jùn yuē zǔ zōng měi shàng sì yóu bì mìng wèi shì chí shè yīn ér jī shǎng yì suǒ yǐ jiǎng wǔ yě
"张浚曰："祖宗每上巳游，必命卫士驰射，因而激赏，亦所以讲武也。
dì yuē zhèn fēi jiǔ mìng zhū jiāng gè yuè suǒ bù rén mǎ dāng zhào qīng děng gòng guān zú yǐ zhī zhū jiāng néng fǒu
"帝曰："朕非久命诸将各阅所部人马，当召卿等共观，足以知诸将能否。
hòu yǐ xún xìng bù guǒ xíng
"后以巡幸，不果行。
shào xīng wǔ nián zhēng yuè shǐ yù shè diàn yuè zhū bān zhí diàn qián sī zhū jūn zhǐ jiào shǐ chén qīn cóng sù wèi qīn bīng bìng tí xiá bù yā qīn bīng shǐ chén shè shè
绍兴五年正月，始御射殿，阅诸班直殿前司诸军指教使臣、亲从宿卫亲兵并提辖部押亲兵使臣射射。
gòng yī qiān èr bǎi liù shí rén měi liù shí rén zuò yī bō
共一千二百六十人，每六十人作一拨。
suì zhào hù bù zhī jīn qiān liǎng fù shū mì yuàn jī shǎng kù chōng kào yòng
遂诏户部支金千两，付枢密院激赏库充犒用。
sān yuè yù shè diàn yuè děng zǐ zhào qīng děng wǔ shí rén jué lì zhuǎn zī zhī cì qián yín yǒu chà
三月，御射殿，阅等子赵青等五十人角力，转资，支赐钱银有差。
bā yuè yù shè diàn yuè guǎng dōng lù jīng lüè sī jiě fā dào sháo zhōu shì shù zǐ dì chén yù shì shén bì gōng tè bǔ jìn wǔ xiào wèi cì zǐ luō zhǎi shān yín shù dài chà chōng běn lù jīng lüè sī zhǐ shǐ
八月，御射殿，阅广东路经略司解发到韶州士庶子弟陈裕试神臂弓，特补进武校尉，赐紫罗窄衫、银束带，差充本路经略司指使。
shí sì nián shí yī yuè yuè diàn qián mǎ bù jūn jiàng shì yì jīng zhě shǎng yǒu chà
十四年十一月，阅殿前马步军将士艺精者，赏有差。
zì shì suì yǐ dōng yuè xíng zhī hào yuē dōng jiào
自是，岁以冬月行之，号曰冬教。
sān shí nián shí yuè yù shè diàn yǐn sān yá tǒng zhì tóng tǒng zhì tǒng lǐng tóng tǒng lǐng rù nèi shè shè zhào yú hé fù nèi diàn jiào rén yī nián lì zhī jiàng lì wù lìng zhú sī zì xíng àn shì děng dì gěi sàn jiù lì měi suì yǐn sān yá guān bīng jiào
三十年十月，御射殿，引三衙统制、同统制、统领、同统领入内射射，诏余合赴内殿教人，依年例支降例物，令逐司自行按试等第给散（旧例，每岁引三衙官兵教。
shì rì zhǐ yǐn tǒng zhì tǒng lǐng gù yǒu shì zhào
是日，止引统制、统领，故有是诏）。
sān shí èr nián sì yuè èr shí wǔ rì yù shè diàn gé mén tè zuò yǐn chéng xīn jiù xíng mén shè shè
三十二年四月二十五日，御射殿隔门特坐，引呈新旧行门射射。
qián dào èr nián shí yī yuè xìng hòu cháo mén wài dà jiào chǎng cì xìng bái shí jiào chǎng
乾道二年十一月，幸候潮门外大教场，次幸白石教场。
yìng cóng jià chén liáo zì xiáng xī diàn bìng róng fú qǐ jū cóng jià wǎng huí
应从驾臣僚，自祥曦殿并戎服起居，从驾往回。
nèi guǎn jūn yù dài huán wèi guān cóng jià zǎi zhí yǐ xià miǎn cóng
内管军、御带、环卫官从驾，宰执以下免从。
jiù zhú mù cì cì shí sì jìn wǎn shàn bì miǎn zòu wàn fú bìng miǎn chá cóng jià hái nèi
就逐幕次赐食，俟进晚膳毕，免奏万福，并免茶，从驾还内。
èr shí sì rì xìng hòu cháo mén wài dà jiào chǎng jìn zǎo shàn cì xìng bái shí jiào chǎng yuè bīng
二十四日，幸候潮门外大教场，进早膳，次幸白石教场阅兵。
sān yá lǜ jiāng zuǒ děng dǎo jià yì bái shí huáng dì dēng tái sān yá tǒng zhì tǒng lǐng guān děng qǐ jū bì jǔ huáng qí zhū jūn jiē sān hū wàn suì bài qì sān yá guǎn jūn zòu bào qǔ zhǐ mǎ jūn shàng mǎ dǎ wéi jiào chǎng
三衙率将佐等导驾诣白石，皇帝登台，三衙统制、统领官等起居毕，举黄旗，诸军皆三呼万岁拜讫，三衙管军奏报取旨，马军上马打围教场。
jǔ bái qí sān sī mǎ jūn shǒu wěi xiāng jiē
举白旗，三司马军首尾相接；
jǔ hóng qí xiàng tái hé wéi tīng yī jīn zhǐ
举红旗，向台合围，听一金止。
jūn mǎ gè jiù wéi dì zuò yuán xíng pái lì
军马各就围地，作圆形排立。
shè shēng guān bīng suí gǔ shēng chū mǎ shè zhāng tù yī jīn zhǐ
射生官兵随鼓声出马射獐兔，一金止。
dié jīn shè shēng guān bīng gè guī zhèn duì
叠金，射生官兵各归阵队。
jǔ huáng qí shè shēng guān bīng jiù yù tái xià xiàn suǒ huò
举黄旗，射生官兵就御台下献所获。
dì suì wèi láo cì lài zhū jiāng ān mǎ jīn dài yǐ jí shì zú
帝遂慰劳，赐赉诸将鞍马金带，以及士卒。
zhū jūn huān téng gǔ wǔ jiù liè
诸军欢腾，鼓舞就列。
bǎi xìng guān zhě rú shān
百姓观者如山。
shí jiǔ yīn yì jì dì chū jiāo yún wù jiě bó fēng rì kāi jì
时久阴曀，暨帝出郊，云雾解驳，风日开霁。
dì qiǎn yù zhǔ guǎn diàn qián sī wáng qí děng yuē qián rì zhī jiào shī lǜ zhěng yán rén wú huá áo fēn hé yìng dù zhèn shén yuè zhī jiē qīng děng lì yě
帝遣谕主管殿前司王琪等曰："前日之教，师律整严，人无哗嚣，分合应度，朕甚悦之，皆卿等力也。
qí děng yuē cǐ bì xià shén wǔ zhī huà liù jūn gōng jǐn suǒ zhì
"琪等曰："此陛下神武之化，六军恭谨所致。
chén yuàn dé yǐ cǐ wèi bì xià jiǎo jué jiān guǐ
臣愿得以此为陛下剿绝奸宄。
sì nián shí yuè diàn qián sī yán xiāng shì lóng wáng táng běi jiāng àn yǐ dōng máo tān yí dài píng dì kě zuò jiào chǎng
四年十月，殿前司言："相视龙王堂北、江岸以东茅滩一带平地，可作教场。
yǐ xiū zhù jiāng tán jiāng lái sān sī mǎ bù jūn bìng gè quán zhuāng pī dài yī jiǎ zhí sè qì xiè zhì rì xiān fù jiào chǎng xià fāng yíng pái bàn sì jià dēng tái tīng jīn gǔ qǐ jū bì yī zī cì biàn zhèn jiào yuè
已修筑将坛，将来三司马步军并各全装，披带衣甲，执色器械，至日，先赴教场下方营排办，俟驾登台，听金鼓起居毕，依资次变阵教阅。
suǒ yǒu shèng jià chū jiāo chú jìn wèi wài yù yú běn sī rù zhèn mǎ jūn nèi zhāi chà hù shèng mǎ jūn bā bǎi rén qí gōng jiàn qì xiè zuò shí liù duì yú yí wèi qián hòu yǐn cóng gè fēn bā duì duì gè wǔ shí rén wǎng huí yán lù gè zòu suí jūn gǔ dí dà lè
所有圣驾出郊，除禁卫外，欲于本司入阵马军内摘差护圣马军八百人骑、弓箭、器械，作十六队，于仪卫前后引从，各分八队，队各五十人，往回沿路，各奏随军鼓笛大乐。
jí zhāi chà běn sī rù jiào zhèn duì nèi zhū jūn bù qīn suí yī qiān rén bìng tǒng lǐng jiàng guān sān yuán zhì rì xiān fù jiāng tái xià gè fēn zuǒ yòu yú hòu bì zhōu wéi liú kòng de sān shí bù yǐ róng jìn wèi wài zuò sān chóng huán lì
及摘差本司入教阵队内诸军步亲随一千人，并统领将官三员，至日，先赴将台下，各分左右，于后壁周围留空地三十步，以容禁卫，外作三重环立。
shí liù rì
"十六日。
chē jià zhì tān shàng
车驾至滩上。
zhū jūn rén mǎ qián yī rì yú jiào chǎng dōng liè mù sù yíng
诸军人马，前一日于教场东列幕宿营。
shì rì sān yá guǎn jūn yǔ gè jūn tǒng lǐng jiàng zuǒ dǎo jià chéng mǎ zhì hù shèng bù jūn dà jiào chǎng tíng gèng yù jiǎ zhòu zhì tān shàng
是日，三衙管军与各军统领将佐导驾乘马至护圣步军大教场亭，更御甲胄至滩上。
huáng dì dēng tái sān yá qǐ jū bì quán zhǔ guǎn diàn qián sī wáng kuǐ zòu sān sī rén mǎ qí jǔ huáng qí zhū jūn hū bài zhě sān
皇帝登台，三衙起居毕，权主管殿前司王逵奏三司人马齐，举黄旗，诸军呼拜者三。
kuǐ zòu qǐng cóng tóu jiào
逵奏请从头教。
zhōng jūn míng jiǎo dào mén jiǎo qí chū yíng mǎ bù jūn cù duì chéng shōu gǔ qì
中军鸣角，倒门角旗出营，马步军簇队成，收鼓讫。
lián sān gǔ mǎ jūn shàng mǎ bù rén cuō qǐ qí qiāng
连三鼓，马军上马，步人撮起旗枪。
sì gǔ jǔ bái qí zhōng jūn gǔ shēng qí yīng biàn fāng zhèn wèi bèi dí zhī xíng
四鼓举白旗，中军鼓声旗应，变方阵为备敌之形。
bié gāo yī gǔ bù jūn sì xiàng zuò yù dí zhī shì qiě zhàn qiě qián mǎ jūn chū chén zuò zhàn dòu zhī shì
别高一鼓，步军四向作御敌之势，且战且前，马军出陈作战斗之势。
bié gāo yī gǔ gè fēn guī dì fēn
别高一鼓，各分归地分。
wǔ gǔ jǔ huáng qí biàn yuán zhèn wèi zì huán nèi gù zhī xíng
五鼓举黄旗，变圆阵为自环内固之形。
rú qián jié cì qì
如前节次讫。
sān gǔ jǔ chì qí biàn ruì zhèn zhū jūn xiāng zhǔ yú guàn xié liè qián lì hòu zhāng wèi chōng dí zhī xíng
三鼓举赤旗，变锐阵，诸军相属，鱼贯斜列，前利后张，为冲敌之形。
yì yī qián jié cì qì
亦依前节次讫。
wáng kuǐ zòu rén mǎ jiào jué qǔ zhǐ
王逵奏人马教绝，取旨。
jǔ qīng qí biàn fàng jiào zhí zhèn shōu gǔ qì yī jīn zhǐ
举青旗，变放教直阵，收鼓讫，一金止。
zhòng gǔ sān mǎ jūn xià mǎ bù rén chuò luò qí qiāng jiē yīng guī ju
重鼓三，马军下马，步人龊落旗枪，皆应规矩。
dì dà yuè kào shǎng bèi zhī
帝大悦，犒赏倍之。
shì zú huān hū xiè ēn rú yí
士卒欢呼谢恩如仪。
míng jiǎo shēng cù duì qì fàng jiào yè duì
鸣角声簇队讫，放教拽队。
bù rén fēn dōng xī yǐn yè mǎ jūn jiāo tóu yú yù tái xià suí duì chéng shì xiāo ruì dà dāo wǔ yì jì ér jìn chéng chē pào huǒ pào yān qiāng
步人分东西引拽，马军交头于御台下，随队呈试骁锐大刀武艺，继而进呈车炮、火炮、烟枪。
jí zhě shān dǎ wéi shè shēng mǎ bù jūn tǒng zhì guān xiāo zhè bā yǐ suǒ huò zhāng lù děng jiù yù tái xià jìn xiàn rén mǎ yè jué
及赭山打围射生，马步军统制官萧鹧巴以所获獐鹿等就御台下进献，人马拽绝。
huáng dì fù yù cháng fú chéng mǎ zhì chē zi yuàn xuān huàn diàn qián sī bō fā guān mǎ dìng yuǎn hóu yàn chāng gè cì mǎ yì pǐ yàn chāng réng zì zhǔn bèi jiāng tè shēng fù jiāng
皇帝复御常服，乘马至车子院，宣唤殿前司拨发官马定远、侯彦昌各赐马一匹，彦昌仍自准备将特升副将。
jìn yù jiǔ shàng wèi wáng kuǐ yuē jīn rì jiào yuè jìn zhǐ fēn hé jūn lǜ zhěng sù jiē qīng zhī lì yě
进御酒，上谓王逵曰："今日教阅，进止分合，军律整肃，皆卿之力也。
kuǐ zòu bì xià shén wǔ sì hǎi gòng zhī
"逵奏："陛下神武，四海共知。
liù shī jūn róng shú gǎn bù sù
六师军容，孰敢不肃！
shí cì jiǔ jù yǐ shí fēn kuǐ zòu yǐ jūn mǎ shì bù gǎn yǐn dì yuē shǎo yǐn zhī
"时赐酒俱以十分，逵奏以军马事不敢饮，帝曰："少饮之。
qīn jiǎn dà bàn
"亲减大半。
yǐn bì xiè ēn tuì
饮毕，谢恩退。
yòu xuān wèn zhǔ guǎn shì wèi mǎ jūn sī lǐ shùn jǔ jīn rì àn yuè zhī bīng bǐ xiàng shí suǒ yòng zhī shī hé rú
又宣问主管侍卫马军司李舜举："今日按阅之兵，比向时所用之师何如？
shùn jǔ zòu yuē jīn rì suǒ zhì zhī bīng jiē bì xià píng shí gōng qīn xùn liàn fǔ yǐ shēn ēn cì zhī zhòng shǎng zhōng yǒng bǎi bèi fēi xī rì kě bǐ
"舜举奏曰："今日所治之兵，皆陛下平时躬亲训练，抚以深恩，赐之重赏，忠勇百倍，非昔日可比。
qí yí huáng dì zhì xiáng xī diàn xíng mén jìn wèi děng bìng róng fú yíng jià cháng qǐ jū
"其仪：皇帝至祥曦殿，行门、禁卫等并戎服迎驾常起居。
huáng dì zhì zhī gé mén guān yǐ xià bìng róng fú cháng qǐ jū qì
皇帝至，知阁门官以下并戎服常起居，讫。
huáng dì chéng mǎ chū cóng jià guān cóng jià zhì hòu cháo mén wài dà jiào chǎng yù wò diàn xià mǎ rù wò gēng yī qì huáng dì bèi jīn jiǎ chū wò xíng mén jìn wèi děng yíng jià zòu wàn fú
皇帝乘马出，从驾官从驾至候潮门外大教场御幄殿下马，入幄更衣讫，皇帝被金甲出幄，行门、禁卫等迎驾，奏万福。
huáng dì chéng mǎ zhì jiào chǎng tái xià mǎ shēng tái rù wò
皇帝乘马至教场台下马，升台入幄。
cóng jià guān zǎi zhí qīn wáng shǐ xiāng zhèng rèn zhī gé yù dài huán wèi guān shēng tái yú wò diàn fēn dōng xī xiāng xiàng lì
从驾官宰执、亲王、使相、正任知阁、御带、环卫官升台，于幄殿分东西相向立。
guǎn jūn bìng lìng quán zhuāng yī jiǎ dài yù qì xiè zhí gū duǒ shēng tái yú wò diàn zhǐ nán miàn xi lì sì rù nèi guān hē pái lì
管军并令全装衣甲带御器械执骨朵升台，于幄殿指南面西立，俟入内官喝排立。
huáng dì chū wò xíng mén jìn wèi děng yíng jià zòu wàn fú
皇帝出幄，行门、禁卫等迎驾，奏万福。
huáng dì chū gé mén fēn yǐn diàn qián mǎ bù sān sī tǒng zhì tǒng lǐng guān cháng qǐ jū qì
皇帝出，阁门分引殿前马步三司统制、统领官常起居讫。
cì sān sī jiàng zuǒ yǐ xià tīng gǔ shēng cháng qǐ jū
次三司将佐以下，听鼓声常起居。
cì diàn shuài zhí gū duǒ fù yù zuò qián zòu jiào zhí zhèn
次殿帅执骨朵赴御坐前，奏教直阵。
sì jiào yuè bì zài fù yù zuò qián zòu jiào yuán zhèn
俟教阅毕，再赴御坐前奏教圆阵。
sì jiào yuè bì zài fù yù zuò qián zòu jiào ruì zhèn
俟教阅毕，再赴御坐前奏教锐阵。
sì jiào yuè bì zài fù yù zuò qián zòu jiào yuè bì guī shì lì
俟教阅毕，再赴御坐前奏教阅毕，归侍立。
nèi shì chuán zhǐ yǔ diàn qián tài wèi mǒu zhū jūn xiè ēn chéng zhǐ qì zhuǎn yǔ bō fā guān yǐn sān sī tǒng zhì tǒng lǐng jiàng zuǒ zài bài xiè ēn qì gè guī běn jūn
内侍传旨与殿前太尉某，诸军谢恩承旨讫，转与拨发官引三司统制、统领、将佐再拜谢恩讫，各归本军。
huáng dì qǐ rù wò gēng yī qì huáng dì chū wò
皇帝起，入幄更衣讫，皇帝出幄。
huáng dì zuò shè rén yǐn zǎi zhí dūn hòu lì sì jìn yù chá chuáng
皇帝坐，舍人引宰执墪后立，俟进御茶床。
shè rén zàn jiù zuò zǎi zhí gōng shēn yìng nuò qì zhí shēn lì jiù zuò
舍人赞就坐，宰执躬身应喏讫，直身立，就坐。
jìn dì yī zhǎn jiǔ qǐ lì dūn hòu sì huáng dì yǐn jiǔ qì shè rén zàn jiù zuò gōng shēn yìng nuò qì zhí shēn lì
进第一盏酒，起立墪后，俟皇帝饮酒讫，舍人赞就坐，躬身应喏讫，直身立。
sì zǎi zhí jiǔ zhì jiē zhǎn yǐn jiǔ qì zhǎn fù diàn shì
俟宰执酒至，接盏饮酒讫，盏付殿侍。
cì shè rén zàn shí bìng rú yí
次舍人赞食，并如仪。
zhì dì sì zhǎn chuán zhǐ xuān quàn qì yù yào chuán zhǐ bù bài shè rén chéng zhǐ zàn bù bài zàn jiù zuò
至第四盏，传旨宣劝讫，御药传旨不拜，舍人承旨赞不拜，赞就坐。
dì wǔ zhǎn xuān quàn rú dì sì zhǎn yí
第五盏宣劝如第四盏仪。
jiǔ shí bì jǔ yù chá chuáng
酒食毕，举御茶床。
shè rén fēn yǐn zǎi zhí yú wò diàn chóng xíng lì yù yào chuán zhǐ bù bài shè rén chéng zhǐ qì yī zǎi zhí gōng shēn zàn bù bài gè zhī hòu zhí shēn lì jiàng tà dào guī mù cì
舍人分引宰执于幄殿重行立，御药传旨不拜，舍人承旨讫，揖宰执躬身赞不拜，各祗候直身立，降踏道归幕次。
huáng dì qǐ chéng mǎ zhì chē zi yuàn xià mǎ
皇帝起，乘马至车子院下马。
huáng dì chū wò zhì chē zi yuàn mén lóu shàng chū cì qīn wáng jiǔ zài bài xiè qì
皇帝出幄，至车子院门楼上，出赐亲王酒，再拜谢讫；
cì cì shǐ xiāng zhèng rèn bìng guǎn jūn zhī gé yù dài huán wèi guān jiǔ qì
次赐使相、正任并管军，知阁、御带、环卫官酒讫；
zhú bān zài bài xiè qì yī jiù xiāng xiàng lì
逐班再拜谢，讫，依旧相向立。
cì qīn wáng zhí zhǎn jìn huáng dì jiǔ huáng dì yǐn jiǔ qì yī bān zài bài xiè qì
次亲王执盏进皇帝酒，皇帝饮酒讫，一班再拜谢，讫；
sì huáng dì guān bì qǐ jiàng chē zi yuàn mén lóu guī wò
俟皇帝观毕，起，降车子院门楼归幄。
qīn wáng yǐ xià tuì huáng dì chéng mǎ chū chē zi yuàn mén xíng mén jìn wèi děng yíng jià zòu wàn fú
亲王以下退，皇帝乘马出车子院门，行门、禁卫等迎驾，奏万福。
huáng dì chéng mǎ zhì hòu cháo mén wài dà jiào chǎng yìng cóng jià guān bìng róng fú chéng mǎ cóng jià huí
皇帝乘马至候潮门外大教场，应从驾官并戎服乘马从驾回。
huáng dì chéng mǎ rù hé níng mén zhì xiáng xī diàn shàng xià mǎ hái gōng
皇帝乘马入和宁门，至祥曦殿上下马还宫。
yú fǎng cǐ
余仿此。
chún xī sì nián shí èr yuè dà yuè yú máo tān
淳熙四年十二月，大阅于茅滩。
shí nián shí yī yuè dà yuè yú lóng shān
十年十一月，大阅于龙山。
shí liù nián shí yuè dà yuè yú chéng nán dà jiào chǎng
十六年十月，大阅于城南大教场。
bìng rú shàng yí
并如上仪。
qìng yuán yuán nián shí yuè yǐ zài liàng ān lìng zǎi zhí yú dà jiào chǎng jiào yuè
庆元元年十月，以在谅暗，令宰执于大教场教阅。
èr nián shí yuè dà yuè yú máo tān
二年十月，大阅于茅滩。
jiā tài èr nián shí èr yuè xìng hòu cháo mén wài jiào chǎng dà yuè
嘉泰二年十二月，幸候潮门外教场大阅。
duān píng èr nián sì yuè dà yuè yǐ shí shǔ bù jí xíng
端平二年四月大阅，以时暑，不及行。
shòu xiáng xiàn fú
受降献俘。
tài zǔ píng shǔ mèng chǎng jiàng zhào yǒu sī yuē qián dài yí zhì wèi shòu xiáng lǐ
太祖平蜀，孟昶降，诏有司约前代仪制为受降礼。
chǎng zhì qián yī rì shè yù zuò zhàng wèi yú chóng yuán diàn rú yuán huì yí
昶至前一日，设御坐仗卫于崇元殿，如元会仪。
zhì rì dà chén mǎ bù zhū jūn yú tiān jiē zuǒ yòu shè chǎng jí qí guān shǔ sù àn xí rù yú míng dé mén wài biǎo àn yú héng jiē běi
至日，大陈马步诸军于天街左右，设昶及其官属素案席褥于明德门外，表案于横街北。
tōng shì shè rén yǐn chǎng jí qí guān shǔ sù fú shā mào běi xiàng xù lì
通事舍人引昶及其官属素服纱帽北向序立。
chǎng guì fèng biǎo shòu gé mén shǐ fù wèi dài mìng
昶跪奉表授阁门使，复位待命。
biǎo zhì yù qián shì chén dú qì gé mén shǐ chéng zhǐ chū
表至御前，侍臣读讫，阁门使承旨出。
chǎng děng fǔ fú
昶等俯伏。
tōng shì shè rén yè chǎng qǐ guān shǔ yì qǐ xuān zhì shì zuì chǎng děng zài bài hū wàn suì
通事舍人掖昶起，官属亦起，宣制释罪，昶等再拜呼万岁。
yī kù shǐ dǎo suǒ cì xí yī guàn dài chén yú qián chǎng děng yòu zài bài guì shòu gǎi fú chéng mǎ zhì shēng lóng mén xià mǎ guān shǔ zhì qǐ yùn mén xià mǎ jiù cì
衣库使导所赐袭衣、冠带陈于前，昶等又再拜跪受，改服乘马，至升龙门下马，官属至启运门下马，就次。
dì cháng fú shēng zuò bǎi guān xiān rù qǐ jū bān lì
帝常服升坐，百官先入起居，班立。
gé mén shǐ yǐn chǎng děng rù wǔ dǎo bài xiè
阁门使引昶等入，舞蹈拜谢。
zhào chǎng shēng diàn gé mén shǐ yǐn zì dōng jiē shēng xuān fǔ shǐ chéng zhǐ ān fǔ zhī
召昶升殿，阁门使引自东阶升，宣抚使承旨安抚之。
chǎng zhì yù zuò qián gōng chéng wèn qì hái wèi yǔ guān shǔ wǔ dǎo chū
昶至御坐前，躬承问讫，还位，与官属舞蹈出。
zhōng shū lǜ bǎi guān chēng hè suì yàn jìn chén jí chǎng yú dà míng diàn
中书率百官称贺，遂宴近臣及昶于大明殿。
lǐng nán píng liú chǎng jiù qín zhào yǒu sī zhuàn xiàn fú lǐ
岭南平，刘𬬮就擒，诏有司撰献俘礼。
chǎng zhì shàng yù míng dé mén liè zhàng wèi zhū jūn bǎi guān cháng fú bān lóu qián
𬬮至，上御明德门，列仗卫，诸军、百官常服班楼前。
bié shè xiàn fú wèi yú dōng xī jiē zhī nán běi xiàng
别设献俘位于东西街之南，北向；
qí jiàng xiào wèi yú xiàn fú wèi qián běi shàng xī xiàng
其将校位于献俘位前，北上西向。
yǒu sī lǜ wǔ shì xì chǎng děng bái liàn lù bù qián yǐn
有司率武士系𬬮等白练，露布前引。
zhì tài miào xī nán mén chǎng děng bìng xià mǎ rù nán shén mén běi xiàng xī shàng lì jiān jiàng xiào guān cì nán lì
至太庙西南门，𬬮等并下马，入南神门，北向西上立，监将校官次南立。
sì gào lǐ bì yú xī nán mén chū chéng mǎ yā zhì tài shè rú shàng yí
俟告礼毕，于西南门出，乘马押至太社，如上仪。
nǎi yā zhì lóu nán yù lù zhī xi xià mǎ lì sì
乃押至楼南御路之西，下马立俟。
xiàn fú jiàng xiào róng fú dài dāo
献俘将校，戎服带刀。
shè shì zhōng bǎn zòu zhōng yán bǎi guān bān dìng
摄侍中版奏中严，百官班定；
bǎn zòu wài bàn dì cháng fú yù zuò
版奏外办，帝常服御坐。
bǎi guān wǔ dǎo qǐ jū bì tōng shì shè rén yǐn chǎng jiù xiàn fú wèi jiàng xiào děng yì lóu qián wǔ dǎo qì cì yǐn lù bù àn yì lóu qián běi xiàng xuān fù zhōng shū mén xià rú xuān zhì yí
百官舞蹈起居毕，通事舍人引𬬮就献俘位，将校等诣楼前舞蹈讫，次引露布案诣楼前北向，宣付中书、门下，如宣制仪。
tōng shì shè rén guì shòu lù bù zhuǎn shòu zhōng shū mén xià zhuǎn shòu shè bīng bù shàng shū
通事舍人跪受露布，转授中书，门下转授摄兵部尚书。
cì shè xíng bù shàng shū yì lóu qián guì zòu yǐ suǒ xiàn fú fù yǒu sī
次摄刑部尚书诣楼前跪奏以所献俘付有司。
shàng zhào chǎng jié zé chǎng fú dì dài zuì
上召𬬮诘责，𬬮伏地待罪。
zhào zhū qí chén gōng chéng shū děng tè shì chǎng fù yǔ qí dì bǎo xìng děng zuì réng cì xí yī guàn dài xuē hù qì bì ān mǎ gè fú qí fú liè xiè lóu xià
诏诛其臣龚澄枢等，特释𬬮缚与其弟保兴等罪，仍赐袭衣、冠带、靴笏、器币、鞍马，各服其服列谢楼下。
bǎi guān chēng hè bì fàng zhàng rú yí
百官称贺毕，放仗如仪。
nán táng píng dì yù míng dé mén lù bù yǐn lǐ yù jí qí zǐ dì guān shǔ sù fú dài zuì
南唐平，帝御明德门，露布引李煜及其子弟官属素服待罪。
chū yǒu sī qǐng rú xiàn liú chǎng
初，有司请如献刘𬬮。
dì yǐ yù fèng zhēng shuò fēi ruò chǎng jù mìng qǐn lù bù fú xuān qiǎn gé mén shǐ chéng zhì shì zhī
帝以煜奉正朔，非若𬬮拒命，寝露布弗宣，遣阁门使承制释之。
tài zōng zhēng tài yuán liú jì yuán jiàng dì xìng chéng běi chén bīng wèi zhāng lè yàn cóng chén yú chéng tái
太宗征太原，刘继元降，帝幸城北，陈兵卫，张乐，宴从臣于城台。
jì yuán shuài guān shǔ sù fú tái xià
继元帅官属素服台下。
qiǎn gé mén shǐ xuān zhì shì zuì zhào jì yuán qīn láo zhī
遣阁门使宣制释罪，召继元亲劳之。
cóng chén yì xíng gōng chēng hè
从臣诣行宫称贺。
shí yǐ zài jūn zhōng gù bù bèi lǐ
时以在军中，故不备礼。
jì yuán zhì jīng shī zhào gào xiàn tài miào
继元至京师，诏告献太庙。
qián yī rì suǒ sī chén shè rú cháng gào miào yí
前一日，所司陈设如常告庙仪。
gào rì lí míng bó shì yǐn tài wèi jiù wèi tōng shì shè rén yǐn jì yuán xī jiē xià dōng xiàng lì qí guān shǔ chóng xíng lì
告日黎明，博士引太尉就位，通事舍人引继元西阶下东向立，其官属重行立。
zàn zhě zàn tài wèi zài bài qì bó shì yǐn jiù guàn jué rú cháng yí yì dōng jiē jiě jiàn tuō què shēng dì yī shì jìn diàn zài bài tài zhù guì dú zhù wén qì yòu zài bài
赞者赞太尉再拜讫，博士引就盥爵如常仪，诣东阶解剑脱舄，升第一室进奠，再拜，太祝跪读祝文讫，又再拜。
tōng shì shè rén yǐn jì yuán jí guān shǔ yì shì qián xī jiē xià běi xiàng lì shè rén zàn yún huáng dì qīn zhēng shōu fù hé dōng wěi zhǔ liú jì yuán jí wěi mìng guān jiàn
通事舍人引继元及官属诣室前西阶下北向立，舍人赞云："皇帝亲征，收复河东，伪主刘继元及伪命官见。
zàn zhě yuē zài bài bài qì tuì wèi
"赞者曰再拜，拜讫退位。
cì zhì dì èr dì sān dì sì dì wǔ shì jiē rú dì yī shì
次至第二、第三、第四、第五室，皆如第一室。
bó shì yǐn tài wèi jiàng jiē pèi jiàn nà lǚ fù wèi zàn zhě yuē zài bài tài wèi yǔ jì yuán děng jiē zài bài tuì
博士引太尉降阶，佩剑纳履复位，赞者曰再拜，太尉与继元等皆再拜，退。
fén zhù bǎn yú zhāi fang
焚祝版于斋坊。
jì yuán jì mìng yǐ guān gù bù chēng fú yān
继元既命以官，故不称俘焉。
yuán fú èr nián xī fān wáng lǒng zā miǎo chuān shǒu lǐng xiā zhēng děng jiàng zhào jù yí zhù
元符二年，西蕃王拢拶、邈川首领瞎征等降，诏具仪注。
yǐ shòu xiáng rì yù xuān dé mén shè zhū bān zhí shàng sì jūn zhàng wèi zhū jūn sù fú chén liè
以受降日御宣德门，设诸班直、上四军仗卫，诸军素服陈列。
jiàng zhě gè fú fán fú yǐ jiàn shěn wèn qì yǒu zhǐ fàng zuì gè děng dì cì shǒu fú páo dài
降者各服蕃服以见，审问讫，有旨放罪，各等第赐首服袍带。
bǎi guān chēng hè ér zài yù zǐ chén diàn cì yàn huì
百官称贺，而再御紫宸殿赐宴会。
zhé zōng bēng shū mì yuàn liú lǒng zā děng xī jīng tīng zhǐ
哲宗崩，枢密院留拢拶等西京听旨。
zhào ba yù lóu lì zhàng dàn yǐn jiàn yú hòu diàn
诏罢御楼立仗，但引见于后殿。
lǒng zā yī bān qì dān gōng zhǔ yī bān xià guó huí hú gōng zhǔ cì zhī xiā zhēng yī bān biān sī bō jié bìng zú shǔ cì zhī
拢拶一班，契丹公主一班，夏国、回鹘公主次之，瞎征一班，边厮波结并族属次之。
yīng zú shǔ shǒu lǐng gè cóng qí zhǎng yǐ cì qǐ jū
应族属首领各从其长，以次起居。
sēng ní gōng zhǔ jiē fán fú fán bài
僧尼公主皆蕃服蕃拜。
bìng cì guān fú xiè qì cì jiǔ zhuàn héng mén wài
并赐冠服，谢讫，赐酒馔横门外。
zhèng hé chū yì lǐ jú shàng shòu xiáng yí
政和初，议礼局上《受降仪》。
huáng dì shèng yú shēng xuān dé mén lóu jiàng yú zuò yù wò bǎi guān yǔ jiàng wáng fán guān gè bān lóu xià rú dà lǐ sì shè yí
皇帝乘舆升宣德门楼，降舆坐御幄，百官与降王、蕃官各班楼下，如大礼肆赦仪。
dōng shàng gé mén yǐ hóng tāo dài bān qí pái yǐn shēng lóu lóu shàng dōng shàng gé mén guān fù nèi shì chéng zhǐ suǒ shàn shàn hé dì jí yù zuò lián juǎn
东上阁门以红绦袋班齐牌引升楼，楼上东上阁门官附内侍承旨索扇，扇合，帝即御坐，帘卷。
nèi shì yòu zàn shàn kāi shì wèi rú cháng yí
内侍又赞扇开，侍卫如常仪。
zhū bān qīn cóng bìng lǐ wéi jiàng wáng rén děng yíng jià zì zàn cháng qǐ jū
诸班亲从并里围降王人等迎驾，自赞常起居。
cì shè rén zàn zhí yí jiàng shì cháng qǐ jū
次舍人赞执仪将士常起居。
cì guǎn gàn jiàng wáng shǐ chén bìng suí xíng jiù fán guān cháng qǐ jū
次管干降王使臣并随行旧蕃官常起居。
cì lǐ zhí guān shè rén yǐn bǎi guān héng xíng běi xiàng zàn zhě yuē bài zài wèi guān jiē zài bài wǔ dǎo sān chēng wàn suì yòu zài bài
次礼直官、舍人引百官横行北向，赞者曰拜，在位官皆再拜舞蹈，三称万岁，又再拜。
bān shǒu zòu shèng gōng wàn fú yòu zài bài tuì bǎi guān gè jiù dōng xī wèi
班首奏圣躬万福，又再拜退，百官各就东西位。
shè rén yǐn jiàng wáng fú běn guó yì guān yì lóu qián běi xiàng nǚ fù shǎo xi lì sēng yòu shǎo xi ní lì yú hòu
舍人引降王服本国衣冠诣楼前北向，女妇少西立，僧又少西，尼立于后。
rù nèi shěng guān yì yù zuò qián chéng zhǐ chuán lóu shàng dōng shàng gé mén guān chéng zhǐ lù qì yǐ hóng tiáo dài jiàng zhì lóu xià dōng shàng gé mén guān chéng zhǐ tuì
入内省官诣御坐前承旨，传楼上东上阁门官承旨录讫，以红条袋降制楼下，东上阁门官承旨退。
jiàng wáng yǐ xià fǔ fú dōng shàng gé mén guān zhì lìng tōng shì shè rén yè zhī qǐ shǒu lǐng yǐ xià jiē qǐ jū gōng
降王以下俯伏，东上阁门官至，令通事舍人掖之起，首领以下皆起，鞠躬。
gé mén xuān yǒu chì jiàng wáng yǐ xià zài bài sēng ní zhǐ gōng hū wàn suì
阁门宣有敕，降王以下再拜，僧尼止躬呼万岁。
gé mén lù chì zhǐ fù guǎn gàn guān jiàng wáng děng gōng tīng jié wèn
阁门录敕旨付管干官，降王等躬听诘问。
rú yǒu fù zòu gé mén lù qì réng yǐ hóng tāo dài yǐn shēng lóu
如有复奏，阁门录讫，仍以红绦袋引升楼。
rú wú fù zòu rù nèi shěng guān yì yù zuò chéng zhǐ chuán lóu shàng gé mén guān chēng yǒu chì fàng zuì qì shè rén zàn xiè ēn jiàng wáng yǐ xià zài bài chēng wàn suì fù xù lì
如无复奏，入内省官诣御坐承旨，传楼上阁门官称有敕放罪讫，舍人赞谢恩，降王以下再拜称万岁，复序立。
rù nèi shěng guān yì yù zuò chéng zhǐ chuán lóu shàng gé mén guān chēng yǒu chì gè cì shǒu fú páo dài
入内省官诣御坐承旨，传楼上阁门官称有敕各赐首服袍带。
lóu xià gé mén guān chéng zhǐ yǐn suǒ cì yán chuáng chén yú xi shè rén xuān yuē yǒu chì jiàng wáng yǐ xià zài bài jū gōng shè rén chēng gè cì mǒu wù cì wù bì yòu zài bài chēng wàn suì
楼下阁门官承旨引所赐檐床陈于西，舍人宣曰有敕，降王以下再拜鞠躬，舍人称各赐某物，赐物毕，又再拜称万岁。
ruò cì guān jí zàn xiè zài bài bìng guī cì yì suǒ cì fú
若赐官、即赞谢再拜，并归次易所赐服。
shè rén xiān yǐn jiàng wáng yǐ xià zhì shòu yáo jùn yǐ shàng dāng lóu qián běi xiàng dōng shàng lì zàn zài bài chēng wàn suì yòu zài bài
舍人先引降王以下至授遥郡以上当楼前北向东上立，赞再拜，称万岁，又再拜；
cì zàn fú guān pèi fù nǚ zài bài
次赞服冠帔妇女再拜。
men ní bié xiè yǐn hái
们尼别谢，引还。
cì zàn lóu shàng shì lì guān chēng hè zài bài lǐ zhí guān shè rén fēn yǐn bǎi guān héng xíng běi xiàng lì zàn bài qì bān shǒu shǎo qián fǔ fú guì chēng hè qí cí zhōng shū suí shì zhuàn shù hè qì fù wèi
次赞楼上侍立官称贺再拜，礼直官，舍人分引百官横行北向立，赞拜讫，班首少前，俯伏跪，称贺，其词中书随事撰述，贺讫，复位。
zài wèi zhě yòu zài bài wǔ dǎo sān chēng wàn suì yòu zài bài
在位者又再拜舞蹈，三称万岁，又再拜。
dōng shàng gé mén guān jìn yì lóu qián chéng zhǐ jiù bān shǒu xuān yuē yǒu zhì zàn zhě yuē bài zài wèi guān jiē zài bài xuān dá qí cí xué shì yuàn suí shì zhuàn shù yòu zàn zài bài sān chēng wàn suì yòu zài bài
东上阁门官进诣楼前承旨，就班首宣曰有制，赞者曰拜，在位官皆再拜，宣答，其词学士院随事撰述，又赞再拜，三称万岁，又再拜。
lóu shàng shū mì yuàn qián guì zòu chēng mǒu guān chén mǒu yán lǐ bì nèi shì suǒ shàn shàn hé lián chuí dì jiàng zuò
楼上枢密院前跪奏，称某官臣某言，礼毕，内侍索扇，扇合帘垂，帝降坐。
nèi shì zàn shàn kāi suǒ sī chéng zhǐ fàng zhàng lóu xià biān míng bǎi guān zài bài tuì
内侍赞扇开，所司承旨放仗，楼下鞭鸣，百官再拜退。
kāi xǐ sān nián sān yuè sì chuān xuān fǔ fù shǐ ān bǐng hán nì chén wú xī shǒu bìng wéi zhì chuàng zào fǎ wù suǒ shòu jīn guó jiā fēng shǔ wáng zhào jí jīn yìn lái xiàn
开禧三年三月，四川宣抚副使安丙函逆臣吴曦首并违制创造法物、所受金国加封蜀王诏及金印来献。
sì yuè sān rì lǐ bù tài cháng sì tiáo jù xiàn guó diǎn gù sì nì xī shǒu hán zhì rì lín ān fǔ chà rén fáng shǒu diàn qián sī chà jiá shì èr bǎi rén tóng dà lǐ sì guān jiān yǐn fù dōu táng shěn yàn
四月三日，礼部太常寺条具献馘典故，俟逆曦首函至日，临安府差人防守，殿前司差甲士二百人同大理寺官监引赴都堂审验。
zòu xiàn tài miào bié miào chà jìn shàng zōng shì nán bān zòu xiàn tài shè tài jì chà shì cóng guān
奏献太庙、别庙差近上宗室南班，奏献太社、太稷差侍从官。
gè qián yī rì fù cí suǒ zhì zhāi zhì rì xíng zòu xiàn zhī lǐ dà lǐ sì diàn qián sī jì huì xíng lǐ shí kè jiān yǐn shǒu hán shè zhì yǐ sì
各前一日赴祠所致斋，至日行奏献之礼，大理寺、殿前司计会行礼时刻，监引首函设置以俟。
zòu xiàn lǐ bì xiāo yú shì sān rì fù dà lǐ sì cáng yú kù
奏献礼毕，枭于市三日，付大理寺藏于库。
duān píng yuán nián jīn wáng
端平元年，金亡。
sì yuè jīng hú zhì zhì sī yǐ wán yán shǒu xù hán gǔ lái shàng chà guān zòu gào zōng miào shè jì rú yí
四月，京湖制置司以完颜守绪函骨来上，差官奏告宗庙社稷如仪。
tián liè
田猎。
tài zǔ jiàn lóng èr nián shǐ xiào liè yú jìn jiāo
太祖建隆二年，始校猎于近郊。
xiān chū jìn jūn wèi wéi chǎng wǔ fāng yǐ zhì qín xì quǎn cóng
先出禁军为围场，五坊以鸷禽细犬从。
dì qīn shè zǒu tù sān cóng guān gòng mǎ chēng hè
帝亲射走兔三，从官贡马称贺。
qí hòu duō yǐ qiū dōng huò zhēng yuè tián yú sì jiāo cóng guān huò cì zhǎi páo nuǎn xuē qīn wáng yǐ xià shè zhòng zhě cì yǐ mǎ
其后多以秋冬或正月田于四郊，从官或赐窄袍暖靴，亲王以下射中者赐以马。
tài zōng jiāng běi zhēng yīn yuè wǔ liè jìn jiāo yǐ duō dào liè hú tù zhě mìng jìn zhī
太宗将北征，因阅武猎近郊，以多盗猎狐兔者，命禁之。
yǒu wèi shì duó rén zhāng dāng sǐ dì yuē ruò shā zhī hòu shì bì wèi wǒ zhòng shòu ér qīng rén
有卫士夺人獐，当死，帝曰："若杀之，后世必谓我重兽而轻人。
tè shì qí zuì
"特贳其罪。
dì cháng yǐ là rì xiào liè yù cóng chén yuē là rì chū shòu yǐ shùn shí lìng huǎn pèi cóng qín shì fēi huāng yě
帝常以腊日校猎，谕从臣曰："腊日出狩，以顺时令，缓辔从禽，是非荒也。
huí xìng jiǎng wǔ tái zhāng lè cì qún chén yǐn
"回幸讲武台，张乐，赐群臣饮。
qí hòu liè xi jiāo qīn shè zǒu tù wǔ
其后，猎西郊，亲射走兔五。
zhào yǐ gǔ zhě sōu shòu yǐ suǒ huò zhī qín jiàn xiǎng zōng miào ér qí lǐ jiǔ fèi jīn kě fù zhī
诏以古者搜狩，以所获之禽荐享宗庙，而其礼久废，今可复之。
suì wèi dìng shì
遂为定式。
dì yā bù hǎo yì liè zhào chú yǒu sī xíng lǐ wài ba jìn diàn yóu tián wǔ fāng suǒ chù yīng quǎn bìng fàng zhī zhū zhōu bù dé yǐ yīng lái xiàn
帝雅不好弋猎，诏除有司行礼外，罢近甸游畋，五坊所畜鹰犬并放之，诸州不得以鹰来献。
yǐ ér dìng nán jūn jié dù shǐ zhào bǎo zhōng xiàn gǔ yī hào hǎi dōng qīng zhào hái cì zhī
已而定难军节度使赵保忠献鹘一，号"海东青"，诏还赐之。
là rì dàn mìng zhū wáng lüè tián jìn jiāo ér wǔ fāng zhī zhí fèi yǐ
腊日，但命诸王略畋近郊，而五坊之职废矣。
zhēn zōng fù zhào jiào jùn suǒ yǎng yīng hú liàng liú shí yú yǐ bèi zhū wáng cóng shí zhǎn lǐ
真宗复诏教骏所养鹰鹘量留十余，以备诸王从时展礼。
jìn wéi cǎo dì xǔ mín gēng mù
禁围草地，许民耕牧。
zhì rén zōng shí yán zhě yán xiào liè zhī zhì suǒ yǐ shùn shí lìng diào róng shì qǐng xiū cǐ lǐ
至仁宗时，言者言校猎之制所以顺时令、调戎事，请修此礼。
yú shì zhào shū mì yuàn zòu dìng zhì dù
于是诏枢密院奏定制度。
liè rì wǔ gǔ dì yù nèi dōng mén cì cóng guān jiǔ sān xíng zòu jūn róng lè xìng qióng lín yuàn mén cì cóng guān shí
猎日五鼓，帝御内东门，赐从官酒三行，奏钧容乐，幸琼林苑门，赐从官食。
suì liè yú yáng cūn yàn yú wò diàn zòu jiào fāng lè
遂猎于杨村，宴于幄殿，奏教坊乐。
qiǎn shǐ yǐ suǒ huò chí jiàn tài miào
遣使以所获驰荐太庙。
jì ér zhào fù lǎo lín wèn cì yǐ yǐn shí chá juàn jí wǔ fāng jūn shì yín juàn yǒu chà
既而召父老临问，赐以饮食茶绢，及五坊军士银绢有差。
zǎi xiàng gǔ chāng cháo děng yuē bì xià zàn xìng jìn jiāo shùn shí tián liè qǔ xiān shā ér dēng miào zǔ suǒ yǐ zhāo xiào dé yě
宰相贾昌朝等曰："陛下暂幸近郊，顺时田猎，取鲜杀而登庙俎，所以昭孝德也；
jí gāo yuán ér yuè jūn shí suǒ yǐ jiǎng wǔ shì yě
即高原而阅军实，所以讲武事也；
wèn qí lǎo ér zhì yù suǒ yǐ yǎng lǎo yě
问耆老而秩饫，所以养老也；
láo tián fū ér cì huì suǒ yǐ quàn nóng yě
劳田夫而赐惠，所以劝农也。
shèng yú yī chū ér sì měi jiē jù
乘舆一出，而四美皆具。
fú wàng xuān fù shǐ guǎn
伏望宣付史馆。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
míng nián fù liè yú chéng nán dōng hán cūn
明年，复猎于城南东韩村。
zì yù jīn yuán qù niǎn chéng mǎ fēn qí shì shù qiān wèi zuǒ yòu yì jié yǐ gǔ qí
自玉津园去辇乘马，分骑士数千为左右翼，节以鼓旗。
hé wéi chǎng jìng shí yú lǐ bù duì xiāng yìng
合围场径十余里，部队相应。
dì àn pèi zhōng dào qīn xié gōng shǐ lǚ huò qín yān
帝按辔中道，亲挟弓矢，屡获禽焉。
shì shí dào bàng jū rén huò chù hú tù fú zhì qū chǎng zhōng
是时，道傍居人或畜狐兔凫雉驱场中。
dì wèi tián liè yǐ xùn wǔ shì fēi zhuān suǒ huò yě xī zòng zhī
帝谓田猎以训武事，非专所获也，悉纵之。
miǎn wéi nèi mín tián yī suì zū réng zhào fù lǎo láo wèn
免围内民田一岁租，仍召父老劳问。
qí hòu yǐ jiàn zhě duō ba liè jìn diàn
其后以谏者多，罢猎近甸。
zì shì zhōng jìng kāng bù fù jiǎng
自是，终靖康不复讲。
dǎ qiú běn jūn zhōng xì
打球，本军中戏。
tài zōng lìng yǒu sī xiáng dìng qí yí
太宗令有司详定其仪。
sān yuè huì jū dà míng diàn
三月，会鞠大明殿。
yǒu sī chú de shù mù dōng xī wèi qiú mén gāo zhàng yú shǒu kè jīn lóng xià shī shí lián huá zuò jiā yǐ cǎi huì
有司除地，竖木东西为球门，高丈余，首刻金龙，下施石莲华坐，加以采缋。
zuǒ yòu fēn péng zhǔ zhī yǐ chéng zhǐ èr rén shǒu mén wèi shì èr rén chí xiǎo hóng qí chàng chóu yù lóng guān jǐn xiù yī chí gē shū bàng zhōu wèi qiú chǎng
左右分朋主之，以承旨二人守门，卫士二人持小红旗唱筹，御龙官锦绣衣持哥舒棒，周卫球场。
diàn jiē xià dōng xī jiàn rì yuè qí
殿阶下，东西建日月旗。
jiào fāng shè qiū cí bù gǔ yuè yú liǎng láng gǔ gè wǔ
教坊设龟兹部鼓乐于两廊，鼓各五。
yòu yú dōng xī qiú mén qí xià gè shè gǔ wǔ
又于东西球门旗下各设鼓五。
gé mén yù dìng fēn péng zhuàng qǔ cái
阁门豫定分朋状取裁。
qīn wáng jìn chén jié dù guān chá fáng yù tuán liàn shǐ cì shǐ fù mǎ dū wèi zhū sī shǐ fù shǐ gòng fèng guān diàn zhí xī yù
亲王、近臣、节度观察防御团练使、刺史、驸马都尉、诸司使副使、供奉官、殿直悉预。
qí liǎng péng guān zōng shì jié dù yǐ xià fú yì sè xiù yī zuǒ péng huáng yī lán
其两朋官，宗室、节度以下服异色绣衣，左朋黄衤兰；
yòu péng zǐ yī lán dǎ qiú gòng fèng guān zuǒ péng fú zǐ xiù yòu péng fú fēi xiù wū pí xuē guàn yǐ huá chā jiǎo zhé shàng jīn
右朋紫衤兰打球供奉官左朋服紫绣，右朋服绯绣，乌皮靴，冠以华插脚折上巾。
tiān jiù yuàn gōng xùn xí mǎ bìng ān lè
天厩院供驯习马并鞍勒。
dì chéng mǎ chū jiào fāng dà hé liáng zhōu qǔ zhū sī shǐ yǐ xià qián dǎo cóng chén fèng yíng
帝乘马出，教坊大合《凉州曲》，诸司使以下前导，从臣奉迎。
jì yù diàn qún chén xiè xuān zhào yǐ cì shàng mǎ mǎ jiē jié wěi fēn péng zì liǎng xiāng rù xù lì yú xi xiāng
既御殿，群臣谢，宣召以次上马，马皆结尾，分朋自两厢入，序立于西厢。
dì chéng mǎ dāng tíng xī nán zhù
帝乘马当庭西南驻。
nèi shì fā jīn hé chū zhū qī qiú zhì diàn qián
内侍发金合，出朱漆球掷殿前。
tōng shì shè rén zòu yún yù péng dǎ dōng mén
通事舍人奏云：御朋打东门。
dì jī qiú jiào fāng zuò yuè zòu gǔ
帝击球，教坊作乐奏鼓。
qiú jì dù zhǎn qí wū zhēng zhǐ gǔ
球既度，飐旗、呜钲、止鼓。
dì huí mǎ cóng chén fèng shāng shàng shòu gòng wù yǐ hè
帝回马，从臣奉觞上寿，贡物以贺。
cì jiǔ jí liè bài yǐn bì shàng mǎ
赐酒，即列拜，饮毕上马。
dì zài jī zhī shǐ mìng zhū wáng dà chén chí mǎ zhēng jī
帝再击之，始命诸王大臣驰马争击。
qí xià léi gǔ
旗下擂鼓。
jiāng jí mén zhú xiāng jí gǔ
将及门，逐厢急鼓。
qiú dù shā gǔ sān tòng
球度，杀鼓三通。
qiú mén liǎng páng zhì xiù qí èr shí sì ér shè xū jià yú diàn dōng xī jiē xià
球门两旁置绣旗二十四，而设虚架于殿东西阶下。
měi péng de chóu jì chā yī qí jià shàng yǐ shi zhī
每朋得筹，既插一旗架上以识之。
dì de chóu lè shǎo zhǐ cóng guān hū wàn suì
帝得筹，乐少止，从官呼万岁。
qún chén de chóu zé chàng hǎo de chóu zhě xià mǎ chēng xiè
群臣得筹则唱好，得筹者下马称谢。
fán sān chóu bì nǎi yù diàn zhào cóng chén yǐn
凡三筹毕，乃御殿召从臣饮。
yòu yǒu bù jī zhě chéng lǘ luó jī zhě shí lìng gòng fèng zhě péng xì yǐ wéi lè yún
又有步击者、乘驴骡击者，时令供奉者朋戏以为乐云。
jiù rì fá gǔ
救日伐鼓。
jiàn lóng yuán nián sī tiān jiàn yán rì shí wǔ yuè shuò qǐng yǎn cáng gē bīng kǎi zhòu
建隆元年，司天监言日食五月朔，请掩藏戈兵铠胄。
shì xià yǒu sī yǒu sī qǐng huáng dì bì zhèng diàn sù fú bǎi guān gè shǒu běn sī qiǎn guān yòng shēng tài shè rú gù shì
事下有司，有司请皇帝避正殿，素服，百官各守本司，遣官用牲太社如故事。
jǐng dé sì nián wǔ yuè shuò rì shí
景德四年五月朔，日食。
shàng bì zhèng diàn bù shì shì
上避正殿不视事。
zhì hé yuán nián sì yuè shuò rì shí jì nèi jiàng dé yīn gǎi yuán yì fú bì zhèng diàn jiǎn shàn
至和元年四月朔，日食，既内降德音：改元，易服，避正殿，减膳。
bǎi guān yì dōng shàng gé mén bài biǎo qǐng yù zhèng diàn fù cháng shàn
百官诣东上阁门拜表请御正殿，复常膳。
sān biǎo nǎi cóng
三表乃从。
zhì rì qiǎn guān sì tài shè ér yīn yǔ yǐ léi zhì shēn nǎi jiàn shí jiǔ fēn zhī yú
至日，遣官祀太社，而阴雨以雷，至申，乃见食，九分之余。
bǎi guān chēng hè
百官称贺。
xiān shì huáng yòu chū yǐ rì shí sān cháo bù shòu hè bǎi guān bài biǎo
先是皇祐初，以日食三朝不受贺，百官拜表。
jiā yòu sì nián zhào zhēng dàn rì shí wú bài biǎo zì shí èr yuè èr shí yī rì bù yù qián diàn jiǎn cháng shàn yàn liáo shǐ ba zuò yuè
嘉祐四年，诏正旦日食毋拜表，自十二月二十一日不御前殿，减常膳，宴辽使罢作乐。
zhì rì réng qiǎn guān sì tài shè
至日，仍遣官祀太社。
bǎi guān sān biǎo nǎi yù zhèng diàn fù shàn
百官三表，乃御正殿，复膳。
liù nián liù yuè shuò rì shí zhào lǐ guān yàn xiáng diǎn gù
六年六月朔日食，诏礼官验详典故。
huáng dì sù fú bù yù zhèng diàn wú shì shì bǎi guān fèi wù shǒu sī
皇帝素服，不御正殿，毋视事，百官废务守司。
hé shuò qián èr rì jiāo shè lìng jí mén pū shǒu sì mén xún mén jiān chá gǔ chuī lìng lǜ gōng rén rú fāng sè zhí huī liú fēn zhì sì mén wū xià
合朔前二日，郊社令及门仆守四门，巡门监察鼓吹令率工人如方色执麾斿，分置四门屋下。
lóng shé gǔ suí shè yú zuǒ dōng mén zhě lì běi shú nán miàn nán mén zhě lì dōng shú xī miàn xī mén zhě lì nán shú běi miàn běi mén zhě lì xī shú dōng miàn
龙蛇鼓随设于左东门者立北塾南面，南门者立东塾西面，西门者立南塾北面，北门者立西塾东面。
duì zhèng yī rén zhí dāo lǜ wèi shì wǔ rén zhí wǔ bīng zhī qì lì gǔ wài
队正一人执刀，率卫士五人执五兵之器，立鼓外。
máo chù dōng jǐ chù nán fǔ yuè zài xi shuò zài běi
矛处东，戟处南，斧钺在西，槊在北。
jiāo shè lìng lì máo zàn yú tán sì yú yíng zhū sī shéng sān zā
郊社令立〈矛赞〉于坛，四隅萦朱丝绳三匝。
yòu yú běi shè huáng huī lóng shé gǔ yī cì zhī gōng yī shǐ sì cì zhī
又于北设黄麾，龙蛇鼓一次之，弓一、矢四次之。
zhū bīng gǔ jù jìng lì sì sī tiān jiàn gào rì yǒu biàn gōng jǔ huī nǎi fá gǔ
诸兵鼓俱静立，俟司天监告日有变，工举麾，乃伐鼓；
jì gào guān xíng shì tài zhù dú wén qí cí yǐ zé yīn zhù yáng zhī yì
祭告官行事，太祝读文，其词以责阴助阳之意。
sī tiān guān chēng zhǐ nǎi ba gǔ
司天官称止，乃罢鼓。
rú wù huì bú jiàn jí bù fá gǔ zì shì rì yǒu shí zhī jiē rú qí zhì
如雾晦不见，即不伐鼓，自是，日有食之，皆如其制。
zhì píng sì nián zhào gǔ zhě rì shí bǎi sī shǒu zhí gài suǒ yǐ zhī tiān jiè ér bèi fēi cháng jīn dú quē zhī shén fēi wáng zhě xiǎo xīn yín wèi zhī dào
治平四年，诏："古者日食，百司守职，盖所以祗天戒而备非常，今独阙之，甚非王者小心寅畏之道。
kě lìng zhōng shū yì jǔ xíng
可令中书议举行。
xī níng liù nián sì yuè shuò rì shí zhào yì fú bì diàn jiǎn shàn rú gù shì
"熙宁六年四月朔，日食，诏易服、避殿、减膳如故事。
jiàng tiān xià sǐ xíng shì liú yǐ xià zuì
降天下死刑，释流以下罪。
zhèng hé shàng hé shuò fá gǔ yí yǒu sī chén shè tài shè yù bì biān dòu rú yí
政和上《合朔伐鼓仪》：有司陈设太社玉币笾豆如仪。
shè zhī sì mén jí tán xià jìn běi gè zhì gǔ yī bìng zhí huī liú gè yī qí fāng sè
社之四门，及坛下近北，各置鼓一，并植麾斿，各依其方色。
tán xià lì huáng huī huī gāng shí chǐ liú bā chǐ
坛下立黄麾，麾杠十尺，斿八尺。
jì gào rì yú shí qián tài guān lìng shuài qí shǔ shí zhuàn jù bì guāng lù qīng diǎn shì
祭告日，于时前，太官令帅其属实馔具毕，光禄卿点视；
cì yǐn jiān chá yù shǐ fèng lǐ láng tài zhù tài guān lìng xiān rù jiù wèi cì yǐn gào guān jiù wèi jiē zài bài
次引监察御史、奉礼郎、太祝、太官令先入就位，次引告官就位，皆再拜；
cì yǐn yù shǐ fèng lǐ láng tài zhù shēng jiù wèi
次引御史、奉礼郎、太祝升，就位。
tài guān lìng jiù zhuó zūn suǒ gào guān guàn xǐ yì tài shè sān shàng xiāng diàn bì yù zài bài fù wèi
太官令就酌尊所，告官盥洗，诣太社三上香，奠币玉，再拜复位。
shǎo qǐng yǐn gào guān zài guàn xǐ zhí jué sān jì jiǔ diàn jué fǔ fú xìng shǎo lì yǐn tài zhù yì shén wèi qián guì dú zhù wén
少顷，引告官再盥洗，执爵三祭酒，奠爵，俯伏兴，少立，引太祝诣神位前跪读祝文。
gào guān zài bài tuì fá gǔ
告官再拜退，伐鼓。
qí rì shí qián tài shǐ guān yī yuán lì tán xià shì rì
其日时前，太史官一员立坛下视日。
gǔ chuī lìng lǜ gōng shí rén rú sè fú fēn lì gǔ zuǒ yòu yǐ sì
鼓吹令率工十人，如色服分立鼓左右以俟。
tài shǐ chēng rì yǒu biàn gōng qí fá gǔ
太史称日有变，工齐伐鼓。
míng fù tài shǐ chēng zhǐ nǎi ba gǔ
明复，太史称止，乃罢鼓。
qí rì fèi wù ér bǎi sī gè shǒu qí zhí rú jiù yí
其日废务，而百司各守其职如旧仪。