shí huò shàng liù yì fǎ xià zhèn xù
◎食货上六（役法下振恤）
yì fǎ
役法
zhōng shū shè rén sū shì zài xiáng dìng yì fǎ suǒ jí yán yì fǎ kě gù bù kě chà dì bù dàng yú gù yì shí fèi zhī wài duō qǔ mín qián ruò liàng rù wéi chū bù zhì duō qǔ zé zì zú yǐ lì mín
中书舍人苏轼在详定役法所，极言役法可雇不可差，第不当于雇役实费之外，多取民钱，若量入为出，不至多取，则自足以利民。
sī mǎ guāng bù rán zhī guāng yán chāi yì yǐ xíng xù wén yǒu mìng gù mù bù zú fāng xǔ dìng chà
司马光不然之，光言："差役已行，续闻有命：雇募不足，方许定差。
lǚ yǒu gēng zhāng hào lìng bù yī
屡有更张，号令不一。
yòu zhuǎn yùn shǐ yù hé yī lù gòng wèi yī fǎ bù lìng zhōu xiàn gè cóng qí yi huò yǐ shòu chà què shì yì shǐ qù huò yǐ cí gù què fù jū zhī rù yì huò réng jiù yòng qián zhāo gù huò bù yòng qián bái zhāo fēn yún bù dìng jìn wéi běn yì
又转运使欲合一路共为一法，不令州县各从其宜，或已受差却释役使去，或已辞雇却复拘之入役，或仍旧用钱招雇，或不用钱白招，纷纭不定，浸违本意。
suì tiáo jǔ shǐ zòu zhī wén cháng xǔ zhōu xiàn jiān sī chén liè yi fǒu
"遂条举始奏之文，尝许州县、监司陈列宜否。
zì jīn wài guān gǒu jiàn lì fǒu xiàn xǔ zhí shàng zhuǎn yùn sī zhōu xǔ zhí zòu shǐ xià qíng wú yōng
"自今外官苟见利否，县许直上转运司，州许直奏，使下情无壅。
xiáng dìng suǒ dì dāng jī yuè jiān sī zhōu xiàn suǒ chén xiáng dìng kě fǒu
详定所第当稽阅监司、州县所陈，详定可否；
fēi qí rèn zhí ér wu chū qí lùn bù qiè shì qíng zhě wù yòng yì bù kě yǐ yí lù yī zhōu yī xiàn tǔ fēng lì hài gài xíng tiān xià
非其任职而务出奇论、不切事情者勿用，亦不可以一路、一州、一县土风利害概行天下。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
wèi jǐ zhào zhū lù fāng guō wǔ děng yǐ shàng jí dān dīng nǚ hù guān hù sì guàn dì sān děng yǐ shàng jiù shū miǎn yì qián zhě bìng jiǎn wǔ fēn yú hù děng xià cǐ zhě xī miǎn shū réng zì yuán yòu èr nián shǐ
未几，诏："诸路坊郭五等以上，及单丁、女户、官户、寺观第三等以上，旧输免役钱者并减五分，余户等下此者悉免输，仍自元祐二年始。
fán zhī chou yá qián zhòng nán jí gāng yùn gōng zào yà sòng sūn qián yòng fāng chǎng hé dù qián gěi fù
凡支酬衙前重难及纲运公皂迓送飧钱，用坊场、河渡钱给赋。
bù zú fāng de yú cǐ liù sè qián zhù yòng
不足，方得于此六色钱助用；
ér yǒu yú fēng zhuāng yǐ bèi bù shí zhī xū
而有余，封桩以备不时之须。
chén liáo shàng yán cháo tíng suī lì chà fǎ ér míng xǔ mín hù gù dài zhōu xiàn duō yǐ shī xíng
臣僚上言："朝廷虽立差法，而明许民户雇代，州县多已施行。
jìn mìng gōng shǒu xū zhèng shēn kǒng gōng sī wèi biàn
近命弓手须正身，恐公私未便。
zhào bù yuàn shēn zì rèn yì xǔ mù cháng wèi gōng shǒu ér yǒu láo xiào zhě gù zhí suī duō wú yú yuán mù zhī shù
"诏："不愿身自任役，许募尝为弓手而有劳效者，雇直虽多，毋逾元募之数。
yù shǐ zhōng chéng liú zhì yán gōng shǒu bù kě bù yòng chà fǎ zhě gài xiāng rén zài yì zé bù dú yǒu jiā dīng zǐ dì zhī zhù zhì yú zú yīn xiāng dǎng mò bù yǔ wèi ěr mù yǒu bǔ zhé huò
"御史中丞刘挚言："弓手不可不用差法者，盖乡人在役，则不独有家丁子弟之助，至于族姻乡党，莫不与为耳目，有捕辄获；
yòu tǔ zhù zì zhòng wú táo wáng zhī huàn
又土著自重，无逃亡之患。
zì xíng gù mù dào kòu chōng chì gài fú duò bù néng rèn zé gù yě
自行雇募，盗寇充斥，盖浮惰不能任责故也。
rú wǔ lù gōng shǒu xī níng wèi biàn fǎ qián shēn zì zhí yì zuì hào qiáng jìng qí cái yì bǔ jī shèng yú tā lù
如五路弓手，熙宁未变法前，身自执役，最号强劲，其材艺捕缉胜于他路。
jìn rì fù chà bù wén yǒu bù lè ér yuàn chū qián gù rén
近日复差，不闻有不乐而愿出钱雇人。
wéi shì chuān shǔ jiāng zhè děng lù zuó shēng chà shàng yī děng hù jiē xí yú jiāo cuì bù kěn rèn chá bǔ zhī zé
惟是川蜀、江、浙等路，昨升差上一等户，皆习于骄脆，不肯任察捕之责。
yù qǐ wǔ lù bì chà zhèng shēn yú lù jí yòng xīn chì lí wèi sān sè jiù yǒu hù děng yǐ cháng shòu chà zhě céng yǒu zhàn dòu láo xiào yīng liú zhě yuàn gù rén dài jǐ zhě
欲乞五路必差正身，余路即用新敕，厘为三色：旧有户等已尝受差者，曾有战斗劳效应留者，愿雇人代己者。
lì cǐ sān sè suǒ jì xīn jiù xiāng jiān jiàn xí yù bǔ
立此三色，所冀新旧相兼，渐习御捕。
shì yù shǐ wáng yán sōu yì yán gù dài kǒng bù néng rèn shì lüè yǔ zhì tóng
"侍御史王岩叟亦言雇代恐不能任事，略与挚同。
jiān chá yù shǐ shàng guān jūn yán yì zhī zuì zhòng mò rú yá qián qí cì gōng shǒu
监察御史上官均言："役之最重，莫如衙前，其次弓手。
jīn dōng nán cháng míng yá qián zhāo mù jì zú suǒ chà bù jí shàng hù shàng hù bì chà gōng shǒu zé shì yǐ shàng hù jiù zhōng hù zhī yì shí wèi yōu xìng
今东南长名衙前招募既足，所差不及上户，上户必差弓手，则是以上户就中户之役，实为优幸。
shàng hù chǎn hòu ér yì qīng xià hù chǎn báo ér wú yì rán zé suǒ dāng bǔ xù zhèng zài zhōng hù
上户产厚而役轻，下户产薄而无役，然则所当补恤，正在中户。
jīn ruò zēng shàng hù yì nián shǐ zhōng hù fān xiū shāo jiǔ zé bǔ chú xiāng jūn yǐ
今若增上户役年，使中户番休稍久，则补除相均矣。
yòu yán jìn xǔ dāng chāi gōng shǒu hù yì de chāi rén wèi dài cǐ fǎ zuì biàn
"又言："近许当差弓手户役得差人为代，此法最便。
yì zhě wèi shēn rèn qí yì zé zì ài ér chóng fàn fǎ xī níng mù fǎ jiǔ xíng hé cháng wén dào zéi chōng chì
议者谓'身任其役，则自爱而重犯法'，熙宁募法久行，何尝闻盗贼充斥？
bǐ zì ài zhī mín chéng fú tiē zhuī dǎi zé kě bǐ zhī yǔ zéi jiǎo sǐ qǐ qí néng zāi
彼自爱之民，承符帖追逮则可，俾之与贼角死，岂其能哉？
liǎng zhè zhū lù yǐ fǎ àn chà gōng shǒu bì zé zhèng shēn zhì yǒu tì qì cí miǎn zhě
两浙诸路以法案差弓手，必责正身，至有涕泣辞免者。
cǐ qǐ kě shì yǐ wéi yòng zāi
此岂可恃以为用哉？
jīn jì lì fǎ xǔ gù cháng wèi gōng shǒu ér yǒu láo xiào zhī rén bǐ zhī fàn mù yi yǒu jiàn yǐ
今既立法许雇尝为弓手而有劳效之人，比之泛募，宜有间矣。
diàn zhōng shì yù shǐ lǚ táo yè gào guī chéng dōu yīn lìng yǔ zhuǎn yùn sī yì dìng yì fǎ
殿中侍御史吕陶谒告归成都，因令与转运司议定役法。
hòu yì lì zēng jiǎn yì nián zhī fǎ yuē hù duō zhī xiāng yǐ shí èr nián hù shǎo yǐ jiǔ nián ér yīng chà zhī hù tōng lún yī zhōu
后议立增减役年之法曰："户多之乡以十二年，户少以九年，而应差之户通轮一周。
yǐ yī zhōu yuè rì ér cān zhī hù děng hù shuì duō zhě zhàn yì zhī rì duō shǎo zhě yǐ lǜ jiǎn xià zé jūn shì wú pō yǐ
以一周月日而参之户等，户税多者占役之日多，少者以率减下，则均适无颇矣。
suī yǐ děng zhōu chà jiē xǔ mù rén wéi dài rú cǐ zé sì děng wǎng wǎng shǎo chà ér wǔ děng chà suǒ bù jí yǐ
虽以等周差，皆许募人为代，如此则四等往往少差，而五等差所不及矣。
yá qián xī lìng zhāo mù yǐ fāng chǎng qián zhī chou zhòng nán cǐ fǎ wèi yǔn
衙前悉令招募，以坊场钱支酬重难，此法为允。
dàng shì shí yì yì fǎ zhě jiē xià zhī xiáng dìng suǒ jiǔ bù néng jué
当是时，议役法者皆下之详定所，久不能决。
yú shì wén yàn bó yán chāi yì zhī fǎ zhì jú zhòng yì mìng lìng zá xià zhì jiǔ bù jué
于是文彦博言："差役之法，置局众议，命令杂下，致久不决。
yú shì zhào ba xiáng dìng jú yì fǎ zhuān lì hù bù
"于是诏罢详定局，役法专隶户部。
jiàn yì dài fū xiān yú shēn yán kāi fēng fǔ duō guān hù xiáng fú xiàn zhì hé xiāng zhǐ yǒu yī hù yīng chà qǐng cái qí làn
谏议大夫鲜于侁言："开封府多官户，祥符县至阖乡止有一户应差，请裁其滥。
fán bǎo jiá zhī shòu bān háng zhě rú jìn nà rén lì xū zhì shēng cháo fāng miǎn sè yì
凡保甲之授班行者，如进纳人例，须至升朝，方免色役。
jiù fǎ hù fù miǎn yì qián jí sān bǎi mín zhě lìng réng shū qián miǎn yì
"旧法，户赋免役钱及三百缗者，令仍输钱免役。
shì yù shǐ wáng yán sōu wèi cǐ fǎ bú jiàn qí lì
侍御史王岩叟谓："此法不见其利。
jiè rú liǎng hù qí yī shū qián jí sān bǎi qiān qí yī jí èr bǎi bā jiǔ shí qiān xiāng qù jǐ hé ér yīng chà zhě sān nián wǔ nián jí de xiū xī qí yīng shū zhù zhě bì shì rù qián wú yǒu yǐ shí fēi zhì pò jiā zhōng bù dé miǎn
借如两户，其一输钱及三百千，其一及二百八九十千，相去几何，而应差者三年五年即得休息，其应输助者毕世入钱，无有已时，非至破家，终不得免。
cǐ qí shì bì qiǎo wèi miǎn jì yǒu dì xiōng zé xī jū bù zé xián mài qí yè dàn shǎo jiàng sān bǎi qiān zhī shù zé suì kě miǎn
此其势必巧为免计，有弟兄则析居，不则咸卖其业，但少降三百千之数，则遂可免。
bù chū èr sān nián gāo qiáng hù jiē chéng zhōng hù
不出二三年，高强户皆成中户。
qí hòu yòu zhào jiù shū miǎn yì qián hù jí bǎi qiān yǐ shàng lìng rú liù sè hù shū qián zhù yì
"其后又诏：旧输免役钱户及百千以上，令如六色户输钱助役。
gài yù yǐ qí qián guǎng gù shǐ fān xiū yōu jiǔ
盖欲以其钱广雇，使番休优久。
fán hù shǎo zhī xiāng yīng chà bù jí sān fān zhě xǔ yǐ liù sè qián mù zhōu yì
凡户少之乡，应差不及三番者，许以六色钱募州役；
shàng bù jí liǎng fān zé shēn hù bù yí yòng tā zhōu qián yǐ shū chà qī
尚不及两番，则申户部，移用他州钱，以纾差期。
xiāng hù yá qián shòu yì dāng xiū wú dài jí rú mù fǎ gěi gù shí zhī zhí
乡户衙前受役，当休无代，即如募法给雇食之直；
ruò yuàn jiù tóu mù zhě réng miǎn běn hù shēn yì bù yuàn zhě sù mù rén dài zhī
若愿就投募者，仍免本户身役，不愿者，速募人代之。
yuán yòu èr nián hàn lín xué shì jiān shì dú sū shì yán chāi yì zhī fǎ tiān xià jiē yún wèi biàn
元祐二年，翰林学士兼侍读苏轼言："差役之法，天下皆云未便。
xī rì gù yì zhōng hù suì chū jǐ hé
昔日雇役，中户岁出几何；
jīn zhě chāi yì zhōng hù suì fèi jǐ hé
今者差役，中户岁费几何。
gèng yǐ jǐ nián yī yì jiào zhī yuē jiàn qí shù zé lì hài zhuó rán
更以几年一役较之，约见其数，则利害灼然。
ér kuàng nóng mín zài guān guān lì bǎi duān cán shí bǐ zhī gù rén kǔ lè shí bèi
而况农民在官，官吏百端蚕食，比之雇人，苦乐十倍。
wǔ lù bǎi xìng pǔ zhuō jiān yù chà wèi xū lì yòu zhuǎn gù guàn xí zhī rén yóu wéi huàn kǔ
五路百姓朴拙，间遇差为胥吏，又转雇惯习之人，尤为患苦。
xún zhào jùn xiàn gè jù chāi yì fǎ lì hài tiáo xī yǐ wén
"寻诏郡县各具差役法利害，条析以闻。
sì nián yòu zhèng yán liú ān shì yán yù shǐ zhōng chéng li cháng qǐng fù gù mù huái jiān hài zhèng
四年，右正言刘安世言，御史中丞李常请复雇募，怀奸害政。
xiān shì cháng yán chà fǎ zhào xià mín zhī gēng bù shū qián cháng huān hū xiāng qìng
先是，常言："差法诏下，民知更不输钱，尝欢呼相庆。
xíng zhī jì jiǔ shǐ jué bù shū qián wéi hài
行之既久，始觉不输钱为害。
hé yě
为什么呢？
chà fǎ fèi jiǔ bǎn jí bù míng zhòng qīng wú zhǔn xiāng kuān hù duō zhě jǐn de gēng xiū xiāng xiá hù kōng zhě pín nián zài yì
差法废久，版籍不明，重轻无准，乡宽户多者仅得更休，乡狭户空者频年在役。
shàng hù jí děng xī yǒu suì shū bǎi qiān zhì sān bǎi qiān zhě jīn zhǐ chà wèi gōng shǒu gù rén dài yì suì bù guò yòng qián sān sì shí qiān
上户极等昔有岁输百千至三百千者，今止差为弓手，雇人代役，岁不过用钱三四十千。
zhōng xià hù jiù shū qián bù guò sān èr qiān ér jīn suǒ gù chéng fú sàn cóng zhī lèi bù xià sān shí qiān
中下户旧输钱不过三二千，而今所雇承符、散从之类，不下三十千。
rán zé jīn fǎ tú néng yōu biàn shàng hù ér sān děng sì děng hù kùn kǔ rì shén
然则今法徒能优便上户，而三等、四等户困苦日甚。
wàng zhào yī èr liàn shì chén liáo shǐ yǔ fù chén qǔ chà gù èr fǎ biàn yú bǎi xìng zhě xíng zhī
望诏一二练事臣僚，使与赋臣取差雇二法便于百姓者行之。
wú qiān xīn shū wú zhí jiù shuō mín yǐ wéi shàn sī shàn yǐ
无牵新书，无执旧说，民以为善，斯善矣。
ér ān shì zé yǐ zé mín chū qián wèi fēi qǐ gù shǒu chāi yì chū yì gù yǐ cháng wèi zuì
"而安世则以责民出钱为非，乞固守差役初议，故以常为罪。
zhī háng zhōu sū shì yì yán
知杭州苏轼亦言：
gǎi háng chà fǎ zé shàng hù zhī hài jiē qù
"改行差法，则上户之害皆去。
dú yǒu sān děng rén hù fāng gù yì shí hù suì chū qián jí bù guò sān sì qiān ér lìng yī yì èr nián dāng fèi qī shí yú qiān
独有三等人户，方雇役时，户岁出钱极不过三四千，而令一役二年，当费七十余千。
xiū xián bù guò liù nián zé shì bā nián zhī zhōng xī zhě xú chū sān shí yú qiān ér jīn zhě bìng chū qī shí yú qiān kǔ lè kě zhī
休闲不过六年，则是八年之中，昔者徐出三十余千，而今者并出七十余千，苦乐可知。
cháo tíng jì qǔ liù sè qián xǔ yòng gù yì yǐ dài zhōng hù pō chú yī hài yǐ quán èr lì
朝廷既取六色钱，许用雇役以代中户，颇除一害，以全二利。
jīn wéi xiá xiāng hù shǎo yì zhě tì xián bù jí sān fān fāng de yòng liù sè qián mù rén yǐ dài zhōu yì cǐ fǎ wèi yǔn
今惟狭乡户少，役者替闲不及三番，方得用六色钱募人以代州役，此法未允。
hé zhě
为什么呢？
bǎi xìng chū qián běn wèi miǎn yì jīn nǎi xiàn yǐ fān cì bù yòng jǐn yòng
百姓出钱本为免役，今乃限以番次，不用尽用。
liú qián zài guān qí míng bù zhèng yòu suǒ gù zhě shǎo wèi zú yǐ shū zhōng hù zhī láo
留钱在官，其名不正，又所雇者少，未足以纾中户之劳。
yòu tóu míng yá qián bù zú yuán é ér xiāng chà yá qián yòu dāng gēng dài jí yòu bié chà gèng bù zhī qián
又投名衙前不足元额，而乡差衙前又当更代，即又别差，更不支钱；
ruò yuàn jiù cháng míng zé zhī chou zhòng nán jǐn yǐ gěi zhī réng jì rì yuè chú qí hù yì jí miǎn zhù yì qián èr shí qiān
若愿就长名，则支酬重难尽以给之，仍计日月除其户役及免助役钱二十千；
jí zhōu yì wéi lì rén yá qián de jiē gù mù cǐ wài xī yòng chà fǎ rú xiū yì wèi jí sān nián jí yǐ zhù yì qián zhī mù cǐ fǎ yóu wéi wèi tōng
及州役惟吏人、衙前得皆雇募，此外悉用差法，如休役未及三年，即以助役钱支募，此法尤为未通。
zì yuán fēng qián bù wén tiān xià yǒu quē é yá qián zhě qǐ cháng yì lè zhí yǐ zhòng nán yuè gěi kě yǐ zú yòng gù yě
自元丰前，不闻天下有阙额衙前者，岂尝抑勒，直以重难月给可以足用故也。
dāng shí fèng shǐ rú li chéng zhī zhī tú suǒ zhì yǐ zhé jiǎn kè yuán yòu gǎi fǎ yòu xíng jiǎn xiāo jì duō bù zhī yuè gěi rú hé kěn jiù zhāo mù
当时奉使如李承之之徒，所至已辄减刻，元祐改法，又行减削，既多不支月给，如何肯就招募？
jīn bù xún qí běn nǎi yù zhòng kùn xiāng chà quán bù zhī qián ér yìng mù zhī rén jìn shù zhī gěi yòu fàng miǎn yì qián èr qiān guàn yù yǐ yòu xié jǐn lìng yìng mù hé rú zhí tiān zhòng nán yuè gěi lìng zhāo mù de xíng
今不循其本，乃欲重困乡差，全不支钱，而应募之人尽数支给，又放免役钱二千贯，欲以诱胁尽令应募，何如直添重难月给，令招募得行。
qǐ cù zhāo quē é cháng míng yá qián kè qī xū zú rú hé zēng qián gù mù shàng zhī jiān sī yì dìng jí xíng
乞促招阙额长名衙前刻期须足，如合增钱雇募，上之监司，议定即行。
yì lǜ yǐ èr nián wèi yī fān xiàng lái shàng xǔ yī hù xiē yì bù jí sān fān zé lìng gù mù shì yù bǎi xìng kòng xián liù nián
役率以二年为一番，向来尚许一户歇役不及三番，则令雇募，是欲百姓空闲六年。
jīn hū jiǎn zuò èr nián
今忽减作二年。
xìng liù sè qián zú yòng yǒu yú zhèng kě jiā tiān fān shù ér nǎi jiǎn fān tiān yì nóng mín jiē fēn rán wàng wèi cháo tíng yí cǐ qián tā zhī
幸六色钱足用有余，正可加添番数，而乃减番添役，农民皆纷然妄谓朝廷移此钱他之。
suī yún liàng liú yī fēn bèi yòng ruò yǒu yú shèng shù què liàng jiǎn xià wú dīng hù jí nǚ hù suǒ fū yì qián cǐ nǎi kōng yán wú shí
虽云量留一分备用，若有余剩数，却量减下无丁户及女户所敷役钱，此乃空言无实。
dīng kǒu chǎn shuì kāi shōu zēng jiǎn nián nián bù tóng rú hé qián zhī lái nián yìng yì ér yù wèi zhuāng kē
丁口、产税开收增减，年年不同，如何前知来年应役而预为桩科？
ruò jí xíng jiǎn xià lín qī bù zú yòu xū zēng qǔ lì yuán wèi jiān bù kě shèng fáng yǐ
若亟行减下，临期不足，又须增取，吏缘为奸，不可胜防矣。
dà dǐ liù sè qián yǐ miǎn yì qǔ dāng yú gù yì hu jǐn zhī rán hòu míng zhèng ér rén fú
大抵六色钱以免役取，当于雇役乎尽之，然后名正而人服。
wéi yǒu yī shì bù dé bù lǜ zhōu xiàn liù sè qián duō shǎo bù tóng ruò gè suí duō shǎo yǐ wéi zhī yòng zé fū qián duō chù yì hù yōu xián tài jiǔ liù sè rén hù fǎn jué fū qián shù duō
惟有一事不得不虑：州县六色钱多少不同，若各随多少以为之用，则敷钱多处，役户优闲太久，六色人户反觉敷钱数多。
yù qǐ jīn hòu liù sè qián cháng cún yī nián bèi yòng zhī shù ér kuài jì suì suǒ dāng yòng yǐ yíng yú ér tōng yī lù zhuó rén hù pín fù sè yì duō shǎo yù xíng pǐn pèi yǐ yí lù liù sè qián néng róng fēn gěi lìng zhōu xiàn jǐn yòng gù rén yǐ běn chǔ sè yì qīng zhòng wèi xiān hòu
欲乞今后六色钱常存一年备用之数，而会计岁所当用，以赢余而通一路，酌人户贫富、色役多少预行品配，以一路六色钱能融分给，令州县尽用雇人，以本处色役轻重为先后。
rú cǐ zé qián jūn ér wú bì gù rén shāo guǎng zhōng hù jiàn sū zé chāi yì liáng fǎ kě yǐ jiǔ xíng ér bù biàn yǐ
如此则钱均而无弊，雇人稍广，中户渐苏，则差役良法可以久行而不变矣。
shì shí lùn yì fǎ wèi biàn zhě shén zhòng
是时，论役法未便者甚众。
wǔ nián zài zhào zhōng shū shè rén wáng yán sōu shū mì dōu chéng zhǐ hán chuān jiàn yì dài fū diǎn jiǎn hù cáo wén zì liú ān shì tóng kàn xiáng lì hài
五年，再诏中书舍人王岩叟、枢密都承旨韩川、谏议大夫点检户曹文字刘安世同看详利害。
hù bù qǐng hé běi hé dōng shǎn xī xiāng chà yá qián yǐ tóu mù rén suǒ de gù zhí wèi zé ér jiǎn bàn gěi zhī
户部请："河北、河东、陕西乡差衙前，以投募人所得雇直为则，而减半给之。
tóu míng yá qián wéi chà qí cháng tā tóu jiē miǎn
投名衙前惟差耆长，他投皆免。
liù nián sān xǐng yuán sān lù tóu mù yá qián yì lì gài xíng tā lù
六年，三省援三路投募衙前役例，概行他路。
zhào fán tóu mù rén miǎn qí hù èr děng yǐ xià sè yì xiāng chāi rén hù xī yòng tóu míng rén dài zhī yuàn zhǎng tóu mù zhě tīng
诏："凡投募人免其户二等已下色役，乡差人户悉用投名人代之，愿长投募者听。
yòu zhào zhū zhōu yá qián yǐ xǔ liàng zhī gù zhí cān qián lǜ fèi guǎng nán zhī zhuǎn yùn tí xíng sī qí suí tǔ sú cān zhuó lì dìng yōu zhòng fēn shù jí yuè gěi cān qián yòng zhī chou é qián gěi zhī bù dé guò jiù fǎ yuán shù
"又诏："诸州衙前已许量支雇直、餐钱，虑费广难支，转运、提刑司其随土俗参酌立定优重分数及月给餐钱，用支酬额钱给之，不得过旧法元数。
zhōu yì zhī yīng xiāng chà zhě ruò yī xiāng rén hù zhōng yì jiē wèi jí sì nián xǔ yǐ zhù yì qián mù rén wéi zhī
"州役之应乡差者，若一乡人户终役皆未及四年，许以助役钱募人为之。
zǒng jì yī zhōu gù zhí qí zhù yì qián bù zú yòng jí yú hù xiá yì fán xiāng fēn xiān yǔ gù dài yī yì yì jìng àn jí fù chà rú chū
总计一州雇直，其助役钱不足用，即于户狭役烦乡分先与雇代一役，役竟按籍复差如初。
zhū zhōu suì jì zhù yì qián cháng liú yī fēn wài yǐ gù zhí duì jì huò quē huò shèng tí xíng sī tōng yī lù yí yòng
诸州岁计助役钱常留一分外，以雇直对计，或阙或剩，提刑司通一路移用。
yīng chà zhū xiàn shǒu lì hé yī xiāng xiū yì jiē bù jí sān nián zhě yì xǔ yòng zhù yì qián gù mù
应差诸县手力，合一乡休役皆不及三年者，亦许用助役钱雇募；
jì zhōng yī yì bié yǒu xián jí sān nián zhě fù xíng chà fǎ
既终一役，别有闲及三年者，复行差法。
zhū zhōu xiàn zhì chāi yì dōu shǔ wěi bù qǔ mín hù shuì chǎn wù lì gāo xià chà qǔ fēn wǔ děng pái dìng ér shū qí sè yì nián yuè jí qí gēng dài rén xìng míng yú zhú hù zhī xià
诸州县置差役都鼠尾簿，取民户税产、物力高下差取，分五等排定，而疏其色役年月及其更代人姓名于逐户之下。
měi yù chāi yì jí àn jí zì shàng ér xià lì wú de yí cuàn xiān hòu
每遇差役，即按籍自上而下，吏毋得移窜先后。
fāng chǎng hé dù qián yǐ gù yá qián ér yǒu kuān shèng yì lìng bǔ zhù qí yú yì rén
坊场、河渡钱以雇衙前而有宽剩，亦令补助其余役人。
sān xǐng yán
三省言：
cháo tíng shěn dìng mín yì chà mù jiān xíng zhēn zhuó bǔ chú jí wéi xiáng bèi
"朝廷审定民役，差募兼行，斟酌补除，极为详备；
ér zhōu xiàn bù jìn yòng zhù yì qián mù rén yǐ bǔ pín yì zhī de
而州县不尽用助役钱募人，以补频役之地。
jīn kuò jù gāng mù xià zhī zhōu xiàn shǐ kè chéng zhī
今括具纲目，下之州县，使恪承之。
qí yī yuē yīng chà zhī hù sān děng yǐ shàng xǔ xiū yì sì nián sì děng yǐ xià xǔ xiū yì liù nián
其一曰：应差之户，三等以上许休役四年，四等以下许休役六年。
ruò hù shǎo wú yǔ gēng dài xiè yì bù jí yīng xián nián shù jí yòng zhù yì qián mù rén dài yì yǐ zú zhī
若户少无与更代，卸役不及应闲年数，即用助役钱募人代役以足之。
qí èr yuē xiá xiāng zhī xiàn yì rén chú yá qián zhōu xū xǔ gù zhuàng dīng zhí chà bù gù wài fán zhōu xiàn yì rén jiē xǔ zhāo mù yǐ jiù mù yuè rì bǔ chú yīng chà ér xián bù jí sì nián liù nián zhī rén shǐ jí nián shù
其二曰：狭乡之县役人，除衙前州胥许雇、壮丁直差不雇外，凡州县役人皆许招募，以就募月日补除应差而闲不及四年、六年之人，使及年数。
měi xiàn tōng jì yīng chà yìng mù yì shù ruò gān lì dìng èr é chà zhě qì yì yǐ yīng chāi rén chéng zhī
每县通计应差、应募役数若干，立定二额：差者讫役，以应差人承之；
gù zhě yǒu quē bié mù rén chōng shù
雇者有阙，别募人充数。
èr é xī yǐ lì dìng rú hù lì yīng shēng yīng jiàng xū sì sān nián zào bù rì àn jí bié dìng
二额悉已立定，如户力应升应降，须俟三年造簿日按籍别定；
wèi yìng zào bù zhǐ píng dìng é wéi zhǔn
未应造簿，止凭定额为准。
ruò běn děng hù shǎo bù chōng zhōu xiàn hé yì zhī shù jí yòng cì děng hù zhī wù lì jí běn děng qī fēn zhě wèi zhī
若本等户少，不充州县合役之数，即用次等户之物力及本等七分者为之。
qí sān yuē kuān xiāng zhī xiàn chú yǐ gù yá qián zhōu xū wài yú yì jiē yǐ xù àn chà
其三曰：宽乡之县，除已雇衙前、州胥外，余役皆以序按差。
qí sì yuē guān gù gōng shǒu xiān gù cháng chōng gōng shǒu zhī rén rú bù zú yǐ wǔ yǒng yǒu gù jí zhě chōng
其四曰：官雇弓手，先雇尝充弓手之人，如不足，以武勇有雇籍者充。
tā yì rén yuàn jiù gù qí xuǎn shòu yì rú zhī
他役人愿就雇，其选受亦如之。
qí wǔ yuē zhuàng dīng jiē àn hù bǎn bù míng cì shí lún chōng yì bàn nián ér gèng
其五曰：壮丁皆按户版簿名次实轮充役，半年而更。
qí liù yuē yī zhōu yí lù yǒu xiá xiāng yì pín xiàn fēn mù qián bù zú tí xíng sī yǐ yí lù zhù yì kuān shèng qián tōng róng yí yòng
其六曰：一州一路有狭乡役频县分，募钱不足，提刑司以一路助役宽剩钱通融移用；
yòu bù zú yǐ fāng chǎng hé dù kuān shèng qián gěi zhī
又不足，以坊场、河渡宽剩钱给之。
réng tōng niǔ yī suì yìng yòng zhī chou yá qián zhī lèi fèi qián ruò gān ér shí fēn lǜ zhī měi nián yú kuān shèng shù nèi gèng liú èr fēn yǐ bèi zhī chou yá qián zhī lèi zhuāng liú zhì wǔ nián tōng dié yī quán nián kuān shèng zǒng é jí zhǐ bù zhuāng
仍通纽一岁应用支酬衙前之类费钱若干，而十分率之，每年于宽剩数内更留二分，以备支酬衙前之类，桩留至五年，通迭一全年宽剩总额，即止不桩；
yòu bù zú hù bù yǐ bié lù zhú sè kuān shèng qián yí yòng yǐ bǔ zú zhī
又不足，户部以别路逐色宽剩钱移用以补足之。
qí qī yuē zhù qián suì suì zhuāng liú yī fēn měi jí wǔ fēn zhǐ huò shí zhī yòng jí suí bō bǔ shǐ cháng zú wǔ fēn zhī shù
其七曰：助钱岁岁桩留一分，每及五分止，或时支用，即随拨补，使常足五分之数。
qí bā yuē jūn rén yīng chà yà sòng zhě běn yǐ dài yǒu gù qián yì rén qí yán yà sòng jūn rén yǒu fèi tí xíng sī jì shù guī zhī zhuǎn yùn sī
其八曰："军人应差迓送者，本以代有雇钱役人，其沿迓送军人有费，提刑司计数归之转运司。
qí jiǔ yuē zhòng yì rén yīng tì ér yuàn réng jiù mù zhě xǔ gěi gù qián shòu yì
其九曰：重役人应替而愿仍就募者，许给雇钱受役。
qí shí yuē yì rén xū yǒu shuì chǎn nǎi de jiù mù
其十曰：役人须有税产乃得就募。
qí yǒu yīn yīng shú jí céng fàn tú xíng suī yuàn mù bù gù
其有荫应赎及曾犯徒刑，虽愿募不雇。
ruò gōng yì rén xū yǒu zī chǎn rén èr hù rèn zhī
若工艺人，须有赀产人二户任之。
gù zhí suī duō jiē bù dé jiā yú jiù fǎ yǐ mù zhī shù
雇直虽多，皆不得加于旧法已募之数。
qí shí yī yuē shǎn xī zhèn róng dé shùn jūn xī zhōu yá qián jiē shòu tián yú guān yǐ dāng mù zhí nèi dì hù yuàn rú qí fǎ yīng tián mù zhě tīng zhī réng yǐ fāng chǎng hé dù bǔ hái zhuǎn yùn sī hé shū zū kè
其十一曰：陕西镇戎德顺军、熙州衙前，皆受田于官以当募直，内地户愿如其法应田募者听之，仍以坊场、河渡补还转运司合输租课。
fán xiàn suì jù sè yì qīng zhòng xiāng fēn kuān xiá fán yì gù zhí yǒu wú yú qiàn gè yǐ qí shí méi bié ér shàng zhī zhōu
凡县，岁具色役轻重、乡分宽狭、凡役雇直有无余欠，各以其实枚别而上之州。
zhōu shàng jiān sī jiān sī jù yì lián shū shàng hù bù
州上监司，监司聚议，连书上户部。
réng bié jù yí lù yí yòng jí kuān shèng xiàn fēn qián shù zhì zhī hù bù
仍别具一路移用及宽剩县分钱数，致之户部。
xiān shì shōu dào guān tián cháng lìng tián yǐ jí yú guān jí jiàn diàn rén táo wáng xī jū rù zhī liú chōng gù mù yá qián
先是，收到官田，尝令：田已籍于官及见佃人逃亡，悉拘入之，留充雇募衙前。
zhì shì suì cān xíng tián mù zhī fǎ
至是，遂参行田募之法。
bā nián zhào qí cháng zhuàng dīng yì qī yǐ zú bù xǔ lián xù wèi zhī
八年，诏："耆长、壮丁役期已足，不许连续为之。
gài zhī qí lì yú qiú qǐng bù yuàn gèng ba gù yě
"盖知其利于赇请，不愿更罢故也。
mín yǒu zhí fù mǔ sàng ér yīng zài yì zhě sān děng yǐ xià hù chú zhī sān děng yǐ shàng hù lìng liàng nà yì qián zài hù qián shí fēn zhǐ zé shū sān fēn fú chú rì réng jiù
民有执父母丧而应在役者，三等以下户除之，三等以上户令量纳役钱，在户钱十分止责输三分，服除日仍旧。
zhé zōng shǐ qīn zhèng sān xǐng yán yì fǎ shàng wèi jiù xù dì yuē dì xíng yuán fēng jiù fǎ ér jiǎn qù kuān shèng qián bǎi xìng hé yǒu bù biàn
哲宗始亲政，三省言役法尚未就绪，帝曰："第行元丰旧法，而减去宽剩钱，百姓何有不便？
fàn chún rén yuē sì fāng yì yí xū yīn mín lì fǎ nǎi kě jiǔ yě
"范纯仁曰："四方异宜，须因民立法，乃可久也。
suì lìng hù bù yì zhī
"遂令户部议之。
yòu sī jiàn zhū fú yán shū qián miǎn yì yǒu guò shù duō fū zhě
右司谏朱绂言："输钱免役，有过数多敷者；
yòng qián gù yì yǒu lì zhí tài zhòng zhě
用钱雇役，有立直太重者；
yì sè zhī nèi yòu yǒu yōu biàn ér yuàn zì yì mù bù bì gěi gù zhě
役色之内，又有优便而愿自役募，不必给雇者。
qǐng xiáng wèi cái shěng
请详为裁省。
zhōng shū yán zì xíng chà fǎ shí nián mín jiān kǔ yú chà rǎo qián hòu yì zhě fēn yún gēng biàn bù yī wèi yǒu dǐ zhǐ
"中书言："自行差法十年，民间苦于差扰，前后议者纷纭，更变不一，未有底止。
yú shì zhào fù miǎn yì fǎ fán tiáo yuē xī yòng yuán fēng bā nián jiàn zhì
于是诏："复免役法，凡条约悉用元丰八年见制。
xiāng chāi yì rén yǒu yìng mù zhě kě yǐ gēng dài jí bà qiǎn zhī
乡差役人，有应募者可以更代，即罢遣之。
xǔ jiè fāng chǎng hé dù jí fēng zhuāng qián yǐ wéi gù zhí xū yǒu yì qián rì bǔ zú qí shù
许借坊场、河渡及封桩钱以为雇直，须有役钱日补足其数。
suǒ shū miǎn yì qián zì jīn nián qī yuè shǐ
所输免役钱，自今年七月始。
qí hù cháng zhuàng dīng zhào gù bù dé yǐ bǎo zhèng bǎo cháng bǎo dīng chōng dài qí tā yì sè yīng gù zhě fàng cǐ
耆户长、壮丁召雇，不得已保正、保长、保丁充代，其他役色应雇者放此。
suǒ fū kuān shèng qián bù dé guò yī fēn xī cháng guò shù jīn yīng jiǎn xià zhě xiān zì xià wǔ děng rén hù shǐ
所敷宽剩钱，不得过一分，昔常过数、今应减下者，先自下五等人户始。
lù zhì tí jǔ guān yī yuán shì tí xíng zhì sī zhī zhōu wèi zhì
路置提举官一员，视提刑置司之州为治。
rú fāng sú lì hài bù tóng shì yǒu wèi jǐn wèi biàn ér yīng gēng gǎi zēng sǔn jiù fǎ zhě huà yī tiáo shū yǔ zhuǎn yùn tí xíng sī lián zòu
如方俗利害不同，事有未尽未便而应更改增损旧法者，画一条疏，与转运、提刑司连奏。
yòu zhào yòng jiù fǎ qǔ liàng tiān jiǔ qián yíng shù gěi wéi fǎ sī lì cān qián
又诏：用旧法取量添酒钱赢数，给惟法司吏餐钱；
bù zú zé dǐ dàng xī qián yì xǔ tiē yòng
不足，则抵当息钱亦许贴用。
xiān cháng yǐ qī yuè qǐ shū qí hòu yòu zì lái nián shǐ
先尝以七月起输，其后又自来年始。
tǔ sú chà gù bù yī gū réng qí jiù sì qǐ shū zhì wǔ yuè jìn xíng gù fǎ fán yīn chà zài yì zhě xī bà qiǎn zhī
土俗差雇不一，姑仍其旧，俟起输，至五月尽行雇法，凡因差在役者悉罢遣之。
jiù miǎn yì fǎ xíng zhuàng dīng jiān yǒu chà ér bù mù zhě qí wú fū yì qián rú gù
旧免役法行，壮丁间有差而不募者，其毋敷役钱如故。
fán qián é suǒ fū qǔ sān nián gù zhí shí zhī ér zhuó yī nián zhōng shù lì wèi suì é yǐ jūn fū qǔ
凡钱额所敷，取三年雇直实支，而酌一年中数，立为岁额，以均敷取。
cǐ wài suǒ qǔ kuān yú bù dé guò tōng é shí fēn zhī yī
此外所取宽余，不得过通额十分之一。
miǎn yì qián fāng fù wèi shū qiě yǐ zhù yì qián gěi gù zhí bù zú suī miǎn yì kuān shèng qián yì xǔ gěi yòng
免役钱方复未输，且以助役钱给雇直，不足，虽免役宽剩钱亦许给用。
qī yuè hù bù kàn xiáng yì fǎ suǒ yán mù zhí jiān dāng guān zhī guān bà guān yī yuán fēng zhì xī yòng gù yì rén yà sòng ér chà dìng qí shù fán yuán yòu yì é suǒ tiān xiāng jūn jiē ba jiǎn
七月，户部看详役法所言："幕职监当官之官、罢官，依元丰制，悉用雇役人迓送而差定其数，凡元祐溢额所添厢军皆罢减。
qí yǒu yì xiāng chà zhī rén réng jiù zài yì huò gǎi yì míng zì jiù biàn yìng mù xī jì qí zài yì yuè rì yīng de gēng dài zhě yǐ cì juān qiǎn zhī
其有抑乡差之人仍旧在役，或改易名字就便应募，悉计其在役月日应得更代者，以次蠲遣之。
zhū lù jiù lì chū děng gāo qiáng hù lì zhuǎn gāo fū qǔ nán shèng yīng chū miǎn yì qián bǎi qiān yǐ shàng měi lěi jí bǎi qiān xī yǔ jiǎn miǎn sān fēn
诸路旧立出等高强户，力转高，敷取难胜，应出免役钱百千以上，每累及百千，悉与减免三分。
fán rén hù nì jì cái chǎn jiǎ jiè hù guàn mào míng guān hù gǒu kě bì miǎn děng dì kē pèi zhě gè yǐ wéi zhì lùn
凡人户匿寄财产、假借户贯、冒名官户苟可避免等第科配者，各以违制论；
xǔ rén chén gào yǐ qí bàn gěi zhī
许人陈告，以其半给之。
yuán fēng lìng zài jí zōng zǐ jí tài huáng tài hòu huáng hòu sī má qīn de miǎn yì
元丰令：在籍宗子及太皇太后、皇后缌麻亲得免役。
huáng tài fēi yi yì rú zhī
皇太妃宜亦如之。
zhào jiē rú qǐng
"诏皆如请。
jiù hù děng bù rú kě lüè píng jí yòng zhī ruò màn miè děng dì jí suī wèi jí yīng zào zhī nián yì lìng gǎi zào
旧户等簿，如可略凭即用之，若漫灭等第，即虽未及应造之年，亦令改造。
hù bù jǔ xíng yuán fēng tiáo zhì yǐ bǎo zhèng zhǎng dài qí cháng jiǎ tóu dài hù cháng chéng tiè rén dài zhuàng dīng
户部举行元丰条制，以保正长代耆长，甲头代户长，承帖人代壮丁。
èr nián shēn zhào zhū lù yì rén é shù gù zhí bìng yī yuán fēng jiù zhì réng yī yǐ mìng kuān shèng qián bù dé guò yī fēn
二年，申诏诸路："役人额数、雇直，并依元丰旧制，仍依已命，宽剩钱不得过一分。
cháng píng miǎn yì yuán fēng shàng yòng tí jǔ guān zhuān lǐng zhuǎn yùn tí xíng sī zì jīn wú yù qí shì
常平免役，元丰上用提举官专领，转运、提刑司自今毋预其事。
jiù zhì zhòng xiū biān chì suǒ kàn xiáng zhōng wài wén zì běn yǐ qù nián suǒ chà xiāng yì wèi jìn shàn suì rù yì yuē dōu fù bǎo zhèng bǐ qí cháng shì zé yǐ qīng yòu yǒu chéng tiè rén shòu xíng wén shū jí dà bǎo cháng kǔ wú gōng shì
旧置重修编敕所看详中外文字本，以去年所差乡役未尽善，遂入议曰："都、副保正比耆长事责已轻，又有承帖人受行文书，即大保长苦无公事。
yuán fēng běn zhì yī dōu zhī nèi yì zhě shí rén fù zhèng zhī wài bā bǎo gè chà yī dà zhǎng
元丰本制，一都之内，役者十人，副正之外，八保各差一大长。
jīn ruò cháng lún èr dà zhǎng fēn cuī shí bǎo shuì zū cháng píng qián wù yī shuì yī tì zé zì bù bì gèng lún bǎo dīng chōng jiǎ tóu yǐ
今若常轮二大长分催十保税租、常平钱物，一税一替，则自不必更轮保丁充甲头矣。
fán dōu bǎo suǒ gù chéng tiè rén bì xuǎn jiā yú běn bǎo zhě ér gù zhí jiē cóng guān gěi yī nián yī tì zé zì wú fú làng jī liú fú yí zhī bì
凡都保所雇承帖人，必选家于本保者，而雇直皆从官给，一年一替，则自无浮浪稽留符移之弊。
chéng tiè gù zhí gù yǒu jiù shù qí jīn suǒ gù bǎo zhèng zhī zhí shì qí cháng bǎo cháng zhī zhí zé shì hù cháng
承帖雇直固有旧数，其今所雇保正之直眎耆长，保长之直则眎户长；
ruò yīng cǐ sān yì bù yuàn tì dài zhě zì cóng qí yuàn
若应此三役不愿替代者，自从其愿。
zhuàng dīng yuán bù fū gù zhí chù tīng rú qí jiù
壮丁元不敷雇直处，听如其旧。
chéng tiè gù qián xǔ yǐ jiù kuān shèng qián tōng róng zhī mù rú tǔ sú yǒu bù yuàn jiù bǎo zhèng zhǎng gù yì zhě xǔ mù běn tǔ yǒu chǎn shuì hù shǐ wèi qí cháng zhuàng dīng yǐ dài zhī
承帖雇钱许以旧宽剩钱通融支募，如土俗有不愿就保正长雇役者，许募本土有产税户，使为耆长、壮丁以代之。
qí suǒ gù qí hù cháng yǐ lì fǎ bù dé yì lè yǐ ruò bǎo zhèng zhǎng bù yuàn jiù gù ér zhé chà gù zhě cóng tú èr nián zuò zuì
其所雇耆、户长，已立法不得抑勒矣，若保正、长不愿就雇而辄差雇者，从徒二年坐罪。
zhào jiē cóng zhī
"诏皆从之。
sān nián zuǒ zhèng yán sūn è yán yì fǎ zhī xíng zài guān zhī shù yuán fēng duō yuán yòu shěng suī shěng wèi cháng fèi shì zé duō bù ruò shěng
三年，左正言孙谔言："役法之行，在官之数，元丰多，元祐省，虽省未尝废事，则多不若省；
gù yì zhī zhí yuán fēng zhòng yuán yòu qīng suī qīng wèi cháng bù yīng mù zé zhòng bù ruò qīng
雇役之直，元丰重，元祐轻，虽轻未尝不应募，则重不若轻。
jīn yì fǎ yōu xià hù shǐ fú shū ér jǐn qǔ zhū shàng hù yì zé měi yǐ ér fǎ wèi shàn yě
今役法优下户使弗输，而尽取诸上户，意则美矣，而法未善也。
fu xiān dì jiàn miǎn yì zhī fǎ ér xī níng yuán fēng yǒu yì lùn yuán yòu yǒu gēng biàn zhèng wéi bù néng wú bì ěr
夫先帝建免役之法，而熙宁、元丰有异论，元祐有更变，正惟不能无弊尔。
yuàn wú yǐ yuán fēng yuán yòu wéi jiān qī zhì yú jūn píng biàn mín ér zhǐ
愿无以元丰、元祐为间，期至于均平便民而止。
zé shàn yǐ
则善矣。
hàn lín xué shì cài jīng yán è zhī lùn duō shěng qīng zhòng míng yǒu yì yáng wèi yuán fēng bù ruò yuán yòu míng yǐ
"翰林学士蔡京言："谔之论多省、轻重，明有抑扬，谓元丰不若元祐明矣。
è yú bì xià zhuī shào zhī rì gǎn wéi cǐ yán chén qiè hài zhī
谔于陛下追绍之日，敢为此言，臣窃骇之。
miǎn yì fǎ fù xíng jiāng jí yī nián tiān xià lì xí ér mín ān zhī ér è zhǐ yǐ wéi bì zé suǒ dǐ zhě xī níng yuán fēng yě
免役法复行将及一年，天下吏习而民安之，而谔指以为弊，则所诋者熙宁、元丰也。
qiě yuán fēng gù fǎ yě
且元丰，雇法也；
yuán yòu chà fǎ yě gù yǔ chà bù kě bìng xíng
元祐，差法也，雇与差不可并行。
yuán yòu gù cháng jiān gù yǐ fēn rán wú jì yǐ ér è yù bù jiān xī yòu shì yù shēn yuán yòu zhī jiān huò tiān xià zhī tīng
元祐固尝兼雇，已纷然无纪矣，而谔欲不间熙、祐，是欲伸元祐之奸，惑天下之听。
zhào ba è zhèng yán chù zhī guǎng dé jūn
"诏罢谔正言，黜知广德军。
hòu yòu zhào zhū xiàn wú de yǐ cuī shuì bǐ mó zhuī jiǎ tóu bǎo cháng wú de yǐ zá shì zhuī bǎo zhèng fù
后又诏："诸县无得以催税比磨追甲头、保长，无得以杂事追保正、副。
zài rèn guān yǐ chéng tiè wèi míng zhàn pò dāng zhí zhě zuò zāng lùn
在任官以承帖为名、占破当直者，坐赃论。
suǒ guǎn cuī dū zū fù zhōu xiàn guān zhé lìng péi bèi shū wù zhě yǐ wéi zhì lùn
所管催督租赋，州县官辄令陪备输物者，以违制论。
shì suì yǐ cháng píng miǎn yì nóng tián shuǐ lì bǎo jiá lèi zhe qí fǎ zǒng wèi yī shū míng cháng píng miǎn yì chì lìng bān zhī tiān xià
是岁，以常平、免役、农田、水利、保甲，类著其法，总为一书，名《常平免役敕令》，颁之天下。
zhào hàn lín xué shì chéng zhǐ jiān xiáng dìng yì fǎ cài jīng yī jiù xiáng dìng chóng xiū chì lìng
诏翰林学士承旨兼详定役法蔡京依旧详定重修敕令。
shì yù shǐ dǒng dūn yì yán jīng zài yuán yòu chū zhī kāi fēng fǔ fù sī mǎ guāng xíng chà fǎ xiáng fú yī xiàn shù rì jiān chà zhì yī qiān yī bǎi rén
侍御史董敦逸言："京在元祐初知开封府，附司马光行差法，祥符一县，数日间差至一千一百人。
qǐ yǐ yì fǎ zhuān wěi hù bù
乞以役法专委户部。
zhào lìng shū xī
"诏令疏析。
jīng zòu shàng fù lìng dūn yì zì biàn jīng wú zé yān
京奏上，复令敦逸自辨，京无责焉。
yuán fú èr nián yǐ xiāo shì jīng zhāng xíng wéi láng
元符二年，以萧世京、张行为郎。
èr rén zài yuán yòu zhōng jiē cháng yán miǎn yì fǎ wéi shì dì chū qí shū zhuó zhī
二人在元祐中，皆尝言免役法为是，帝出其疏擢之。
jì ér zhào hé běi dōng xī huái nán yùn sī fǔ jiè tí diǎn sī rú rén hù yǐ cháng chà chōng zhèng fū qí miǎn fū qián jiē ba cuī
既而诏河北东西、淮南运司，府界提点司，如人户已尝差充正夫，其免夫钱皆罢催。
hòu yòu zhào suī yīn biān shì qǐ chà fu dīng xū yǐ yīng chà gù shí shù shàng zhī cháo tíng wèi de zhé chà
后又诏："虽因边事起差夫丁，须以应差雇实数上之朝廷，未得辄差。
qí hé fáng bìng gōu hé suì hé yòng yī shí liù wàn bā qiān yú fū tīng rén hù nà qián yǐ miǎn
其河防并沟河岁合用一十六万八千余夫，听人户纳钱以免。
jiàn zhōng jìng guó yuán nián hù bù zòu jīng xī běi lù xiāng shū shǒu zá zhí dǒu zi suǒ yóu kù chèng jiǎn tāo zhī lèi tǔ rén yuàn jiù mù bù xū gěi zhī gù zhí tā lù yì xū xiáng dù shī xíng
建中靖国元年，户部奏："京西北路乡书手、杂职、斗子、所由、库秤、拣、掏之类，土人愿就募，不须给之雇直，他路亦须详度施行。
zhào cóng zhī
皇帝下诏同意了他的建议。
zhī yán ān fǔ fàn chún cuì yán bǐ nián yá qián gōng dào guān qián shì fā jí táo
知延安府范纯粹言："比年衙前公盗官钱，事发即逃。
qǐ xǔ lún chà shàng děng xiāng hù shǐ gōng yá yì
乞许轮差上等乡户使供衙役。
diàn zhōng shì yù shǐ péng rǔ lín hé chún cuì suǒ yán yǒu hài liáng fǎ yi jiā chù zé
"殿中侍御史彭汝霖劾纯粹所言有害良法，宜加黜责。
zhào chún cuì suǒ qǐ bù xíng
诏纯粹所乞不行。
qí hòu zhī xiāng zhōu shù xī mù yǐ xiāng zhōu zǒng shòu tā zhōu bù gāng ér zhuǎn zhì tā zhōu shì yá qián zhòng yì bìng zài yī zhōu shì lǐ bù jūn
其后，知襄州俞｛卤木｝以襄州总受他州布纲而转致他州，是衙前重役并在一州，事理不均。
chén liáo wèi xī mù zhé huǐ shào shèng chéng fǎ qǐng zhòng chù
臣僚谓｛卤木｝辄毁绍圣成法，请重黜。
xī mù zuò zé shòu sàn guān ān zhì tài píng zhōu
｛卤木｝坐责授散官，安置太平州。
chóng níng yuán nián shàng shū shěng yán qián lìng dà bǎo cháng cuī shuì ér bù gěi gù zhí shì wèi chāi yì fēi miǎn yì yě
崇宁元年，尚书省言："前令大保长催税而不给雇直，是为差役，非免役也。
zhào tí jǔ sī yǐ yuán shū gù qián rú jiù fǎ jūn gěi
"诏提举司以元输雇钱如旧法均给。
yǒng xīng jūn lù zhōu xiàn guān qǐ fù xíng chāi yì
永兴军路州县官乞复行差役；
hú nán jiāng xī tí jǔ sī yǐ wù jiàn qǐ jiǎn lì xū gù zhí ba gěi yì rén gù qián jiē hài fǎ yì yīng gǎi cóng qí jiù
湖南、江西提举司以物贱乞减吏胥雇直，罢给役人雇钱，皆害法意，应改从其旧。
zhào hù bù bìng zūn fèng shào shèng cháng píng miǎn yì chì lìng gé shì jí xiān jiàng shào shèng qiān tiē yì fǎ xíng zhī tiān xià
诏户部并遵奉《绍圣常平免役敕令格式》及先降《绍圣签贴役法》，行之天下。
èr nián chén liáo yán cháng píng zhī xi suì qǔ èr fēn zé wǔ nián yǒu yí bèi zhī shù
二年，臣僚言："常平之息，岁取二分，则五年有一倍之数；
miǎn yì shèng qián suì shōu yī fēn zé shí nián yǒu yī nián zhī bèi
免役剩钱，岁收一分，则十年有一年之备。
gù shào shèng lì fǎ cháng píng xi jí yí bèi miǎn yì kuān shèng jí sān liào qǔ zhǐ juān miǎn yǐ míng cháo tíng qǔ yú mín zhě fēi yǐ wéi lì yě
故绍圣立法，常平息及一倍，免役宽剩及三料，取旨蠲免，以明朝廷取于民者，非以为利也。
ér jí xián diàn xiū zhuàn zhī dèng zhōu lǚ zhòng fu qián wèi hù bù shì láng zhé yǐ zhuàng shēn dōu shěng qǐ shān qù shàng tiáo
而集贤殿修撰、知邓州吕仲甫前为户部侍郎，辄以状申都省，乞删去上条。
zhào chù zhòng fu luò zhí zhī hǎi zhōu
"诏黜仲甫，落职知海州。
hòu yòu zhào cháng píng sī hòu fēng yǎn yǒu yú rì jù cǐ zhì zòu juān zhī
后又诏：常平司候丰衍有余日，具此制奏蠲之。
dà guān yuán nián zhào zhū zhōu xiàn zhào mù lì rén rú yǒu fēi sì děng yǐ shàng hù jí zài zhōu xiàn wǔ fàn zhàng zuì xī cóng bà qiǎn bù dé zài zhàn zhū chǔ míng yì bié mù sān děng yǐ shàng rén chōng
大观元年，诏："诸州县召募吏人，如有非四等以上户及在州县五犯杖罪，悉从罢遣，不得再占诸处名役，别募三等以上人充。
yú shì jiù xū jì jǐn ba ér bì gēn wèi gé lǎo jiān jù huá nì shēn zhōu xiàn wǔ fǎ rǎo mín gài shén qián rì
"于是旧胥既尽罢，而弊根未革，老奸巨猾，匿身州县，舞法扰民，盖甚前日。
qí hòu yòu bù xǔ shàng sān děng rén hù tóu chōng gōng shǒu suǒ mù jiē fú làng wú suǒ gù jiè dào zéi gōng xíng wéi hài sì fāng
其后，又不许上三等人户投充弓手，所募皆浮浪，无所顾藉，盗贼公行，为害四方。
zhì shì fù zhào zhōu xiàn mù yì yī yuán fēng jiù fǎ
至是，复诏州县募役依元丰旧法。
zhèng hé yuán nián chén liáo yán yuán fēng zhōng gǒng zhōu suì fū yì qián zhǐ sì bǎi qiān jīn lèi fū zhì mín qián jìn sān wàn
政和元年，臣僚言："元丰中，巩州岁敷役钱止四百千，今累敷至缗钱近三万。
yòu yuán fēng bā nián mìng cún liú kuān shèng qián wú dé guò èr fēn shào shèng zài jiā cái dìng zhǐ xǔ cún liú yī fēn
又元丰八年，命存留宽剩钱毋得过二分，绍圣再加裁定，止许存留一分。
cǐ shí kǎo xiáng fǎ yì fēi qǔ kuān shèng suì gǎi míng zhǔn bèi qián ér yán lì jìn yuē ruò shàn zēng fū suì é jí zhuāng liú zhǔn bèi guò shù zhě bìng yǐ wéi zhì lùn
此时考详法意，非取宽剩，遂改名准备钱，而严立禁约，若擅增敷岁额及桩留准备过数者，并以违制论。
jīn qǐ chì tí jǔ cháng píng guān jiǎn chá jí hé jiū gǒng zhōu qǔ yíng zhī yīn yǐ wén
今乞饬提举常平官检察，及核究巩州取赢之因以闻。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
xuān hé yuán nián yán zhě wèi yì qián yī shì shén zōng shǒu fáng guān hù miǎn duō tè zé bàn shū
宣和元年，言者谓："役钱一事，神宗首防官户免多，特责半输。
jīn bǐ hù chēng guān zhōu xiàn mù yì zhī lèi jì bù kě jiǎn gù lìng guān hù suǒ jiǎn zhī shù jūn rù xià hù xià hù yú cháng fù zhī wài yòu dài guān hù jiǎn bàn zhī shū qǐ bù zhòng kùn
今比户称官，州县募役之类既不可减，雇令官户所减之数均入下户，下户于常赋之外，又代官户减半之输，岂不重困？
zhào zì jīn èr děng yǐ shàng hù yīn zhí jiàng zhǐ huī fēi fàn bǔ guān zhě shū fù chà kē miǎn yì bìng bù de shì guān hù fǎ jiǎn miǎn yǐ miǎn zhě gǎi zhī
"诏："自今二等以上户，因直降指挥非泛补官者，输赋、差科、免役并不得眎官户法减免，已免者改之。
jìn nà rén zì rú běn fǎ
进纳人自如本法。
bǎo cháng yuè gěi gù qián dū cuī shuì fù
"保长月给雇钱，督催税赋。
bǐ nián zhū xiàn huò měi shuì hù yī èr shí jiā yòu chà yī rén chōng jiǎ tóu jí cuī shuì rén shí rì yī jìn fù guān bǐ mó qiú qǔ jué zé yǒu hài liáng mín zhào jìn zhī
比年诸县或每税户一二十家，又差一人充甲头及催税人，十日一进，赴官比磨，求取决责，有害良民，诏禁之。
qī nián zhào zhōu xiàn zuó yīn jǐng chá sī zhù lìng wǔ jiā wèi bǎo
七年，诏："州县昨因儆察私铸，令五家为保。
chéng guō yì chà fāng zhèng fù lǐng shòu wén shū yóu cǐ zhuī hū péi fèi huò xī jū táo yí yǐ bì chāi shǐ
城郭亦差坊正、副领受文书，由此追呼陪费，或析居、逃移以避差使。
qí suǒ zhì fāng zhèng fù kě ba
其所置坊正、副可罢。
zì shào shèng fù gù yì ér jiàn yán chū ba zhī
自绍圣复雇役，而建炎初罢之。
yǐ ér tǎo lùn qí fǎ zhī bù kě fèi yě cān zhèng li gù yán yú gāo zōng yuē cháng píng fǎ běn yú hàn gěng shòu chāng qǐ kě yǐ wáng ān shí ér fèi zhī
已而讨论其法之不可废也，参政李固言于高宗曰："常平法本于汉耿寿昌，岂可以王安石而废之？
qiě dāng shí zhāo shè shì wú yǐ gōng yōng zhí zhào guān hù yì qián wù jiǎn bàn mín hù yì qián gài zēng èr fēn
"且当时招射士无以供庸直，诏官户役钱勿减半，民户役钱概增二分。
hòu fù jiǎn zhī
后复减之。
jiān guān jiù gěi yōng qián yǐ mù hù cháng jí lì bǎo jiá zé chǔ yōng qián yǐ zhù jīng fèi
兼官旧给庸钱以募户长，及立保甲，则储庸钱以助经费。
wèi jǐ fèi bǎo jiá fù hù cháng ér yōng qián bù fù gěi suì wèi zǒng zhì kē míng yān
未几，废保甲，复户长，而庸钱不复给，遂为总制窠名焉。
rán yì qǐ yú wù lì wù lì shēng jiàng bù yáo zé yì fǎ gōng
然役起于物力，物力升降不肴，则役法公。
shì yǐ shào xīng yǐ lái jiǎng jiū tuī gē tuī pái zhī zhì fán bǎi xìng diǎn mài diǎn yè shuì fù yǔ wù lì yī bìng tuī gē
是以绍兴以来，讲究推割、推排之制：凡百姓典卖典业，税赋与物力一并推割。
zhì yú tuī pái zé yīn qí zī chǎn zhī jìn tuì wèi zhī shēng jiàng sān suì ér xià xíng zhī
至于推排，则因其赀产之进退为之升降，三岁而下行之。
rán dāng shí zhī bì huò yǐ xiǎo mín cū yǒu mǐ sù jǐn cún shì lú fán gēng nòu dāo fǔ zhī qì jī tún quǎn zhì zhī chù xiān wēi xì suǒ jiē de ér jí zhī
然当时之弊，或以小民粗有米粟，仅存室庐，凡耕耨刀斧之器，鸡豚犬彘之畜，纤微细琐皆得而籍之。
lì shì lù zhī duō guǎ wèi wù lì zhī dī áng
吏视赂之多寡，为物力之低昂。
shàng zhī rén yōu zhī yú shì yòu wèi zhī xiàn zhì chú zhì kù fáng láng tíng tā diàn pù zū niú lìn chuán děng wài bù dé yǐ zhū yáng zá sè gū jì qí hòu bìng gēng niú zū niú yǐ miǎn zhī
上之人忧之，于是又为之限制，除质库房廊、停塌店铺、租牛、赁船等外，不得以猪羊杂色估计，其后并耕牛租牛以免之。
ruò jiāng zhī dōng xī yǐ mǔ tóu jì shuì yì yǒu bù dài tuī pái zhě
若江之东西，以亩头计税，亦有不待推排者。
bǎo zhèng zhǎng zhī lì yě wǔ jiā xiāng bǐ wǔ wǔ wèi bǎo shí dà bǎo wèi dōu bǎo yǒu bǎo cháng yǒu dōu fù bǎo zhèng
保正、长之立也，五家相比，五五为保，十大保为都保，有保长，有都、副保正；
yú jí sān bǎo yì zhì zhǎng wǔ dà bǎo yì zhì dōu bǎo zhèng qí bù jí sān bǎo wǔ dà bǎo zhě huò wèi zhī fù yōng huò wèi zhī jūn bìng bù yī yě
余及三保亦置长，五大保亦置都保正，其不及三保、五大保者，或为之附庸，或为之均并，不一也。
hù zé yǐ wù lì zhī gāo xià wèi yì cì zhī jiǔ jìn
户则以物力之高下为役次之久近。
ruò fú pǐn guān zhī tián zé yǒu xiàn zhì sǐ wáng zǐ sūn jiǎn bàn
若夫品官之田，则有限制，死亡，子孙减半；
yīn jǐn chāi yì tóng biān hù
荫尽，差役同编户。
yī pǐn wǔ shí qǐng èr pǐn sì shí wǔ qǐng sān pǐn sì shí qǐng sì pǐn sān shí wǔ qǐng wǔ pǐn sān shí qǐng liù pǐn èr shí wǔ qǐng qī pǐn èr shí qǐng bā pǐn shí qǐng jiǔ pǐn wǔ qǐng
（一品五十顷，二品四十五顷，三品四十顷，四品三十五顷，五品三十顷，六品二十五顷，七品二十顷，八品十顷，九品五顷。
fēng zèng guān zǐ sūn chāi yì yì tóng biān hù
）封赠官子孙差役，亦同编户。
wèi fù mǔ shēng qián wú guān yīn bǎi shū huò xiōng dì fēng zèng zhě
（谓父母生前无官，因伯叔或兄弟封赠者。
fán fēi fàn jí qī sè bǔ guān bù zài xiàn tián miǎn yì zhī shù
）凡非泛及七色补官，不在限田免役之数；
qí zòu jiàn dì zhí zi sūn yuán zì fēi fàn qī sè ér lái zhě réng tóng chāi yì
其奏荐弟侄子孙，原自非泛、七色而来者，仍同差役。
jìn nà jūn gōng bǔ dào zǎi zhí gěi shǐ jiǎn nián bǔ shòu zhuǎn zhì shēng cháo guān jí wéi guān hù
进纳、军功、捕盗、宰执给使、减年补授，转至升朝官，即为官户；
shēn wáng zǐ sūn bìng tóng biān hù
身亡，子孙并同编户。
tài xué shēng jí de jiě jīng shěng shì zhě suī wú xiàn tián xǔ mù rén chōng yì
太学生及得解经省试者，虽无限田，许募人充役。
dān dīng nǚ hù jí gū yòu hù bìng miǎn chāi yì
单丁、女户及孤幼户，并免差役。
fán wú fu wú zi zé wèi nǚ hù
凡无夫无子，则为女户。
nǚ shì rén yǐ lián qián zhì chǎn réng yǐ fu wèi hù
女适人，以奁钱置产，仍以夫为户。
qí hé chà bǎo zhèng zhǎng yǐ jiā yè qián shù duō guǎ wéi xiàn yǐ xiàn wài zhī shù yǔ guān biān hù lún chà
其合差保正、长，以家业钱数多寡为限，以限外之数与官、编户轮差。
zǒng shǒu bù jiàng miǎn bǎo zhèng cháng chà yì
总首、部将免保正、长差役。
wén zhōu yì shì yǐ miǎn zhī tián bù xǔ diǎn mài lǎo jí shēn wáng xǔ chéng xí
文州义士已免之田，不许典卖，老疾身亡，许承袭。
fán mù rén chōng yì bìng mù tǔ zhù zhī rén qí fàng tíng bīng jí cháng wèi gōng rén zhě bìng bù xǔ mù
凡募人充役，并募土著之人，其放停兵及尝为公人者，并不许募。
jì yǒu mù rén guān bù dé fù zhuī zhèng shēn
既有募人，官不得复追正身。
mù rén píng jiè guān shì jiān hài shàn rén duàn zuì wài zuò mù zhī zhě
募人凭藉官势，奸害善人，断罪外，坐募之者。
gāo zōng zài hé shuò qīn jiàn lǘ yán zhī kǔ cháng tàn zhī xiàn bù dé rén yī chōng yì cì jí biàn pò jiā shì yǐ jiǎng jiū yì fǎ shén biàn
高宗在河朔，亲见闾阎之苦，尝叹知县不得人，一充役次，即便破家，是以讲究役法甚便。
qián dào wǔ nián chù zhōu sōng yáng xiàn chàng wèi yì yì zhòng chū tián gǔ zhù yì hù lún chōng zì shì suǒ zài tuī xíng
乾道五年，处州松阳县倡为义役，众出田谷，助役户轮充，自是所在推行。
shí yī nián yù shǐ xiè è yán yì yì zhī xíng dāng cóng mín biàn qí bù yuàn zhě nǎi xíng chāi yì
十一年，御史谢谔言："义役之行，当从民便，其不愿者，乃行差役。
shàng rán zhī
"上然之。
zhū xī wèi yì yì yǒu wèi jìn shàn zhě sì shì
朱熹谓义役有未尽善者四事。
gài shǐ chàng yì yì zhě wéi kǒng yì zhī wèi xiáng lǜ zhī wèi zhōu ér zhǒng zhī zhě bù néng jiē shàn rén yú shì qí bì rì kāi qí liú rì shén
盖始倡义役者，惟恐议之未详，虑之未周，而踵之者不能皆善人，于是其弊日开，其流日甚。
huò yǐ cái zhì bǎ wò ér zhuān yì yì zhī lì
或以材知把握，而专义役之利；
huò yǐ qì lì líng jià ér sī chāi yì zhī quán
或以气力凌驾，而私差役之权。
shì yǐ nüè pín rǎo fù lìng guǎ bào gū
是以虐贫扰富，凌寡暴孤。
yì yì zhī míng lì ér yì hù bù dé yǐ ān qí yè
义役之名立，而役户不得以安其业；
gù yì zhī fǎ xíng ér yì hù bù dé yǐ ān qí jū xìn hu suǒ wèi wèi jìn shàn zhī bì yě
雇役之法行，而役户不得以安其居，信乎所谓未尽善之弊也。
chún xī wǔ nián chén liáo zòu lìng tí jǔ guān suì kǎo shǔ yì chāi yì dāng fǒu yǐ cí sòng duō guǎ wèi diàn zuì
淳熙五年，臣僚奏令提举官岁考属邑差役当否，以词讼多寡为殿最；
lìng yì hù lún guǎn yǐ tí qí yì zhì mù rén yǐ fèng guān zhī xíng yí zé gōng sī biàn ér yì yì lì yǐ
令役户轮管以提其役，置募人以奉官之行移，则公私便而义役立矣。
qìng yuán èr nián lì bù shàng shū xǔ jí zhī yīn chún xī chén jū rén suǒ zòu qǔ zǔ zōng miǎn yì jiù fǎ jí shào xīng shí qī nián yǐ hòu xù jiàng zhǐ fú xiū wéi yī shū míng yuē yì fǎ cuō yào
庆元二年，吏部尚书许及之因淳熙陈居仁所奏，取祖宗免役旧法及绍兴十七年以后续降旨符，修为一书，名曰《役法撮要》。
wǔ nián shū chéng zuǒ chéng xiàng jīng tāng shàng zhī
五年，书成，左丞相京镗上之。
qí fǎ kě yǐ yōu jiǔ qí huò wèi jiǔ ér zhé bì zhě rén yě
其法可以悠久，其或未久而辄弊者，人也。
zhèn xù shuǐ hàn huáng míng jī yì zhī zāi zhì shì suǒ bù néng miǎn rán bì yǒu yǐ dài zhī zhōu guān yǐ huāng zhèng shí yǒu èr jù wàn mín shì yě
振恤水旱、蝗螟、饥疫之灾，治世所不能免，然必有以待之，《周官》"以荒政十有二聚万民"是也。
sòng zhī wèi zhì yī běn yú rén hòu fán zhèn pín xù huàn zhī yì shì qián dài yóu wéi qiē zhì
宋之为治，一本于仁厚，凡振贫恤患之意，视前代尤为切至。
zhū zhōu suì qiàn bì fā cháng píng huì mín zhū cāng sù huò píng jià yǐ tiào huò dài yǐ zhǒng shí huò zhí yǐ zhèn gěi zhī wú fēn yú zhǔ kè hù
诸州岁歉，必发常平、惠民诸仓粟，或平价以粜，或贷以种食，或直以振给之，无分于主客户。
bù zú zé qiǎn shǐ chí chuán fā shěng cāng huò zhuǎn cáo sù yú tā lù
不足，则遣使驰传发省仓，或转漕粟于他路；
huò mù fù mín chū qián sù chou yǐ guān jué quàn yù guān lì xǔ shū lì wèi kè
或募富民出钱粟，酬以官爵，劝谕官吏，许书历为课；
ruò jǔ fàng yǐ jì pín fá zhě qiū chéng guān wéi lǐ cháng
若举放以济贫乏者，秋成，官为理偿。
yòu bù zú zé chū nèi cáng huò fèng chén kù jīn bó zhōu cí bù dù sēng dié
又不足，则出内藏或奉宸库金帛，鬻祠部度僧牒；
dōng nán zé liú fā yùn sī suì cáo mǐ huò shù shí wàn shí huò bǎi wàn shí jì zhī
东南则留发运司岁漕米，或数十万石，或百万石济之。
fù zū zhī wèi rù rù wèi bèi zhě huò zòng bù qǔ huò guǎ qǔ zhī huò yǐ gé yǐ xū fēng nián
赋租之未入、入未备者，或纵不取，或寡取之，或倚阁以须丰年。
kuān bū fù xiū lì yì fù rù zhī yǒu zhī yí zhé biàn zhě shěng zhī yìng gěi cán yán ruò hé dí jí kē lǜ zhuī hū bù jí fáng nóng zhě ba zhī
宽逋负，休力役，赋入之有支移、折变者省之，应给蚕盐若和籴及科率追呼不急、妨农者罢之。
báo guān shì zhī zhēng zhōu niú zhě miǎn suàn yùn mǐ zhōu chē chú yán lù lì shèng qián
薄关市之征，鬻牛者免算，运米舟车除沿路力胜钱。
lì yǒu kě yǔ mín gòng zhě bù jīn shuǐ xiāng zé juān pú yú guǒ luǒ zhī shuì
利有可与民共者不禁，水乡则蠲蒲、鱼、果、蓏之税。
xuǎn guān fēn lù xún fǔ huǎn qiú xì shěng xíng fá
选官分路巡抚，缓囚系，省刑罚。
jī mín jié qūn jiào zhě báo qí zuì
饥民劫囷窖者，薄其罪；
mín zhī liú wáng zhě guān jīn wú zé dù qián
民之流亡者，关津毋责渡钱；
dào jīng shī zhě zhū chéng mén zhèn yǐ mǐ suǒ zhì shě yǐ guān dì huò sì guàn wèi nào mí shí zhī huò rén rì gěi liáng
道京师者，诸城门振以米，所至舍以官第或寺观，为淖糜食之，或人日给粮。
kě guī yè zhě jì rì bìng gěi qiǎn guī
可归业者，计日并给遣归；
wú kě guī zhě huò fù yǐ xián tián huò tīng lì jūn jí huò mù shào zhuàng xīng xiū gōng yì
无可归者，或赋以闲田，或听隶军籍，或募少壮兴修工役。
lǎo jí yòu ruò bù néng cún zhě tīng guān sī shōu yǎng
老疾幼弱不能存者，听官司收养。
shuǐ zāi zhōu xiàn jù chuán fá zhěng mín zhì zhī shuǐ bú dào zhī de yùn xīn liáng gěi zhī
水灾州县具船栰拯民，置之水不到之地，运薪粮给之。
yīn jī yì ruò yàn nì sǐ zhě guān wèi mái jì yàn nì sǐ zhě jiā cì qí jiā qián sù
因饥疫若厌溺死者，官为埋祭，厌溺死者加赐其家钱粟。
jīng shī kǔ hán huò wù jià xiáng yǒng zhì chǎng chū mǐ jí xīn tàn cái qí jià yǔ mín
京师苦寒，或物价翔踊，置场出米及薪炭，裁其价予民。
qián hòu shuài yǐ wéi cháng
前后率以为常。
huáng wéi hài yòu mù mín pū bǔ yì yǐ qián sù huáng zi yī shēng zhì yì shū sù sān shēng huò wǔ shēng
蝗为害，又募民扑捕，易以钱粟，蝗子一升至易菽粟三升或五升。
zhào zhōu jùn zhǎng lì yōu xù qí mín jiān qiǎn nèi shì cún wèn jiè jiān sī bǐ chá guān lì zhī lǎo jí bà nuò bù rèn zhí zhě
诏州郡长吏优恤其民，间遣内侍存问，戒监司俾察官吏之老疾、罢懦不任职者。
chū jiàn lóng sān nián hù bù láng zhōng chén yì lún shǐ wú yuè hái yán yáng sì jī mín duō sǐ jùn zhōng jūn chǔ shàng yú wàn hú yi yǐ dài mín
初，建隆三年，户部郎中沈义伦使吴越还，言："扬、泗饥民多死，郡中军储尚余万斛，宜以贷民。
yǒu sī jū zhī yuē ruò suì bù rěn shuí rèn qí jiù
"有司沮之曰："若岁不稔，谁任其咎？
yì lún yuē guó jiā yǐ lǐn sù jì mín zì dāng zhào hé qì zhì fēng nián níng yōu shuǐ hàn yé
"义伦曰："国家以廪粟济民，自当召和气，致丰年，宁忧水旱耶？
tài zǔ yuè ér cóng zhī
"太祖悦而从之。
sì nián zhào zhōu xiàn xīng fù yì cāng suì shōu èr shuì shí bié shōu yī dòu zhù yǐ bèi xiōng qiàn
四年，诏州县兴复义仓，岁收二税，石别收一斗，贮以备凶歉。
píng guǎng nán jiāng nán zhé zhào zhèn qí jī qí qín xù yuǎn rén dé yì shēn hòu
平广南、江南，辄诏振其饥，其勤恤远人，德意深厚。
tài zōng gōng jiǎn rén ài zhūn zhūn quàn mín wù nóng zhòng gǔ wú huò wàng fèi
太宗恭俭仁爱，谆谆劝民务农重谷，毋或妄费。
shì shí huì mín suǒ jī bù wéi wú bèi yòu zhì cháng píng cāng chéng shí zēng dí wéi kǒng qí bù zú
是时惠民所积，不为无备，又置常平仓，乘时增籴，唯恐其不足。
zhēn zōng jì zhī yì wu xíng yǎng mín zhī zhèng yú shì tuī guǎng chún huà zhī zhì ér cháng píng huì mín cāng dài biàn tiān xià yǐ
真宗继之，益务行养民之政，于是推广淳化之制，而常平、惠民仓殆遍天下矣。
rén zōng yīng zōng yī yù zāi biàn zé bì cháo biàn fú sǔn shàn chè lè
仁宗、英宗一遇灾变，则避朝变服，损膳彻乐。
kǒng jù xiū xǐng jiàn yú yán sè
恐惧修省，见于颜色；
cè dá āi jīn xíng yú zhào zhǐ
恻怛哀矜，形于诏旨。
qìng lì chū zhào tiān xià fù lì yì cāng
庆历初，诏天下复立义仓。
jiā yòu èr nián yòu zhào tiān xià zhì guǎng huì cāng shǐ lǎo yòu jí pín zhě jiē yǒu suǒ yǎng
嘉祐二年，又诏天下置广惠仓，使老幼疾贫者皆有所养。
lèi cháo xiāng chéng qí lǜ yú mín yě jì zhōu qí shī yú mín yě yì hòu
累朝相承，其虑于民也既周，其施于民也益厚。
ér yòu yī shí mù shǒu yì duō de rén rú zhāng yǒng zhī zhì shǔ suì tiào mǐ liù wàn dàn zhe zhī huáng yòu jiǎ lìng
而又一时牧守，亦多得人，如张咏之治蜀，岁粜米六万石，著之皇祐甲令。
fù bì zhī yí qīng zhōu zé gōng sī lú shè shí yú wàn qū sàn chǔ liú mín yǐ lǐn zhī fán huó wǔ shí yú wàn rén mù ér wèi bīng zhě yòu wàn yú rén tiān xià chuán yǐ wéi fǎ
富弼之移青州，择公私庐舍十余万区，散处流民以廪之，凡活五十余万人，募而为兵者又万余人，天下传以为法。
zhī yùn zhōu liú kuí fā lǐn zhèn jī mín lài quán huó zhě shén zhòng dào zéi shuāi zhǐ cì zhào bāo měi
知郓州刘夔发廪振饥，民赖全活者甚众，盗贼衰止，赐诏褒美。
zhī yuè zhōu zhào biàn jiē bǎng yú tōng qú lìng mín yǒu mǐ zēng jià yǐ tiào yú shì mǐ shāng fú còu yuè zhī mǐ jià dùn jiǎn mín wú jī sǐ
知越州赵抃揭榜于通衢，令民有米增价以粜，于是米商辐凑，越之米价顿减，民无饥死。
ruò shì zhī zhèng bù kě xī shū gù yú xiān wáng jiù huāng zhī fǎ wèi lüè jù yān
若是之政，不可悉书，故于先王救荒之法为略具焉。
shén zōng jí wèi yǐ lái hé běi zhū lù shuǐ hàn jiàn zhēn jiān fā dí biàn sī guǎng huì cāng sù yǐ zhèn mín
神宗即位以来，河北诸路水旱荐臻，兼发籴便司、广惠仓粟以振民。
xī níng èr nián cì pàn běi jīng hán qí zhào yuē hé běi suì bǐ bù dēng shuǐ yì dì zhèn
熙宁二年，赐判北京韩琦诏曰："河北岁比不登，水溢地震。
fāng chūn dōng zuò mín xié lǎo yòu qì tián lú rì liú xǐ yú dào
方春东作，民携老幼，弃田庐，日流徙于道。
zhōng yè yǐ xìng cǎn dá bù ān
中夜以兴，惨怛不安。
qí jīng zhì zhī fāng tīng biàn yi cóng shì yǒu kě yǐ zuǒ yòu wú mín zhě yi wèi zhèn fǔ jí ér zhèn quán zhī wú shǐ hòu shí yǐ zhòng mín kùn
其经制之方，听便宜从事，有可以左右吾民者，宜为朕抚辑而振全之，毋使后时，以重民困。
ér wáng ān shí bǐng zhèng gǎi dài liáng fǎ ér wèi jiè zhù yí cháng píng guǎng huì cāng qián hú ér wèi qīng miáo jiē lìng mín chū xī yán bù biàn zhě zhé dé zuì ér mín suì bù liáo shēng
而王安石秉政，改贷粮法而为借助，移常平、广惠仓钱斛而为青苗，皆令民出息，言不便者辄得罪，而民遂不聊生。
yòu zhào mài tiān xià guǎng huì cāng tián
又诏卖天下广惠仓田。
zì shì xiān cháo liáng fǎ měi yì suǒ cún wú jǐ
自是先朝良法美意，所存无几。
zhé zōng suī zhào fù guǎng huì cāng jì ér zhāng dūn yòng shì yòu ba zhī mài qí tián rú xī níng fǎ
哲宗虽诏复广惠仓，既而章惇用事，又罢之，卖其田如熙宁法。
cháng píng liàng liú qián hú bù zú yǐ gōng zhèn gěi yì cāng bù zú yòu lìng tōng yī lù duì bō
常平量留钱斛，不足以供振给，义仓不足，又令通一路兑拨。
yú shì zhào shèng dà guān zhī jiān zhí gěi kōng míng gào chì bǔ dié cì zhū lù zhèng rì yǐ huī mín rì yǐ kùn ér sòng yè suì shuāi
于是诏圣、大观之间，直给空名告敕、补牒赐诸路，政日以隳，民日以困，而宋业遂衰。
xiān shì rén zōng zài wèi āi bìng zhě fá fāng yào wèi bān qìng lì shàn jiù fāng
先是，仁宗在位，哀病者乏方药，为颁《庆历善救方》。
zhī yún ān jūn wáng duān qǐng guān wèi gěi qián huò yào yǔ mín suì xíng yú tiān xià
知云安军王端请官为给钱和药予民，遂行于天下。
cháng yīn jīng shī dà yì mìng tài yī huò yào nèi chū xī jiǎo èr běn xī ér shì zhī
尝因京师大疫，命太医和药，内出犀角二本，析而视之。
qí yī tōng tiān xī nèi shì li shùn jǔ qǐng liú gōng dì fú yù
其一通天犀，内侍李舜举请留供帝服御。
dì yuē wú qǐ guì yì wù ér jiàn bǎi xìng
帝曰："吾岂贵异物而贱百姓？
jìng suì zhī
"竟碎之。
yòu juān gōng sī jiù shè qián shí rì
又蠲公私僦舍钱十日。
lìng tài yī zé shàn chá mài zhě jí xiàn guān shòu yào shěn chǔ qí jí zhuàng yǔ zhī wú shǐ pín mín wèi yōng yī suǒ wù yāo è qí shēng
令太医择善察脉者，即县官授药，审处其疾状予之，无使贫民为庸医所误，夭阏其生。
tiān xǐ zhōng yú jīng jī jìn jiāo fó sì mǎi de yǐ yì sǐ zhī wú zhǔ zhě
天禧中，于京畿近郊佛寺买地，以瘗死之无主者。
yì shī yī guān gěi qián liù bǎi yòu zhě bàn zhī
瘗尸，一棺给钱六百，幼者半之；
hòu bù fù gěi sǐ zhě bào lù yú dào
后不复给，死者暴露于道。
jiā yòu mò fù zhào gěi yān
嘉祐末，复诏给焉。
jīng shī jiù zhì dōng xi fú tián yuàn yǐ lǐn lǎo jí gū qióng gài zhě qí hòu gěi qián sù zhě cái èr shí sì rén
京师旧置东、西福田院，以廪老疾孤穷丐者，其后给钱粟者才二十四人。
yīng zōng mìng zēng zhì nán běi fú tián yuàn bìng dōng xi gè guǎng guān shè rì lǐn sān bǎi rén
英宗命增置南、北福田院，并东、西各广官舍，日廪三百人。
suì chū nèi cáng qián wǔ bǎi wàn gěi qí fèi hòu yì yǐ sì zhōu shī lì qián zēng wèi bā bǎi wàn
岁出内藏钱五百万给其费，后易以泗州施利钱，增为八百万。
yòu zhào zhōu xiàn zhǎng lì yù dà yǔ xuě juān jiù shè qián sān rì suì wú guò jiǔ rì zhe wèi lìng
又诏："州县长吏遇大雨雪，蠲僦舍钱三日，岁毋过九日，著为令。
xī níng èr nián jīng shī xuě hán zhào lǎo yòu pín jí wú yī gài zhě tīng yú sì fú tián yuàn é wài gěi qián shōu yǎng zhì chūn shāo nuǎn zé zhǐ
"熙宁二年，京师雪寒，诏："老幼贫疾无依丐者，听于四福田院额外给钱收养，至春稍暖则止。
jiǔ nián zhī tài yuán hán jiàng yán zài fǎ zhū lǎo jí zì shí yī yuè yī rì zhōu gěi mǐ dòu zhì cì nián sān yuè zhōng
"九年，知太原韩绛言："在法，诸老疾自十一月一日州给米豆，至次年三月终。
hé dōng dì hán qǐ zì shí yuè yī rì qǐ zhī zhì cì nián èr yuè zhōng zhǐ
河东地寒，乞自十月一日起支，至次年二月终止；
rú yǒu yú jí zhì sān yuè zhōng
如有余，即至三月终。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
fán guān guǎ gū dú lóng lǎo jí fèi pín fá bù néng zì cún yīng jū yǎng zhě yǐ hù jué wū jū zhī
凡鳏、寡、孤、独、癃老、疾废、贫乏不能自存应居养者，以户绝屋居之；
wú zé jū yǐ guān wū yǐ hù jué cái chǎn chōng qí fèi bù xiàn yuè
无，则居以官屋，以户绝财产充其费，不限月。
yī qǐ gài fǎ gěi mǐ dòu
依乞丐法给米豆；
bù zú zé gěi yǐ cháng píng xī qián
不足，则给以常平息钱。
chóng níng chū cài jīng dāng guó zhì jū yǎng yuàn ān jì fāng
崇宁初，蔡京当国，置居养院、安济坊。
gěi cháng píng mǐ hòu zhì shù bèi
给常平米，厚至数倍。
chà guān zú chōng shǐ lìng zhì huǒ tóu jù yǐn shàn gěi yǐ nà yī xù bèi
差官卒充使令，置火头，具饮膳，给以衲衣絮被。
zhōu xiàn fèng xíng guò dāng huò jù wéi zhàng gù rǔ mǔ nǚ shǐ mí fèi wú yì bù miǎn lǜ liǎn pín zhě lè ér fù zhě rǎo yǐ
州县奉行过当，或具帷帐，雇乳母、女使，糜费无艺，不免率敛，贫者乐而富者扰矣。
sān nián yòu zhì lòu zé yuán
三年，又置漏泽园。
chū shén zōng zhào kāi fēng fǔ jiè sēng sì lǚ jì guān jiù pín bù néng zàng lìng jī xiàn gè dù guān bù máo de sān wǔ qǐng tīng rén ān cuò mìng sēng zhǔ zhī
初，神宗诏："开封府界僧寺旅寄棺柩，贫不能葬，令畿县各度官不毛地三五顷，听人安厝，命僧主之。
zàng jí sān qiān rén yǐ shàng dù sēng yī rén sān nián yǔ zǐ yī
葬及三千人以上，度僧一人，三年与紫衣；
yǒu zǐ yī yǔ shī hào gèng shǐ lǐng shì sān nián yuàn fù lǐng zhě tīng zhī
有紫衣，与师号，更使领事三年，愿复领者听之。
zhì shì cài jīng tuī guǎng wèi yuán zhì jí yì rén bìng shēn sān chǐ wú lìng bào lù jiān sī xún lì jiǎn chá
"至是，蔡京推广为园，置籍，瘗人并深三尺，毋令暴露，监司巡历检察。
ān jì fāng yì mù sēng zhǔ zhī sān nián yī yù qiān rén cì zǐ yī cí bù dié gè yī dào
安济坊亦募僧主之，三年医愈千人，赐紫衣、祠部牒各一道。
yī zhě rén gěi shǒu lì yǐ shū suǒ zhì yì rén suì zhōng kǎo qí shù wèi diàn zuì
医者人给手历，以书所治瘗人，岁终考其数为殿最。
zhū chéng zhài zhèn shì hù jí qiān yǐ shàng yǒu zhī jiān zhě yī gè xiàn zēng zhì jū yǎng yuàn ān jì fāng lòu zé yuán
诸城、砦、镇、市户及千以上有知监者，依各县增置居养院、安济坊、漏泽园。
dào lù yù hán jiāng pū zhī rén jí wú yī gài zhě xǔ sòng jìn biàn jū yǎng yuàn gěi qián mǐ jiù jì
道路遇寒僵仆之人及无衣丐者，许送近便居养院，给钱米救济。
gū pín xiǎo ér kě jiào zhě lìng rù xiǎo xué tīng dú qí yī lán yú cháng píng tóu zi qián nèi gěi zào réng miǎn rù zhāi zhī yòng
孤贫小儿可教者，令入小学听读，其衣襕于常平头子钱内给造，仍免入斋之用。
yí qì xiǎo ér gù rén rǔ yǎng réng tīng gōng guàn sì yuàn yǎng wèi tóng xíng
遗弃小儿，雇人乳养，仍听宫观、寺院养为童行。
xuān hé èr nián zhào jū yǎng ān jì lòu zé kě cān kǎo yuán fēng jiù fǎ cái lì zhōng zhì
宣和二年，诏："居养、安济、漏泽可参考元丰旧法，裁立中制。
yīng jū yǎng rén rì gěi jīng mǐ huò sù mǐ yī shēng qián shí wén shěng shí yī yuè zhì zhèng yuè jiā chái tàn wǔ wén shěng xiǎo ér jiǎn bàn
应居养人日给粳米或粟米一升，钱十文省，十一月至正月加柴炭，五文省，小儿减半。
ān jì fāng qián mǐ yī jū yǎng fǎ yī yào rú jiù zhì
安济坊钱米依居养法，医药如旧制。
lòu zé yuán chú zàng mái yī jiàn xíng tiáo fǎ wài yīng zī gěi ruò zhāi jiào děng shì xī ba
漏泽园除葬埋依见行条法外，应资给若斋醮等事悉罢。
gāo zōng nán dù mín zhī cóng zhě rú guī shì
高宗南渡，民之从者如归市。
jì wèi zhī yī shí yǐ zhèn qí jī hán yòu wèi zhī yī yào yǐ jiù qí jí bìng
既为之衣食以振其饥寒，又为之医药以救其疾病；
qí yǒu yǔn yú gē jiǎ bì yú dào lù zhě zé gěi dù dié yì mái zhī
其有陨于戈甲、毙于道路者，则给度牒瘗埋之。
ruò gài zhě yù zhī yú jū yǎng yuàn
（若丐者育之于居养院；
qí bìng yě liáo zhī yú ān jì fāng
其病也，疗之于安济坊；
qí sǐ yě zàng zhī yú lòu zé yuán suì yǐ wéi cháng
其死也，葬之于漏泽园，岁以为常。
shào xīng yǐ lái suì yǒu shuǐ hàn fā cháng píng yì cāng huò jì huò tiào huò dài rú kǒng bù jí
）绍兴以来，岁有水旱，发常平义仓，或济或粜或贷，如恐不及。
rán dāng jiān nán zhī jì bīng shí fāng jí chǔ xù yǒu xiàn ér zhèn gěi wú qióng fù yǐ jué shǎng yòu fù rén xiāng yǔ bǔ zhù yì quán yí bù dé yǐ zhī cè yě
然当艰难之际，兵食方急，储蓄有限，而振给无穷，复以爵赏诱富人相与补助，亦权宜不得已之策也。
yuán nián zhào chū sù jì tiào zhě shǎng gè yǒu chà
元年，诏出粟济粜者赏各有差。
tiào jí sān qiān shí yǐ shàng yǔ shǒu quē jìn yì xiào wèi
（粜及三千石以上，与守阙进义校尉；
yī wàn wǔ qiān dàn yǐ shàng yǔ jìn yì xiào wèi
一万五千石以上，与进义校尉；
èr wàn dàn yǐ shàng qǔ zhǐ yōu shǎng
二万石以上，取旨优赏；
yǐ yǒu guān yīn bù yuàn bǔ shòu zhě bǐ lèi shī xíng
已有官荫不愿补授者，比类施行。
liù nián hú guǎng jiāng xī hàn zhào bō shàng gòng mǐ zhèn zhī
）六年，湖、广、江西旱，诏拨上供米振之。
wù mín yǒu è tiào zhì dào zhě zhào bì tiào zhě duàn qiǎn
婺民有遏粜致盗者，诏闭粜者断遣。
diàn zhōng shì yù shǐ zhōu mì yán fā lǐn quàn fēn gǔ zhī dào yě xǔ yǐ duàn qiǎn kǒng tān lì huái sī shàn liáng bèi hài
殿中侍御史周秘言："发廪劝分，古之道也，许以断遣，恐贪吏怀私，善良被害。
wàng jiè shǒu lìng duō fāng quàn yù wu lìng lè cóng huò yǒu rǎo hài tí jǔ sī hé zòu
望戒守令多方劝谕，务令乐从，或有扰害，提举司劾奏。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
shì suì tóng chuān shǒu chén jǐng xìng zōng guǎng ān jūn shǒu chén li zhān guǒ zhōu shǒu chén wáng zhì hàn zhōu shǒu chén wáng méi huó jī mín shén zhòng qián lì bù láng zhōng féng jí yì chū mǐ yǐ zhù zhèn gěi xìng zōng shēng yī zhí zhān zhì méi jí gè zhuǎn yī guān
是岁，潼川守臣景兴宗、广安军守臣李瞻、果州守臣王骘、汉州守臣王梅活饥民甚众，前吏部郎中冯楫亦出米以助振给，兴宗升一职，瞻、骘、梅、楫各转一官。
shí nián tōng pàn wù zhōu chén zhèng tóng zhèn jì yǒu fāng qióng gǔ shēn shān zhī mín wú bù zhān huì yǐ qí fǎ xià zhū lù
十年，通判婺州陈正同振济有方，穷谷深山之民，无不沾惠，以其法下诸路。
èr shí bā nián xià zhè dōng xi tián sǔn yú fēng shuǐ
二十八年夏，浙东、西田损于风水。
zài fǎ shuǐ hàn jí qī fēn yǐ shàng zhě zhèn jì zhào zì jīn jí wǔ fēn chù yì zhèn zhī
在法，水旱及七分以上者振济，诏自今及五分处亦振之。
èr shí jiǔ nián zhào zhū chǔ shǒu chén bō cháng píng yì cāng mǐ èr fēn zhèn tiào lín ān fǔ bō zhuāng jī zhī mǐ
二十九年，诏诸处守臣拨常平义仓米二分振粜，临安府拨桩积之米。
sān shí yī nián zhēng yuè xuě hán mín duō jiān shí
三十一年正月，雪寒，民多艰食。
zhào lín ān fǔ bìng shǔ xiàn yǐ cháng píng mǐ jiǎn shí zhī bàn zhèn tiào shí rì
诏临安府并属县以常平米减时之半，振粜十日；
lín ān fǔ chéng nèi wài pín fá zhī jiā rén gěi qián èr bǎi mǐ yī dòu jí chái tàn qián bìng yú nèi cáng gěi zhī
临安府城内外贫乏之家，人给钱二百、米一斗及柴炭钱，并于内藏给之；
fán yù hán yù shǔ yù yǔ yù huǒ yù shè jí qí dǎo jí wèi shēng chén shàng zūn hào shēng huáng tài zǐ yàn jià dà xiáng zhī lèi lín ān zhī mín jì sān yá zhū jūn shí yǒu zhèn xù jí fàng shāng shuì gōng sī fáng lìn
（凡遇寒、遇暑、遇雨、遇火、遇赦及祈祷、即位、生辰、上尊号、生皇太子、晏驾、大祥之类，临安之民暨三衙诸军时有振恤，及放商税、公私房赁。
fǔ jùn zhī mín lìng zhū zhōu yǐ cháng píng qián yī lín ān fǔ zhèn zhī
）辅郡之民，令诸州以常平钱依临安府振之。
xiào zōng lóng xīng èr nián qiū lín yǔ hài jia chū nèi tǎng yín sì shí wàn liǎng biàn dí yǐ jì mín
孝宗隆兴二年秋，霖雨害稼，出内帑银四十万两，变籴以济民。
qián dào liù nián xià zhèn zhè xi bèi shuǐ pín mín
乾道六年夏，振浙西被水贫民。
qī nián bā yuè hú nán jiāng xī hàn lì shǎng gé yǐ quàn jī sù zhī jiā
七年八月，湖南、江西旱，立赏格以劝积粟之家。
wú guān rén yī qiān wǔ bǎi shí bǔ jìn yì xiào wèi yuàn bǔ bù lǐ xuǎn jiāng shì láng zhě tīng
（无官人：一千五百石补进义校尉，愿补不理选将仕郎者听；
èr qiān dàn bǔ jìn wǔ xiào wèi jìn shì yǔ miǎn wén jiě yī cì sì qiān dàn bǔ chéng xìn láng jìn shì yǔ bǔ shàng zhōu wén xué
二千石补进武校尉，进士与免文解一次，四千石补承信郎，进士与补上州文学；
wǔ qiān dàn bǔ chéng jié láng jìn shì bǔ dí gōng láng
五千石补承节郎，进士补迪功郎。
wén chén yī qiān dàn jiǎn èr nián mó kān xuǎn rén zhuǎn yī guān
文臣：一千石减二年磨勘，选人转一官；
èr qiān dàn jiǎn sān nián mó kān xuǎn rén xún yī zī gè yǔ zhàn shè chāi qiǎn yī cì
二千石减三年磨勘，选人循一资，各与占射差遣一次；
sān qiān shí zhuǎn yī guān xuǎn rén xún liǎng zī gè yǔ zhàn shè chāi qiǎn yī cì
三千石转一官，选人循两资，各与占射差遣一次。
wǔ chén yī qiān dàn jiǎn èr nián mó kān xuǎn rén zhuǎn yī zī
武臣：一千石减二年磨勘，选人转一资；
èr qiān dàn jiǎn sān nián mó kān xuǎn rén xún yī zī gè yǔ zhàn shè chāi qiǎn yī cì
二千石减三年磨勘，选人循一资，各与占射差遣一次；
sān qiān shí zhuǎn yī guān xuǎn rén xún liǎng zī gè yǔ zhàn shè chāi qiǎn yī cì
三千石转一官，选人循两资，各与占射差遣一次。
wǔ qiān dàn yǐ shàng wén wǔ chén bìng qǔ zhǐ yōu yǔ tuī ēn
五千石以上，文武臣并取旨优与推恩。
jiǔ yuè chén liáo yán zhū lù hàn shāng qǐng yǐ jiǎn fàng zhǎn gé zé zhī yùn sī tiào gěi jiè dài zé zhī cháng píng jué chá wàng làn zé zhī tí xíng tǐ liàng cuò zhì zé zhī ān fǔ
）九月，臣僚言："诸路旱伤，请以检放展阁责之运司，粜给借贷责之常平，觉察妄滥责之提刑，体量措置责之安抚。
shàng yù zǎi zhí yuē zhuǎn yùn sī zhǐ jīn jiǎn fàng kǒng tā rì zhèn jì bù kěn rèn zé
"上谕宰执曰："转运司止今检放，恐他日振济不肯任责。
yú yǔn wén zòu yuē zhuǎn yùn sī zhǔ yī lù cái fù wèi zhī shěng jì
"虞允文奏曰："转运司主一路财赋，谓之省计。
fán zhōu jùn yǒu yú bù zú tōng róng xiāng bǔ zhèng qí zé yě
凡州郡有余、不足，通融相补，正其责也。
chún xī bā nián zhào qù suì jiāng zhè hú běi huái xi hàn shāng chù yǐ xíng zhèn dí qí guān guǎ gū dú pín bù zì cún wú qián shōu dí zhě jì yǐ yì mǐ
"淳熙八年，诏："去岁江、浙、湖北、淮西旱伤处已行振籴，其鳏寡孤独贫不自存、无钱收籴者，济以义米。
níng zōng qìng yuán yuán nián yǐ liǎng zhè zhuǎn yùn fù shǐ chén shēn yán mǐ jià xiáng yǒng fán shāng fàn zhī jiā jǐn lìng chū tiào ér gào cáng zhī lìng shè yǐ
"宁宗庆元元年，以两浙转运副使沈诜言米价翔踊，凡商贩之家尽令出粜，而告藏之令设矣。
jiā dìng shí liù nián zhào yú chǔ zhōu suǒ chǔ mǐ bō èr wàn dàn jì shān dōng xi
嘉定十六年，诏于楚州所储米拨二万石济山东、西。
chún xī bā nián zhè dōng tí jǔ zhū xī yán qián dào sì nián mín jiān shí xī qǐng yú fǔ de cháng píng mǐ liù bǎi shí zhèn dài xià shòu sù yú cāng dōng zé jiā xī jì mǐ yǐ cháng
淳熙八年，浙东提举朱熹言："乾道四年民艰食，熹请于府，得常平米六百石振贷，夏受粟于仓，冬则加息计米以偿。
zì hòu suí nián liǎn sàn qiàn juān qí xi zhī bàn
自后随年敛散，歉，蠲其息之半；
dà jī jí jǐn juān zhī
大饥，即尽蠲之。
fán shí yǒu sì nián de xi mǐ zào cāng sān jiān jí yǐ yuán shù liù bǎi shí hái fǔ
凡十有四年，得息米造仓三间，及以元数六百石还府。
jiàn chǔ mǐ sān qiān yī bǎi shí yǐ wéi shè cāng bù fù shōu xī měi shí zhǐ shōu hào mǐ sān shēng
见储米三千一百石，以为社仓，不复收息，每石只收耗米三升。
yǐ gù yī xiāng sì wǔ shí lǐ jiān suī yù xiōng nián rén bù quē shí
以故一乡四五十里间，虽遇凶年，人不阙食。
qǐng yǐ shì xíng yú cāng sī
请以是行于仓司。
shí lù jiǔ yuān zài chì lìng jú jiàn zhī tàn yuē shè cāng jǐ nián yǐ yǒu sī bù fù jǔ xíng suǒ yǐ yuǎn fāng wú zhī zhě
"时陆九渊在敕令局，见之叹曰："社仓几年矣，有司不复举行，所以远方无知者。
suì biān rù zhèn xù fán jiè dài zhě shí jiā wèi jiǎ jiǎ tuī qí rén wèi zhī shǒu
"遂编入《振恤》"（凡借贷者，十家为甲，甲推其人为之首；
wǔ shí jiā zé zé yī tòng xiǎo zhě wèi shè shǒu
五十家则择一通晓者为社首。
měi nián zhēng yuè gào shì shè shǒu xià dū jié jiǎ
每年正月，告示社首，下都结甲。
qí yǒu táo jūn jí wú xíng zhī rén yǔ yǒu shuì qián yī shí bù quē zhě bìng bù de rù jiǎ
其有逃军及无行之人，与有税钱衣食不阙者，并不得入甲。
qí yīng rù jiǎ zhě yòu wèn qí yuàn yǔ bù yuàn
其应入甲者，又问其愿与不愿。
yuàn zhě kāi jù yī jiā dà xiǎo kǒu ruò gān dà kǒu yī shí xiǎo kǒu jiǎn bàn wǔ suì yǐ xià bù yù qǐng
愿者，开具一家大小口若干，大口一石，小口减半，五岁以下不预请。
jiá shǒu jiā qǐng yí bèi
甲首加请一倍。
shè shǒu shěn dìng xū shí qǔ rén rén shǒu shū chí fù běn cāng zài shěn wú bì rán hòu pái dìng
社首审订虚实，取人人手书持赴本仓，再审无弊，然后排定。
jiá shǒu fù dōu bù zài mǒu rén jiè ruò gàn shí yī zhèng bù fēn liǎng shí gěi chū dāng xià tián shí cì dāng yún nòu shí
甲首附都簿载某人借若干石，依正簿分两时给：初当下田时，次当耘耨时。
qiū chéng hái gǔ bù guò bā yuè sān shí rì zú shī è bù shí zhě fá
秋成还谷不过八月三十日足，湿恶不实者罚。
jiā dìng mò zhēn dé xiù shuài cháng shā xíng zhī xiōng nián jī suì rén duō lài zhī
）嘉定末，真德秀帅长沙行之，凶年饥岁，人多赖之。
rán shì jiǔ ér bì huò yí yòng ér wú kě gěi huò jū cuī wú yì zhèng fù liáng fǎ měi yì xū cǐ yān shī
然事久而弊，或移用而无可给，或拘催无异正赋，良法美意，胥此焉失。
bǎo qìng sān nián jiān chá yù shǐ wāng gāng zhōng yán fēng ráng zhī de gǔ jiàn shāng nóng
宝庆三年，监察御史汪刚中言："丰穰之地，谷贱伤农；
xiōng qiàn zhī de jì dí wú cè
凶歉之地，济籴无策。
wéi yǐ qí suǒ yǒu yú jì qí suǒ bù zú zé jī zhě bù zhì yú guì dí ér nóng mín yì kě yǐ de lì
惟以其所有余济其所不足，则饥者不至于贵籴，而农民亦可以得利。
qǐ shēn yán è dí zhī jìn fán liǎng zhè jiāng dōng xi hú nán běi zhōu xiàn yǒu mǐ chù bìng tīng fàn yù liú tōng
乞申严遏籴之禁，凡两浙、江东西、湖南北州县有米处，并听贩鬻流通；
wéi xǔ bèi hài zhě yuè sù guān àn hé lì jué pèi shù jī lìng chū wéi xíng bù zhì wén jù
违，许被害者越诉，官按劾，吏决配，庶几令出惟行，不致文具。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
duān píng yuán nián liù yuè chén liáo zòu jiàn yáng shào wǔ qún dào xiào jù biàn qǐ yú shàng hù bì dí
端平元年六月，臣僚奏："建阳、邵武群盗啸聚，变起于上户闭籴。
ruò zhuān yǐ bīng wēi yǐ tú tiǎn miè gù wú bù kě
若专倚兵威以图殄灭，固无不可；
rán zhèn jiù zhī zhèng yī qiè bù jiǎng jiàn jǐn suǒ pò kǒng rén huái děng sǐ zhī xīn
然振救之政一切不讲，饯馑所迫，恐人怀等死之心。
fù zhī zhě rì zhòng
附之者日众。
yù wàng cháo tíng lì bīng xuǎn shì tāng dìng yǐ qiè fā zhī kòu
欲望朝廷厉兵选士，汤定已窃发之寇；
fā sù zhèn jī huái lái wèi cóng zéi zhě zhī xīn shù rén zhī bì hài zéi shì zì gū kě yī jǔ ér miè yǐ
发粟振饥，怀来未从贼者之心，庶人知避害，贼势自孤，可一举而灭矣。
cǐ chéng zhōu huāng zhèng sàn lì chú hài zhī shuō yě
此成周荒政散利除害之说也。
bā yuè yǐ hé nán zhōu jūn xīn fù lìng jiāng huái zhì zhì dà shǐ sī kē jiàng mǐ mài yī bǎi wàn dàn zhèn jì
"八月，以河南州军新复，令江、淮制置大使司科降米麦一百万石振济。
chún xī shí yī nián fú jiàn zhū jùn hàn xī mǐ èr shí wǔ wàn dàn zhèn dí yī wàn dàn zhèn pín fá xì mín
淳熙十一年，福建诸郡旱，锡米二十五万石振籴，一万石振贫乏细民。
jǐng dìng yuán nián lín ān fǔ píng dí cāng jiù zhù mǐ shù shí wàn shí tiào bǔ xún huán qí hòu yòng ér bù bǔ suǒ cún wú jǐ
景定元年，临安府平籴仓旧贮米数十万石，粜补循环，其后用而不补，所存无几。
yǒu zhǐ lìng lín ān fǔ shōu dí mǐ sì shí wàn dàn yòng píng dí cāng qián sān bǎi sì wàn qī qiān bā bǎi wǔ shí jiǔ guàn fēng zhuāng kù shí qī jiè huì zi yī qiān jiǔ shí wǔ wàn èr qiān yī bǎi yú guàn gòng còu shí qī jiè yī qiān sì bǎi wàn guàn chōng dí běn qián
有旨令临安府收籴米四十万石，用平籴仓钱三百四万七千八百五十九贯，封桩库十七界会子一千九十五万二千一百余贯，共辏十七界一千四百万贯，充籴本钱。
èr nián yǐ dū chéng quán yǎng zhè xī mǐ hú yòu rén rù jīng fàn tiào shǎng gé bǐ qián dào qī nián jiā yōu
二年，以都城全仰浙西米斛，诱人入京贩粜，赏格比乾道七年加优。
xián chún yuán nián yǒu zhǐ fēng chǔ cāng bō gōng tián mǐ wǔ shí wàn dàn fù píng dí cāng yù mǐ guì píng jià chū tiào
咸淳元年，有旨丰储仓拨公田米五十万石付平籴仓，遇米贵平价出粜。
èr nián jiān chá yù shǐ zhào shùn sūn yán jīn rì jí wù mò guò yú píng dí
二年，监察御史赵顺孙言："今日急务，莫过于平籴。
qián dào jiān jùn yǒu mǐ dòu zhí wǔ liù bǎi qián zhě xiào zōng wén zhī jí ba qí shǒu gèng yòng xián shǒu cǐ jīn rì suǒ dāng fǎ zhě
乾道间，郡有米斗直五六百钱者，孝宗闻之，即罢其守，更用贤守，此今日所当法者。
jīn lì shí xiáng yǒng wèi zhī suǒ yóu shì jǐng zhī jiān jiàn chǔ ér bú jiàn mǐ
今粒食翔踊，未知所由，市井之间见楮而不见米。
tuī yuán qí yóu shí fù jiā dà xìng suǒ zhì bì lǐn suǒ yǐ dí jià yù gāo ér chǔ jià yīn jiǎn
推原其由，实富家大姓所至闭廪，所以籴价愈高而楮价阴减。
bì xià niàn xiǎo mín zhī jiān shí wèi zhī fā cháng píng yì cāng rán wéi shù yǒu xiàn ān dé rén rén ér jì zhī
陛下念小民之艰食，为之发常平义仓，然为数有限，安得人人而济之？
yuàn bì xià kè guān lì shǐ zhī rèn niú yáng chú mù zhī zé
愿陛下课官吏，使之任牛羊刍牧之责；
quàn fù mín shǐ zhī wú qín yuè féi jí zhī shì
劝富民，使之无秦、越肥瘠之视。
dí jià yī píng zé chǔ jià bù yīn zhī ér qīng wù jià bù yīn zhī ér zhòng yǐ
籴价一平，则楮价不因之而轻，物价不因之而重矣。
qī nián yǐ xián chún sān nián yǐ qián zhū lù yì mǐ yī bǎi yī shí èr wàn jiǔ qiān yú shí jiǎn jià fā tiào báo shōu jùn xiàn tīng mín bù jū guān huì jiàn qián shōu tiào
"七年，以咸淳三年以前诸路义米一百一十二万九千余石减价发粜，薄收郡县听民不拘关、会、见钱收粜。