shí huò xià liù
◎食货下六
chá xià
○茶下
chá tiān shèng sān nián bā yuè zhào hàn lín shì jiǎng xué shì sūn shì děng tóng jiū lì hài shì děng yán shí sān chǎng chá jī ér wèi shòu zhě liù bǎi yī shí sān wàn yú jīn gài xǔ shāng rén tiē shè zé shàn zhě jiē rù shāng rén qí rù guān zhě jiē cū è bù shí gù rén mò kěn shòu
茶天圣三年八月，诏翰林侍讲学士孙奭等同究利害，奭等言："十三场茶积而未售者六百一十三万余斤，盖许商人贴射，则善者皆入商人，其入官者皆粗恶不时，故人莫肯售。
yòu yuán hù shū suì kè bù zú zhě shǐ rú shāng rén rù xī ér yuán hù jiē xì mín pín ruò lì bù néng gěi fán rǎo yì shén
又园户输岁课不足者，使如商人入息，而园户皆细民，贫弱力不能给，烦扰益甚。
yòu jiān rén yǐ tiē shè wèi míng qiáng shì dào fàn qīn duó guān lì qí bì bù kě bù gé
又奸人倚贴射为名，强市盗贩，侵夺官利，其弊不可不革。
shí yuè suì ba tiē shè fǎ guān fù gěi běn qián shì chá
"十月，遂罢贴射法，官复给本钱市茶。
shāng rén rù qián yǐ shòu chá zhě shì děng yòu yù yōu zhī qǐng fán rù qián jīng shī shòu hǎi zhōu jīng nán chá zhě sǔn wèi qī wàn qī qiān shòu zhēn zhōu děng sì wù shí sān chǎng chá zhě yòu dì sǔn zhī gěi chá jiē zhí shí wàn
商人入钱以售茶者，奭等又欲优之，请凡入钱京师售海州、荆南茶者，损为七万七千，售真州等四务十三场茶者，又第损之，给茶皆直十万。
zì shì hé běi rù zhōng fù yòng sān shuō fǎ jiù gěi dōng nán mín qián zhě yǐ jīng shī què huò wu qián cháng zhī
自是，河北入中复用三说法，旧给东南缗钱者，以京师榷货务钱偿之。
shì děng yì jì yòng yì yǐ li zī děng biàn fǎ wèi fēi
奭等议既用，益以李谘等变法为非。
míng nián zhí jì zhì sī suǒ shàng tiān shèng èr nián bǐ shì zēng kuī shù chà miù zhào lìng cháng diǎn yì guān zhāng shì xùn děng tiáo xī
明年，摭计置司所上天圣二年比视增亏数差谬，诏令尝典议官张士逊等条析。
yí jiǎn yán tiān shèng chū huán qìng děng lù shù zòu chú liáng bù gěi jīng shī fǔ cáng cháng quē mín qián lì bīng yuè fèng jǐn néng qǔ zú
夷简言："天圣初，环庆等路数奏刍粮不给，京师府藏常阙缗钱，吏兵月奉仅能取足。
zì biàn fǎ yǐ lái jīng shī jī qián duō biān jì bù wén gào fá zhōng jiān fán bù zuò luàn diào fā bīng mǎ yǎng jǐ yǒu sī wú bù zú zhī huàn
自变法以来，京师积钱多，边计不闻告乏，中间蕃部作乱，调发兵马，仰给有司，无不足之患。
yǐ cǐ tuī zhī pō yǒu chéng xiào
以此推之，颇有成效。
sān sī bǐ shì shù mù cī hù bù tóng fēi zhí zhèng suǒ néng qīn zì jiào jì
三司比视数目差互不同，非执政所能亲自较计。
rán shì xùn děng yóu bèi fá zī ba sān sī shǐ
"然士逊等犹被罚，谘罢三司使。
chū yuán hù fù suì kè zhě rú shāng rén rù xī hòu bù néng cháng
初，园户负岁课者如商人入息，后不能偿。
zhì sì nián tài hú děng jiǔ chǎng fán bū xī qián shí sān wàn mín zhào xī juān zhī
至四年，太湖等九场凡逋息钱十三万缗，诏悉蠲之。
rán zì shì děng gǎi zhì ér chá fǎ jìn huài
然自奭等改制，而茶法浸坏。
jǐng yòu zhōng sān sī shǐ sūn jū zhōng děng yán zì tiān shèng sān nián biàn fǎ ér hé běi rù zhōng xū gū zhī bì fù lèi qián xìng yǐ qián dù hào xiàn guān qǐng fù xíng jiàn qián fǎ
景祐中，三司使孙居中等言："自天圣三年变法，而河北入中虚估之敝，复类干兴以前，蠹耗县官，请复行见钱法。
shí zī yǐ zhí zhèng yǐ
"时谘已执政矣。
sān nián hé běi zhuǎn yùn shǐ yáng xié yì chén sān shuō fǎ shí èr hài jiàn qián fǎ shí èr lì yǐ wèi zhǐ yòng sān shuō suǒ zhī yī fēn mín qián zú yǐ shàn yī suì biān jì
三年，河北转运使杨偕亦陈三说法十二害，见钱法十二利，以谓止用三说所支一分缗钱，足以赡一岁边计。
suì mìng zī yǔ cān zhī zhèng shì cài qí děng hé yì qiě lìng zhào shāng rén fǎng qí lì hài
遂命谘与参知政事蔡齐等合议，且令诏商人访其利害。
shì suì sān yuè zī děng qǐng ba hé běi rù zhōng xū gū yǐ shí qián cháng chú sù shí qián shòu chá jiē rú tiān shèng yuán nián zhī zhì
是岁三月，谘等请罢河北入中虚估，以实钱偿刍粟，实钱售茶，皆如天圣元年之制。
yòu yǐ běi shāng chí quàn zhì jīng shī jiù bì děi jiāo yǐn pù wèi zhī bǎo rèn bìng de sān sī fú yàn rán hòu gěi qián yǐ shì jīng shī zuò gǔ lǜ duō yāo qiú sān sī lì jī liú wèi jiān nǎi xī ba zhī mìng shāng chí quàn jìng qù què huò wu yàn shí lì cháng zhī qián
又以北商持券至京师，旧必得交引铺为之保任，并得三司符验，然后给钱，以是京师坐贾率多邀求，三司吏稽留为奸，乃悉罢之，命商持券径趣榷货务验实，立偿之钱。
chū shì děng suī zēng shāng rén rù qián zhī shù ér yóu yǐ wéi lì báo gù jìng shì xū gū zhī quàn yǐ shè hòu lì ér rù qián zhě guǎ xiàn guān rì yǐ qīn xuē jīng shī shǎo xù cáng
初，奭等虽增商人入钱之数，而犹以为利薄，故竞市虚估之券，以射厚利，而入钱者寡，县官日以侵削，京师少蓄藏。
zhì shì zī děng qǐng shì tiān shèng sān nián rù qián shù dì sǔn yī qiān yǒu qí rù zhōng zēng zhí yì shì tiān shèng yuán nián shù dì jiā sān bǎi
至是，谘等请视天圣三年入钱数第损一千有奇，入中增直亦视天圣元年数第加三百。
zhào jiē kě zhī
诏皆可之。
qián yǐ yòng xū gū gěi quàn zhě gěi chá rú jiù réng gěi jǐng yòu èr nián yǐ qián chá
前已用虚估给券者，给茶如旧，仍给景祐二年已前茶。
jì ér zī děng yòu yán tiān shèng sì nián cháng xǔ shǎn xī rù zhōng yuàn de chá zhě měi qián shí wàn suǒ zài gěi quàn jìng qù dōng nán shòu chá shí yī wàn yī qiān
既而谘等又言："天圣四年，尝许陕西入中愿得茶者，每钱十万，所在给券，径趣东南受茶十一万一千。
chá shāng huò lì zhēng yù shòu shǎn xī quàn gù bù fù rù qián jīng shī qǐng jìn zhǐ zhī
茶商获利，争欲售陕西券，故不复入钱京师，请禁止之。
bìng yán shāng rén suǒ bù biàn zhě qí shì shén xī qǐng wèi gèng yuē shù zhòng sī fàn zhī jìn tīng shāng rén shū qián wǔ fēn yú wèi zhì jí zhào bǎo qī bàn nián xī cháng shī qī zhě bèi qí shù
"并言商人所不便者，其事甚悉，请为更约束，重私贩之禁，听商人输钱五分，余为置籍召保，期半年悉偿，失期者倍其数。
shì jiē shī xíng
事皆施行。
zī děng fù yán zì shì děng biàn fǎ suì sǔn cái lì bù kě shèng jì qiě yǐ tiān shèng jiǔ nián zhì jǐng yòu èr nián jiào zhī wǔ nián zhī jiān hé běi rù zhōng xū fèi mín qián wǔ bǎi liù shí bā wàn
谘等复言："自奭等变法，岁损财利不可胜计，且以天圣九年至景祐二年较之，五年之间，河北入中虚费缗钱五百六十八万；
jīn yī dàn fù yòng jiù fǎ kǒng háo shāng bù biàn yī tuō quán guì yǐ dòng cháo tíng qǐng xiān qī shēn yù
今一旦复用旧法，恐豪商不便，依托权贵，以动朝廷，请先期申谕。
yú shì dì wéi xià zhào jiè chì ér xiàn guān làn fèi zì cǐ shǎo yǐ
"于是帝为下诏戒敕，而县官滥费自此少矣。
jiǔ zhī shàng shū zhě fù yán zì biàn fǎ yǐ lái suì niǎn jīng shī jīn bó yì chú sù yú hé běi pèi rǎo jū mín nèi xū fǔ kù wài kùn shāng lǚ fēi biàn
久之，上书者复言："自变法以来，岁辇京师金帛，易刍粟于河北，配扰居民，内虚府库，外困商旅，非便。
bǎo yuán yuán nián mìng yù shǐ zhōng chéng zhāng guān děng yǔ sān sī yì zhī
"宝元元年，命御史中丞张观等与三司议之。
guān děng fù qǐng rù qián jīng shī yǐ shòu zhēn zhōu děng sì wù shí sān chǎng chá zhí shí wàn zhě yòu shì jǐng yòu sān nián shù sǔn zhī wèi qián liù wàn qī qiān rù zhōng hé běi yuàn shòu chá zhě yòu sǔn yī qiān
观等复请入钱京师以售真州等四务十三场茶，直十万者，又视景祐三年数损之，为钱六万七千，入中河北愿售茶者，又损一千。
jì ér zhào yòu dì sǔn èr qiān yú shì rù qián jīng shī zhǐ wèi qián liù wàn wǔ qiān rù zhōng hé běi wèi qián liù wàn sì qiān ér yǐ
既而诏又第损二千，于是入钱京师止为钱六万五千，入中河北为钱六万四千而已。
kāng dìng yuán nián yè qīng chén wèi sān sī shǐ shì suì hé běi gǔ jiàn yīn qǐng nèi dì zhū zhōu xíng sān shuō fǎ mù rén rù zhōng qiě yǐ dōng nán yán dài jīng shī shí qián
康定元年，叶清臣为三司使，是岁河北谷贱，因请内地诸州行三说法，募人入中，且以东南盐代京师实钱。
zhào dí zhǐ èr bǎi wàn shí
诏籴止二百万石。
qìng lì èr nián yòu qǐng mù rén rù chú sù rú kāng dìng yuán nián fǎ shù zú ér zhǐ zì shì sān shuō shāo fù yòng yǐ
庆历二年，又请募人入刍粟如康定元年法，数足而止，自是三说稍复用矣。
bā nián sān sī yán tiě pàn guān dǒng miǎn yì qǐng fù sān shuō fǎ sān sī yǐ wéi rán yīn yán zì xiàn qián fǎ xíng jīng shī qián rù shǎo chū duō qìng lì qī nián què huò wu mín qián rù bǎi shí jiǔ wàn chū èr bǎi qī shí liù wàn
八年，三司盐铁判官董沔亦请复三说法，三司以为然，因言："自见钱法行，京师钱入少出多，庆历七年，榷货务缗钱入百十九万，出二百七十六万。
yǐ cǐ jiào zhī kǒng wú yǐ shàn gěi qǐng rú miǎn yì yǐ chá yán xiāng yào mín qián sì wù rú zhī
以此较之，恐无以赡给，请如沔议，以茶、盐、香药、缗钱四物如之。
yú shì yǒu sì shuō zhī fǎ
"于是有四说之法。
chū zhào zhǐ xíng yú bìng biān zhū zhōu ér nèi dì zhū zhōu yǒu sī gài wèi cháng qǐng jí yǐ kāng dìng yuán nián zhào shū cóng shì
初，诏止行于并边诸州，而内地诸州有司盖未尝请，即以康定元年诏书从事。
zì shì sān shuō sì shuō èr fǎ bìng xíng yú hé běi bù shù nián jiān chá fǎ fù huài
自是三说、四说二法并行于河北，不数年间，茶法复坏。
chú sù zhī zhí dà yuē xū gū jū shí zhī bā mǐ dòu qī bǎi shèn zhě qiān qián
刍粟之直，大约虚估居十之八，米斗七百，甚者千钱。
quàn zhì jīng shī wèi nán shāng suǒ yì chá měi zhí shí wàn zhǐ shòu qián sān qiān fù rén chéng shí shōu xù zhuǎn qǔ hòu lì
券至京师，为南商所抑，茶每直十万，止售钱三千，富人乘时收蓄，转取厚利。
sān sī huàn zhī qǐng xíng tiē mǎi zhī fǎ měi quàn zhí shí wàn bǐ shì gū sān qiān bèi wèi liù qiān fù rù qián sì wàn sì qiān tiē wèi wǔ wàn gěi chá zhí shí wàn
三司患之，请行贴买之法，每券直十万，比市估三千，倍为六千，复入钱四万四千，贴为五万，给茶直十万。
zhào yòu sǔn qián yī wàn rán yì bù zú yǐ píng qí zhí
诏又损钱一万，然亦不足以平其直。
jiǔ zhī quàn bǐ shòu qián sān qiān zhě cái dé èr qiān wǎng wǎng bù shòu běi shāng wú lì rù zhōng zhě guǎ gōng sī dà bì
久之，券比售钱三千者，才得二千，往往不售，北商无利，入中者寡，公私大弊。
huáng yòu èr nián zhī dìng zhōu hán qí jí hé běi zhuǎn yùn sī jiē yǐ wéi yán xià sān sī yì
皇祐二年，知定州韩琦及河北转运司皆以为言，下三司议。
sān sī zòu zì gǎi fǎ zhì jīn fán de gǔ èr bǎi èr shí bā wàn yú shí chú wǔ shí liù wàn yú wéi ér fèi mín qián yī bǎi jiǔ shí wǔ wàn yǒu qí chá yán xiāng yào yòu wèi mín qián yī qiān èr bǎi jiǔ shí wǔ wàn yǒu qí
三司奏："自改法至今，凡得谷二百二十八万余石，刍五十六万余围，而费缗钱一百九十五万有奇，茶、盐、香药又为缗钱一千二百九十五万有奇。
chá yán xiāng yào mín yòng yǒu xiàn què huò wu suì kè bù guò wǔ bǎi wàn mín jīn sàn yú mín jiān zhě jì duō suǒ zài jī ér bù shòu gù quàn zhí yì cóng ér jiàn
茶、盐、香药，民用有限，榷货务岁课不过五百万缗，今散于民间者既多，所在积而不售，故券直亦从而贱。
chá zhí shí wàn jiù qián liù wàn wǔ qiān jīn zhǐ èr qiān
茶直十万，旧钱六万五千，今止二千；
yǐ zhì xiāng yī jīn jiù shòu qián sān qiān bā bǎi jīn zhǐ wǔ liù bǎi
以至香一斤，旧售钱三千八百，今止五六百；
gōng sī liǎng shī qí lì
公私两失其利。
qǐng fù xíng jiàn qián fǎ yī yòng jǐng yòu sān nián yuē shù
请复行见钱法，一用景祐三年约束。
nǎi xià zhào yuē bǐ shí huò fǎ huài chú sù jià yì bèi xiàn guān zhī fèi rì zhǎng shāng gǔ bù xíng háo fù zhī jiā chéng shí móu lì lì yuán wèi jiān
"乃下诏曰："比食货法坏，刍粟价益倍，县官之费日长，商贾不行，豪富之家，乘时牟利，吏缘为奸。
zì jīn yǒu yì zhě xū jiū jué lǐ shěn kě shī yòng ruò shì yǐ shàng ér yàn wèn wú zhuàng zhě zhì zhī zhòng fá
自今有议者，须究厥理，审可施用，若事已上而验问无状者，置之重罚。
shì shí suī gǎi jiàn qián fǎ ér jīng shī jī qián shǎo kǒng bù zú yǐ zhī rù zhōng zhī fèi dì yòu chū nèi cáng kù qián bó bǎi wàn yǐ cì sān sī
是时虽改见钱法，而京师积钱少，恐不足以支入中之费，帝又出内藏库钱帛百万以赐三司。
jiǔ zhī rù zhōng zhě jìn duō jīng shī tǎng cáng yì fá shāng rén chí quàn yǐ sì dòng mí suì yuè zhì sǔn qí zhí yǐ shòu yú xù jiǎ zhī jiā
久之，入中者浸多，京师帑藏益乏，商人持券以俟，动弥岁月，至损其直以售于蓄贾之家。
yán lì zhě qǐng chū nèi cáng kù qián shāo zēng jià shòu zhī suì kě de yí lì wǔ shí wàn mín
言利者请出内藏库钱稍增价售之，岁可得遗利五十万缗。
jì xíng ér jiàn guān fàn zhèn wèi nèi cáng kù què huò wu jiē lǐng xiàn guān qǐ yǒu què huò wu gù jī shāng rén ér lìng nèi cáng chéng shí shè lì
既行，而谏官范镇谓内藏库、榷货务皆领县官，岂有榷货务故稽商人，而令内藏乘时射利？
shāng tǐ huài fǎ mò sī wéi shèn
伤体坏法，莫斯为甚。
zhào jí ba zhī rán zì cǐ bìng biān xū gū zhī bì fù qǐ
诏即罢之，然自此并边虚估之弊复起。
zhì hé sān nián
至和三年，
hé běi tí jǔ dí biàn liáng cǎo xuē xiàng jiàn yì bìng biān shí qī zhōu jūn
河北提举籴便粮草薛向建议："并边十七州军，
suì jì sù bǎi bā shí wàn dàn
岁计粟百八十万石，
wèi qián bǎi liù shí wàn mín
为钱百六十万缗，
dòu liù shí wǔ wàn dàn
豆六十五万石，
chú sān bǎi qī shí wàn wéi
刍三百七十万围，
bìng biān zū fù suì kě de sù dòu chú wǔ shí wàn
并边租赋岁可得粟、豆、刍五十万，
qí yú jiē shāng rén rù zhōng
其余皆商人入中。
qǐng ba bìng biān rù sù zì jīng niǎn qián bó zhì hé běi zhuān yǐ jiàn qián hé dí
请罢并边入粟，自京辇钱帛至河北，专以见钱和籴。
shí yáng chá wèi sān sī shǐ qǐng yòng qí shuō
"时杨察为三司使，请用其说。
yīn niǎn juàn sì shí wàn pǐ dāng mín qián qī shí wàn yòu xù jiàn qián jí zé shàng děng chá chǎng bā zǒng wèi mín qián bǎi wǔ shí wàn chǔ zhī jīng shī
因辇绢四十万匹当缗钱七十万，又蓄见钱及择上等茶场八，总为缗钱百五十万，储之京师。
ér mù shāng rén rù qián bìng biān jì qí dào lǐ yuǎn jìn yōu zēng qí zhí yǐ shì cháng zhī qiě shěng niǎn yùn zhī fèi wéi rù zhōng chú dòu jì zhí cháng yǐ chá rú jiù
而募商人入钱并边，计其道里远近，优增其直，以是偿之，且省辇运之费，唯入中刍豆计直偿以茶如旧。
xíng wèi shù nián lùn zhě wèi niǎn yùn kē shé fán rǎo jū mín qiě shāng rén rù qián zhě shǎo chú dòu xū gū yì gāo chá yì jiàn
行未数年，论者谓辇运科折，烦扰居民，且商人入钱者少，刍豆虚估益高，茶益贱。
zhào hàn lín xué shì hán jiàng děng jí sān sī jīng dù
诏翰林学士韩绛等即三司经度。
jiàng děng yán zì gǎi fǎ yǐ lái biān chǔ yǒu bèi shāng lǚ pō tōng wèi yi qīng biàn
绛等言："自改法以来，边储有备，商旅颇通，未宜轻变。
wéi niǎn yùn zhī fèi xī cóng guān gěi ér běn lù jiù shū shuì juàn zhě wú de zhé wèi jiàn qián rù zhōng chú dòu ba wù gěi chá suǒ zài píng qí shì gū zhì jīng cháng yǐ yín chóu juàn
唯辇运之费，悉从官给，而本路旧输税绢者，毋得折为见钱，入中刍豆罢勿给茶，所在平其市估，至京偿以银、绸、绢。
zì shì chá fǎ bù fù wèi biān dí suǒ xū ér tōng shāng zhī yì qǐ yǐ
"自是茶法不复为边籴所须，而通商之议起矣。
chū guān jì què chá mín sī xù dào fàn jiē yǒu jìn là chá zhī jìn yòu yán yú tā chá fàn zhě qí zuì yóu zhòng fán gào bǔ sī chá jiē yǒu shǎng
初，官既榷茶，民私蓄盗贩皆有禁，腊茶之禁又严于他茶，犯者其罪尤重，凡告捕私茶皆有赏。
rán yuē shù yù mì ér mào jìn yù fán suì bào xíng pì bù kě shèng shǔ
然约束愈密而冒禁愈繁，岁报刑辟，不可胜数。
yuán hù kùn yú zhēng qǔ guān sī bìng yuán qīn rǎo yīn xiàn zuì lì zhì pò chǎn táo nì zhě suì bǐ yǒu zhī
园户困于征取，官司并缘侵扰，因陷罪戾至破产逃匿者，岁比有之。
yòu chá fǎ lǚ biàn suì kè rì xuē
又茶法屡变，岁课日削。
zhì hé zhōng
至和中，
suì shì chá huái nán cái sì bǎi èr shí èr wàn yú jīn
岁市茶淮南才四百二十二万余斤，
jiāng nán sān bǎi qī shí wǔ wàn yú jīn
江南三百七十五万余斤，
liǎng zhè èr shí sān wàn yú jīn
两浙二十三万余斤，
jīng hú èr bǎi liù wàn yú jīn
荆湖二百六万余斤，
wéi fú jiàn tiān shèng mò zēng zhì wǔ shí wàn jīn
唯福建天圣末增至五十万斤，
zhào tè sǔn wǔ wàn
诏特损五万，
zhì shì zēng zhì qī shí jiǔ wàn yú jīn
至是增至七十九万余斤，
suì shòu qián bìng běn xī jì zhī
岁售钱并本息计之，
cái bǎi liù shí qī wàn èr qiān yú mín
才百六十七万二千余缗。
guān chá suǒ zài chén jī xiàn guān huò lì wú jǐ lùn zhě jiē wèi yi chí jìn biàn
官茶所在陈积，县官获利无几，论者皆谓宜弛禁便。
xiān shì tiān shèng zhōng yǒu shàng shū zhě yán chá yán kè kuī
先是，天圣中，有上书者言茶、盐课亏。
dì wèi zhí zhèng yuē chá yán mín suǒ shí ér qiáng shè fǎ yǐ jìn zhī zhì fàn zhě zhòng
帝谓执政曰："茶、盐，民所食，而强设法以禁之，致犯者众。
gù jīng fèi shàng guǎng wèi néng chí jìn ěr
顾经费尚广，未能弛禁尔！
jǐng yòu zhōng yè qīng chén shàng shū yuē
"景祐中，叶清臣上疏曰：
shān zé yǒu chǎn tiān zī huì mín
"山泽有产，天资惠民。
bīng shí bù chōng cái chén jiān lì cǎo yá mù yè sī bù dé zhuān duì yuán zhì lì suí chù lì guǎn
兵食不充，财臣兼利，草芽木叶，私不得专，对园置吏，随处立筦。
yī qiè guān jìn rén fàn zé xíng jì duó qí zī yòu jiā zhī zuì qíng liú rì bào yú mào bù quān
一切官禁，人犯则刑，既夺其资，又加之罪，黥流日报，逾冒不悛。
chéng yǒu hòu lì zhòng huò néng jì guó yòng shèng rén xù yǐn qín shè fēi gū yóu jiāng chí jìn huǎn xíng wèi mín chú hài
诚有厚利重货，能济国用，圣仁恤隐，矜赦非辜，犹将弛禁缓刑，为民除害。
dù zhī fèi yòng shén dà què yì suǒ shōu shén báo kū bāo yuán hù zī fèng shāng rén shǐ cháo tíng yǒu jù liǎn zhī míng guān cáo zī nüè làn zhī fá xū zhāng míng shù kè dù lí yuán
度支费用甚大，榷易所收甚薄，刳剥园户，资奉商人，使朝廷有聚敛之名，官曹滋虐滥之罚，虚张名数，刻蠹黎元。
jiàn guó yǐ lái fǎ bì zhé gǎi zài xiáng gǎi fǎ zhī yóu fēi yǒu wéi guó zhī shí jiē shāng lì xié jì dào chí lì quán xìng zài gēng zhāng bèi qiú jī xiàn
建国以来，法敝辄改，载详改法之由，非有为国之实，皆商吏协计，倒持利权，幸在更张，倍求奇羡。
fù rén háo zú zuò yǐ gǔ yíng báo fàn xià gū rì jiē juān xuē guān sī zhī jì jù fēi yuǎn cè
富人豪族，坐以贾赢，薄贩下估，日皆朘削，官私之际，俱非远策。
chén qiè cháng xiào jì chá lì suǒ rù yǐ jǐng yòu yuán nián wèi lǜ chú běn qián wài shí shōu xī qián wǔ shí jiǔ wàn yú mín yòu tiān xià suǒ shòu shí chá bìng běn xī suì kè yì zhǐ jí sān shí sì wàn mín ér chá shāng jiàn tōng xíng liù shí wǔ zhōu jūn suǒ shōu shuì qián yǐ jí wǔ shí qī wàn mín
臣窃尝校计茶利所入，以景祐元年为率，除本钱外，实收息钱五十九万余缗，又天下所售食茶，并本息岁课亦只及三十四万缗，而茶商见通行六十五州军，所收税钱已及五十七万缗。
ruò lìng tiān xià tōng shāng zhǐ shōu shuì qián zì jí shù bèi jí què wu shān chǎng jí shí chá zhī lì jǐn kě lóng qǔ
若令天下通商，只收税钱，自及数倍，即榷务、山场及食茶之利，尽可笼取。
yòu kuàng bù fèi dù zhī zhī běn bù zhì què yì zhī guān bù xīng niǎn yùn zhī láo bù làn tú qíng zhī pì
又况不费度支之本，不置榷易之官，不兴辇运之劳，不滥徒黥之辟。
chén yì shēng mín zhī bì yǒu shí ér qióng shèng dé zhī shì sì shèng bù huò
臣意生民之弊，有时而穷，盛德之事，俟圣不惑。
yì zhě wèi què mài yǒu dìng lǜ zhēng shuì wú yí zhǔn tōng shāng zhī hòu bì kuī suì jì
议者谓榷卖有定率，征税无彝准，通商之后，必亏岁计。
chén àn guǎn shì yán tiě fǎ jì kǒu shòu fù chá wéi rén yòng yǔ yán tiě jūn bì lìng tiān xià tōng xíng yǐ kǒu dìng fù mín huò shàn lì yòu qù yán xíng kǒu shù chū qián rén bù yàn qǔ
臣按管氏盐铁法，计口受赋，茶为人用，与盐铁均，必令天下通行，以口定赋，民获善利，又去严刑，口数出钱，人不厌取。
jǐng yòu yuán nián
景祐元年，
tiān xià hù qiān èr shí jiǔ wàn liù qiān wǔ bǎi liù shí wǔ
天下户千二十九万六千五百六十五，
dīng èr qiān liù bǎi èr shí wàn wǔ qiān sì bǎi sì shí yī
丁二千六百二十万五千四百四十一，
sān fēn qí yī wèi chǎn chá zhōu jūn
三分其一为产茶州军，
nèi wài guō xiāng yòu jū sān fēn zhī yī
内外郭乡又居三分之一，
dīng fù sān shí
丁赋三十，
cūn xiāng dīng fù èr shí
村乡丁赋二十，
bù chǎn chá zhōu jūn guō xiāng cūn xiāng rú qián jì zhī
不产茶州军郭乡村乡如前计之，
yòu dì sǔn shí qián
又第损十钱，
suì jì yǐ jí mín qián sì shí wàn
岁计已及缗钱四十万。
què chá zhī lì
榷茶之利，
fán zhǐ jiǔ shí yú wàn mín
凡止九十余万缗，
tōng shāng shōu shuì
通商收税，
qiě yǐ sān bèi jiù shuì wèi lǜ
且以三倍旧税为率，
kě dé yī bǎi qī shí yú wàn mín
可得一百七十余万缗，
gèng jiā kǒu fù zhī rù
更加口赋之入，
nǎi yǒu èr bǎi yī shí yú wàn mín
乃有二百一十余万缗，
huò gèng yú shōu shuì zé lì
或更于收税则例，
wēi jiā zēng yì
微加增益，
jí suǒ zēng zhì guǎ
即所增至寡，
suǒ jù yù hòu
所聚愈厚，
bǐ yú guān zì què yì
比于官自榷易，
qū mín jiù xíng
驱民就刑，
lì bìng xiāng xū
利病相须，
bǐng rán kě chá
炳然可察。
shí xià sān sī yì jiē yǐ wéi bù kě xíng
"时下三司议，皆以为不可行。
zhì jiā yòu zhōng zhù zuò zuǒ láng hé lì sān bān fèng zhí wáng jiā lín yòu jiē shàng shū qǐng ba gěi chá běn qián zòng yuán hù mào yì ér guān shōu zū qián yǔ suǒ zài zhēng suàn guī què huò wu yǐ cháng biān dí zhī fèi kě yǐ shū lì yuán ér kuān mín lì
至嘉祐中，著作佐郎何鬲、三班奉职王嘉麟又皆上书请罢给茶本钱，纵园户贸易，而官收租钱与所在征算，归榷货务以偿边籴之费，可以疏利源而宽民力。
jiā lín wèi dēng píng zhì sòng shū shí juǎn lóng yǎn shì chéng cè èr juǎn shàng zhī huái nán zhuǎn yùn fù shǐ chén lì yì jí chá fǎ lì hài wèi shí juǎn chén tōng shāng zhī lì
嘉麟为《登平致颂书》十卷、《隆衍视成策》二卷上之，淮南转运副使沈立亦集《茶法利害》为十卷，陈通商之利。
shí fù bì hán qí céng gōng liàng zhí zhèng jué yì xiàng zhī lì yán yú dì
时富弼、韩琦、曾公亮执政，决意向之，力言于帝。
sān nián jiǔ yuè mìng hán jiàng chén shēng zhī lǚ jǐng chū jí sān sī zhì jú yì zhī
三年九月，命韩绛、陈升之、吕景初即三司置局议之。
shí yuè
十月，
sān sī yán chá kè mín qián suì dāng rù èr bǎi èr shí sì wàn bā qiān
三司言："茶课缗钱岁当入二百二十四万八千，
jiā yòu èr nián cái jí yī bǎi èr shí bā wàn
嘉祐二年才及一百二十八万，
yòu mù rén rù qián
又募人入钱，
jiē yǒu xū shù
皆有虚数，
shí wèi bā shí liù wàn
实为八十六万，
ér sān shí jiǔ wàn yǒu qí shì wèi běn qián
而三十九万有奇是为本钱，
cái de zǐ qián sì shí liù wàn jiǔ qiān
才得子钱四十六万九千，
ér niǎn yùn mí hào sàng shī
而辇运麋耗丧失，
yǔ guān lì bīng fu lǐn gěi zá fèi
与官吏、兵夫廪给杂费，
yòu bù yǔ yān
又不与焉。
zhì yú yuán hù shū nà qīn rǎo rì shén xiǎo mín qū lì fàn fǎ xíng pì yì fán huò lì zhì shǎo wèi bì shén dà
至于园户输纳，侵扰日甚，小民趋利犯法，刑辟益繁，获利至少，为弊甚大。
yi yuē zhì hé yǐ hòu yī suì zhī shù yǐ suǒ de xī qián jūn fù chá mín zì qí mǎi mài suǒ zài shōu suàn qǐng qiǎn guān xún chá lì hài yǐ wén
宜约至和以后一岁之数，以所得息钱均赋茶民，恣其买卖，所在收算，请遣官询察利害以闻。
zhào qiǎn guān fēn háng liù lù hái yán rú sān sī shǐ yì biàn
"诏遣官分行六路，还言如三司使议便。
sì nián èr yuè zhào yuē gǔ zhě shān zé zhī lì yǔ mín gòng zhī gù mín zú yú xià ér jūn yù yú shàng guó jiā wú shì xíng fá yǐ qīng
四年二月，诏曰："古者山泽之利，与民共之，故民足于下，而君裕于上，国家无事，刑罚以清。
zì táng jiàn zhōng shí shǐ yǒu chá jìn shàng xià guī lì chuí èr bǎi nián
自唐建中时，始有茶禁，上下规利，垂二百年。
rú wén bǐ lái wéi huàn yì shén mín bèi zhū qiú zhī kùn rì wéi zī jiē guān shòu làn è zhī rù suì yǐ chén jī sī cáng dào fàn fàn zhě shí fán yán xíng zhòng zhū qíng suǒ bù rěn shì yú jiāng hú zhī jiān fú yuán shù qiān lǐ wèi xiàn jǐng yǐ hài wú mín yě
如闻比来为患益甚，民被诛求之困，日惟咨嗟，官受滥恶之入，岁以陈积，私藏盗贩，犯者实繁，严刑重诛，情所不忍，是于江湖之间幅员数千里，为陷阱以害吾民也。
zhèn xīn cè rán niàn cǐ jiǔ yǐ jiān qiǎn shǐ zhě wǎng jiù wèn zhī ér jiē huān rán yuàn chí qí jìn suì rù zhī kè yǐ shí shàng guān
朕心恻然，念此久矣，间遣使者往就问之，而皆欢然愿弛其禁，岁入之课以时上官。
yī èr jìn chén tiáo xī qí zhuàng zhèn yóu ruò qiè rán yòu yú suì shū cái jiǎn qí shù shǐ de ráo fù yǐ xiāng wéi shēng bǐ tōng shāng lì
一二近臣，条析其状，朕犹若慊然，又于岁输裁减其数，使得饶阜，以相为生，俾通商利。
lì shì zhī bì yī dàn yǐ chú zhe wèi jīng cháng fú fù gēng zhì sǔn shàng yì xià yǐ xiū wú mín
历世之敝，一旦以除，著为经常，弗复更制，损上益下，以休吾民。
shàng lǜ xǐ yú lì yì zhī rén yuán ér wèi jiān zhī dǎng wàng chén zòu yì yǐ huò guān sī bì zhì míng xíng wú huò yǒu dài
尚虑喜于立异之人、缘而为奸之党，妄陈奏议，以惑官司，必置明刑，无或有贷。
chū suǒ qiǎn guān jì yì chí jìn yīn yǐ sān sī suì kè jūn fù chá hù fán wèi mín qián liù shí bā wàn yǒu qí shǐ suì shū xiàn guān
初，所遣官既议弛禁，因以三司岁课均赋茶户，凡为缗钱六十八万有奇，使岁输县官。
bǐ shū chá shí qí chū jǐ bèi cháo tíng nán zhī wèi sǔn qí bàn suì shū mín qián sān shí sān wàn bā qiān yǒu qí wèi zhī zū qián yǔ zhū lù běn qián xī chǔ yǐ dài biān dí
比输茶时，其出几倍，朝廷难之，为损其半，岁输缗钱三十三万八千有奇，谓之租钱，与诸路本钱悉储以待边籴。
zì shì wéi là chá jìn rú jiù yú chá sì xíng tiān xià yǐ
自是唯腊茶禁如旧，余茶肆行天下矣。
lùn zhě yóu wèi cháo tíng zhì yú xù rén yù shěng xíng fá qí yì liáng shàn
论者犹谓朝廷志于恤人，欲省刑罚，其意良善；
rán chá hù kùn yú shū qián ér shāng gǔ lì báo fàn yù zhě shǎo zhōu xiàn zhēng shuì rì cù jīng fèi bù chōng xué shì liú chang ōu yáng xiū pō lùn qí shì
然茶户困于输钱，而商贾利薄，贩鬻者少，州县征税日蹙，经费不充，学士刘敞、欧阳修颇论其事。
chang shū dà yào yǐ wèi xiān shí bǎi xìng zhī zhāi shān zhě shòu qián yú guān ér jīn yě gù shǐ zhī nà qián yú guān shòu nà zhī jiān lì hài bǎi bèi
敞疏大要以谓先时百姓之摘山者，受钱于官，而今也顾使之纳钱于官，受纳之间，利害百倍；
xiān shí bǎi xìng mào fǎ fàn chá zhě bèi fá ěr jīn xī jūn fù yú mín fù bù shí rù xíng yì jí zhī shì liáng mín dài mào fǎ zhě shòu zuì
先时百姓冒法贩茶者被罚耳，今悉均赋于民，赋不时入，刑亦及之，是良民代冒法者受罪；
xiān shí dà shāng fù jiǎ wèi guó mào qiān ér zhōu jùn shōu qí shuì jīn dà shāng fù jiǎ bù xíng zé shuì é bù dēng qiě fá guó yòng
先时大商富贾为国懋迁，而州郡收其税，今大商富贾不行，则税额不登，且乏国用。
xiū yán xīn fǎ zhī xíng yī lì ér yǒu wǔ hài dà lüè yǔ chang yì tóng
修言新法之行，一利而有五害，大略与敞意同。
shí cháo tíng fāng pái zhòng lùn ér xíng zhī chang děng suī yán bù tīng yě
时朝廷方排众论而行之，敞等虽言，不听也。
zhì píng zhōng
治平中，
suì rù là chá sì shí bā wàn jiǔ qiān yú jīn
岁入腊茶四十八万九千余斤，
sàn chá èr shí wǔ wàn wǔ qiān yú jīn
散茶二十五万五千余斤，
chá hù zū qián sān shí èr wàn jiǔ qiān bā bǎi wǔ shí wǔ mín
茶户租钱三十二万九千八百五十五缗，
yòu chǔ běn qián sì shí qī wàn sì qiān sān bǎi èr shí yī mín
又储本钱四十七万四千三百二十一缗，
ér nèi wài zǒng rù chá shuì qián sì shí jiǔ wàn bā qiān liù bǎi mín
而内外总入茶税钱四十九万八千六百缗，
tuī shì kě jiàn chá fǎ dé shī yǐ
推是可见茶法得失矣。
zì tiān shèng yǐ lái chá fǎ lǚ yì jiā yòu shǐ xíng tōng shāng suī yì zhě huò yǐ wéi bù biàn ér gēng fǎ zhī yì zé zhǔ yú yōu mín
自天圣以来，茶法屡易，嘉祐始行通商，虽议者或以为不便，而更法之意则主于优民。
xī níng sì nián shén zōng yǔ dà chén lùn xī chá fǎ zhī bì wén yàn bó wú chōng wáng ān shí gè lùn qí gù rán yú chá fǎ wèi yǒu suǒ biàn
熙宁四年，神宗与大臣论昔茶法之弊，文彦博、吴充、王安石各论其故，然于茶法未有所变。
jí wáng sháo jiàn kāi huáng zhī cè wěi yǐ jīng lüè
及王韶建开湟之策，委以经略。
qī nián shǐ qiǎn sān sī gàn dāng gōng shì li qǐ rù shǔ jīng huà mǎi chá yú qín fèng xī hé bó mǎ
七年，始遣三司干当公事李杞入蜀经画买茶，于秦凤、熙河博马。
ér sháo yán xī rén pō yǐ shàn mǎ zhì biān suǒ shì wéi chá fá chá yǔ shì
而韶言西人颇以善马至边，所嗜唯茶，乏茶与市。
jí zhào qū qù qǐ jù jiàn chá jì shuǐ lù yùn zhì yòu yǐ yín shí wàn liǎng bó èr wàn wǔ qiān dù sēng dié wǔ bǎi fù zhī jiǎ cháng píng jí fāng chǎng yú qián yǐ zhù zuò zuǒ láng pú zōng mǐn tóng lǐng qí shì
即诏趋趣杞据见茶计水陆运致，又以银十万两、帛二万五千、度僧牒五百付之，假常平及坊场余钱，以著作佐郎蒲宗闵同领其事。
chū shǔ zhī chá yuán jiē mín liǎng shuì de bù zhí wǔ gǔ wéi yi zhǒng chá
初，蜀之茶园，皆民两税地，不殖五谷，唯宜种茶。
fù shuì yī lì zhé shū gài wèi qián sān bǎi zhé shū chóu juàn jiē yì pǐ
赋税一例折输，盖为钱三百，折输绸绢皆一匹；
ruò wéi qián shí zé zhé shū mián yī liǎng
若为钱十，则折输绵一两；
wèi qián èr zé zhé shū cǎo yī wéi
为钱二，则折输草一围。
yì qián yì shì qí fù
役钱亦视其赋。
mín mài chá zī yī shí yǔ nóng fū yè tián wú yì ér shuì é zǒng sān shí wàn
民卖茶资衣食，与农夫业田无异，而税额总三十万。
qǐ bèi mìng jīng dù yòu zhào de diào jǔ guān shǔ nǎi jí shǔ zhū zhōu chuàng shè guān chǎng suì zēng xī wèi sì shí wàn ér zhòng jìn què zhī lìng
杞被命经度，又诏得调举官属，乃即属诸州创设官场，岁增息为四十万，而重禁榷之令。
qí shū shòu zhī jì wǎng wǎng yàn qí jīn zhòng qīn qí jià zhí fǎ jì jiā jí yǐ
其输受之际，往往厌其斤重，侵其价直，法既加急矣。
bā nián qǐ yǐ jí qù
八年，杞以疾去。
xiān shì qǐ děng suì zēng shí wàn zhī xi jì ér yùn chá jī zhì suì kè bù gěi jí jiàn huà yú péng hàn èr zhōu suì mǎi bù gè shí wàn pǐ yǐ shé jiǎo fèi shí yǐ bù xi zhù chá lì rán chá yì wèi miǎn jī zhì
先是，杞等岁增十万之息，既而运茶积滞，岁课不给，即建画于彭、汉二州岁买布各十万匹，以折脚费，实以布息助茶利，然茶亦未免积滞。
dōu guān láng zhōng liú zuǒ fù yì suì yì xiè yán shí wàn xí gù yùn huí chē chuán zǎi rù shǔ ér jìn shāng fàn gài kǒng bù yì nán fū yě
都官郎中刘佐复议岁易解盐十万席，顾运回车船载入蜀，而禁商贩，盖恐布亦难敷也。
zhào jì yǐ zuǒ dài qǐ wèi jǐ yán fǎ fù nán xíng suì ba zuǒ
诏既以佐代杞，未几，盐法复难行，遂罢佐。
ér zōng mǐn nǎi yì chuān xiá lù mín chá xi shōu shí zhī sān jǐn mài yú guān chǎng gèng yán sī jiāo yì zhī lìng shāo zhòng zhì tú xíng réng méi yuán shēn suǒ yǒu wù yǐ dài shǎng gěi
而宗闵乃议川峡路民茶息收什之三，尽卖于官场，更严私交易之令，稍重至徒刑，仍没缘身所有物，以待赏给。
yú shì shǔ chá jǐn què mín shǐ bìng yān
于是蜀茶尽榷，民始病焉。
shí nián zhī péng zhōu lǚ táo yán chuān xiá sì lù suǒ chū chá bǐ dōng nán shí bù jí yī zhū lù jì xǔ tōng shāng liǎng chuān què wèi jìn dì kuī sǔn zhì tǐ
十年，知彭州吕陶言："川峡四路所出茶，比东南十不及一，诸路既许通商，两川却为禁地，亏损治体。
rú jiě zhōu yǒu yán chí mín jiān jiān zhě nǎi shì sī yán jìn zhōu yǒu fán shān mín jiān liàn zhě nǎi shì sī fán jīn chuān shǔ chá yuán jiē bǎi xìng jǐ wù yǔ xiè yán jìn fán bù tóng
如解州有盐池，民间煎者乃是私盐，晋州有矾山，民间炼者乃是私矾，今川蜀茶园，皆百姓己物，与解盐、晋矾不同。
yòu shì yì sī lóng zhì bǎi huò suì chū xī qián bù guò shí zhī èr rán bì yǐ yī nián wèi lǜ
又市易司笼制百货，岁出息钱不过十之二，然必以一年为率；
jīn chá chǎng sī wù zhòng lì fǎ jǐn què mín chá suí mǎi suí mài qǔ xi shí zhī sān huò jīn rì mǎi shí qiān zhī chá míng rì jí zuò shí sān qiān mài zhī biàn zhuǎn bù xiū bǐ zhì suì zhōng qǐ zhǐ sān fēn
今茶场司务重立法，尽榷民茶，随买随卖，取息十之三，或今日买十千之茶，明日即作十三千卖之，变转不休，比至岁终，岂止三分？
yīn zòu liú zuǒ li qǐ pú zōng mǐn děng gǒu xī jìn yòng bì yù chū xī sān fēn zhì chá hù bèi hài
"因奏刘佐、李杞、蒲宗闵等苟希进用，必欲出息三分，致茶户被害。
shǐ zhào xī zhǐ shōu shí zhī yī zuǒ zuò cuò zhì guāi fāng ba yǐ guó zǐ bó shì li jì dài zhī ér táo yì dé zuì
始诏息止收十之一，佐坐措置乖方罢，以国子博士李稷代之，而陶亦得罪。
jì yī li qǐ lì jiān sān sī pàn guān réng wěi quán bù xiàn yuán jǔ hé
稷依李杞例兼三司判官，仍委权不限员举劾。
shì yù shǐ zhōu yǐn lùn shǔ zhōng què chá wèi mín hài ba wèi tí diǎn hú běi xíng yù
侍御史周尹论蜀中榷茶为民害，罢为提点湖北刑狱。
lì zhōu lù cáo chén zhāng zōng è zhāng shēng qīng yì fèi chá chǎng sī yī jiù tōng shāng zhào fù jì jì fāng yǐ chá lì yāo gōng yán zōng è děng suǒ chén jiē shū miù zuì dāng wú shè
利州路漕臣张宗谔、张升卿议废茶场司，依旧通商，诏付稷，稷方以茶利要功，言宗谔等所陈皆疏谬，罪当无赦。
suī huì shè yóu jiē zuò biǎn zhì èr děng
虽会赦，犹皆坐贬秩二等。
yú shì jì jiàn yì mài chá guān fēi cái xǔ duì yì rú quē yuán yú qián zī dài quē guān chāi
于是稷建议卖茶官非材，许对易，如阙员，于前资待阙官差；
chá chǎng sī shì zhōu jùn wú de yuè zhí tīng zhì
茶场司事，州郡毋得越职听治。
yòu yǐ chá jià zēng jiǎn huò bù yī cái lì zhōng jià dìng suì rù kè é jí shè chóu shǎng yǐ dài guān lì ér sān lù sān shí liù chǎng dà xiǎo shǐ chén bìng bù xiàn yuán
又以茶价增减或不一，裁立中价，定岁入课额，及设酬赏以待官吏，而三路三十六场大小使臣并不限员。
zhòng yuán hù cǎi zào huáng huā qiū yè chá zhī jìn fàn zhě méi guān
重园户采造黄花秋叶茶之禁，犯者没官。
pú zōng mǐn yì yuán jì bǐ xǔ jǔ hé guān lì yǐ zhòng qí quán èr rén jiē wu jùn lì kè jí
蒲宗闵亦援稷比，许举劾官吏，以重其权，二人皆务浚利刻急。
chá chǎng jiān guān mǎi chá jīng liáng jí mǎn wǔ qiān tuó yǐ jí wàn tuó dì shǎng yǒu chà ér suǒ mǎi cū è wěi làn zhě jì kuī zuò zāng lùn
茶场监官买茶精良及满五千驮以及万驮，第赏有差，而所买粗恶伪滥者，计亏坐赃论。
fán chá chǎng zhōu jūn zhī zhōu tōng pàn bìng jiān tí jǔ jīng lüè shǐ suǒ zài jí wěi tōng pàn
凡茶场州军知州、通判并兼提举，经略使所在，即委通判。
yòu jìn nán rù xī hé qín fèng jīng yuán lù rú sī fàn là chá fǎ
又禁南入熙河、秦凤、泾原路，如私贩腊茶法。
zì xī níng shí nián dōng tuī xíng chá fǎ yuán fēng yuán nián qiū fán yī nián tōng kè lì jí jiù jiè xi shuì qī shí liù wàn qī qiān liù shí yú mín
自熙宁十年冬推行茶法，元丰元年秋，凡一年，通课利及旧界息税七十六万七千六十余缗。
dì wèi jì néng tuī yuán fǎ yì rì jiù shì gōng yi sù qiān zhuó yǐ quàn zài wèi suì luò quán fā qiǎn yǐ wéi dōu dà tí jǔ chá chǎng ér yòng yǒng xīng jūn děng lù tí jǔ cháng píng fàn chún cuì tóng tí jǔ
帝谓稷能推原法意，日就事功，宜速迁擢，以劝在位，遂落权发遣，以为都大提举茶场，而用永兴军等路提举常平范纯粹同提举。
jiǔ zhī yòng jì yán xǐ sī qín zhōu ér lù li qǐ qián láo yǐ zi jué shì jiāng zuò jiān zhǔ bù
久之，用稷言徙司秦州，而录李杞前劳，以子珏试将作监主簿。
pú zōng mǐn gèng qǐng bā zhōu děng chù chǎn chá bìng yòng què fǎ
蒲宗闵更请巴州等处产茶并用榷法。
wǔ nián li jì sǐ yǒng lè chéng zhào yǐ lù shī mǐn dài zhī
五年，李稷死永乐城，诏以陆师闵代之。
shī mǐn yán jì zhì chá wǔ nián bǎi fèi wài huò jìng xi sì bǎi èr shí bā wàn yú mín zhào cì tián shí qǐng
师闵言稷治茶五年，百费外获净息四百二十八万余缗，诏赐田十顷。
ér shī mǐn què lì yóu kè yú qián jiàn yán wén jiē zhōu jiē lián ér chá fǎ bù tóng jiē wèi jìn dì yǒu bó mǎ mài chá chǎng wén dú wèi tōng shāng de
而师闵榷利，尤刻于前，建言："文、阶州接连，而茶法不同，阶为禁地，有博马、卖茶场，文独为通商地。
qǐ wén lóng èr zhōu bìng jìn què
乞文、龙二州并禁榷；
réng xǔ chuān lù yú xiàn chá huò rù shǎn xī biàn mài yú chéng dū fǔ zhì bó mài dōu chá chǎng
仍许川路余羡茶货入陕西变卖，于成都府置博卖都茶场。
shì jiē shī xíng
"事皆施行。
chū qún mù pàn guān guō mào xún yán mài chá mǎi mǎ shì shí xiāng xū zhào mào xún tóng tí jǔ chá chǎng
初，群牧判官郭茂恂言，卖茶买马，事实相须，诏茂恂同提举茶场。
zhì shì shī mǐn yǐ mǎi mǎ sī jiān lǐng chá chǎng chá fǎ bù néng zì lì zhào ba mǎi mǎ sī jiān lǐng
至是，师闵以买马司兼领茶场，茶法不能自立，诏罢买马司兼领；
lìng chá chǎng dōu dà tí jǔ shì zhuǎn yùn shǐ tóng guǎn gàn shì zhuǎn yùn pàn guān yǐ zhòng qí rèn
令茶场都大提举视转运使，同管干视转运判官，以重其任。
gǔ zhòng mín gēng lì chá fǎ shī mǐn lùn zòu chá chǎng yǔ tā chǎng wù bù tóng zhào bìng yòng jiù tiáo
贾种民更立茶法，师闵论奏茶场与他场务不同，诏并用旧条。
chū li qǐ zēng zhū zhōu chá chǎng zì xī níng qī nián zhì yuán fēng bā nián shǔ dào chá chǎng sì shí yī jīng xi lù jīn zhōu wèi chǎng liù shǎn xī mài chá wèi chǎng sān bǎi sān shí èr shuì xī zhì jì jiā wèi wǔ shí wàn jí shī mǐn wèi bǎi wàn
初，李杞增诸州茶场，自熙宁七年至元丰八年，蜀道茶场四十一，京西路金州为场六，陕西卖茶为场三百三十二，税息至稷加为五十万，及师闵为百万。
yuán yòu yuán nián shì yù shǐ liú zhì zòu shū yuē shǔ chá zhī chū bù guò shù shí zhōu rén lài yǐ wéi shēng chá sī jǐn què ér shì zhī
元祐元年，侍御史刘挚奏疏曰："蜀茶之出，不过数十州，人赖以为生，茶司尽榷而市之。
yuán hù yǒu chá yī běn ér guān shì zhī é zhì shù shí jīn
园户有茶一本，而官市之，额至数十斤。
guān suǒ gěi qián mǐ hào yú gōng zhě míng sè bù yī gěi jiè bǎo rèn shū rù shì yàn jiē yá kuài zhǔ zhī gù fèi yú yá kuài zhě yòu bù zhī jǐ hé
官所给钱，靡耗于公者，名色不一，给借保任，输入视验，皆牙侩主之，故费于牙侩者又不知几何。
shì guān yú yuán hù míng wéi píng shì ér shí duó zhī
是官于园户名为平市，而实夺之。
yuán hù yǒu táo ér miǎn zhě yǒu tóu sǐ yǐ miǎn zhě ér qí hài yóu jí lín wǔ
园户有逃而免者，有投死以免者，而其害犹及邻伍。
yù fá chá zé yǒu jìn yù zēng zhí zé jiā shì gù qí sú lùn wèi de fēi shēng chá yě shí shēng huò yě
欲伐茶则有禁，欲增植则加市，故其俗论谓地非生茶也，实生祸也。
yuàn qiǎn shǐ zhě kǎo chá fǎ zhī bì yǐ sū shǔ mín
愿遣使者，考茶法之敝，以苏蜀民。
yòu sī jiàn sū zhé jì yán lǚ táo cháng zòu gǎi chá fǎ zhǐ háng zhǎng yǐn lìng mín zì fàn měi mín cháng yǐn qián bǎi zhào cóng qí qǐng mín fāng yǒu xī jiān zhī wàng
"右司谏苏辙继言："吕陶尝奏改茶法，止行长引，令民自贩，每缗长引钱百，诏从其请，民方有息肩之望。
sūn jiǒng li jì rù shǔ shāng dù jìn lì póu qǔ xī qián cháng yǐn bìng xíng mín jiān shǐ bù yì yǐ
孙迥、李稷入蜀商度，尽力掊取，息钱、长引并行，民间始不易矣。
qiě dào zéi zāng jí èr guàn zhǐ tú yī nián chū shǎng wǔ qiān jīn mín yǒu yǐ qián bā bǎi sī mǎi chá sì shí jīn zhě zhé tú yī nián shǎng sān shí qiān lì fǎ gǒu yǐ zì biàn bù gù qīng zhòng zhī yi
且盗贼赃及二贯，止徒一年，出赏五千，今民有以钱八百私买茶四十斤者，辄徒一年，赏三十千，立法苟以自便，不顾轻重之宜。
gài zào lì chá fǎ jiē qīng xiǎn xiǎo rén bù shí shì tǐ
盖造立茶法，皆倾险小人，不识事体。
qiě bèi chén wǔ hài
"且备陈五害。
lǚ táo yì tiáo shàng lì hài zhào fù huáng lián tǐ liàng
吕陶亦条上利害，诏付黄廉体量；
wèi zhì zhì yòu yán lù shī mǐn zì wèi bù fǎ bù yí réng rèn shì
未至，挚又言陆师闵恣为不法，不宜仍任事。
zhào jí ba zhī
诏即罢之。
xiān shì shī mǐn tí jǔ què chá suǒ xíng zhí wù tā sī jiē bù dé yù wén shì quán zhèn zhuó wéi huàn shēn mì
先是，师闵提举榷茶，所行职务，他司皆不得预闻，事权震灼，为患深密。
jí huáng lián jiù lǐng chá shì nǎi qǐng fán yuán chá shì yǒu qīn sǔn lì fǎ huò cuò zhì wèi dāng jí yǒu sù sòng yī yuán fēng lìng tīng tā sī guān sòng
及黄廉就领茶事，乃请凡缘茶事有侵损戾法，或措置未当及有诉讼，依元丰令，听他司关送。
shí yī yuè pú zōng mèng yì yǐ fù huì li jì mài chá ba
十一月，蒲宗孟亦以附会李稷卖茶罢。
míng nián xī hé qín fèng jīng yuán sān lù chá réng guān wèi jì zhì yǒng xīng fū yán huán qìng xǔ tōng shāng fán yǐ chá yì gǔ zhě tīng réng jiù wú de yú zhuǎn yùn sī hé dí jià qí suǒ bó hú dòu wù qǔ xi
明年，熙河、秦凤、泾原三路茶仍官为计置，永兴、鄜延、环庆许通商，凡以茶易谷者听仍旧，毋得逾转运司和籴价，其所博斛斗勿取息。
qī nián zhào chéng dū děng lù chá shì sī yǐ sān bǎi wàn mín wèi é běn
七年，诏成都等路茶事司，以三百万缗为额本。
shào shèng yuán nián fù yǐ lù shī mǐn dōu dà tí jǔ chéng dū děng lù chá shì ér shǎn xī fù xíng jìn què
绍圣元年，复以陆师闵都大提举成都等路茶事，而陕西复行禁榷。
shī mǐn nǎi zòu lóng zhōu réng wèi jìn chá de fán chá fǎ bìng yòng yuán fēng jiù tiáo
师闵乃奏龙州仍为禁茶地，凡茶法并用元丰旧条。
shī mǐn zì fù yòng yǐ qì zhé zōng zhī shì qí póu kè zhī jī bù ruò qián rì zhī zhe gù jiàn míng yì hǎn jiàn yān
师闵自复用，以讫哲宗之世，其掊克之迹，不若前日之著，故建明亦罕见焉。
chá zhī zài zhū lù zhě shén zōng zhé zōng cháo wú dà gēng gé
茶之在诸路者，神宗、哲宗朝无大更革。
xī níng bā nián cháng zhào dōu tí jǔ shì yì sī suì jiǎ shāng chá yǐ sān bǎi wàn jīn wèi é
熙宁八年，尝诏都提举市易司岁贾商茶，以三百万斤为额。
yuán yòu wǔ nián lì liù lù chá shuì zū qián zhū zhōu tōng pàn zhuǎn yùn sī yuè jì suì zhōng bǐ jiào dōu shù zhī fǎ
元祐五年，立六路茶税租钱诸州通判转运司月暨岁终比较都数之法。
qī nián yǐ chá lì tí xíng sī shuì wù wú de gēng yì wèi zá shuì shōu shòu
七年，以茶隶提刑司，税务毋得更易为杂税收受。
shào shèng sì nián hù bù yán shāng lǚ chá shuì wǔ fēn zhì píng tiáo lì shū sòng zhī xiàn jì kuān fù lǜ kè rù wú zhǔn gù dìng yǐ xiàn yuē wú de gèng zhǎn
绍圣四年，户部言："商旅茶税五分，治平条立输送之限既宽，复虑课入无准，故定以限约，毋得更展。
yuán yòu zhōng zhé zhǎn yǐ jì kè rù lòu shī
元祐中，辄展以季，课入漏失。
qiě chá shuì suì jì qī shí wàn mín jī shí nián wèi cháng jiǎn chá qǐng nèi wài wěi guān qī yī nián qū suàn yǐ wén
且茶税岁计七十万缗，积十年未尝检察，请内外委官，期一年驱算以闻。
zhào tīng qí yì zhǎn xiàn lìng chū yī shí wú chéng yòng
"诏听其议，展限令出一时，毋承用。
chóng níng yuán nián yòu pú yè cài jīng yán zǔ zōng lì jìn què fǎ suì shōu jìng lì fán sān bǎi èr shí yú wàn guàn ér zhū zhōu shāng shuì qī shí wǔ wàn guàn yǒu jī shí chá zhī suàn bù zài yān qí shèng shí jǐ wǔ bǎi yú wàn mín
崇宁元年，右仆射蔡京言："祖宗立禁榷法，岁收净利凡三百二十余万贯，而诸州商税七十五万贯有奇，食茶之算不在焉，其盛时几五百余万缗。
qìng lì zhī hòu fǎ zhì jìn huài sī fàn gōng xíng suì ba jìn què xíng tōng shāng zhī fǎ
庆历之后，法制浸坏，私贩公行，遂罢禁榷，行通商之法。
zì hòu shāng lǚ suǒ zhì yǔ guān wéi shì sì shí yú nián lì yuán jìn shī
自后商旅所至，与官为市，四十余年，利源浸失。
wèi yi jīng hú jiāng huái liǎng zhè fú jiàn qī lù suǒ chǎn chá réng jiù jìn què guān mǎi wù fù kē mín jí chǎn chá zhōu jùn suí suǒ zhì chǎng shēn shāng rén yuán hù sī yì zhī jìn fán zhì chǎng dì yuán hù zū shé shuì réng jiù
谓宜荆湖、江、淮、两浙、福建七路所产茶，仍旧禁榷官买，勿复科民，即产茶州郡随所置场，申商人园户私易之禁，凡置场地园户租折税仍旧。
chǎn chá zhōu jūn xǔ qí mín fù chǎng shū xi liàng xiàn jīn shù gěi duǎn yǐn yú páng jìn jùn xiàn biàn zhōu
产茶州军许其民赴场输息，量限斤数，给短引，于旁近郡县便鬻；
yú xī tīng shāng rén yú què huò wu rù nà jīn yín mín qián huò bìng biān liáng cǎo jí běn wù gěi chāo qǔ biàn suàn qǐng yú chǎng bié gěi cháng yǐn cóng suǒ zhǐ zhōu jūn zhōu zhī
余悉听商人于榷货务入纳金银、缗钱或并边粮草，即本务给钞，取便算请于场，别给长引，从所指州军鬻之。
shāng shuì zì chǎng gěi cháng yǐn yán dào dēng shí pī fā zhì suǒ zhǐ de rán hòu jì shuì jǐn shū zé zài dào wú kē liú
商税自场给长引，沿道登时批发，至所指地，然后计税尽输，则在道无苛留。
mǎi chá běn qián yǐ dù dié mò yán chāo zhū sè fēng zhuāng fāng chǎng cháng píng shèng qián tōng sān bǎi wàn mín wèi lǜ gěi zhū lù zhū lù cuò zhì gè fēn mìng guān
买茶本钱以度牒、末盐钞、诸色封桩、坊场常平剩钱通三百万缗为率，给诸路，诸路措置，各分命官。
zhào xī tīng yān
"诏悉听焉。
é dìng zhū lù cuò zhì chá shì guān zhì sī hú nán yú tán zhōu hú běi yú jīng nán huái nán yú yáng zhōu liǎng zhè yú sū zhōu jiāng dōng yú jiāng níng fǔ jiāng xī yú hóng zhōu
俄定诸路措置茶事官置司：湖南于潭州，湖北于荆南，淮南于扬州，两浙于苏州，江东于江宁府，江西于洪州。
qí zhì chǎng suǒ zài qí zhōu jí qí zhōu jí qí shuǐ xiàn
其置场所在：蕲州即其州及蕲水县，
shòu zhōu yǐ huò shān kāi shùn
寿州以霍山、开顺，
guāng zhōu yǐ guāng shān gù shǐ
光州以光山、固始，
shū zhōu jí qí zhōu jí luó yuán tài hú
舒州即其州及罗源、太湖，
huáng zhōu yǐ má chéng
黄州以麻城，
lú zhōu yǐ shū chéng
庐州以舒城，
cháng zhōu yǐ yí xīng
常州以宜兴，
hú zhōu jí qí zhōu jí cháng xīng dé qīng ān jí wǔ kāng
湖州即其州及长兴、德清、安吉、武康，
mù zhōu jí qí zhōu jí qīng xī fēn shuǐ tóng lú suì ān
睦州即其州及青溪、分水、桐庐、遂安，
wù zhōu jí qí zhōu jí dōng yáng yǒng kāng pǔ jiāng
婺州即其州及东阳、永康、浦江，
chù zhōu jí qí zhōu jí suì chāng qīng tián
处州即其州及遂昌、青田，
sū kàng yuè gè jí qí zhōu
苏、杭、越各即其州，
ér yuè zhī shàng yú yú yáo zhū jì xīn chāng yǎn xiàn jiē zhì yān
而越之上虞、余姚、诸暨、新昌、剡县皆置焉，
qú tái gè jí qí zhōu
衢、台各即其州，
ér wēn zhōu yǐ píng yáng
而温州以平阳。
dà fǎ jì dìng qí zhì zhì jié mù bù kě máo jǔ
大法既定，其制置节目，不可毛举。
sì nián jīng fù yì gēng gé suì bà guān zhì chǎng shāng lǚ bìng jí suǒ zài zhōu xiàn huò jīng shī gěi cháng duǎn yǐn zì mǎi yú yuán hù
四年，京复议更革，遂罢官置场，商旅并即所在州县或京师给长短引，自买于园户。
chá zhù yǐ lóng bù guān wèi chōu pán xún dì xù shū xi qì pī yǐn fàn mài chá shì yì jiā mì yǐ
茶贮以笼篰，官为抽盘，循第叙输息讫，批引贩卖，茶事益加密矣。
dà guān yuán nián yì tí jǔ chá shì sī xū bǎo yàn yí lù suǒ chǎn chá sè gāo xià jià zhí dī áng ér qǐng chá duǎn yǐn yǐ de yuǎn jìn chéng yǐ sān děng zhī qī
大观元年，议提举茶事司须保验一路所产茶色高下、价直低昂，而请茶短引以地远近程以三等之期。
fù lǜ shāng lǚ yǐng xié jiù yǐn mào zhà guī lì guān lì yīn de rǎo dòng yǐ yù bǐ shēn chì zhī
复虑商旅影挟旧引，冒诈规利，官吏因得扰动，以御笔申饬之。
yòu yǐ zhū lù zài dìng chá xi duō guǎ huò bù děng lìng hòu gè zēng qián shí
又以诸路再定茶息，多寡或不等，令后各增钱十。
sān nián jì qī lù yī suì zhī xi yī bǎi èr shí wǔ wàn yī qiān jiǔ bǎi yú mín què huò wu zài suì yī bǎi shí yǒu bā wàn wǔ qiān yú mín
三年，计七路一岁之息一百二十五万一千九百余缗，榷货务再岁一百十有八万五千余缗。
jīng zhuān yòng shì yǐ wǔ zhì gù quán zì shì suì yǐ bǎi wàn mín shū jīng shī suǒ gōng sī fèng póu xi yì hòu dào fàn gōng xíng mín zī bìng yǐ
京专用是以舞智固权，自是岁以百万缗输京师所供私奉，掊息益厚，盗贩公行，民滋病矣。
zhèng hé èr nián dà zēng sǔn chá fǎ
政和二年，大增损茶法。
fán qǐng cháng yǐn zài xíng zhě shū qián bǎi mín jí wǎng shǎn xī jiā èr shí chá yǐ bǎi èr shí jīn
凡请长引再行者，输钱百缗，即往陕西，加二十，茶以百二十斤；
duǎn yǐn shū mín qián èr shí chá yǐ èr shí wǔ jīn
短引输缗钱二十，茶以二十五斤。
sī zào yǐn zhě rú chuān qián yǐn fǎ
私造引者如川钱引法。
suì chūn chá chū jí mín hù yuē sān suì shí zhí jí jīn jià shàng hù bù
岁春茶出，集民户约三岁实直及今价上户部。
chá lóng bù bìng jiē guān zhì tīng kè mǎi dìng dà xiǎo shì yán fēng yìn zhī fǎ
茶笼篰并皆官制，听客买，定大小式，严封印之法。
cháng duǎn yǐn zhé cuàn gǎi zēng jiǎn jí xīn jiù duì dài jiǎo nà shēn zhǎn zhù mài zhuǎn yù kē tiáo xī jù
长短引辄窜改增减及新旧对带、缴纳申展、住卖转鬻科条悉具。
chū kè fàn chá yòng jiù yǐn zhě wèi yán jīn zhòng zhī xiàn yǐng dài zhě zhòng
初，客贩茶用旧引者，未严斤重之限，影带者众。
yú shì yòu zhào fán fàn cháng yǐn jīn zhòng jí sān qiān jīn zhě xū gèng mǎi xīn yǐn duì mài bù jí sān qiān jīn zhě jí yòng xīn yǐn yǐ yī jīn dài èr jīn zhōu zhī ér hé tóng chǎng zhī fǎ chū yǐ
于是又诏凡贩长引斤重及三千斤者，须更买新引对卖，不及三千斤者，即用新引以一斤带二斤鬻之，而合同场之法出矣。
chǎng zhì yú chǎn chá zhōu jūn ér bù gěi yú dū chá chǎng
场置于产茶州军，而簿给于都茶场。
fán bù xiàn jīn zhòng chá wěi guān sī chèng zhì wú de zhǐ píng pī yǐn wèi dìng yǒu yíng shù jí méi guān bié dìng xīn yǐn xiàn chéng jí zhòng shāng lǚ guī bì chèng zhì zhī jìn fán shí bā tiáo ruò bì nì chāo zhā jí shàn mài jiē zuò yǐ tú
凡不限斤重茶委官司秤制，毋得止凭批引为定，有赢数即没官，别定新引限程及重商旅规避秤制之禁，凡十八条，若避匿抄劄及擅卖，皆坐以徒。
fù lǜ chá fǎ yóu qīng kè rù bù xiàn dìng yuán hù sī mài jí yǒu yǐn ér suǒ mài yú shù bǎo nèi yǒu fàn bù gào bìng rú jiān yán tíng hù fǎ
复虑茶法犹轻，课入不羡，定园户私卖及有引而所卖逾数，保内有犯不告，并如煎盐亭户法。
duǎn yǐn jí shí chá guān zǐ zhé chū běn lù zuò yǐ èr qiān lǐ liú shǎng qián bǎi wàn
短引及食茶关子辄出本路，坐以二千里流，赏钱百万。
zhòng hé yuán nián zhào kè fàn shū shuì jiǎn kuò dǐ bǎo lì yīn rǎo mín qí juān zhī
重和元年，诏："客贩输税，检括抵保，吏因扰民，其蠲之。
wèi jǐ fù shū shuì rú jiù
"未几，复输税如旧。
dà dǐ chá yán zhī fǎ zhǔ yú cài jīng wu qiǎo póu lì biàn gǎi fǎ dù qián hòu xiāng yú mín tīng xuàn huò
大抵茶、盐之法，主于蔡京，务巧掊利，变改法度，前后相逾，民听眩惑。
chū lìng chá hù tóu zhuàng jí yú guān fēi zài jí zhě jìn yǔ shāng lǚ mào yì wèi jǐ jí ba
初，令茶户投状籍于官，非在籍者，禁与商旅贸易，未几即罢。
chū xiàn jì jīn zhòng lìng mǎi xīn yǐn chá yǒu yíng zhě jí jí yī qiān wǔ bǎi jīn xū yòng xīn yǐn tiē fàn huò zhǐ yuàn fàn xīn chá dài mài zhě tīng
初，限计斤重，令买新引，茶有赢者，即及一千五百斤，须用新引贴贩，或止愿贩新茶带卖者听；
wèi jǐ yǐ dài mài zhě duō yòu ba qí lìng
未几，以带卖者多，又罢其令。
shǎn xī jiù tōng shǔ chá chóng níng èr nián shǐ tōng dōng nán chá
陕西旧通蜀茶，崇宁二年，始通东南茶。
zhèng hé zhōng shǎn xī méi guān chá lìng gū mài jì yǐ fáng shāng lǚ xià lìng fén qì
政和中，陕西没官茶令估卖，继以妨商旅，下令焚弃。
é lìng zhèng chá méi guān zhě tīng yǔ fàn yǐn wài shèng chá jí sī chá shù yǐ gěi gào zhě
俄令正茶没官者听与贩，引外剩茶及私茶数以给告者。
cháng yǐn xiàn yǐ yī nián duǎn yǐn xiàn yǐ bàn suì jiǎo nà
长引限以一年，短引限以半岁缴纳。
jiǔ zhī lìng yǐ mǎi yǐn ér wèi de yú yuán hù zhě qī qī nián xǔ mín jiān tóng jiàn mín liú zhuǎn cháng yǐn tīng jí běn lù zhù mài yǐ èr zhè yán xiāng sī yǒu yán ér zhǐ
久之，令已买引而未得于园户者，期七年，许民间同见缗流转，长引听即本路住卖，以二浙盐香司有言而止。
qí kē tiáo xiān xī fēn gēng bù kě shèng jì lǜ shāng lǚ yí yù chá huò bù tōng nǎi zhòng shàn yáo zhī lìng
其科条纤悉纷更，不可胜记，虑商旅疑豫，茶货不通，乃重扇摇之令。
yú shí póu kè zhī lì zhēng yǐ yíng xiàn wèi gōng cháo tíng yì yán lì bǐ jiào zhī fǎ
于时掊克之吏，争以赢羡为功，朝廷亦严立比较之法。
zhōu jùn lè shǎng wèi xíng wéi kǒng fù kè yōu jiǎ shāng rén líng lì zhōu jùn gài mò yǒu yán zhě
州郡乐赏畏刑，惟恐负课，优假商人，陵轹州郡，盖莫有言者。
dú bīn zhōu tōng pàn zhāng yì qiān zòu shǎn xī fēi chǎn chá de fèng xíng shí nián wèi jīng lì é suì suì bǐ jiào dì wu zēng yì shāo huò kuī shǎo chéng dū rú xīng
独邠州通判张益谦奏："陕西非产茶地，奉行十年，未经立额，岁岁比较，第务增益，稍或亏少，程督如星。
zhōu xiàn jù diàn duō qián lù zhāo yòu háo shāng zēng jià yǐ xìng qí lái gù shǎn xī chá jià jīn yǒu zhì wǔ liù mín zhě huò shāo cái zhī zé pī gǎi wén yǐn zhuǎn zhī tā jùn
州县惧殿，多前路招诱豪商，增价以幸其来，故陕西茶价，斤有至五六缗者，或稍裁之，则批改文引，转之他郡。
jí pèi zhī pù hù ān néng jǐn shòu
及配之铺户，安能尽售？
jūn jí shuì nóng mín shí shòu hài tú lìng háo shāng zuò xiǎng dà lì
均及税农，民实受害，徒令豪商坐享大利。
yán jìng bù xíng
"言竟不行。
rán zì chá fǎ gēng zhāng zhì zhèng hé liù nián shōu xī yī qiān wàn mín chá zēng yī qiān èr bǎi bā shí yī wàn wǔ shí yī bǎi yú jīn
然自茶法更张，至政和六年，收息一千万缗，茶增一千二百八十一万五十一百余斤。
jí fāng là qiè fā nǎi zhào quán ba bǐ jiào
及方腊窃发，乃诏权罢比较。
xī zhū yǒu sī yì zhāo jí yuán hù jiè dài yōu xù zhǐ yú wén jù jiān chén réng yòng shì dù guó hài mín yòu lǜ rén yán shàn yáo zhī lìng fù chū yǐ
腊诛，有司议招集园户，借贷优恤，止于文具，奸臣仍用事，蠹国害民，又虑人言，扇摇之令复出矣。
jìng kāng yuán nián zhào chuān chá qīn kè chá de zhě yǐ duō guǎ chà dìng qí zuì
靖康元年，诏川茶侵客茶地者，以多寡差定其罪。
chū xī níng wǔ nián yǐ fú jiàn chá chén jī nǎi zhào fú jiàn chá zài jīng jīng dōng xi huái nán shǎn xī hé dōng réng jìn què yú lù tōng shāng
初，熙宁五年，以福建茶陈积，乃诏福建茶在京、京东西、淮南、陕西、河东仍禁榷，余路通商。
yuán fēng qī nián wáng zǐ jīng wèi fú jiàn zhuǎn yùn fù shǐ yán jiàn zhōu là chá jiù lì què fǎ zì xī níng quán tīng tōng shāng zì cǐ chá hù shòu kè rén chá shén liáng guān zhōng suǒ de wéi cháng chá shuì qián jí wēi nán fāng yí lì wú guò yú cǐ qǐ réng jiù xíng què fǎ
元丰七年，王子京为福建转运副使，言"建州腊茶，旧立榷法，自熙宁权听通商，自此茶户售客人茶甚良，官中所得惟常茶，税钱极微，南方遗利，无过于此，乞仍旧行榷法。
jiàn zhōu suì chū chá bù xià sān bǎi wàn jīn nán jiàn zhōu yì bù xià èr shí yú wàn jīn yù jǐn mǎi rù guān dù zhú zhōu jūn mín hù duō shǎo jí yuē lín lù mín yòng zhī shù jì zhì jí guān chǎng mài yán lì gào shǎng jìn
建州岁出茶不下三百万斤，南剑州亦不下二十余万斤，欲尽买入官，度逐州军民户多少及约邻路民用之数计置，即官场卖，严立告赏禁。
jiàn zhōu mài sī mò chá jiè fēng guó jiān qián shí wàn mín wèi běn
建州卖私末茶，借丰国监钱十万缗为本。
bìng cóng zhī
"并从之；
suǒ qǐng jūn rù zhū lù què mài wěi zhuǎn yùn sī guān tí jǔ fú jiàn wáng zǐ jīng liǎng zhè xǔ mào jiāng dōng dù wěi jiāng xī zhū yàn bó guǎng dōng gāo bó rán zǐ jīng gài wèi miǎn yì pèi yú mín
所请均入诸路榷卖，委转运司官提举：福建王子京，两浙许懋，江东杜伟，江西朱彦博，广东高镈，然子京盖未免抑配于民。
shí yuǎn fāng ruò guì zhōu xiū rén zhū xiàn kuí zhōu lù dá zhōu yǒu sī jiē yì què chá yán lì zhě zhǒng xiāng niè rán shén zōng wén è zhōu shī cuī chá shuì zhé juān zhī
时远方若桂州修仁诸县、夔州路达州有司皆议榷茶，言利者踵相蹑，然神宗闻鄂州失催茶税，辄蠲之。
jiàn zhōu yuán hù děng yǐ chá cū làn dāng bō nà wèi qián sān wàn liù qiān yú mín lǜ qí bù néng cháng lìng zhǔn shū chá
建州园户等以茶粗滥当剥纳，为钱三万六千余缗，虑其不能偿，令准输茶。
chū chéng dū shuài sī cài yán qìng yán qióng bù chuān mán zhǔ jū kè děng yuàn mài mǎ jí zhào yán qìng yǐ chá zhāo lái hòu wén biān jì mán qíng fēi biàn jí ba zhī
初，成都帅司蔡延庆言邛部川蛮主苴克等愿卖马，即诏延庆以茶招来，后闻边计蛮情非便，即罢之。
zhé zōng sì wèi yù shǐ ān dūn shǒu hé wáng zǐ jīng mǎi là chá yì mín zhào ba zǐ jīng shì rèn lìng fú jiàn jìn què zhōu jūn shì qí jiù yú bìng tōng shāng
哲宗嗣位，御史安惇首劾王子京买腊茶抑民，诏罢子京事任，令福建禁榷州军视其旧，余并通商。
guì zhōu xiū rén děng xiàn jìn què jí shǎn xī suì mài yá chá jiē ba
桂州修仁等县禁榷及陕西碎卖芽茶皆罢。
chóng níng èr nián shàng shū yǒu yán jiàn jiàn èr zhōu chá é qī shí yú wàn jīn jìn suì zēng shèng ér běn qián duō bù jì
崇宁二年，尚书有言："建、剑二州茶额七十余万斤，近岁增盛，而本钱多不继。
zhào gèng gěi dù dié sì bǎi réng gěi yǐ zhū sè fēng zhuāng
"诏更给度牒四百，仍给以诸色封桩。
jì zhào shāng lǚ fàn là chá juān qí shuì sī fàn zhě zhì yuán shòu zhī jiā rú yuán fēng zhī zhì
继诏商旅贩腊茶蠲其税，私贩者治元售之家，如元丰之制。
là chá jiù fǎ miǎn shuì dà guān sān nián cuò zhì chá shì shǐ shōu yān
腊茶旧法免税，大观三年，措置茶事，始收焉。
sì nián sī fàn wù zhì yuán shòu zhī jiā rú yuán fú lìng
四年，私贩勿治元售之家，如元符令。
zhèng hé chū fù zēng sǔn wèi xīn fǎ
政和初，复增损为新法。
sān nián zhào miǎn shū duǎn yǐn xǔ yī cháng yǐn yú zhū lù zhù mài hòu mò gǔ chá měi cháng yǐn zēng wǔ bǎi jīn duǎn yǐn fǎng cǐ
三年，诏免输短引，许依长引于诸路住卖，后末骨茶每长引增五百斤，短引仿此；
zhū lù jiān sī zhōu jùn gōng shǐ shí chá jìn sī mǎi tīng yī shāng lǚ mǎi yǐn
诸路监司、州郡公使食茶禁私买，听依商旅买引。
liù nián zhào fú jiàn chá yuán rú yán tián liàng tǔ dì chǎn chá duō guǎ yī děng dì jūn shuì
六年，诏福建茶园如盐田，量土地产茶多寡，依等第均税。
zhòng hé yuán nián yǐ gǎi gěi miǎn shuì xīn yǐn zhòng dìng fú jiàn mò chá jīn zhòng cháng yǐn yǐ liù bǎi jīn wèi lǜ
重和元年，以改给免税新引，重定福建末茶斤重，长引以六百斤为率。
yuán fēng zhōng sòng yòng chén dōu tí jǔ biàn hé dī àn chuàng zòu xiū zhì shuǐ mó
元丰中，宋用臣都提举汴河堤岸，创奏修置水磨。
fán zài jīng chá hù shàn mó mò chá zhě yǒu jìn bìng xǔ fù guān qǐng mǎi
凡在京茶户擅磨末茶者有禁，并许赴官请买。
ér chá pù rù mǐ dòu zá wù róu hé zhě mù rén gào yī liǎng shǎng sān qiān jí yī jīn shí qiān zhì wǔ shí qiān zhǐ
而茶铺入米豆杂物揉和者募人告，一两赏三千，及一斤十千，至五十千止。
shāng gǔ fàn chá yīng wǎng fǔ jiè jí zài jīng shī xū lìng chǎn chá shān chǎng zhōu jūn gěi yǐn bìng fù jīng chǎng zhōng mài fàn zhě yī sī fàn là chá fǎ
商贾贩茶应往府界及在京师，须令产茶山场州军给引，并赴京场中卖，犯者依私贩腊茶法。
zhū lù mò chá rù fǔ jiè zhě fù yán wèi zhī jìn
诸路末茶入府界者，复严为之禁。
qì yuán fēng mò suì huò xi bù guò èr shí wàn shāng lǚ bìng yān
讫元丰末，岁获息不过二十万，商旅病焉。
yuán yòu chū kuān chá fǎ yì zhě yù ba shuǐ mó
元祐初，宽茶法，议者欲罢水磨。
hù bù shì láng li dìng yǐ shī suì kè chí bù kě fèi
户部侍郎李定以失岁课，持不可废；
shì yù shǐ liú zhì yòu sī jiàn sū zhé děng xiāng jì lùn zòu suì ba
侍御史刘挚、右司谏苏辙等相继论奏，遂罢。
shào shèng chū zhāng dūn děng yòng shì shǒu yì xiū fù shuǐ mó
绍圣初，章惇等用事，首议修复水磨。
nǎi zhào jí jīng suǒ dà yuán děng hé wèi zhī yǐ sūn jiǒng tí jǔ fù mìng jiān tí jǔ biàn hé dī àn
乃诏即京、索、大源等河为之，以孙迥提举，复命兼提举汴河堤岸。
sì nián chǎng guān qián jǐng féng huò xi shí liù wàn yú mín lǚ ān zhōng èr shí yī wàn yú mín yǐ chà yì shǎng
四年，场官钱景逢获息十六万余缗，吕安中二十一万余缗，以差议赏。
yuán fú yuán nián hù bù shàng fán huò sī mò chá bìng zá hé zhě jí fàn zhě wèi huò gū jià gěi shǎng bìng rú sī là chá huò fàn rén fǎ
元符元年，户部上凡获私末茶并杂和者，即犯者未获，估价给赏，并如私腊茶获犯人法。
zá hé chá yi qì zhě jīn tè gěi èr shí qián zhì shí mín zhǐ
杂和茶宜弃者，斤特给二十钱，至十缗止。
chū yuán fēng zhōng xiū zhì shuǐ mó zhǐ yú zài jīng jí kāi fēng fǔ jiè zhū xiàn wèi shǐ xíng yú wài lù
初，元丰中修置水磨，止于在京及开封府界诸县，未始行于外路。
jí shào shèng fù zhì qí hòu suì yú jīng xi zhèng huá yǐng chāng fǔ hé běi chán zhōu jiē xíng zhī yòu jiāng jí jì zhōu shān kǒu yíng zhì
及绍圣复置，其后遂于京西郑、滑、颍昌府，河北澶州皆行之，又将即济州山口营置。
chóng níng èr nián tí jǔ jīng chéng chá chǎng suǒ zòu shào shèng chū xīng fù shuǐ mó suì shōu èr shí liù wàn yú mín
崇宁二年，提举京城茶场所奏："绍圣初，兴复水磨，岁收二十六万余缗。
sì nián yú cháng gě děng chù jīng suǒ yì shuǐ hé zēng xiū mó èr bǎi liù shí yú suǒ zì fǔ jùn què fǎ ba suì shī qí lì qǐng fù jǔ xíng
四年，于长葛等处京、索、潩水河增修磨二百六十余所，自辅郡榷法罢，遂失其利，请复举行。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
xún zhào shāng fàn là chá rù jīng chéng zhě běn chǎng jǐn mǎi zhī qí fān yǐn chū wài zhě shōu duī duǒ qián
寻诏商贩腊茶入京城者，本场尽买之，其翻引出外者，收堆垛钱。
cái yuán fēng zhì gēng lì xīn é suì mǎi shān chǎng cǎo chá yǐ wǔ bǎi wàn jīn wèi lǜ
裁元丰制更立新额，岁买山场草茶以五百万斤为率。
kè chá zhì jīng zhě xǔ guān chǎng mǎi shí zhī sān jí suǒ jià gù gāo yàn yuán yǐn mǎi jià liàng zēng
客茶至京者，许官场买十之三，即索价故高，验元引买价量增。
sān nián zhào ba zhī
三年，诏罢之。
míng nián gǎi lìng mó hù chéng suì kè shì jiǔ hù nà qū qián fǎ
明年，改令磨户承岁课视酒户纳曲钱法。
wǔ nián fù ba mín hù mó chá guān yòng shuǐ mó réng yī yuán fēng fǎ yìng yuán chá shì bìng lì dōu tí jǔ biàn hé dī àn sī
五年，复罢民户磨茶，官用水磨仍依元丰法，应缘茶事并隶都提举汴河堤岸司。
dà guān yuán nián gǎi yǐ tí jǔ chá shì sī wèi míng xún mìng chá chǎng chá shì tōng wèi yī sī
大观元年，改以提举茶事司为名，寻命茶场、茶事通为一司。
sān nián fù bō lì jīng chéng suǒ yī yòng jiù fǎ
三年，复拨隶京城所，一用旧法。
zhèng hé yuán nián jīng chéng suǒ qǐng shāng lǚ fàn chá qǐ yǐn dìng rù jīng zhù mài zhě jí xǔ jiè jiāng rù biàn rú yuán fēng jiù zhì
政和元年，京城所请商旅贩茶起引定入京住卖者，即许借江入汴，如元丰旧制；
qí jiè jiāng rù biàn què zhǐ tā lù zhù mài zhě jìn yǐ qǐng yǐn zhě bìng lìng fù jīng
其借江入汴却指他路住卖者禁，已请引者并令赴京。
èr nián yǐ kè rù bù dēng shāng gǔ liú zhì zhào yǐ qí shì guī shàng shū shěng
二年，以课入不登，商贾留滞，诏以其事归尚书省。
yú shì shàng shū shěng yán shuǐ mó chá zì yuán fēng chuàng lì zhǐ xíng yú jìn jī zuó nǎi fēn pèi zhū lù yǐ gù zhì bì yù zhǐ xíng yú jīng chéng réng xíng tōng kè fàn yú lù shuǐ mó bìng ba
于是尚书省言："水磨茶自元丰创立，止行于近畿，昨乃分配诸路，以故至弊，欲止行于京城，仍行通客贩，余路水磨并罢。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
sì nián shōu xī sì bǎi wàn guàn yǒu jī bǐ jiù sān bèi suì chuàng yuè jìn
四年，收息四百万贯有奇，比旧三倍，遂创月进。
gāo zōng jiàn yán chū yú zhēn zhōu yìn chāo gěi mài dōng nán chá yán
高宗建炎初，于真州印钞，给卖东南茶盐。
dàng shì shí chá zhī chǎn yú dōng nán zhě zhè dōng xī jiāng dōng xi hú nán běi fú jiàn huái nán guǎng dōng xi lù shí zhōu liù shí yǒu liù xiàn èr bǎi sì shí yǒu èr
当是时，茶之产于东南者，浙东西、江东西、湖南北、福建、淮南、广东西，路十，州六十有六，县二百四十有二。
zhá chuān gù zhǔ shēng shí shàng zhě wèi zhī zǐ sǔn pí líng zhī yáng xiàn shào xīng zhī rì zhù wù yuán zhī xiè yuán lóng xīng zhī huáng lóng shuāng jǐng jiē jué pǐn yě
霅川顾渚生石上者谓之紫笋，毗陵之阳羡，绍兴之日铸，婺源之谢源，隆兴之黄龙、双井，皆绝品也。
jiàn yán sān nián zhì xíng zài dōu chá chǎng ba hé tóng chǎng shí yǒu bā wéi hóng jiāng xīng guó tán jiàn gè zhì chǎng yī jiān guān yī
建炎三年，置行在都茶场，罢合同场十有八，惟洪、江、兴国、潭、建各置场一，监官一。
ba shí chá xiǎo yǐn bǔ sī chá fǎ shì bǔ sī yán
罢食茶小引，捕私茶法视捕私盐。
èr shí yī nián qín guì děng shǐ jìn chá yán fǎ
二十一年，秦桧等始进《茶盐法》。
xiān shì chén liáo huò yīn shì jiàn míng cháo tíng yì yīn shí sǔn yì zhì shì shěn dìng chéng shū shàng zhī
先是，臣僚或因事建明，朝廷亦因时损益，至是审订成书，上之。
xiào zōng lóng xīng èr nián huái dōng xuān yù qián duān lǐ yán shāng fàn cháng yǐn chá shuǐ lù bù xǔ guò gāo yóu lù lù bù xǔ guò tiān zhǎng
孝宗隆兴二年，淮东宣谕钱端礼言："商贩长引茶，水路不许过高邮，陆路不许过天长。
rú yuàn wǎng chǔ zhōu jí xū yí jiè yǐn tiē shū fān yǐn qián shí guàn wǔ bǎi wén
如愿往楚州及盱眙界，引贴输翻引钱十贯五百文；
rú yòu guò huái běi tiē shū yì rú zhī
如又过淮北，贴输亦如之。
dàng shì shí shāng fàn zì què chǎng zhuǎn rù lǔ zhōng qí lì zhì bó jǐ jìn suī yán ér mín zhī fàn fǎ zhě zì ruò yě
"当是时，商贩自榷场转入虏中，其利至博，几禁虽严，而民之犯法者自若也。
qián dào èr nián hù bù yán shāng fàn zhì huái běi què chǎng shé bó chú shū fān yǐn qián gèng shū tōng huò kuài xī qián shí yī mín wǔ bǎi wén
乾道二年，户部言："商贩至淮北榷场折博，除输翻引钱，更输通货侩息钱十一缗五百文。
bā nián jiǎn shū fān yǐn qián zhǐ qī mín tōng huò kuài jiàn qián zhǐ bā mín
"八年，减输翻引钱止七缗，通货侩见钱止八缗。
chún xī èr nián yǐ cháng duǎn chá yǐn quán yǐ bàn yī yuán yǐn jīn zhòng qián shù fēn zuò sì mín xiǎo yǐn yìn gěi ér fān yǐn tiē shū qián suí xiǎo yǐn shū sòng
淳熙二年，以长短茶引权以半依原引斤重钱数，分作四缗小引印给，而翻引贴输钱随小引输送。
guāng zōng shào xī chū zhāng zhōu shǒu chén zhū xī zòu chú shǔ yì kē chá qī qiān yú mín
光宗绍熙初，漳州守臣朱熹奏除属邑科茶七千余缗。
chén liáo shēn míng cháng duǎn xiǎo yǐn xiāng jiān cóng rén zhī biàn
臣僚申明长短小引相兼，从人之便。
hù bù yán gěi mài xiǎo yǐn chú jīn yín huì zǐ fēn shù rù shū yú yuàn zhuān yǐ huì zǐ suàn qǐng zhě tīng
户部言给卖小引，除金银、会子分数入输，余愿专以会子算请者听。
níng zōng jiā tài sì nián zhī lóng xīng fǔ hán miǎo zòu qǐng lóng xīng fǔ wéi fēn níng xiàn chǎn chá tā xiàn wú chá ér háo mín wǔ duàn zhě nǎi qǐng yǐn qióng suǒ yī xiāng shǐ rèn chá zū fēi biàn
宁宗嘉泰四年，知隆兴府韩邈奏请："隆兴府惟分宁县产茶，他县无茶，而豪民武断者乃请引，穷索一乡，使认茶租，非便。
yú shì jìn fēi chǎn chá xiàn bù xǔ mín shàn rèn chá zū
"于是禁非产茶县不许民擅认茶租。
jiàn níng là chá běi yuàn wèi dì yī qí zuì jiā zhě yuē shè qián cì yuē huǒ qián yòu yuē yǔ qián suǒ yǐ gōng yù shí bèi cì yǔ
建宁腊茶，北苑为第一，其最佳者曰社前，次曰火前，又曰雨前，所以供玉食，备赐予。
tài píng xīng guó shǐ zhì dà guān yǐ hòu zhì yù jīng shù yù duō kuà shì lǚ biàn ér pǐn bù yī suì gòng piàn chá èr shí yī wàn liù qiān jīn
太平兴国始置，大观以后制愈精，数愈多，胯式屡变，而品不一，岁贡片茶二十一万六千斤。
jiàn yán yǐ lái yè nóng yáng qíng děng xiāng yīn wéi luàn yuán dīng wáng sàn suì ba zhī
建炎以来，叶浓、杨勍等相因为乱，园丁亡散，遂罢之。
shào xīng èr nián juān wèi qǐ dà lóng fèng chá yī qiān qī bǎi èr shí bā jīn
绍兴二年，蠲未起大龙凤茶一千七百二十八斤。
wǔ nián fù jiǎn dà lóng fèng jí jīng dìng zhī bàn
五年，复减大龙凤及京铤之半。
shí èr nián xìng què chǎng suì qǔ là chá wèi què chǎng běn fán kuà jié piàn dìng bù yǐ gāo xià duō shǎo guān jǐn què zhī shēn yán sī fàn rù hǎi zhī jìn
十二年，兴榷场，遂取腊茶为榷场本，凡胯、截、片、铤，不以高下多少，官尽榷之，申严私贩入海之禁。
yì zhě qǐng zhōu jiàn chá yú lín ān yí chá sī shì yú jiàn zhōu mǎi fā
议者请鬻建茶于临安，移茶司事于建州买发。
míng nián yǐ shī xiàn yǐn qián fù lìng tōng shāng
明年，以失陷引钱，复令通商。
zì shì shàng gòng lóng fèng jīng dìng chá liào fán zhì zuò zhī fèi fěi sì zhī shì lìng cáo sī zhuān zhī
自是上供龙凤、京铤茶料，凡制作之费、篚笥之式，令漕司专之。
shǔ chá zhī xì zhě qí pǐn shì nán fāng yǐ xià wéi guǎng hàn zhī zhào pō hé zhōu zhī shuǐ nán é méi zhī bái yá yǎ ān zhī méng dǐng tǔ rén yì zhēn zhī dàn suǒ chǎn shèn wēi fēi jiāng jiàn bǐ yě
蜀茶之细者，其品视南方已下，惟广汉之赵坡，合州之水南，峨眉之白牙，雅安之蒙顶，土人亦珍之，但所产甚微，非江、建比也。
jiù wú què jìn xī níng jiān shǐ zhì tí jǔ sī shōu suì kè sān shí wàn
旧无榷禁，熙宁间，始置提举司，收岁课三十万；
zhì yuán fēng zhōng lèi zēng zhì bǎi wàn
至元丰中，累增至百万。
jiàn yán yuán nián chéng dū zhuǎn yùn pàn guān zhào kāi yán què chá mǎi mǎ wǔ hài qǐng yòng jiā yòu gù shì jǐn ba què chá ér lìng cáo sī mǎi mǎ
建炎元年，成都转运判官赵开言榷茶、买马五害，请"用嘉祐故事尽罢榷茶，而令漕司买马。
huò wèi néng rán yì dāng jiǎn é yǐ sū yuán hù qīng jià yǐ huì háng shāng rú cǐ zé sī fàn shuāi ér dào zéi xi
或未能然，亦当减额以苏园户，轻价以惠行商，如此则私贩衰而盗贼息。
suì yǐ kāi tóng zhǔ guǎn chuān qín chá mǎ
"遂以开同主管川、秦茶马。
èr nián kāi zhì chéng dū dà gèng chá fǎ fǎng cài jīng dū chá chǎng fǎ yǐ yǐn gěi chá shāng jí yuán hù shì chá bǎi jīn wèi yī dà yǐn chú qí shí wù suàn
二年，开至成都，大更茶法，仿蔡京都茶场法，以引给茶商，即园户市茶，百斤为一大引，除其十勿算。
zhì hé tóng chǎng yǐ jī qí chū rù zhòng sī shāng zhī jìn wèi chá shì yǐ tōng jiāo yì
置合同场以讥其出入，重私商之禁，为茶市以通交易。
měi jīn yǐn qián chūn qī shí xià wǔ shí shì lì tóu zi qián bù yù yān
每斤引钱春七十、夏五十，市利头子钱不预焉。
suǒ guò zhēng yī qián suǒ zhǐ yī qián wǔ fēn
所过征一钱，所止一钱五分。
zì hòu yǐn xī qián zhì yī bǎi wǔ wàn mín
自后引息钱至一百五万缗。
zhì shí qī nián dōu dà chá mǎ hán qiú jǐn qǔ yuán hù jiā ráo zhī chá wèi é chá sī suì shōu èr bǎi wàn ér mǎi mǎ zhī shù bù jiā duō
至十七年，都大茶马韩球尽取园户加饶之茶为额，茶司岁收二百万，而买马之数不加多。
qián dào mò nián qīng qiāng zuò luàn chá sī zēng zhǎng xì mǎ míng sè děng qián suì sān shí wàn
乾道末年，青羌作乱，茶司增长细马名色等钱岁三十万。
chún xī liù nián yǐ hòu lèi jiǎn yuán hù zhòng é qián shí liù wàn yòu jiǎn yǐn xī qián shí liù wàn
淳熙六年以后，累减园户重额钱十六万，又减引息钱十六万。
zhì shào xī chū yáng fǔ wèi shǐ suì dìng wéi fǎ
至绍熙初，杨辅为使，遂定为法。
chéng dū fǔ lì zhōu lù èr shí sān chǎng suì chǎn chá èr qiān yī bǎi èr wàn jīn tōng bó mǎ wù bó suì shōu qián èr bǎi sì shí jiǔ wàn sān qiān yú mín
成都府、利州路二十三场，岁产茶二千一百二万斤，通博马物帛岁收钱二百四十九万三千余缗。
cháo tíng suì yǐ yī bǎi yī shí sān wàn mín lì zǒng lǐng suǒ shàn jūn rán chá mǎ sī lǜ duō nán zhī
朝廷岁以一百一十三万缗隶总领所赡军，然茶马司率多难之；
qián dào yǐ hòu suì bō zhǐ yī èr shí wàn mín zhì chún xī shí nián suì yǐ wǔ shí wàn mín wéi zhǔn
乾道以后，岁拨止一二十万缗，至淳熙十年，遂以五十万缗为准。
zì xī fēng yǐ lái chá sī guān quán chū zhū sī zhī shàng
自熙、丰以来，茶司官权出诸司之上。
chū yuán fēng kāi chuān qín chá chǎng yuán hù jì shū èr shuì yòu shū tǔ chǎn
初，元丰开川、秦茶场，园户既输二税，又输土产；
lóng ān xiàn yuán hù èr shuì tǔ chǎn jiān shū wài yòu cuī lǐ chá kè gū qián
隆安县园户二税、土产兼输外，又催理茶课估钱；
jiàn yán yuán nián lì wèi é zhì níng zōng qìng yuán chū shǐ chú zhī
建炎元年立为额，至宁宗庆元初，始除之。
liù nián zhào sì chuān chǎn chá chù suì shū jīng zǒng zhì tóu zi qián wǔ qiān sì shí yī dào yǒu jī yòu kē zū qián sān qiān yī bǎi sì shí dào yǒu jī
六年，诏四川产茶处岁输经总制头子钱五千四十一道有奇，又科租钱三千一百四十道有奇。
sòng chū jīng lǐ shǔ chá zhì hù shì yú yuán wèi dé shùn sān jùn yǐ shì fán yí zhī mǎ
宋初，经理蜀茶，置互市于原、渭、德顺三郡，以市蕃夷之马；
xī níng jiān yòu zhì chǎng wū hū hé
熙宁间，又置场于熙河。
nán dù yǐ lái wén lí zhēn xù nán píng cháng níng jiē hé fán bā chǎng qí jiān lú gān fán mǎ suì yī zhì yān táo zhōu fán mǎ huò yī yuè huò liǎng yuè yī zhì yān dié zhōu fán mǎ huò bàn nián huò sān yuè yī zhì yān jiē liáng mǎ yě
南渡以来，文、黎、珍、叙、南平、长宁、阶、和凡八场，其间卢甘蕃马岁一至焉，洮州蕃马或一月或两月一至焉，叠州蕃马或半年或三月一至焉，皆良马也。
qí tā zhū fān mǎ duō nú dà shuài jiē yǐ hù shì wèi lì sòng cháo qū shì huái yuǎn zhī ēn yì yǐ shì jī mí zhī
其他诸蕃马多驽，大率皆以互市为利，宋朝曲示怀远之恩，亦以是羁縻之。
shào xīng èr shí sì nián fù lí zhōu jí yā zhōu diāo mén líng xī zhài yì mǎ chǎng
绍兴二十四年，复黎州及雅州碉门灵犀砦易马场。
qián dào chū chuān qín bā chǎng mǎ é jiǔ qiān yú pǐ chún xī yǐ lái wèi é wàn èr qiān jiǔ bǎi jiǔ shí sì pǐ zì hòu suǒ shì wèi cháng jí yān
乾道初，川、秦八场马额九千余匹，淳熙以来，为额万二千九百九十四匹，自后所市未尝及焉。