bīng wǔ xiāng bīng èr
◎兵五（乡兵二）
hé běi hé dōng shǎn xī yì yǒng shǎn xī hù sāi chuān xiá tǔ dīng jīng hú yì jūn tǔ dīng nǔ shǒu kuí shī qián sī děng chù yì jūn tǔ dīng guǎng nán xi lù tǔ dīng guǎng nán dōng lù qiāng shǒu yōng qīn xī dòng zhuàng dīng fú jiàn lù qiāng zhàng shǒu jiāng nán xi lù qiāng zhàng shǒu fán bīng
○河北河东陕西义勇陕西护塞川峡土丁荆湖义军土丁弩手夔施黔思等处义军土丁广南西路土丁广南东路枪手邕钦溪洞壮丁福建路枪仗手江南西路枪仗手蕃兵
hé běi hé dōng shǎn xī yì yǒng qìng lì èr nián xuǎn hé běi hé dōng qiáng zhuàng bìng chāo mín dīng niè shǒu bèi wèi zhī
河北、河东、陕西义勇庆历二年，选河北、河东强壮并抄民丁涅手背为之。
hù sān děng yǐ shàng zhì nǔ yī dāng shuì qián èr qiān sān děng yǐ xià guān gěi
户三等以上置弩一，当税钱二千，三等以下官给。
gè yíng yú qí zhōu suì fēn liǎng fān xùn liàn shàng fān gěi fèng lǐn fàn zuì duàn bǐ xiāng jūn xià fān bǐ qiáng zhuàng
各营于其州，岁分两番训练，上番给奉廪，犯罪断比厢军，下番比强壮。
zhì píng yuán nián zhào shǎn xī chú shāng guó èr zhōu yú xī jí yì yǒng
治平元年，诏陕西除商、虢二州，余悉籍义勇。
fán zhǔ hù sān dīng xuǎn yī liù dīng xuǎn èr jiǔ dīng xuǎn sān nián èr shí zhì sān shí cái yǒng zhě chōng zhǐ niè shǒu bèi
凡主户三丁选一，六丁选二，九丁选三，年二十至三十材勇者充，止涅手背。
yǐ wǔ bǎi rén wéi zhǐ huī zhì zhǐ huī shǐ fù èr rén zhèng dū tóu sān rén shí jiāng yú hòu chéng jú yā guān gè wǔ rén suì yǐ shí yuè fān shàng yuè jiào yī yuè ér ba
以五百人为指挥，置指挥使、副二人，正都头三人，十将、虞候、承局、押官各五人，岁以十月番上，阅教一月而罢。
yòu zhào qín zhōu chéng jì děng liù xiàn yǒu shuì hù gōng jiàn shǒu zhài hù jí sì lù zhèng chōng bǎo yì zhě jiā liù dīng cì yī jiǔ dīng cì èr
又诏秦州成纪等六县，有税户弓箭手、砦户及四路正充保毅者，家六丁刺一，九丁刺二；
yǒu mǎi bǎo yì tián chéng míng é zhě sān dīng cì yī liù dīng cì èr jiǔ dīng cì sān xī yǐ wéi yì yǒng
有买保毅田承名额者，三丁刺一，六丁刺二，九丁刺三，悉以为义勇。
shì suì zhào qín lǒng yí wèi jīng yuán bīn níng huán qìng fū yán shí èr zhōu yì yǒng yù zhào jí fáng shǒu rì gěi mǐ èr shēng yuè gěi jiàng cài qián sān bǎi
是岁，诏秦、陇、仪、渭、泾、原、邠、宁、环、庆、鄜、延十二州义勇，遇召集防守，日给米二升，月给酱菜钱三百。
gài qìng lì chū hé běi lù zǒng shí bā wàn jiǔ qiān sān shí yī rén hé dōng lù zǒng qī wàn qī qiān qī shí jiǔ rén shǎn xī lù zhì píng chū zǒng shí wǔ wàn liù qiān bā bǎi qī shí sān rén
盖庆历初，河北路总十八万九千三十一人，河东路总七万七千七十九人，陕西路治平初总十五万六千八百七十三人。
xī níng chū shū mì shǐ lǚ gōng bì qǐng yǐ hé běi yì yǒng měi zhǐ huī jiǎn shào zhuàng yì jīng zhě bǎi rén wéi shàng děng shǒu bèi tiān cì shàng děng zì jīng bié jiào yuè jí shù wài yì yōu zhě yì jí zhī sì yǒu quē zé bǔ
熙宁初，枢密使吕公弼请以河北义勇每指挥拣少壮艺精者百人为上等，手背添刺"上等"字，旌别教阅，及数外艺优者亦籍之，俟有阙则补。
cóng zhī
从之。
shí èr yuè zhào hé běi yì yǒng xiàn yǐ suì yuè
十二月，诏河北义勇，县以岁阅；
dāng yuè yú zhōu zhě yi fēn fān suì yǐ yī fān
当阅于州者，宜分番，岁以一番；
zāi shāng dāng ba zhě tīng zhǐ
灾伤当罢者听旨。
qí yǐ zhǐ huī fēn fān zhě
其以指挥分番者，
dà míng fǔ wǔ shí sān wèi sì fān
大名府五十三为四番，
zhēn dìng yíng míng xíng cāng dìng jì ēn zhào shēn cí xiāng bó zì sān shí jiǔ yǐ jí shí èr bìng wèi sān fān
真定、瀛、洺、邢、沧、定、冀、恩、赵、深、磁、相、博自三十九以及十二并为三番，
dé qí chán dì bà bīn yǒng jìng yǒng níng huái wèi qián níng mò bǎo tōng lì zì shí yī yǐ jí sì bìng wèi èr fān
德、祁、澶、棣、霸、滨、永静、永宁、怀、卫、干宁、莫、保、通利自十一以及四并为二番。
jiǔ zhǐ huī yǐ shàng zhě zài fēn běn fān wèi sān jiào shǐ shí yuè zhǐ shí èr yuè
九指挥已上者再分本番为三，教始十月，止十二月。
liù zhǐ huī yǐ shàng zhě zài fēn běn fān wèi èr jiào shǐ shí yuè zhǐ shí yī yuè zhōng mǎn yī yuè bà qiǎn
六指挥已上者再分本番为二，教始十月，止十一月，终满一月罢遣。
dì cháng wèn chén shēng zhī yuē hóu shū xiàn yán yì yǒng shàng fān hé rú
帝尝问陈升之曰："侯叔献言义勇上番何如？
wáng ān shí yuē cǐ shì shì kě wèi dàn shǎo xū nián suì jiān yì zhī
"王安石曰："此事似可为，但少须年岁间议之。
shēng zhī yuē jīn mù bīng wèi yǐ qiě yǎng shàng fān yì yǒng zé diào dù yóu bù yì
"升之曰："今募兵未已，且养上番义勇，则调度尤不易。
ān shí yuē yán mù bīng zhī hài suī duō jí yòng zé huàn shǎo yǐ mín yǔ bīng wèi liǎng tú gù yě
"安石曰："言募兵之害虽多，及用则患少，以民与兵为两途故也。
shí èr yuè dì yán yì yǒng kě shǐ fēn wéi sì fān chū shù
"十二月，帝言："义勇可使分为四番出戍。
lǚ gōng bì yuē xū xiān shěng de mù bīng nǎi kě yì cǐ
"吕公弼曰："须先省得募兵，乃可议此。
ān shí yuē jì měi suì mù bīng sǐ wáng zhī shù nǎi yǐ yì yǒng bǔ zhī kě yě
"安石曰："计每岁募兵死亡之数，乃以义勇补之可也。
chén shēng zhī yù lìng yì yǒng yǐ jiàn shù jìn zhōu ān shí yuē bì xià ruò yù biàn shù bǎi nián mù bīng zhī bì zé yi guǒ duàn xiáng lì fǎ zhì
"陈升之欲令义勇以渐戍近州，安石曰："陛下若欲变数百年募兵之弊，则宜果断，详立法制。
bù rán wú bǔ yě
不然，无补也。
dì yǐ wéi rán yuē xū yù lì dìng tiáo fǎ bú yào xuān bù yǐ jiàn tuī xíng kě yě
"帝以为然，曰："须豫立定条法，不要宣布，以渐推行可也。
liǎng fǔ yì shàng fān huò yǐ wéi yī yuè huò yǐ wéi yī jì qiě lìng jìn shù wén yàn bó děng yòu yán nán shǐ yuǎn shù ān shí biàn zhī shén lì
"两府议上番，或以为一月，或以为一季，且令近戍，文彦博等又言难使远戍，安石辩之甚力。
shì yuè bīng bù shàng shǎn xī hé běi hé dōng yì yǒng shù shǎn xī lù èr shí liù jùn jiù jí shí wǔ wàn sān qiān sì bǎi yì yǐ huán qìng yán zhōu bǎo yì gōng jiàn shǒu sān qiān bā bǎi zǒng shí wǔ wàn liù qiān bā bǎi wèi zhǐ huī sān bǎi èr shí yī
是月，兵部上陕西、河北、河东义勇数：陕西路二十六郡旧籍十五万三千四百，益以环、庆、延州保毅、弓箭手三千八百，总十五万六千八百，为指挥三百二十一；
hé běi sān shí sān jùn jiù jí shí bā wàn jiǔ qiān èr bǎi jīn jí shí bā wàn liù qiān sì bǎi wèi zhǐ huī sì bǎi sān shí
河北三十三郡旧籍十八万九千二百，今籍十八万六千四百，为指挥四百三十；
ér hé dōng èr shí jùn zì qìng lì hòu zǒng qī wàn qī qiān wèi zhǐ huī yī bǎi wǔ shí jiǔ
而河东二十郡，自庆历后总七万七千，为指挥一百五十九。
fán sān lù yì yǒng zhī bīng zǒng sì shí èr wàn sān qiān wǔ bǎi rén
凡三路义勇之兵，总四十二万三千五百人。
sān nián qī yuè wáng ān shí jìn chéng cài tǐng qǐ yǐ yì yǒng wèi wǔ fān jiào yuè shì dì huàn mì yuàn bù kěn cuò zhì ān shí yuē bì xià chéng yù xíng zé shú néng yù
三年七月，王安石进呈蔡挺乞以义勇为五番教阅事，帝患密院不肯措置，安石曰："陛下诚欲行，则孰能御？
cǐ zài bì xià yě
此在陛下也。
jīng wèi yí yuán sì zhōu yì yǒng wàn wǔ qiān rén jiù zhǐ shù shǒu jīng lüè shǐ cài tǐng shǐ lìng yù shàng fān yī zhū jūn jié duì fēn lì zhū jiāng
"泾、渭、仪、原四州义勇万五千人，旧止戍守，经略使蔡挺始令遇上番依诸军结队，分隶诸将。
xuǎn yì jīng zhě qiān bǔ gěi guān mǎ yuè lǐn shí bó jiāo shǎng yǔ zhèng bīng tóng suì yǔ zhèng bīng xiāng cān zhàn shǒu
选艺精者迁补，给官马，月廪、时帛、郊赏与正兵同，遂与正兵相参战守。
shí tǔ bīng yǒu quē zhào mù sān qiān rén
时土兵有阙，召募三千人。
tǐng zòu yǐ yì yǒng diǎn cì lěi nián suī xùn yì yǐ shí ér wèi shī yú zhēng fáng yì kě yǐ àn fǔ bīng yí fǎ bǐ zhī fān shù yǐ bǔ tǔ bīng quē
挺奏以义勇点刺累年，虽训肄以时，而未施于征防，意可以案府兵遗法，俾之番戍，以补土兵阙。
zhào fù wèn yǐ cuò zhì yuǎn jìn fān zhī fǎ
诏复问以措置远近番之法。
tǐng jí tiáo shàng yǐ sì zhōu yì yǒng fēn wǔ fān fān sān qiān rén fáng qiū yǐ bā yuè shí wǔ rì shàng shí yuè ba
挺即条上，以四州义勇分五番，番三千人，防秋以八月十五日上，十月罢；
fáng chūn yǐ zhēng yuè shí wǔ rì shàng sān yuè ba zhōu ér fù shǐ
防春以正月十五日上，三月罢，周而复始。
zhào cóng zhī xíng zhī zhū lù
诏从之，行之诸路。
jiǔ yuè qín fèng jīng lüè ān fǔ sī yán bǎo yì rén shù bù céng jiǎn chōng yì yǒng ér qí zǐ sūn zhuǎn yì tián tǔ fēn yān xī xìng shǎo yǒu zhèng shēn
九月，秦凤经略安抚司言："保毅人数不曾拣充义勇，而其子孙转易田土，分烟析姓，少有正身。
qǐ lìng bǎo yì jūn yǐ yú dīng shù nèi jiǎn cì chōng yì yǒng zhě yǔ miǎn chéng rèn bǎo yì
乞令保毅军已于丁数内拣刺充义勇者，与免承认保毅。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
shí yuè hán jiàng qǐ chà zhù zuò zuǒ láng lǚ dà zhōng děng fù xuān fǔ sī yǐ bèi tí jǔ yì yǒng cóng zhī
十月，韩绛乞差著作佐郎吕大忠等赴宣抚司，以备提举义勇，从之。
shì yuè
是月，
hán jiàng yán jīn jiāng yì yǒng fēn wéi qī lù
韩绛言："今将义勇分为七路，
yán dān fang wèi yí lù
延、丹、坊为一路，
bīn níng huán qìng wèi yí lù
邠、宁、环、庆为一路，
jīng yuán yí wèi wèi yí lù
泾、原、仪、渭为一路，
qín lǒng wèi yí lù
秦、陇为一路，
shǎn jiě tóng hé zhōng fǔ wèi yí lù
陕、解、同、河中府为一路，
jiē chéng fèng zhōu fèng xiáng fǔ wèi yí lù
阶、成、凤州、凤翔府为一路，
qián yào huá yǒng xīng jūn wèi yí lù
干、耀、华、永兴军为一路。
zhú nián jiāng yī zhōu zhī shù fēn wéi sì fān yuán biān sì lù shí sì zhōu měi nián qiū dōng hé yòng yī fān tún shù
逐年将一州之数分为四番，缘边四路十四州，每年秋冬合用一番屯戍；
jìn lǐ sān lù shí èr zhōu jūn jí lìng yī cǐ lì dìng fān cì wèi de zhú nián chà fā yù běn chǔ quē shǎo zhèng bīng jí de gōu chōu huò nà wǎng cì biān shǒu shù
近里三路十二州军，即令依此立定番次，未得逐年差发，遇本处阙少正兵，即得勾抽或那往次边守戍。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
shí yī yuè pàn yán zhōu guō kuǐ yán shǎn xī qǐ fā yì yǒng fù yuán biān zhàn shǒu jīn hòu bìng lìng zì jī yī yuè qiǔ liáng shé běn hù shuì fù
十一月，判延州郭逵言："陕西起发义勇赴缘边战守，今后并令自赍一月糗粮，折本户税赋。
ruò bù néng zì bèi zé jiù suǒ fā zhōu jūn yù qǐng kǒu shí yī yuè
若不能自备，则就所发州军预请口食一月。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
shí èr yuè sī mǎ guāng shàng shū yuē
十二月，司马光上疏曰：
chén yǐ bù cái jiān lǐng cháng ān yí lù shí zhōu bīng mín dà bǐng
臣以不才，兼领长安一路十州兵民大柄。
dào guān yǐ lái
到官以来，
fú jiàn cháo tíng jí xuān fǔ děng sī zhǐ huī
伏见朝廷及宣抚等司指挥，
fēn yì yǒng zuò sì fān
分义勇作四番，
yù lìng yǐ cì yú yuán biān shù shǒu
欲令以次于缘边戍守，
xuǎn zhū jūn xiāo ruì jí mù lǘ lǐ è shào yǐ wéi qí bīng
选诸军骁锐及募闾里恶少以为奇兵，
zào gān liáng chǎo fàn bù náng lì chē yǐ bèi kuì yùn
造干粮、炒饭、布囊、力车以备馈运，
xī qǔ suì cì zhào bǐng cháng zhī wù sàn gěi yuán biān zhū lù
悉取岁赐赵秉常之物散给缘边诸路，
yòu jié nèi dì fǔ kù jiá bīng cái wù yǐ zhù zhī
又竭内地府库甲兵财物以助之。
qiě yǐ yǒng xīng yí lù yán zhī suǒ fā rén mǎ jiǎ bā qiān fù qián jiǔ wàn guàn yín èr wàn sān qiān liǎng yín wǎn liù qiān méi qí yú xì suǒ zhī wù bù kě shèng shǔ
且以永兴一路言之，所发人马，甲八千副，钱九万贯，银二万三千两，银碗六千枚，其余细琐之物，不可胜数。
dòng jiē pò yǐ jūn qī shàng xià xiāng qū jí yú xīng huǒ
动皆迫以军期，上下相驱，急于星火。
guān lì láng bèi xià mín jīng yí jiē yún guó jiā jiāng yǐ lái chūn dà jǔ liù shī cháng qū shēn rù yǐ tǎo bǐng cháng zhī zuì
官吏狼狈，下民惊疑，皆云国家将以来春大举六师，长驱深入，以讨秉常之罪。
chén yǐ shū jiàn bù dé yù wén miào táng zhī yì wèi zhī cí shì wéi xū wèi shí
臣以疏贱，不得预闻庙堂之议，未知兹事为虚为实。
zuó zhě qīn chéng dé yīn yǐ wéi fāng jīn biān jì wéi yi jǐn yán shǒu bèi
昨者亲承德音，以为方今边计，惟宜谨严守备。
qí rù kòu zé jiān bì qīng yě shǐ zhī lái wú suǒ de bīng pí shí jǐn kě yǐ zuò shōu qí bì
其入寇，则坚壁清野，使之来无所得，兵疲食尽，可以坐收其弊。
chén tuì ér sī niàn shèng móu gāo yuǎn shēn de wáng zhě huái róu yuǎn rén zhī dào shí tiān xià zhī fú
臣退而思念，圣谋高远，深得王者怀柔远人之道，实天下之福。
jí dào guān zhōng nǎi jiàn fán bǎi chǔ zhì jiē wèi chū zhēng diào dù
及到关中，乃见凡百处置，皆为出征调度。
chén bù zhī yǒu sī zài wài bù yù shèng yì yǐ zhì yǒu cǐ zhāng huáng jiāng bì xià mò yùn shén suàn bù lìng yú jiàn zhī chén de wén qí shí yě
臣不知有司在外，不谕圣意，以致有此张皇，将陛下默运神算不令愚贱之臣得闻其实也？
chén bù shèng huáng huò qiè wèi bì xià wēi zhī
臣不胜惶惑，窃为陛下危之。
kuàng guān zhōng jī jǐn shí shì jiǔ kōng wèi zéi dào zhě fēn fēn yǐ duō
况关中饥馑，十室九空，为贼盗者纷纷已多。
xiàn guān cāng kù zhī jī suǒ yú wú jǐ nǎi yù qīng dòng dà zhòng héng tiāo měng shòu cǐ chén zhī suǒ dà jù yě
县官仓库之积，所余无几，乃欲轻动大众，横挑猛兽，此臣之所大惧也。
fú wàng bì xià shēn jiàn ān wēi zhī jī xiāo zhī yú wèi méng dù zhī yú wèi xíng
伏望陛下深鉴安危之机，消之于未萌，杜之于未形。
sù xià míng zhào fǔ yù guān zhōng zhī mín yǐ cháo tíng bù wéi chū zhēng zhī jì qí yì yǒng gèng bù fēn fān yú yuán biān shù shǒu yì bù xuǎn mù qí bīng
速下明诏抚谕关中之民以朝廷不为出征之计，其义勇更不分番于缘边戍守，亦不选募奇兵。
fán zhū diào fā wèi kuì yùn zhī jù zhě xī lìng tíng bà ài xī nèi dì cāng kù zhī chǔ yǐ bèi chūn shēn zhōu jiù jī qióng zhī rén
凡诸调发为馈运之具者悉令停罢，爱惜内地仓库之储，以备春深赒救饥穷之人。
rú cǐ qǐ wéi shēng mín zhī xìng yì shè jì zhī fú yě
如此，岂惟生民之幸，亦社稷之福也。
wéi bì xià cái chá
惟陛下裁察。
zài yán zhī shén lì yú shì yǒng xīng yí lù dú de miǎn
再言之甚力，于是永兴一路独得免。
sì nián zhào ba shǎn xī lù yì yǒng chāi yì
四年，诏罢陕西路义勇差役。
yòu zhào ba shǎn xī zhū lù tí jǔ yì yǒng guān wěi běn shǔ zhōu xiàn yī jiù fēn fān jiào yuè
又诏罢陕西诸路提举义勇官，委本属州县依旧分番教阅。
wǔ nián qī yuè mìng chóng wén yuàn jiào shū wáng ān lǐ zhuān yī biān xiū sān lù yì yǒng tiáo guàn
五年七月，命崇文院校书王安礼专一编修三路义勇条贯。
shì yuè dì wèn wáng ān shí yì yǒng shì rú hé ān shí yuē yi xiān le hé dōng yí lù
是月，帝问王安石义勇事如何，安石曰："宜先了河东一路。
hé dōng jiù zhì měi nián jiào yī yuè jīn lìng shàng fān xún jiǎn xià bàn yuè huò shí rì rén qíng wú bù yuè
河东旧制，每年教一月，今令上番巡检下半月或十日，人情无不悦。
yòu yǐ dōng bīng wàn rén suǒ fèi qián liáng qiě qǔ yī bàn huò sān fēn zhī èr yī bǎo jiá yǎng xù qí rén jí rén qíng wú bù xīn yuàn zhě
又以东兵万人所费钱粮，且取一半或三分之二，依保甲养恤其人，即人情无不忻愿者。
rùn qī yuè zhí zhèng tóng jìn chéng hé dōng bǎo jiá shì shū mì yuàn dàn yù wèi yì yǒng qiáng zhuàng bù bié míng bǎo jiá
"闰七月，执政同进呈河东保甲事，枢密院但欲为义勇、强壮，不别名保甲。
wáng ān shí yuē cǐ fēi wáng ān lǐ chū yì yě
王安石曰："此非王安礼初议也。
dì yuē jīn yǐ sān dīng wèi yì yǒng liǎng dīng wèi qiáng zhuàng sān dīng yuǎn shù liǎng dīng běn zhōu xiàn xún jiǎn shàng fān cǐ jí wáng ān lǐ suǒ zòu dàn yì bǎo dīng wèi qiáng zhuàng
"帝曰："今以三丁为义勇，两丁为强壮，三丁远戍，两丁本州县巡检上番，此即王安礼所奏，但易保丁为强壮。
rén xí qiáng zhuàng jiǔ kǒng bié míng huò zhì bù ān yě
人习强壮久，恐别名或致不安也。
ān shí yuē yì yǒng fēi dān dīng bù tì qiáng zhuàng zé jiē dì wǔ děng hù wèi zhī
"安石曰："义勇非单丁不替，强壮则皆第五等户为之。
yòu zì zhì gōng nǔ jí jiàn jì guān kù xū shàng jiào nǎi gěi
又自置弓弩及箭寄官库，须上教乃给。
jīn yǐ fǔ jiè bǎo jiá fǎ tuī zhī hé dōng gài kuān lì zhī fēi kǔ zhī yě
今以府界保甲法推之河东，盖宽利之，非苦之也。
dì yuē hé dōng yì yǒng qiáng zhuàng yǐ chéng cì dì
"帝曰："河东义勇、强壮，已成次第。
jīn yù qiǎn guān xiū yì yǒng qiáng zhuàng fǎ yòu bié lìng rén tuán jí bǎo jiá rú hé
今欲遣官修义勇强壮法，又别令人团集保甲如何？
ān shí yuē yì yǒng yào jiàn dīng shù jí xū yǐn kuò yīn tuán jí bǎo jiá jí yī dòng ér liǎng yè jiù
"安石曰："义勇要见丁数，即须隐括，因团集保甲，即一动而两业就。
jīn jì chà guān yǐn kuò yì yǒng yòu bié chà guān tuán jí bǎo jiá jí yī shì fēn wéi liǎng shì kǒng mín bù néng wú rǎo
今既差官隐括义勇，又别差官团集保甲，即一事分为两事，恐民不能无扰。
dì zú cóng ān shí yì
"帝卒从安石议。
yàn bó qǐng lìng ān shí jiù zhōng shū yī miàn shī xíng cǐ shì
彦博请令安石就中书一面施行此事。
ān shí yuē běn wèi bǎo jiá gù zhōng shū yù yì
安石曰："本为保甲，故中书预议。
ruò zhǐ yù zuò yì yǒng qiáng zhuàng jí hé lìng shū mì yuàn qǔ zhǐ shī xíng
若止欲作义勇、强壮，即合令枢密院取旨施行。
dì yuē cǐ dà shì xū gòng yì nǎi kě
"帝曰："此大事，须共议乃可。
shì yuè qín fèng lù jīng lüè lǚ gōng bì qǐ cóng běn sī xuǎn chà guān zì shí yuè chū zé zhū zhōu shàng fān yì yǒng cái wǔ zhě yǐ wéi shàng yì yǒng miǎn jī sòng chú liáng zhī yì
"是月，秦凤路经略吕公弼乞从本司选差官，自十月初，择诸州上番义勇材武者以为"上义勇"，免赍送刍粮之役。
mù yǎng mǎ zhě wèi yǒu mǎ shàng yì yǒng bìng miǎn qí běn hù zhī yí
募养马者为"有马上义勇"，并免其本户支移。
cóng zhī
从之。
liù nián jiǔ yuè zhào yì yǒng rén yuán jié jí míng quē xū yīn jiào yuè pái lián qiān bǔ
六年九月，诏义勇人员、节级名阙，须因教阅排连迁补。
shí yuè xī hé lù jīng lüè sī yán qǐ xǔ rén tóu huàn yì yǒng yǐ de gěi zhī qǐ lì shuì é
十月，熙河路经略司言：乞许人投换义勇，以地给之，起立税额。
zhào yǐ guān dì zhāo gōng jiàn shǒu réng xǔ jìn lǐ bǎi xìng zhuàng yǒng zhě zhàn shè yī nèi dì qǐ shuì pái bǎo jiá
诏以官地招弓箭手，仍许近里百姓壮勇者占射，依内地起税，排保甲；
jí yì yǒng yuàn tóu chōng jí mín hù yuàn shòu fán bù de zhě tīng zhī
即义勇愿投充及民户愿受蕃部地者听之。
qí qǐng mǔ lìng jīng lüè sī yǐ féi jí dìng shù
其顷亩令经略司以肥瘠定数。
shí yī yuè zhào yǒng xīng jūn hé zhōng fǔ shǎn jiě tóng huá fū yán dān fang bīn níng huán qìng yào shí wǔ zhōu jūn gè yī yuán cì yì yǒng wài shāng guó zhōu bǎo ān jūn bìng zhǐ tuán chéng bǎo jiá
十一月，诏永兴军、河中府、陕、解、同、华、鄜、延、丹、坊、邠、宁、环、庆、耀十五州军各依元刺义勇外，商、虢州、保安军并止团成保甲。
qī nián zhào yì yǒng zhèng shēn bù xǔ yìng mù chōng cì yǐ yìng mù zhě zhào rén duì tì
七年，诏义勇正身不许应募充刺，已应募者召人对替。
bā nián sì yuè zhào hán qí děng yuē hé shuò yì yǒng mín bīng zhì zhī suì jiǔ ěr mù yǐ shú jiàng xiào shén zhěng jiào xí yì liáng
八年四月，诏韩琦等，曰："河朔义勇民兵，置之岁久，耳目已熟，将校甚整，教习亦良。
rán tuán jié bǎo jiá yī dào fēn rán
然团结保甲，一道纷然。
yì yǒng jiù rén shí qù qí qī huò bō rù bǎo jiǎ huò fàng ér guī nóng de zēng shù zhī xū míng pò kě yòng zhī chéng fǎ cǐ yòu tú qǐ qì dān zhī yí yě
义勇旧人十去其七，或拨入保甲，或放而归农，得增数之虚名，破可用之成法，此又徒起契丹之疑也。
qī yuè zhào yīng yì yǒng jiā rén tóu jūn hòu běn hù yú dīng shù shǎo hé miǎn yì yǒng bìng xǔ tóu jūn
"七月，诏应义勇家人投军后，本户余丁数少，合免义勇，并许投军。
shí yuè zhào wǔ lù yì yǒng měi nián fù zhōu jiào bǎo jiá fù xiàn jiào bìng zì shí yuè zhì cì nián zhēng yuè zhōng
十月，诏："五路义勇每年赴州教，保甲赴县教，并自十月至次年正月终。
yì yǒng bù jí shí zhǐ huī bǎo jiá bù jí shí dōu zhě zì shí èr yuè qǐ jiào gè jù rén shù fēn dìng fān cì jiào yuè yī yuè bù xǔ chāi pò zhǐ huī dōu bǎo
义勇不及十指挥、保甲不及十都者，自十二月起教，各据人数分定番次，教阅一月，不许拆破指挥、都保。
qí rén shù shǎo chù zhǐ zuò yī fān liǎng fān bù xū mǎn suǒ jiào yuè fēn
其人数少处，只作一番、两番，不须满所教月分。
qí nián yǐ shàng fān zhě zhǐ jiào bàn yuè
其年已上番者，止教半月。
shí èr yuè zhào wǔ lù yì yǒng bìng yǔ bǎo dīng lún chōng jí jiǎn chá dào zéi yǒu wéi fàn yī bǎo dīng fǎ
"十二月，诏五路义勇并与保丁轮充及检察盗贼，有违犯，依保丁法。
jiǔ nián zhēng yuè zhào yì yǒng bǎo jiá zhú nián yù yuè rì bǐ shì suǒ xí wǔ yì wǔ lù měi zhōu yǐ èr shí fēn wéi lǜ qǔ yī fēn wéi wǔ děng dì yī děng jiě fā
九年正月，诏义勇、保甲逐年遇阅日比试所习武艺，五路每州以二十分为率取一，分为五等，第一等解发。
sì yuè zhào hé běi xi lù yì yǒng bǎo jiá fēn sān shí liù fān suí biàn jìn cūn fēn yú xún jiǎn xiàn wèi xià shàng fān bàn yuè yī tì
四月，诏："河北西路义勇、保甲分三十六番，随便近村分，于巡检、县尉下上番，半月一替。
suì yú nóng xián yuè bìng xià fān rén bìng lìng suǒ xiá xún jiǎn xiàn wèi zé kuān guǎng chù jù jiào wǔ rì
岁于农闲月，并下番人并令所辖巡检、县尉择宽广处聚教五日。
shì yuè bīng bù yán jiù tiáo yì yǒng bǎo jiá suǒ xí shì yì yǐ shí fēn wèi lǜ gōng bù dé guò èr fēn qiāng dāo gòng bù dé guò èr fēn yú bìng xí gōng nǔ
"是月，兵部言："旧条，义勇、保甲所习事艺以十分为率，弓不得过二分，枪刀共不得过二分，余并习弓弩。
zhào qiāng shǒu yī jiù zhuān xí wài dāo pái shǒu lìng jiān xí gōng nǔ réng bān yàng xià wǔ lù shī xíng
"诏枪手依旧专习外，刀牌手令兼习弓弩，仍颁样下五路施行。
jiǔ yuè zhào yǒng xīng qín fèng děng lù yì yǒng yǐ zhǔ hù sān dīng yǐ shàng chōng bù jū hù děng
九月，诏永兴、秦凤等路义勇，以主户三丁以上充，不拘户等。
shì nián
是年，
zhū lù suǒ guǎn yì yǒng hé běi dōng lù sān wàn liù qiān èr bǎi yī shí bā rén
诸路所管义勇：河北东路三万六千二百一十八人，
hé běi xi lù sì wàn wǔ qiān qī bǎi liù shí liù rén
河北西路四万五千七百六十六人，
yǒng xīng jūn lù bā wàn qī qiān jiǔ bǎi qī shí bā rén
永兴军路八万七千九百七十八人，
qín fèng lù sān wàn jiǔ qiān jiǔ bǎi bā shí rén
秦凤路三万九千九百八十人，
hé dōng lù sān qiān wǔ bǎi jiǔ shí wǔ rén
河东路三千五百九十五人，
zǒng èr shí sì wàn qī qiān wǔ bǎi sān shí qī rén
总二十四万七千五百三十七人。
yuán fēng èr nián zhōng shū shū mì yuàn qǐng hé běi shǎn xī yì yǒng bǎo jiá jiē rú zhū jūn sòng jiào yuè fǎ
元丰二年，中书、枢密院请河北陕西义勇、保甲皆如诸军诵教阅法。
cóng zhī
从之。
sān nián zhào wǔ lù zhuǎn yùn tí jǔ guān xún lì suǒ zhì àn yuè jiàn jiào yì yǒng bǎo jiá bù rú fǎ zhě dié tí diǎn xíng yù sī shī xíng
三年，诏五路转运、提举官巡历所至，按阅见教义勇、保甲，不如法者，牒提点刑狱司施行。
sì nián pú zōng mèng yán qǐ kāi fēng fǔ wǔ lù yì yǒng bìng gǎi wéi bǎo jiá
四年，蒲宗孟言，乞开封府、五路义勇并改为保甲。
zì cǐ yǐ cì xíng yú zhū lù yǐ
自此以次行于诸路矣。
cǐ hòu yì yǒng gǎi wéi yì yǒng bǎo jiá zài bǎo jiá piān
（此后义勇改为义勇保甲，载《保甲篇》。
shǎn xī hù sāi qìng lì yuán nián mù tǔ rén shú shān chuān dào lù fán qíng shàn qí shè zhě niè bì chōng
陕西护塞庆历元年，募土人熟山川道路蕃情、善骑射者涅臂充。
èr bǎi rén wèi zhǐ huī zì bèi róng xiè jiù xiāng lǘ xí wǔ jì jì yī jí zhōu yuè jiào
二百人为指挥，自备戎械，就乡闾习武技，季一集州阅教。
wú shì fàng yíng nóng yuè gěi yán míng
无事放营农，月给盐茗。
yǒu jǐng zhào jí fáng shǒu jí lǐn gěi zhī wú chū běn lù
有警召集防守，即廪给之，无出本路。
chuān xiá tǔ dīng xī níng qī nián jīng zhì lú zhōu yí shì xióng běn mù tǔ dīng wǔ qiān rén rù yí jiè bǔ lù shuǐ lù dà xiǎo sì shí liù cūn dàng píng qí de èr bǎi sì shí lǐ mù mín kěn gēng lián qí yí shǔ yǐ wéi bǎo jiá
川峡土丁熙宁七年，经制泸州夷事熊本募土丁五千人，入夷界捕戮水路大小四十六村，荡平其地二百四十里，募民垦耕，联其夷属以为保甲。
yuán yòu èr nián lú nán yán biān ān fǔ shǐ sī yán qǐng yīng lú rén yīn biān shì bǔ shòu bān háng zì bèi tǔ dīng zǐ dì zài běn jiā dì fēn fáng tuò zhī rén gèng wú lǐn gěi chóu shǎng
元祐二年，泸南沿边安抚使司言："请应泸人因边事补授班行，自备土丁子弟在本家地分防拓之人，更无廪给酬赏。
ruò yù zéi lín shí qǔ zhǐ
若遇贼，临时取旨。
qí gǎn yāo gōng shēng shì chóng zhì yú fǎ
其敢邀功生事，重置于法。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
zhèng hé liù nián lú nán ān fǔ shǐ sūn xī sōu zòu biān mín mào fǎ mǎi yí rén tián yī fǎ jǐn jū rù guān zhāo zhì tǔ dīng zǐ dì
政和六年，泸南安抚使孙羲叟奏："边民冒法买夷人田，依法尽拘入官，招置土丁子弟。
jiàn zhāo dào èr qiān sì bǎi yú rén yù lìng fān shàng
见招到二千四百余人，欲令番上。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
xuān hé sì nián zhào mào zhōu shí quán jūn jiù guǎn tǔ dīng zǐ dì fān shàng shǒu bǎ bù ān shè yì
宣和四年，诏："茂州、石泉军旧管土丁子弟，番上守把，不谙射艺。
qí xuǎn shī qián bīng shàn shè zhě gè wǔ shí rén fēn rèn jiào xí hou jīng shú rì qiǎn huí
其选施、黔兵善射者各五十人，分任教习，候精熟日遣回。
jīng hú lù yì jūn tǔ dīng nǔ shǒu bú jiàn chuàng zhì zhī shǐ běi lù chén lǐ èr zhōu nán lù quán shào dào yǒng sì zhōu jiē zhì
荆湖路义军土丁、弩手不见创置之始，北路辰、澧二州，南路全、邵、道、永四州皆置。
gài xī dòng zhū mán bǎo jù yán xiǎn pàn fú bù cháng qí kòng zhì xū tǔ rén gù zhì shì jūn
盖溪洞诸蛮，保据岩险，叛服不常，其控制须土人，故置是军。
jiē xuǎn zì hù jí juān miǎn yáo fù fān shù zhài shān
皆选自户籍，蠲免徭赋，番戍砦栅。
dà shuài ān qí fēng tǔ zé hǎn yīng zhàng dú
大率安其风土，则罕婴瘴毒。
zhī qí qū luò zé kě zhì jiǎo kuài
知其区落，则可制狡狯。
qí xiào zhǎng zé yǒu dōu zhǐ huī shǐ fù dōu zhǐ huī shǐ zhǐ huī shǐ fù zhǐ huī shǐ dū tóu fù dū tóu jūn tóu tóu shǒu cǎi zhuó zhāo ān tóu shǒu shí jiāng jié jí jiē xù gōng qiān bǔ shǐ xiāng zōng lǐng
其校长则有都指挥使、副都指挥使、指挥使、副指挥使、都头、副都头、军头、头首、采斫招安头首、十将、节级，皆叙功迁补，使相综领。
shī zhī xī nán shí dài wáng shī yǒu yù wǔ zhī bèi ér wú kuì xiǎng zhī láo
施之西南，实代王师，有御侮之备，而无馈饷之劳。
qí hòu jīng nán guī shǎn dǐng chēn héng guì yáng yì zhì
其后，荆南、归、陕、鼎、郴、衡、桂阳亦置。
qìng lì èr nián běi lù zǒng yī wàn jiǔ qiān sì bǎi rén nán lù zǒng wǔ qiān yī bǎi wǔ shí rén
庆历二年，北路总一万九千四百人，南路总五千一百五十人。
fān shù zhū zhài huò yǐ suì huò yǐ jì huò yǐ yuè
番戍诸砦，或以岁，或以季，或以月。
shàng fān rén gěi kǒu liáng yǒu gōng qiān bǔ
上番人给口粮，有功迁补。
zì dōu fù zhǐ huī shǐ suì gěi mián páo yuè gěi shí qián zhǐ huī shǐ gěi shí qián fù zhǐ huī shǐ gěi zǐ dà líng mián páo dū tóu yǐ shàng lǜ yǒu lǐn gěi
自都副指挥使岁给绵袍、月给食钱，指挥使给食钱，副指挥使给紫大绫绵袍，都头已上率有廪给。
xī níng yuán nián jí jīng hú nán běi lù yì jūn fán yī wàn wǔ qiān rén jūn zhèng rú jiù zhì
熙宁元年，籍荆湖南、北路义军凡一万五千人，军政如旧制。
liù nián
六年，
zhū lù xíng bǎo jiá
诸路行保甲，
sī nóng sì qǐng lìng quán shào èr zhōu tǔ dīng nǔ shǒu nǔ tuán yǔ běn cūn tǔ rén gòng wèi bǎo jiá
司农寺请令全、邵二州土丁、弩手、弩团与本村土人共为保甲，
yǐ zhèng fù zhǐ huī shǐ jiān chōng dōu fù bǎo zhèng
以正、副指挥使兼充都副保正，
yǐ dū tóu jiāng yú hòu tóu shǒu dōu jiǎ tóu jiān chōng bǎo cháng
以都头、将虞候、头首、都甲头兼充保长，
yǐ zuǒ yòu jié jí jiǎ tóu jiān chōng xiǎo bǎo cháng
以左右节级、甲头兼充小保长。
fān shàng zé běn pù tǔ dīng nǔ shǒu nǔ tuán děng tóng wèi yī bǎo qí gé shān lǐng bù jí wǔ dà bǎo zhě yì gè zhì dōu bǎo zhèng yī rén
番上则本铺土丁、弩手、弩团等同为一保，其隔山岭不及五大保者亦各置都保正一人。
yuán yòu qī nián xuǎn chà shào zhōu shào yáng wǔ gǎng xīn huà děng xiàn zhōng děng yǐ xià hù chōng tǔ dīng nǔ shǒu yǔ miǎn kē yì qī nián yī tì
元祐七年，选差邵州邵阳、武岗、新化等县中等以下户充土丁、弩手，与免科役，七年一替。
pái bǔ jiāng jí bù jū tì fàng nián fēn zuò liǎng fān biān zhài fáng tuò bù dé mù rén
排补将级，不拘替放年，分作两番边砦防拓，不得募人。
fán shàng fān yī jìn jūn lì jiào yuè wǔ yì jí zhuān xí mù nǔ
凡上番，依禁军例教阅武艺及专习木弩。
rú yǒu sī yì bìng lùn rú sī yì jìn jūn chì
如有私役，并论如《私役禁军敕》。
shào shèng èr nián shū mì yuàn yán jīng hú nán lù ān fǔ zhuǎn yùn tí xíng cháng píng sī zòu qǐng shào zhōu guǎn xià yuán biān pù zhài zhì nǔ shǒu yī qiān sì bǎi rén qǐ yī yuán fēng liù nián zhào yú wǔ děng hù lún chà bìng bàn nián yī tì
绍圣二年，枢密院言："荆湖南路安抚、转运、提刑、常平司奏请，邵州管下缘边堡砦置弩手一千四百人，乞依元丰六年诏，于五等户轮差，并半年一替。
qí shàng fān rén rú yǒu gù xǔ jiā rén shào zhuàng yǒu wǔ yì zhě dài chōng
其上番人如有故，许家人少壮有武艺者代充。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
chóng níng èr nián jīng hú nán lù ān fǔ qián xiá li hóng yán shōu fù suí níng xiàn shàng bǎo lǐ lín kǒu zhài hé yòng fáng tuò nǔ shǒu qiān rén qǐ yú shào zhōu shào yáng wǔ gāng liǎng xiàn zhōng děng yǐ xià hù xuǎn chà bàn nián yī tì
崇宁二年，荆湖南路安抚、钤辖李闳言："收复绥宁县上堡里、临口砦，合用防拓弩手千人，乞于邵州邵阳、武冈两县中等以下户选差，半年一替；
yù shàng fān yuè zhī qián mǐ
遇上番，月支钱米；
pái bǔ jiē jí zì zhèng fù shǐ ér xià zhì zuǒ yòu jiǎ tóu yī jiù wèi qī jiē
排补阶级，自正副使而下至左右甲头，依旧为七阶；
fēn liǎng fān bù xiá lìng shào zhōu gěi tiè
分两番部辖，令邵州给帖。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
zhèng hé qī nián yǐ chén yuán lǐ děng zhōu gēng shù tǔ dīng yǔ yíng tián tǔ dīng míng chēng zhòng lěi jiàng bīng mǎ dōu qián xiá sī zhāo tián tǔ dīng gǎi wéi dǐng lǐ lù yíng tián dāo nǔ shǒu
政和七年，以辰、沅、澧等州更戍土丁与营田土丁名称重垒，将兵马都钤辖司招填土丁改为鼎、澧路营田刀弩手。
zhòng hé yuán nián chén zhōu zhāo dào dāo nǔ shǒu èr qiān yī bǎi rén qí guān lì gè zhuǎn guān jiǎn mó kān nián yǒu chà
重和元年，辰州招到刀弩手二千一百人，其官吏各转官，减磨勘年有差。
xuān hé sì nián jìng zhōu tōng dào xiàn yǒu biān jǐng zhào tiān zhì dāo nǔ shǒu èr qiān rén
宣和四年，靖州通道县有边警，诏添置刀弩手二千人。
kuí zhōu lù yì jūn tǔ dīng zhuàng dīng zhōu xiàn jí shuì hù chōng huò zì xī dòng guī tóu
夔州路义军土丁、壮丁州县籍税户充，或自溪洞归投。
fēn lì biān zhài xí shān chuān dào lù yù mán rù kòu qiǎn shǐ xí tǎo guān jūn dàn jù xiǎn cè yìng zhī
分隶边砦，习山川道路，遇蛮入寇，遣使袭讨，官军但据险策应之。
qí xiào zhǎng zhī míng suí zhōu xiàn bǔ zhì suǒ zài bù yī
其校长之名，随州县补置，所在不一。
zhí jí yǐ shàng dōng cì mián páo yuè gěi shí yán mǐ mài tiě qián
职级已上，冬赐绵袍，月给食盐、米麦、铁钱；
qí cì zǐ líng mián páo yuè gěi yán mǐ
其次紫绫绵袍，月给盐米；
qí cì yuè gěi mǐ yán ér yǐ yǒu gōng zhě yǐ cì qiān
其次月给米盐而已，有功者以次迁。
shī qián sī sān zhōu yì jūn tǔ dīng zǒng lì dōu xún jiǎn sī
施、黔、思三州义军土丁，总隶都巡检司。
shī zhōu zhū zhài yǒu yì jūn zhǐ huī shǐ bǎ jié jiāng zhài jiāng bìng tǔ dīng zǒng yī qiān èr bǎi bā shí yī rén zhuàng dīng liù bǎi liù shí jiǔ rén
施州诸砦有义军指挥使、把截将、砦将，并土丁总一千二百八十一人，壮丁六百六十九人。
yòu yǒu xi lù xún fáng diàn shì jiān yì jūn dōu zhǐ huī shǐ zhǐ huī shǐ dū tóu shí jiāng yā fān zhài jiāng
又有西路巡防殿侍兼义军都指挥使、指挥使、都头、十将、押番、砦将。
qián zhōu zhū zhài yǒu yì jūn zhèng fù zhǐ huī shǐ bīng mǎ shǐ dū tóu zhài jiāng bǎ jié jiāng bìng zhuàng dīng zǒng qiān liù bǎi èr shí wǔ rén
黔州诸砦有义军正副指挥使、兵马使、都头、砦将、把截将，并壮丁总千六百二十五人。
sī zhōu hóng dù péng shuǐ xiàn yǒu yì jūn zhǐ huī shǐ xún jiǎn jiāng zhài jiāng kē lǐ páng tóu bǎ jié bù xiá jiāng bìng zhuàng dīng zǒng qiān sì bǎi èr shí èr rén
思州、洪杜、彭水县有义军指挥使、巡检将、砦将、科理、旁头、把截、部辖将，并壮丁总千四百二十二人。
yū zhōu huái huà jūn
渝州怀化军。
zhēn zhōu jiāng jīn bā xiàn xún è jiāng jiē zhōu xiàn diào bǔ
溱州江津巴县巡遏将，皆州县调补。
qí hù xià lǜ yǒu zǐ dì kè dīng yù yǒu kòu jǐng yī qiè zé bàn zhǔ hù
其户下率有子弟、客丁，遇有寇警，一切责办主户。
xún è bǎ jié jiāng suì zhī liào yán ǎo zi xū sān nián qí de nèi wú kòu jǐng nǎi gěi yǒu láo zhě zēng zhī
巡遏、把截将岁支料盐，袄子须三年其地内无寇警乃给，有劳者增之。
zhōu xiàn jí tǔ dīng zǐ dì bìng qì xiè zhī shù shǐ fēn dì shù shǒu
州县籍土丁子弟并器械之数，使分地戍守。
jiā yòu zhōng bǔ fú zhōu bīn huà xiàn yí rén wèi yì jūn zhèng dū tóu fù dū tóu bǎ jié jiāng shí jiāng xiǎo jié jí yuè gěi yán yǒu gōng yǐ cì qiān jí sān nián wú yí zéi jǐng rǎo jí gěi zhèng fù dū tóu zǐ xiǎo líng mián xuán lán yī
嘉祐中，补涪州宾化县夷人为义军正都头、副都头、把截将、十将、小节级，月给盐，有功以次迁，及三年无夷贼警扰，即给正副都头紫小绫绵旋襕一。
fú líng wǔ lóng èr xiàn xún è jiāng zhài yī rén yǐ wù lì hù chōng miǎn qí yì
涪陵、武龙二县巡遏将，砦一人，以物力户充，免其役。
qí yì jūn tǔ dīng suì yǐ jí shàng shū mì yuàn
其义军土丁，岁以籍上枢密院。
guǎng nán xi lù tǔ dīng jiā yòu qī nián jí shuì hù yīng cháng yì wài wǔ dīng diǎn yī wèi zhī
广南西路土丁嘉祐七年，籍税户应常役外五丁点一为之。
fán de sān wàn jiǔ qiān bā bǎi rén
凡得三万九千八百人。
fēn duì wu háng zhèn xí qiāng biāo pái dōng chū jí zhōu àn yuè
分队伍行阵，习枪、镖排，冬初集州按阅。
hòu dì suì zhōu xiàn dié jiào chá shì bīng xiè
后递岁州县迭教，察视兵械。
yǐ fáng shōu yì gǎi yòng shí yī yuè jiào yī yuè ba
以防收刈，改用十一月教，一月罢。
xī níng qī nián zhī guì zhōu liú yí yán jiù zhì yi róng guì yōng qīn wǔ jùn tǔ dīng chéng dīng yǐ shàng zhě jiē jí zhī
熙宁七年，知桂州刘彝言："旧制，宜、融、桂、邕、钦五郡土丁，成丁已上者皆籍之。
jì jiē mán jiǎo zì jù kòu lüě shǒu yù yìng yuán bù dài qū cè
既接蛮徼，自惧寇掠，守御应援，不待驱策。
ér jìn zhì zhǔ hù zì dì sì děng yǐ shàng sān qǔ yī yǐ wéi tǔ dīng
而近制主户自第四等以上，三取一以为土丁。
ér páng sāi duō fēi sì děng yǐ shàng ruò sān dīng jí yī zé jiǎn jiù dīng shí zhī qī
而旁塞多非四等以上，若三丁籍一，则减旧丁十之七。
yú sān fēn yǐ wéi bǎo dīng bǎo dīng duō chù nèi dì yòu sì qí yì xí wǔ shì zé dāng juān tǔ dīng zhī jí
余三分以为保丁，保丁多处内地，又俟其益习武事，则当蠲土丁之籍。
kǒng biān bèi yǒu quē qǐng rú jiù zhì biàn
恐边备有阙，请如旧制便。
zòu kě
"奏可。
yuán fēng liù nián guǎng xī jīng lüè shǐ xióng běn yán yí zhōu tǔ dīng qī qiān yú rén huǎn jí kě yòng
元丰六年，广西经略使熊本言："宜州土丁七千余人，缓急可用。
yù lìng suǒ shǔ biān pái fēn zuò dōu fēn chú fáng dào wài yuán biān yǒu jǐng tīng huì hé yǎn bǔ
欲令所属编排，分作都分，除防盗外，缘边有警，听会合掩捕。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
yuán fú èr nián guǎng xī chá fǎng sī yán guì yi róng děng yòng tǔ dīng yuán biān fáng tuò chà jí dān dīng qǐ chà liǎng dīng yǐ shàng zhī jiā
元符二年，广西察访司言："桂、宜、融等用土丁缘边防拓，差及单丁，乞差两丁以上之家。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
guǎng nán dōng lù qiāng shǒu jiā yòu liù nián guǎng huì méi cháo xún wǔ zhōu yǐ hù jí zhì sān děng yǐ shàng miǎn shēn yì sì děng yǐ xià miǎn hù yì suì yǐ shí yuè yī rì jí xiàn yuè jiào
广南东路枪手嘉祐六年，广、惠、梅、潮、循五州以户籍置，三等已上免身役，四等以下免户役，岁以十月一日集县阅教。
zhì píng yuán nián zhào suǒ zài qiǎn guān àn yuè yī yuè ba yǒu quē jí zhāo bǔ bù zú xuǎn běn xiāng yǒu wǔ jì zhě chōng
治平元年，诏所在遣官按阅，一月罢，有阙即招补，不足，选本乡有武技者充。
xī níng yuán nián zhào guǎng zhōu qiāng shǒu shí zhī sān jiào gōng nǔ shǒu
熙宁元年，诏广州枪手十之三教弓弩手。
shì suì huì liù jùn qiāng shǒu wèi zhǐ huī sì shí yī zǒng yī wàn sì qiān qī bǎi yǒu jī
是岁，会六郡枪手，为指挥四十一，总一万四千七百有奇。
sān nián zhī guǎng zhōu wáng jìng yán dōng lù qiāng shǒu zì zhì hé chū lì wèi tǔ dīng zhī é nóng xì yì yè yī yuè nǎi gǔ zhě yù bīng yú nóng zhī cè yě
三年，知广州王靖言："东路枪手，自至和初立为土丁之额，农隙肄业一月，乃古者寓兵于农之策也。
rán xùn liàn quàn jiǎng zhī zhì wèi bèi qǐng bǐ sān lù yì yǒng jūn zhèng jiào fǎ tiáo shàng yuē shù
然训练劝奖之制未备，请比三路义勇军政教法条上约束。
sì nián zhī fēng zhōu shān zhōng lì qǐng yǐ běn lù wèi zhì qiāng shǒu zhōu xiàn rú guǎng huì děng wǔ jùn lì zhì
"四年，知封州邓中立请以本路未置枪手州县，如广、惠等五郡例置。
zòu kě
皇帝批准了奏请。
liù nián guǎng dōng zhù bó yáng cóng xiān yán běn lù qiāng shǒu wàn sì qiān jīn wèi bǎo jiá liǎng dīng qǔ yī de dīng èr shí wǔ wàn sān dīng qǔ yī de dīng shí sān wàn
六年，广东驻泊杨从先言："本路枪手万四千，今为保甲，两丁取一，得丁二十五万，三丁取一，得丁十三万。
yǐ shǎo jì zhī yóu shí bèi yú qiāng shǒu
以少计之，犹十倍于枪手。
yuàn wěi lù fēn dōu jiān èr yuán fēn tí jǔ jiào yuè
愿委路分都监二员，分提举教阅。
zhào sī nóng sì dìng fǎ yǐ wén
"诏司农寺定法以闻。
qí hòu hù sì děng yǐ shàng yǒu sān dīng zhě yǐ yī wèi zhī měi bǎi rén wèi yī dōu wǔ dōu wèi yī zhǐ huī
其后，户四等以上，有三丁者以一为之，每百人为一都，五都为一指挥。
zì shí yī yuè zhì èr yuè yuè lún yī fān yuè xí fán sān rì yī shì zé qí jì yōu zhě xiān qiǎn zhī
自十一月至二月，月轮一番阅习，凡三日一试，择其技优者先遣之。
qī nián zhào guǎng nán dōng xī lù jiù qiāng shǒu tǔ dīng hù yī hé běi shǎn xī yì yǒng fǎ sān dīng xuǎn yī yú zhōu wú qiāng shǒu tǔ dīng zhě wù zhì
七年，诏广南东西路旧枪手、土丁户依河北、陕西义勇法，三丁选一，余州无枪手、土丁者勿置。
jiǔ nián bīng bù yán guǎng huì xún cháo nán ēn wǔ jùn qiāng shǒu qǐng jí zhǔ hù dì sì děng yǐ shàng zhuàng dīng wú guò jiù é yī wàn sì qiān yú yǐ wéi bǎo jiá
九年，兵部言："广、惠、循、潮、南恩五郡枪手，请籍主户第四等以上壮丁，毋过旧额一万四千，余以为保甲。
zòu kě
"奏可。
yuán fēng èr nián zhào guǎng huì cháo fēng kāng duān nán ēn qī zhōu jiē bìng biān wài jiē mán jiǎo yi yī xi lù bǎo jiá jiào xí wǔ yì
元丰二年，诏：广、惠、潮、封、康、端、南恩七州皆并边，外接蛮徼，宜依西路保甲教习武艺。
shí yòu zhào qián zhōu qiāng zhàng shǒu yǐ qiān wǔ bǎi fǔ zhōu jiàn chāng jūn xiāng dīng guān jūn qiāng zhàng shǒu gè yǐ qiān qī bǎi wèi é
时又诏虔州枪仗手以千五百，抚州、建昌军乡丁、关军、枪仗手各以千七百为额。
jiān sī yǐ nóng xì àn yuè wǔ yì rú guǎng dōng zhì
监司以农隙按阅武艺，如广东制。
yōng qīn xī dòng zhuàng dīng zhì píng èr nián guǎng nán xi lù ān fǔ sī jí zuǒ yòu liǎng jiāng sì shí wǔ xī dòng zhī zhōu dòng jiāng gè zhàn lín dié wèi jiù yìng réng jí zhuàng dīng bǔ xiào zhǎng gěi yǐ qí hào
邕、钦溪洞壮丁治平二年，广南西路安抚司集左、右两江四十五溪洞知州、洞将，各占邻迭为救应，仍籍壮丁，补校长，给以旗号。
tóng yǐ sān shí rén wéi yī jiǎ zhì jié jí wǔ jiǎ zhì dōu tóu shí jiǎ zhì zhǐ huī shǐ wǔ shí jiǎ zhì dōu zhǐ huī shǐ zǒng sì wàn sì qiān wǔ bǎi rén yǐ wéi dìng é
峒以三十人为一甲，置节级，五甲置都头，十甲置指挥使，五十甲置都指挥使，总四万四千五百人，以为定额。
gè zhì róng xiè yù yǒu kòu jǐng zhào jí zhī èr nián yī yuè chá shì róng xiè
各置戎械，遇有寇警召集之，二年一阅，察视戎械。
yǒu lǎo bìng bìng wù gù míng quē xuǎn shào zhuàng zhě tián sān suì yī shàng
有老病并物故名阙，选少壮者填，三岁一上。
xī níng zhōng wáng ān shí yán mù bīng wèi kě quán ba mín bīng zé kě jiàn fù zhì yú èr guǎng yóu bù kě huǎn
熙宁中，王安石言："募兵未可全罢，民兵则可渐复，至于二广，尤不可缓。
jīn zhōng guó mù jìn jūn wǎng shù nán fāng duō sǐ hài yú rén zhèng
今中国募禁军往戍南方多死，害于仁政。
bì xià chéng yí jūn zhí suǒ de guān shí èr sān gǔ wǔ bǎi xìng háo jié shǐ qū wèi bīng zé shì shén yì chéng
陛下诚移军职所得官十二三，鼓舞百姓豪杰，使趋为兵，则事甚易成。
yú shì sū jiān qǐng xùn liàn èr guǎng dòng dīng
"于是，苏缄请训练二广洞丁。
jiù zhì yī suì jiào liǎng yuè
旧制，一岁教两月。
ān shí yuē xùn liàn zhī fǎ dāng shí wǔ qí rén bá qí cái wǔ zhī shì yǐ wéi shén bǎi zhī zhǎng
安石曰："训练之法，当什伍其人，拔其材武之士以为什百之长。
zì shǒu lǐng yǐ xià gè yǐ lù lì quàn jiǎng shǐ zì qín yú yuè xí jí shì yì kě chéng bù fèn kě lì huǎn jí kě yòng
自首领以下，各以禄利劝奖，使自勤于阅习，即事艺可成，部分可立，缓急可用。
liù nián guǎng nán xi lù jīng lüè chén qǐ yán yōng zhōu wǔ shí yī jùn dòng dīng fán sì wàn wǔ qiān èr bǎi
"六年，广南西路经略沈起言："邕州五十一郡峒丁，凡四万五千二百。
qǐng xíng bǎo jiá gěi róng xiè jiào zhèn duì
请行保甲，给戎械，教阵队。
yì chū zhòng zhě yī fǔ jiè tuī ēn bǔ shòu
艺出众者，依府界推恩补授。
zòu kě
"奏可。
jiǔ nián zhào xiè zhēng jiāo zhǐ rù cí dì yù yǐ yòng dòng dīng zhī fǎ dāng xiān yòu yǐ shí lì rán hòu kě yǐ shǐ rén
九年，赵禼征交阯，入辞，帝谕以"用峒丁之法，当先诱以实利，然后可以使人。
gān yán xū cí qǐ néng zé qí xiào mìng
甘言虚辞，岂能责其效命？
bǐ fū yán jí jiào fán bīng lài qīng yǒu yǐ zhì zhī shǐ qīng zuì kě jué zhòng zuì kě zhū
比鄜延集教蕃兵，赖卿有以制之，使轻罪可决，重罪可诛。
wéi xī xià zé qí huò yuǎn wéi shuài chén zé qí huò sù hé yú bīng fǎ wèi wǒ bù wèi dí zhī yì gù néng zé qí xiào mìng
违西夏则其祸远，违帅臣则其祸速，合于兵法'畏我不畏敌'之义，故能责其效命。
wáng shī zhī nán qīng yi xuǎn mù jìn bīng shù qiān zé xiāo jiāng lǐng zhī yǐ xié zhū tóng yù yǐ dà bīng jiāng zhì cóng wǒ zhě yǒu shǎng qí bù cóng zhě àn zú zhū zhī
王师之南，卿宜选募劲兵数千，择枭将领之，以胁诸峒，谕以大兵将至，从我者有赏，其不从者按族诛之。
bīng wēi jì zhèn xiān xié yòu jiāng yòu jiāng jì fù fù xié zuǒ jiāng liǎng jiāng fù zé zhū mán wú bù fù zhě
兵威既振，先胁右江，右江既附，复胁左江，两江附则诸蛮无不附者。
rán hòu yǐ gōng jiāo rén liú jì cháo xué shén fēi nàn yě
然后以攻交人刘纪巢穴，甚非难也。
guō kuǐ xìng lìn sè qīng yi yù yǐ cháo tíng bīng fèi wú suǒ xī kuǐ fù shì yá àn bù tōng xià qíng jiàng zuǒ mò gǎn yán zhě qīng zhì bǐ yǐ zhèn yǔ zhào zhī
郭逵性吝啬，卿宜谕以朝廷兵费无所惜，逵复事崖岸，不通下情，将佐莫敢言者，卿至彼，以朕语诏之。
shí nián shū mì yuàn qǐng yōng qīn dòng dīng wěi jīng lüè sī tí jǔ tóng xún jiǎn zǒng lì xùn liàn zhī shì yī wěi fēn jiē
十年，枢密院请："邕、钦峒丁委经略司提举，同巡检总莅训练之事，一委分接。
suì zhōng shàng yì yōu zhě yǔ qí qiú shǒu dì shòu shǎng
岁终上艺优者，与其酋首第受赏。
wǔ rén wéi bǎo wǔ bǎo wèi duì
五人为保，五保为队。
dì wèi sān děng jūn gōng wǔ yì chū zhòng wéi shàng juān qí yáo yì
第为三等：军功武艺出众为上，蠲其徭役；
rén cái jiǎo jié wèi zhōng juān qí kē pèi
人材矫捷为中，蠲其科配；
yú wéi xià
余为下。
biān dào fā zé qiú zhǎng xiāng bào lǜ zú zhòng yǐ hàn kòu
边盗发则酋长相报，率族众以捍寇。
shí èr yuè zhào yōng qīn dīng zhuàng zì bèi róng xiè pín zhě jiǎ yǐ guān qián jīn gǔ qí zhì guān gěi jiān suì dà yuè bì zé liǎn cáng zhī
"十二月，诏邕、钦丁壮自备戎械，贫者假以官钱，金鼓旗帜官给，间岁大阅，毕则敛藏之。
yuán fēng yuán nián jīng lüè sī qǐng jí liǎng jiāng dòng dīng wèi zhǐ huī quán bǔ jiàng xiào
元丰元年，经略司请集两江峒丁为指挥，权补将校。
zòu kě
皇帝批准了奏请。
èr nián guǎng xī jīng lüè sī yán tuán jié yōng qīn dòng dīng wèi zhǐ huī yī bǎi qī shí wǔ jí wǔ yì shàng děng yī wàn sān qiān liù bǎi qī rén
二年，广西经略司言："团结邕、钦峒丁为指挥一百七十五，籍武艺上等一万三千六百七人。
zhào xià zhū chén xiàn yì cuò zhì dòng dīng shì fù céng bù cān zhuó sǔn yì chuàng wèi guī huà wu lìng xiáng jìn biàn yú shī xíng
"诏下诸臣献议措置峒丁事，付曾布参酌损益，创为规画，务令详尽，便于施行。
bù nǎi qǐng lìng zhèn zhài jiān yā zhài zhǔ tóng guǎn xiá bīng jiǎ shǐ chén yǔ xún jiǎn děng fēn dìng zhōu tóng zǒng zhì lì shǎng fá chéng quàn
布乃请令镇砦监押、砦主同管辖兵甲使臣与巡检等，分定州峒总制，立赏罚惩劝。
zēng zhì dōu xún jiǎn shǐ liǎng yuán fēn tí jǔ
增置都巡检使两员，分提举。
jí zēng shǒu lǐng dīng zhuàng suì yuè zhī yǐ wǔ yì jué lún zhě wén liàng cái bǔ shòu
及增首领丁壮，岁阅之，以武艺绝伦者闻，量材补授。
zhào zēng dōu xún jiǎn shǐ èr yuán yú xià xióng běn zé qí kě zhě shī xíng zhī
诏增都巡检使二员，余下熊本择其可者施行之。
wǔ nián zhào guǎng nán bǎo jiá rú róng lú gù shì zì zhì guǒ tóu wú rèn qiāng zhú biāo pái mù gōng dāo hāo shǐ děng xí wǔ jì yù bǔ dào zé guān gěi qì xiè
五年，诏："广南保甲如戎、泸故事，自置裹头无刃枪、竹标排、木弓刀、蒿矢等习武技，遇捕盗则官给器械。
liù nián zhào shū mì chéng zhǐ sī jiǎng yì guǎng xī dòng dīng rú kāi fēng fǔ jiè bǎo jiá jí jiào tuán jiào fǎ
六年，诏枢密承旨司讲议广西峒丁如开封府界保甲集教、团教法。
shì nián tí diǎn guǎng xī lù xíng yù péng cì yún yán yōng kǔ zhàng lì qǐng liàng liú bīng gēng shù yú yòng dòng dīng yǐ jì yuè fān shàng gěi jìn jūn qián liáng
是年，提点广西路刑狱彭次云言："邕苦瘴疠，请量留兵更戍，余用峒丁，以季月番上，给禁军钱粮。
zhào xǔ yàn xiān dù zhī yàn xiān děng yán ruò jǐn yǐ dài zhèng bīng kǒng fáng nóng
"诏许彦先度之，彦先等言："若尽以代正兵，恐妨农。
qǐng jì shù bīng sān zhī yī dài yǐ dòng dīng jì lún èr qiān fù yōng zhōu yì xí wǔ shì
请计戍兵三之一代以峒丁，季轮二千赴邕州肄习武事。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
dà guān èr nián zhào xī níng tuán jí zuǒ yòu jiāng dòng dīng shí yú wàn zhòng zì guǎng yǐ xī lài yǐ fáng shǒu
大观二年，诏："熙宁团集左、右江峒丁十余万众，自广以西赖以防守。
jīn yòu èr shí wàn zhòng lái guī
今又二十万众来归。
yǐ lìng zhāng zhuāng yī zuǒ yòu jiāng lì xiāng dù wén zòu
已令张庄依左、右江例相度闻奏。
shàng lǜ yǒu sī bù zhī xiān wù cuò zhì miè liè jīn tiáo huà xíng xià qí suǒ xiū fǎ rù xī hé lán huáng qín fèng lù chì zūn xíng zhī
尚虑有司不知先务，措置灭裂，今条画行下其所修法，入熙河兰湟、秦凤路敕遵行之。
fú jiàn lù qiāng zhàng shǒu yuán fēng yuán nián zhuǎn yùn shǐ jiǎn zhōu fǔ yán liáo ēn wèi dào yǐ qiāng zhàng shǒu bǔ shā nǎi yǒu mào qiāng zhàng shǒu zhī míng chéng zéi shì jīng rǎo cūn luò huàn yǒu shén yú liáo ēn zhě
福建路枪仗手元丰元年，转运使蹇周辅言："廖恩为盗，以枪仗手捕杀，乃有冒枪仗手之名，乘贼势惊扰村落，患有甚于廖恩者。
zhào fàn zhě tè jiā cì pèi
"诏犯者特加刺配。
zhōu fǔ qǐng é dìng qiāng zhàng shǒu rén shù suì jí yuè zhī
周辅请额定枪仗手人数，岁集阅之。
xià qí zhāng bīng bù
下其章兵部。
bīng bù qǐng yī bǎo jiá fǎ biān pái ba jiù fǎ yǐ lì tí xíng sī
兵部请依保甲法编排，罢旧法，以隶提刑司。
jū xiāng jìn zhě wǔ rén wéi xiǎo bǎo bǎo yǒu zhǎng wǔ xiǎo bǎo wèi yī dà bǎo cháng shí dà bǎo wèi yī dōu fù bǎo zhèng
居相近者五人为小保，保有长，五小保为一大保长，十大保为一都、副保正。
jù jiào yuè bǔ dào zéi shí zhí děng lìng bān yān
具教阅、捕盗贼、食直等令颁焉。
zǒng yī wàn èr bǎi rén yǒu jī yǐ suì zhī nóng xì bù shǐ zhě fēn yuè yī gōng shǒu fǎ shǎng zhī
总一万二百人有奇，以岁之农隙，部使者分阅，依弓手法赏之。
èr nián lì fǎ tīng zì zhì bīng xiè jì yú guān yù bǔ dào nǎi gěi shù wài zhì zhě cóng sī yǒu fǎ
二年，立法，听自置兵械寄于官，遇捕盗乃给，数外置者从私有法。
yuán yòu yuán nián yù shǐ shàng guān jūn yán fú jiàn lù wǎng nián yīn kòu dào zhào mù qiāng shǒu duō zhì shù bǎi rén shǎo bù xià yī èr bǎi rén
元祐元年，御史上官均言："福建路往年因寇盗召募枪手，多至数百人，少不下一二百人。
měi suì jiān sī qīn zhì àn shì kào shǎng bǐ zhì yuè shì qí lǎo ruò bù xián wǔ jì zhě shí qī bā
每岁监司亲至按试犒赏，比至阅视，其老弱不闲武技者十七八。
jiān sī suǒ zhì duō xiān qī hū jí
监司所至，多先期呼集。
jì zhì wǎng wǎng dài míng chōng shù mào shòu zhī shǎng tú yǒu hū jí zhī láo ér wú xiào shì zhī shí
既至，往往代名充数，冒受支赏，徒有呼集之劳，而无校试之实。
yù qǐ chóng xíng kǎo hé bù bì chōng mǎn jiù shù shù jī de shí
欲乞重行考核，不必充满旧数，庶几得实。
jìng kāng yuán nián chén liáo yán tiān xià bù bīng zhī jīng wú rú fú jiàn lù qiāng zhàng shǒu chū rù qīng jié yù de qí shù yī kě dāng shí
靖康元年，臣僚言："天下步兵之精，无如福建路枪仗手，出入轻捷，驭得其术，一可当十。
qǐ xuǎn guān qián qù zhào mù
乞选官前去召募。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
jiāng nán xi lù qiāng zhàng shǒu xī níng qī nián zhào jí qián tīng zhāng sān zhōu xiāng dīng qiāng shǒu děng yǐ zhì zhì dào zéi sī yán sān zhōu rǎng jiè lǐng wài mín xǐ fàn yán qiě wèi dào fēi tǔ rén bù néng zhì gù yě
江南西路枪仗手熙宁七年，诏籍虔、汀、漳三州乡丁、枪手等，以制置盗贼司言三州壤界岭外，民喜贩盐且为盗，非土人不能制故也。
yuán fēng èr nián zhào qián zhōu qiāng zhàng shǒu qiān wǔ bǎi sān shí liù rén fǔ zhōu jiàn chāng jūn xiāng dīng guān jūn qiāng zhàng shǒu gè qiān qī bǎi qī shí bā rén wéi dìng é
元丰二年，诏虔州枪仗手千五百三十六人，抚州、建昌军乡丁、关军、枪仗手各千七百七十八人为定额。
měi suì nóng xì lún jiān sī tí jǔ sī guān àn yuè wǔ yì yǐ bèi jiān dào
每岁农隙，轮监司、提举司官案阅武艺，以备奸盗。
cóng qián jiāng xī zhuǎn yùn fù shǐ jiǎng zhī qí qǐng yě
从前江西转运副使蒋之奇请也。
xuān hé sān nián bīng bù yán jìn yīn jiāng xī cáo chén wèi běn lù qiāng zhàng shǒu yuán fēng qī nián yǐ bā qiān sān shí wǔ rén wéi é zhì yuán yòu zhōng jiǎn ba qī qiān yī bǎi sì shí èr rén yuán fú jiān suī cháng zēng lì rén shù bǐ zhī yuán é yóu jiǎn qí qī
宣和三年，兵部言："近因江西漕臣谓本路枪仗手，元丰七年以八千三十五人为额，至元祐中减罢七千一百四十二人，元符间虽尝增立人数，比之元额犹减其七。
qǐ zhào zhū lù jiān sī shuài chén bìng zūn xī níng jiù zhì bǔ zú yuán é
乞诏诸路监司、帅臣并遵熙宁旧制补足元额。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
fán bīng zhě jù jí sāi xià nèi shǔ zhū bù luò tuán jié yǐ wéi fān lí zhī bīng yě
蕃兵者，具籍塞下内属诸部落，团结以为藩篱之兵也。
xī běi biān qiāng róng zhǒng luò bù xiāng tǒng yī bǎo sāi zhě wèi zhī shú hù yú wèi zhī shēng hù
西北边羌戎，种落不相统一，保塞者谓之熟户，余谓之生户。
shǎn xī zé qín fèng jīng yuán huán qìng fū yán hé dōng zé shí xí lín fǔ
陕西则秦凤、泾原、环庆、鄜延，河东则石、隰、麟、府。
qí dà shǒu lǐng wèi dōu jūn zhǔ bǎi zhàng yǐ shàng wèi jūn zhǔ qí cì wèi fù jūn zhǔ dōu yú hòu zhǐ huī shǐ fù bīng mǎ shǐ yǐ gōng cì bǔ zhě wèi cì shǐ zhū wèi jiāng jūn zhū sī shǐ fù shǐ chéng zhì chóng bān gòng fèng guān zhì diàn shì
其大首领为都军主，百帐以上为军主，其次为副军主、都虞候、指挥使、副兵马使，以功次补者为刺史、诸卫将军、诸司使、副使、承制、崇班供奉官至殿侍。
qí chōng běn zú xún jiǎn zhě fèng tóng zhèng yuán yuè tiān zhī qián shí wǔ qiān mǐ miàn qiàn mǎ yǒu chà
其充本族巡检者，奉同正员，月添支钱十五千，米面傔马有差。
cì shǐ zhū wèi jiāng jūn qǐng gěi tóng fán guān lì
刺史、诸卫将军请给，同蕃官例。
shǒu lǐng bǔ jūn zhí zhě yuè fèng qián zì sān qiān zhì sān bǎi yòu suì gěi dōng fú mián páo fán qī zhǒng zǐ líng sān zhǒng
首领补军职者，月奉钱自三千至三百，又岁给冬服绵袍凡七种，紫绫三种。
shí jiāng ér xià jiē gěi tián tǔ
十将而下皆给田土。
kāng dìng chū zhào yuán hào fǎn xiān pò jīn míng zhài shā li shì bīn fù zǐ
康定初，赵元昊反，先破金明砦，杀李士彬父子。
fán bù jì kuì nǎi pò sài mén ān yuǎn zhài wéi yán zhōu
蕃部既溃，乃破塞门、安远砦，围延州。
èr nián shǎn xī tǐ liàng ān fǔ shǐ wáng yáo chén yán jīng yuán lù shú hù wàn sì bǎi qī shí yú zhàng zhī shǒu lǐng gè yǒu zhí míng
二年，陕西体量安抚使王尧臣言："泾原路熟户万四百七十余帐之首领，各有职名。
cáo wěi shuài běn lù wēi lìng míng zhe cháng yòng zhī yǐ píng xī qiāng
曹玮帅本路，威令明著，尝用之以平西羌。
qí hòu shǒu jiāng shī yú fǔ yù jìn chéng jiāo xiá
其后，守将失于抚驭，浸成骄黠。
zì yuán hào fǎn zhèn róng jūn jí wèi zhōu shān wài jiē bèi qīn rǎo jìn jiè shú hù yì zāo shā lüě
自元昊反，镇戎军及渭州山外皆被侵扰，近界熟户亦遭杀掠。
fán zú zhī qíng zuì zhòng chóu sài yīn qí xìn xì ér jī nù zhī kě fù de qí yòng
蕃族之情，最重酬赛，因其衅隙而激怒之，可复得其用。
qǐng qiǎn rén mù shǒu lǐng yuàn xiào yòng zhě jí xìng míng jí shì mǎ zhī shù
请遣人募首领愿效用者，籍姓名及士马之数。
shù jí qiān rén tīng zì tuī yǒu móu yǒng zhě shòu bān háng jí xún jiǎn zhí míng shǐ jiàng lǐng chū jìng
数及千人，听自推有谋勇者授班行及巡检职名，使将领出境。
pò dàng shēng hù suǒ huò cái chù guān wù jiǎn hé
破荡生户所获财畜，官勿检核。
de shǒu jí jí shāng zhě gěi shǎng réng yī běn zú zhí míng qiān bǔ zēng fèng
得首级及伤者给赏，仍依本族职名迁补增奉。
zhào rú suǒ qǐng
"诏如所请。
qìng lì èr nián zhī qīng jiàn chéng zhǒng shì héng zòu mù fán bīng wǔ qiān niè yòu shǒu hǔ kǒu wèi zhōng yǒng zì lì zhé mǎ shān zú
庆历二年，知青涧城种世衡奏：募蕃兵五千，涅右手虎口为"忠勇"字，隶折马山族。
yán zhě yīn qǐng mù shú hù gěi yǐ jìn jūn lǐn cì shǐ shù biān
言者因请募熟户，给以禁军廪赐使戍边。
xī ba zhèng bīng
悉罢正兵。
xià sì lù ān fǔ shǐ yí huán qìng lù fàn zhòng yān yán shú hù liàn tǔ tián hù lǎo ruò niú yáng yù zéi lì zhàn kě yǐ fān bì hàn hù ér bù kě yǐ wèi zhèng bīng
下四路安抚使仪，环庆路范仲淹言："熟户恋土田，护老弱、牛羊，遇贼力战，可以藩蔽汉户，而不可倚为正兵。
dà shuài fán qíng xiá zhà wèi qiáng lìng ruò cháng yǒu yǐ zhì zhī zé fú cóng kě yòng rú yǐ wèi zhèng bīng bì zhì jiāo jiǎn
大率蕃情黠诈，畏强凌弱，常有以制之则服从可用，如倚为正兵必至骄蹇。
yòu jīn fán bù dōu yú hòu zhì fù bīng mǎ shǐ fèng qián zhǐ qī bǎi xī wú yī lǐn ruò cháng xíng jù de jìn bīng fèng gěi zé fán guān bì shēng jiào wàng
又今蕃部都虞候至副兵马使奉钱止七百，悉无衣廪，若长行遽得禁兵奉给，则蕃官必生徼望。
kuàng suì hǎn jiàn dí hé yòng zhǎng yǔ lǐn gěi
况岁罕见敌，何用长与廪给？
qiě qián rù shú hù fán bù zī shì yáng mǎ qīng yán zhuǎn rù hé xī yì fēi cè yě
且钱入熟户，蕃部资市羊马、青盐转入河西，亦非策也。
ruò yù yǒu jǐng xuán yǐ jīn bó mù yǒng měng wèi biàn
若遇有警，旋以金帛募勇猛，为便。
yì suì gé
"议遂格。
zhì píng èr nián zhào shǎn xī sì lù zhù bó qián xiá qín fèng liáng shí jīng yuán li ruò yú huán qìng wáng zhāo míng fū yán hán zé shùn gè guǎn gōu běn lù fán bù tuán jié qiǎng rén zhuàng mǎ yù wèi jīng huà kòu zhì zé lǎo ruò gè yǒu bǎo cún zhī suǒ
治平二年，诏陕西四路驻泊钤辖秦凤梁寔、泾原李若愚、环庆王昭明、鄜延韩则顺各管勾本路蕃部，团结强人、壮马，预为经画，寇至则老弱各有保存之所。
réng yù shí děng wǎng lái fán zhàng shòu qí dié sù shēn qí qū yì chá qí fǎn cè zhě jī mí zhī wù lìng cāi zǔ yǐ méng xìn xì
仍谕寔等往来蕃帐，受其牒诉，伸其屈抑，察其反侧者羁縻之，勿令猜阻以萌衅隙。
shí děng zhì fán bù zhào shǒu lǐng chēng zhào kào láo jī yǐ jīn bó
实等至蕃部召首领，称诏犒劳，赍以金帛；
jí chéng zhài bīng mǎ jì zú wàng dà xiǎo fēn duì wu gěi qí zhì shǐ gè shàn bǎo lěi rén zhì qì jiǎ yǐ bèi diào fā
籍城砦兵马，计族望大小，分队伍，给旗帜，使各缮堡垒，人置器甲，以备调发。
réng yuē rú lìng xià bù jí yā duì shǒu lǐng yǐ jūn fǎ cóng shì
仍约：如令下不集，押队首领以军法从事。
zì zhì píng sì nián yǐ hòu fán bù zú zhàng yì duō ér fǔ yù tuán jié zhī zhì yì mì gù bié fù yú qí hòu yún
自治平四年以后，蕃部族帐益多，而抚御团结之制益密，故别附于其后云：
qín fèng lù zhài shí sān qiǎng rén sì wàn yī qiān yī bǎi jiǔ shí sì zhuàng mǎ qī qiān jiǔ bǎi jiǔ shí yī
秦凤路：砦十三，强人四万一千一百九十四，壮马七千九百九十一。
sān yáng zhài shí bā mén sān shí sì dà bù zú sì shí sān xìng yī bǎi bā shí zú zǒng bīng mǎ sān qiān sì bǎi liù shí qī
（三阳砦，十八门、三十四大部族、四十三姓、一百八十族，总兵马三千四百六十七。
lǒng chéng zhài wǔ mén wǔ dà bù zú sān shí sì xiǎo zú sān shí sì xìng zǒng bīng mǎ èr qiān wǔ shí sì
陇城砦，五门、五大部族、三十四小族、三十四姓，总兵马二千五十四。
gōng mén zhài sān dà mén shí qī bù zú shí qī xìng shí qī xiǎo zú zǒng bīng mǎ yī qiān qī bǎi sì
弓门砦，三大门、十七部族、十七姓、十七小族，总兵马一千七百四。
zhì fang zhài èr dà mén èr dà bù zú jiǔ xìng jiǔ xiǎo bù zú zǒng bīng mǎ sān bǎi liù shí
治坊砦，二大门、二大部族、九姓、九小部族，总兵马三百六十。
ráng zhài èr dà mén èr dà bù zú shí yī xìng shí yī xiǎo zú zǒng bīng mǎ yī qiān bā bǎi
穰砦，二大门、二大部族、十一姓、十一小族，总兵马一千八百。
jìng róng zhài mén sān jì dà bù zú shí liù xìng shí liù xiǎo zú zǒng bīng mǎ liù bǎi èr shí wǔ
静戎砦，门三，计大部族十、六姓、十六小族，总兵马六百二十五。
dìng xī zhài sì mén sì dà bù zú shí liù xìng èr shí bā zú zǒng bīng mǎ liù bǎi
定西砦，四门、四大部族、十六姓、二十八族，总兵马六百。
fú qiāng zhài èr mén èr dà bù zú sān shí èr xìng sān shí sān xiǎo bù zú zǒng bīng mǎ yī qiān jiǔ bǎi jiǔ shí èr
伏羌砦，二门、二大部族、三十二姓、三十三小部族，总兵马一千九百九十二。
ān yuǎn zhài èr shí sān mén èr shí sān dà bù zú yī bǎi èr shí liù xìng yī bǎi èr shí liù xiǎo zú zǒng bīng mǎ wǔ qiān sān bǎi wǔ shí
安远砦，二十三门、二十三大部族、一百二十六姓、一百二十六小族，总兵马五千三百五十。
lái yuǎn zhài bā mén bā dà bù zú shí jiǔ xìng shí jiǔ xiǎo zú zǒng bīng mǎ yī qiān wǔ bǎi qī shí sì
来远砦，八门、八大部族、十九姓、十九小族，总兵马一千五百七十四。
níng yuǎn zhài sì mén sì dà bù zú sān shí liù xìng sān shí liù xiǎo zú zǒng bīng mǎ qī qiān sì bǎi bā shí
宁远砦，四门、四大部族、三十六姓、三十六小族，总兵马七千四百八十。
gǔ wèi zhài yī bǎi qī shí èr mén yī bǎi qī shí yī xìng shí èr dà bù zú yī wàn liù qiān jiǔ bǎi qī shí xiǎo zhàng bīng qī qiān qī bǎi mǎ yī qiān sì bǎi jiǔ shí
古渭砦，一百七十二门、一百七十一姓、十二大部族、一万六千九百七十小帐，兵七千七百、马一千四百九十。
fū yán lù jūn chéng bǎo zhài shí fán bīng yī wàn sì qiān wǔ bǎi jiǔ shí wǔ guān mǎ èr qiān sān bǎi bā shí èr qiǎng rén liù qiān wǔ bǎi sì shí bā zhuàng mǎ bā bǎi shí
鄜延路：军、城、堡、砦十，蕃兵一万四千五百九十五，官马二千三百八十二，强人六千五百四十八，壮马八百十。
yǒng píng zhài dōng lù dōu xún jiǎn suǒ lǐng bā zú bīng yī qiān qī bǎi wǔ shí sì mǎ sì bǎi jiǔ
（永平砦，东路都巡检所领八族，兵一千七百五十四、马四百九。
qīng jiàn chéng èr zú bīng sì qiān wǔ bǎi shí mǎ qī bǎi sān shí sì
青涧城，二族，兵四千五百十、马七百三十四。
lǒng ān zhài guǐ kuí děng jiǔ zú bīng wǔ bǎi jiǔ shí jiǔ mǎ yī bǎi èr shí jiǔ
陇安砦，鬼魁等九族，兵五百九十九、马一百二十九。
xi lù dé jìng zhài tóng dōu xún jiǎn suǒ lǐng jiē jiā děng bā zú bīng yī qiān yī bǎi yī shí sì mǎ yī bǎi wǔ shí
西路德靖砦，同都巡检所领揭家等八族，兵一千一百一十四、马一百五十。
ān dìng bǎo dōng lù dōu xún jiǎn suǒ lǐng shí liù zú bīng yī qiān jiǔ bǎi bā shí jiǔ mǎ sì bǎi liù shí
安定堡，东路都巡检所领十六族，兵一千九百八十九、马四百六十。
bǎo ān jūn liǎng zú bīng sān bǎi liù shí yī mǎ wǔ shí
保安军，两族，兵三百六十一、马五十。
dé jìng zhài xi lù tóng dōu xún jiǎn suǒ lǐng èr shí zú bīng qī qiān bā bǎi wǔ mǎ bā bǎi qī shí qī
德靖砦，西路同都巡检所领二十族，兵七千八百五、马八百七十七。
yòu xiǎo hú děng shí jiǔ zú bīng liù qiān jiǔ bǎi wǔ shí liù mǎ qī bǎi èr shí wǔ
又小胡等十九族，兵六千九百五十六、马七百二十五。
bǎo ān jūn běi dōu xún jiǎn suǒ lǐng jué qī děng jiǔ zú bīng yī qiān sì bǎi sì shí yī mǎ yī bǎi liù shí qī
保安军，北都巡检所领厥七等九族，兵一千四百四十一、马一百六十七。
yuán lín bǎo liǎng zú bīng bā bǎi èr shí èr mǎ jiǔ shí sān
园林堡，两族，兵八百二十二、马九十三。
sù róng jūn biàn yí děng bā zú bīng qī bǎi sì shí bā mǎ yī bǎi èr shí sān
肃戎军，卞移等八族，兵七百四十八、马一百二十三。
jīng yuán lù zhèn zhài chéng bǎo èr shí yī qiǎng rén yī wàn èr qiān sì bǎi liù shí liù zhuàng mǎ sì qiān wǔ bǎi bā shí liù wèi yī bǎi shí jiǎ zǒng wǔ bǎi wǔ duì
泾原路：镇、砦、城、堡二十一，强人一万二千四百六十六，壮马四千五百八十六，为一百十甲，总五百五队。
xīn chéng zhèn sì zú zǒng bīng mǎ sān bǎi sì shí yī wèi shí liù duì
（新城镇，四族，总兵马三百四十一，为十六队。
jié yuán zhài liù zú zǒng bīng mǎ wǔ bǎi jiǔ shí liù wèi liù jiǎ èr shí duì
截原砦，六族，总兵马五百九十六，为六甲二十队。
píng ān zhài shí yī zú zǒng bīng mǎ èr qiān sān bǎi bā shí sì wèi shí jiǎ sì shí liù duì
平安砦，十一族，总兵马二千三百八十四，为十甲四十六队。
kāi biān zhài shí bā zú zǒng bīng mǎ yī qiān èr bǎi wǔ shí sì wèi jiǔ jiǎ sì shí sì duì
开边砦，十八族，总兵马一千二百五十四，为九甲四十四队。
xīn mén zhài shí èr zú zǒng bīng mǎ yī qiān qī shí sān wèi sān jiǎ èr shí bā duì
新门砦，十二族，总兵马一千七十三，为三甲二十八队。
xi háo zhài sān zú zǒng bīng mǎ sì bǎi wǔ shí sì wèi sì jiǎ èr shí duì
西壕砦，三族，总兵马四百五十四，为四甲二十队。
liǔ quán zhèn shí èr zú zǒng bīng mǎ jiǔ bǎi bā shí liù wèi qī jiǎ sān shí yī duì
柳泉镇，十二族，总兵马九百八十六，为七甲三十一队。
suí níng hǎi níng zhài sì zú zǒng bīng mǎ qī bǎi bā shí bā wèi sì shí jiǎ sān shí èr duì
绥宁、海宁砦，四族，总兵马七百八十八，为四十甲三十二队。
jìng ān zhài sì zú zǒng bīng mǎ yī qiān jiǔ bǎi bā shí èr wèi sì jiǎ wǔ shí jiǔ duì
靖安砦，四族，总兵马一千九百八十二，为四甲五十九队。
wǎ tíng zhài sì zú zǒng bīng mǎ wǔ bǎi jiǔ shí yī wèi sì jiǎ shí jiǔ duì
瓦亭砦，四族，总兵马五百九十一，为四甲十九队。
ān guó zhèn wǔ zú zǒng bīng mǎ liù bǎi sān shí sì wèi wǔ jiǎ èr shí èr duì
安国镇，五族，总兵马六百三十四，为五甲二十二队。
yào wǔ zhèn yī zú zǒng bīng mǎ sān shí èr wèi yī duì
耀武镇，一族，总兵马三十二，为一队。
xīn zhài liǎng zú zǒng bīng mǎ yī bǎi jiǔ
新砦，两族，总兵马一百九。
dōng shān zhài sì zú zǒng bīng mǎ èr bǎi èr wèi sì jiǎ jiǔ duì
东山砦，四族，总兵马二百二，为四甲九队。
péng yáng chéng sān zú zǒng bīng mǎ yī bǎi bā shí sì wèi liù jiǎ shí èr duì
彭阳城，三族，总兵马一百八十四，为六甲十二队。
dé shùn jūn qiǎng rén sān qiān liù bǎi qī shí liù zhuàng mǎ èr qiān sì bǎi bā shí wǔ wèi sān shí liù jiǎ yī bǎi sān shí wǔ duì
德顺军，强人三千六百七十六，壮马二千四百八十五，为三十六甲一百三十五队。
běn jūn èr shí yī zú zǒng bīng mǎ èr qiān wǔ bǎi èr wèi sān shí liù duì
本军二十一族，总兵马二千五百二，为三十六队。
lóng dé zhài qī zú zǒng bīng mǎ èr bǎi wǔ shí liù wèi yī shí qī jiǎ shí jiǔ duì
隆德砦，七族，总兵马二百五十六，为一十七甲十九队。
jìng biān zhài èr shí sì zú zǒng bīng mǎ yī qiān bā bǎi qī wèi sān shí liù duì
静边砦，二十四族，总兵马一千八百七，为三十六队。
shuǐ luò chéng shí jiǔ zú zǒng bīng mǎ yī qiān sān bǎi wǔ shí sì wèi shí jiǔ jiǎ sān shí bā duì
水洛城，十九族，总兵马一千三百五十四，为十九甲三十八队。
tōng biān zhài wǔ zú zǒng bīng mǎ yī bǎi qī shí liù wèi sān duì
通边砦，五族，总兵马一百七十六，为三队。
huán qìng lù zhèn zhài èr shí bā qiǎng rén sān wàn yī qiān qī bǎi èr shí sān zhuàng mǎ sān qiān sì bǎi jiǔ shí wǔ zǒng yī qiān yī bǎi bā shí èr duì
环庆路：镇、砦二十八，强人三万一千七百二十三，壮马三千四百九十五，总一千一百八十二队。
ān sāi zhài sì zú qiǎng rén sān bǎi wǔ shí yī zhuàng mǎ sān shí wèi shí liù duì
（安塞砦，四族，强人三百五十一，壮马三十，为十六队。
hóng dé zhài èr zú qiǎng rén èr bǎi qī shí sān zhuàng mǎ wǔ shí sān wèi shí duì
洪德砦，二族，强人二百七十三，壮马五十三，为十队。
sù yuǎn zhài sān zú qiǎng rén yī qiān wǔ bǎi wǔ shí jiǔ zhuàng mǎ èr bǎi liù shí sān wèi liù shí duì
肃远砦，三族，强人一千五百五十九，壮马二百六十三，为六十队。
wū lún zhài yī zú qiǎng rén liù bǎi bā shí sì zhuàng mǎ yī bǎi yī shí bā wèi èr shí liù duì
乌仑砦，一族，强人六百八十四，壮马一百一十八，为二十六队。
yǒng hé zhài páng jiā yī zú jì liù biāo qiǎng rén yī qiān èr bǎi wǔ shí wǔ zhuàng mǎ èr bǎi èr wèi sì shí sì duì
永和砦，旁家一族计六标，强人一千二百五十五，壮马二百二，为四十四队。
píng yuǎn zhài liù zú qiǎng rén wǔ bǎi sì shí zhuàng mǎ bā shí qī wèi èr shí qī duì
平远砦，六族，强人五百四十，壮马八十七，为二十七队。
ān yuǎn zhài liù zú qiǎng rén qī bǎi sì shí bā zhuàng mǎ yī bǎi yī shí liù wèi sān shí duì
安远砦，六族，强人七百四十八，壮马一百一十六，为三十队。
hé dào zhèn shí sì zú qiǎng rén yī qiān wǔ bǎi liù shí wǔ zhuàng mǎ yī bǎi bā shí sān wèi wǔ shí qī duì
合道镇，十四族，强人一千五百六十五，壮马一百八十三，为五十七队。
mù bō zhèn shí sì zú qiǎng rén èr qiān yī bǎi liù shí jiǔ zhuàng mǎ yī bǎi jiǔ shí wǔ wèi liù shí yī duì
木波镇，十四族，强人二千一百六十九，壮马一百九十五，为六十一队。
shí chāng zhèn èr zú qiǎng rén sì bǎi liù shí èr zhuàng mǎ sān shí sì wèi shí qī duì
石昌镇，二族，强人四百六十二，壮马三十四，为十七队。
mǎ lǐng zhèn sì zú qiǎng rén yī qiān yī shí liù zhuàng mǎ bā shí wèi èr shí sì duì
马领镇，四族，强人一千一十六，壮马八十，为二十四队。
tuán pù zhài èr zú qiǎng rén yī qiān èr shí èr zhuàng mǎ yī bǎi shí yī wèi èr shí sì duì
团堡砦，二族，强人一千二十二，壮马一百十一，为二十四队。
lì yuán bǎo shí sān zú qiǎng rén èr qiān èr bǎi èr shí yī zhuàng mǎ sān bǎi jiǔ shí sì wèi bā shí èr duì
荔原堡，十三族，强人二千二百二十一，壮马三百九十四，为八十二队。
dà shùn chéng èr shí sān zú qiǎng rén sān qiān sì bǎi jiǔ shí yī zhuàng mǎ sān bǎi shí sì wèi yī bǎi sì shí yī duì
大顺城，二十三族，强人三千四百九十一，壮马三百十四，为一百四十一队。
róu yuǎn zhài shí èr zú qiǎng rén sān qiān sān bǎi bā shí yī zhuàng mǎ yī qiān wèi jiǔ shí duì
柔远砦，十二族，强人三千三百八十一，壮马一千，为九十队。
dōng gǔ zhài shí liù zú qiǎng rén sì bǎi wǔ shí jiǔ zhuàng mǎ wǔ shí liù wèi shí sì duì
东谷砦，十六族，强人四百五十九，壮马五十六，为十四队。
xi gǔ zhài shí zú qiǎng rén yī qiān qī bǎi jiǔ shí sì zhuàng mǎ yī bǎi sì shí wèi liù shí wǔ duì
西谷砦，十族，强人一千七百九十四，壮马一百四十，为六十五队。
huái ān zhèn èr shí qī zú qiǎng rén sì qiān sān bǎi liù shí bā zhuàng mǎ sān bǎi èr shí yī wèi yī bǎi qī shí duì
淮安镇，二十七族，强人四千三百六十八，壮马三百二十一，为一百七十队。
píng róng zhèn bā zú qiǎng rén yī qiān bā shí wǔ zhuàng mǎ yī bǎi qī shí yī wèi sì shí yī duì
平戎镇，八族，强人一千八十五，壮马一百七十一，为四十一队。
wǔ jiāo zhèn shí zú qiǎng rén yī qiān yī bǎi qī zhuàng mǎ qī shí sān wèi sì shí jiǔ duì
五交镇，十族，强人一千一百七，壮马七十三，为四十九队。
hé shuǐ zhèn sì zú qiǎng rén liù bǎi sān shí yī zhuàng mǎ jiǔ shí wǔ wèi èr shí sì duì
合水镇，四族，强人六百三十一，壮马九十五，为二十四队。
fèng chuān zhèn èr shí sān zú qiǎng rén bā bǎi qī shí wǔ zhuàng mǎ yī bǎi sì shí sān wèi èr shí duì
凤川镇，二十三族，强人八百七十五，壮马一百四十三，为二十队。
huá chí zhèn sān zú qiǎng rén èr bǎi liù shí èr zhuàng mǎ sān shí bā wèi shí èr duì
华池镇，三族，强人二百六十二，壮马三十八，为十二队。
yè lè zhèn shí qī zú qiǎng rén yī qiān yī bǎi qī shí èr zhuàng mǎ liù shí sì wèi sì shí liù duì
业乐镇，十七族，强人一千一百七十二，壮马六十四，为四十六队。
fǔ chéng zhài yī zú qiǎng rén èr bǎi sān shí sān zhuàng mǎ wǔ wèi qī duì
府城砦，一族，强人二百三十三，壮马五，为七队。
zhì píng sì nián
治平四年，
guō kuǐ yán qín zhōu qīng jī chuān fán bù yuàn xiàn de
郭逵言："秦州青鸡川蕃部愿献地，
qǐng yú chuān nán móu gǔ kǒu zhì chéng bǎo
请于川南牟谷口置城堡，
mù gōng jiàn shǒu
募弓箭手，
yǐ tōng qín zhōu dé shùn èr zhōu zhī yuán
以通秦州、德顺二州之援，
duàn zéi rù kòu zhī lù
断贼入寇之路，
rùn sān yuè
"闰三月，
shōu yuán zhōu jiǔ zhài fán guān sān bǎi bā shí yī rén
收原州九砦蕃官三百八十一人，
zǒng èr bǎi èr shí jiǔ zú
总二百二十九族，
qī qiān qī bǎi sān shí liù zhàng
七千七百三十六帐，
fán bīng wàn rén
蕃兵万人，
mǎ qiān pǐ
马千匹。
shì suì ba sì lù nèi chén zhǔ fán bù zhě xuǎn zhú lù shēng cháo shǐ chén ān liàn fán qíng zhě wèi zhī
是岁，罢四路内臣主蕃部者，选逐路升朝使臣谙练蕃情者为之。
xī níng yuán nián yì zhě wèi
熙宁元年，议者谓：
shú qiāng nǎi táng shè sān shǐ suǒ tǒng zhī dǎng xiàng yě
熟羌乃唐设三使所统之党项也。
zì xī xià bù chén zhǒng luò pàn sàn fēn yù nán běi
自西夏不臣，种落叛散，分寓南北。
wéi shǒu lǐng zhě fù sǐ zǐ jì xiōng sǐ dì xí jiā wú zhèng qīn zé yòu tuī qí páng shǔ zhī qiáng zhě yǐ wéi zú shǒu duō huò shù bǎi suī zú shǒu nián yòu dì qí běn mén zhōng fù nǚ zhī lìng yì jiē xìn fú gù guó jiā yīn qí sú yǐ wéi fǎ
为首领者父死子继，兄死弟袭，家无正亲，则又推其旁属之强者以为族首，多或数百，虽族首年幼，第其本门中妇女之令亦皆信服，故国家因其俗以为法。
qí dà shǒu lǐng shàng zì cì shǐ xià zhì diàn shì bìng bǔ běn zú xún jiǎn cì shǒu lǐng bǔ jūn zhǔ zhǐ huī shǐ xià zhì shí jiāng dì shòu lǐn gěi
其大首领，上自刺史，下至殿侍，并补本族巡检，次首领补军主、指挥使，下至十将，第受廪给。
suì jiǔ zhǔ kè zú zhàng hùn xiáo mò jì
岁久，主客族帐，混淆莫纪。
kāng dìng zhōng cháng qiǎn jiǎng xié jí zhī
康定中，尝遣蒋偕籍之。
jīn yú sān shí nián zhǔ jiā huò yǐ lèi jiàng shī qí xiān zhí zú shǒu míng pǐn ér kè hù huò yǐ gōng wèi shǐ chén jūn bān chāo chù zhǔ jiā zhī shàng
今逾三十年，主家或以累降失其先职族首名品，而客户或以功为使臣，军班超处主家之上。
jūn xīng diào fā yǒu sī wéi shì zhí míng shǐ hào lìng qí bù qǔ ér zhòng xīn yǐ fēi zhǔ jiā mò kěn wèi yòng
军兴调发，有司惟视职名，使号令其部曲，而众心以非主家，莫肯为用。
qǐng zì jīn fán guān shēn mò zhì gāo zhě zǐ sūn rú lì jiàng děng yǐ wéi běn zú xún jiǎn qí páng biān néng hàn zéi zhě gěi fèng yuǎn biān zhě rú jiù xiàn yǐ suì yuè
请自今蕃官身殁，秩高者子孙如例降等以为本族巡检，其旁边能捍贼者给奉，远边者如旧限以岁月；
qí yǐ xiáng děng huò sān bān chāi shǐ diàn shì shēn mò wú děng kě jiàng zhě zǐ sūn bù jiàng chōng jūn zhǔ zhǐ huī shǐ zhě jí yǐ wéi diàn shì
其已降等或三班差使、殿侍身殁无等可降者，子孙不降，充军主、指挥使者即以为殿侍。
rú cǐ zé běn zú fán guān míng pǐn cháng zài
如此，则本族蕃官名品常在。
huò qí bù qǔ lì gōng dāng rèn guān zhě fēi zhèng qīn wú de wèi běn zú xún jiǎn zhǐ zēng qí fèng
或其部曲立功当任官者，非正亲毋得为本族巡检，止增其奉；
qí jūn zhǔ zhì shí jiāng zǔ fù yǒu zú zhàng bīng qí zhě zǐ sūn jí chéng qí jiù xiàn nián shòu lǐn gěi
其军主至十将，祖、父有族帐兵骑者，子孙即承其旧，限年受廪给；
néng zì lì gōng zhě bù yòng cǐ lìng
能自立功者不用此令。
rú cǐ zé shú qiāng zhī xīn jiē zhī yì rì zǐ sūn bù shī jiù zhí shì wèi wǒ yòng yǐ
如此，则熟羌之心皆知异日子孙不失旧职，世为我用矣。
shū mì yuàn nǎi huì hé dōng lù fán bù chéng xí bù jiàng zī
枢密院乃会河东路，蕃部承袭不降资；
qín fèng lù jiàng liǎng zī jīng yuán lù fán guān gào lǎo yǐ mén nèi rén chéng dài yì bù jiàng zī fū yán huán qìng lù fán guān shǐ chén bǐ lèi shòu zhí
秦凤路降两资，泾原路蕃官告老以门内人承代亦不降资，鄜延、环庆路蕃官使臣比类授职。
fán guān fù bīng mǎ shǐ yǐ shàng yuán wú zòu dào zhī rén
蕃官副兵马使以上元无奏到之人，
zhào fū yán huán qìng lù fán guān běn zú shǒu lǐng zǐ sūn dāng jì xí zhě
诏鄜延、环庆路蕃官本族首领子孙当继袭者，
ruò dōu jūn zhǔ yǐ xià zhī zǐ sūn wù jiàng
若都军主以下之子孙勿降，
diàn shì bìng chāi shǐ diàn shì zhī zǐ sūn chōng dōu jūn zhǔ
殿侍并差使、殿侍之子孙充都军主，
jiè zhí fèng zhí zhī zǐ sūn chōng diàn shì
借职、奉职之子孙充殿侍，
shì jìn diàn zhí zhī zǐ sūn chōng chāi shǐ diàn shì gòng fèng guān zhī zǐ sūn bǔ jiè zhí
侍禁、殿直之子孙充差使、殿侍、供奉官之子孙补借职，
chéng zhì yǐ xià zǐ sūn bǔ fèng zhí
承制以下子孙补奉职；
qí zhū sī fù shǐ yǐ shàng zǐ sūn hé jì xí zhě shì hàn guān yí biǎo jiā ēn èr děng
其诸司副使以上子孙合继袭者，视汉官遗表加恩二等。
zòu kě
皇帝批准了奏请。
èr yuè zhī qīng jiàn chéng liú fū yán suǒ lì guī míng hào jiàn shǒu bā zhǐ huī fán sān qiān sì bǎi yú rén mǎ jiǔ bǎi pǐ lián suì bù dēng yuàn yǐ dān zhōu chǔ liáng zhèn xù
二月，知青涧城刘怤言："所隶归明号箭手八指挥，凡三千四百余人、马九百匹，连岁不登，愿以丹州储粮振恤。
zhào xià qí zhāng zhuǎn yùn sī xíng zhī
"诏下其章转运司行之。
èr nián guō kuǐ zòu fán bīng bì děi rén yǐ tǒng lǐng zhī
二年，郭逵奏："蕃兵必得人以统领之。
ruò zhuān pò yǐ yán xíng bǐ bì sàn zǒu shān gǔ zhèng bīng fǎn shòu qí bì
若专迫以严刑，彼必散走山谷，正兵反受其弊。
dāng shè liù shù yǐ yòng zhī yuē yuǎn chì hòu yuē zé dì lì yuē cóng qí suǒ zhǎng yuē shě qí suǒ duǎn yuē lì yòu qí xīn yuē zhàn zhù qí lì
当设六术以用之：曰远斥堠，曰择地利，曰从其所长，曰舍其所短，曰利诱其心，曰战助其力。
cǐ yòng fán bīng fǎ yě
此用蕃兵法也。
zhào cóng zhī
皇帝下诏同意了他的建议。
sān nián xuān fǔ shǐ hán jiàng yán qīn fèng dé yīn yǐ fán bù zǐ sūn chéng xí zhě duō yòu ruò bù néng tǒng zhòng yi xuǎn qí zú rén wèi zhòng xìn fú zhě dài lǐng qí shì
三年，宣抚使韩绛言："亲奉德音，以蕃部子孙承袭者多幼弱，不能统众，宜选其族人为众信伏者代领其事。
shèng suàn shēn yuǎn zhēn de yù biān zhī yào
圣算深远，真得御边之要。
qǐng xià zhū lù shuài chén yǐ zhào cóng shì
请下诸路帅臣以诏从事。
sì nián zhào fán guān diàn shì sān bān chāi shǐ bǔ zhí huò yóu diàn shì qiān chāi shǐ jí shí èr nián cháng chōng xún jiǎn huò guǎn gàn běn zú gōng shì huò wèi fán guān zhǐ huī huò cháng bèi shǒu yù zhī rèn zhě zǒng guǎn sī yǐ wén tè yǔ qiān gǎi
四年，诏："蕃官殿侍、三班差使补职，或由殿侍迁差使及十二年，尝充巡检或管干本族公事，或为蕃官指挥，或尝备守御之任者，总管司以闻，特与迁改。
wǔ nián
五年，
wáng sháo zhāo nà yán biān fán bù
王韶招纳沿边蕃部，
zì táo hé wǔ shèng jūn yǐ xī
自洮、河、武胜军以西，
zhì lán zhōu mǎ xián shān táo mín dàng dié děng zhōu
至兰州、马衔山、洮、岷、宕、叠等州，
fán bǔ fán guān shǒu lǐng jiǔ bǎi sān shí èr rén
凡补蕃官、首领九百三十二人，
shǒu lǐng gěi sūn qián fán guān gěi fèng zhě sì bǎi qī shí èr rén
首领给飧钱、蕃官给奉者四百七十二人，
yuè jì fèi qián sì bǎi bā shí yú mín
月计费钱四百八十余缗，
de zhèng bīng sān wàn
得正兵三万，
zú zhàng shù qiān
族帐数千。
liù nián dì wèi fǔ chén yuē táo xi xiāng zǐ chéng zhī zhàn guān jūn tān gōng yǒu zhǎn ba zhān jiǎo bù fán bīng yǐ xiào jí zhě rén jí jiē fèn
六年，帝谓辅臣曰："洮西香子城之战，官军贪功，有斩巴毡角部蕃兵以效级者，人极嗟愤。
xī lǐ jìng fēn hàn fán bīng gè wèi yī duì wú yòng zhòng yú fēn luàn
昔李靖分汉蕃兵各为一队，无用众于纷乱。
wáng ān shí jìn yuē lǐ jìng fēi sù fǔ xún fán bù zhě yě gù qí jiào bīng dāng rú cǐ
"王安石进曰："李靖非素拊循蕃部者也，故其教兵当如此。
jīn xī hé fán bù jì wèi wǒ yòng zé dāng shāo yǐ hàn fǎ zhì zhī shǐ jiǔ ér yǔ hàn bīng rú yī
今熙河蕃部既为我用，则当稍以汉法治之，使久而与汉兵如一。
wǔ wáng yòng wēi lú péng pú rén dàn wèi yī fǎ
武王用微、卢、彭、濮人，但为一法。
jīn yi lìng fán bīng shāo yǔ hàn tóng yǔ fán zéi yì bì xiān lù yòng qí háo jié jiàn yǐ huà zhī
今宜令蕃兵稍与汉同，与蕃贼异，必先录用其豪杰，渐以化之。
cǐ yòng xià biàn yí zhī shù yě
此用夏变夷之术也。
dì nǎi zhào wáng sháo yì qí fǎ
"帝乃诏王韶议其法。
dì yuē mín hé fán bù zú zhàng shén zhòng tǎng fǔ yù xián de qí yòng kě yǐ zuò zhì xī xià yì suǒ wèi yǐ mán yí gōng mán yí zhě yě
帝曰："岷、河蕃部族帐甚众，傥抚御咸得其用，可以坐制西夏，亦所谓以蛮夷攻蛮夷者也。
shǎn xī jí sāi tǎng huì hé xùn liàn wèi yòng bīng zhī shì yǐ kài dí rén bǐ bì suí ér jù bīng yǐ yīng wǒ
陕西极塞，傥会合训练，为用兵之势以忾敌人，彼必随而聚兵以应我。
pín nián rú cǐ zì zhì kùn bì
频年如此，自致困弊。
bīng fǎ suǒ wèi yì néng láo zhī zhě yě
兵法所谓'佚能劳之'者也。
ān shí duì yuē cháo tíng dāng xiān wèi bù kě shèng jù liáng jī cái xuǎn bīng ér yǐ
"安石对曰："朝廷当先为不可胜，聚粮积财，选兵而已。
xīn fù zhī qiāng hòu yǐ jué shǎng shōu qí háo jié cì zhī jiān jiǎ lì bīng yǐ jī qí qì shǐ rén rén jiē yǒu qū fù zhī zhì dài wǒ tǐ qiáng lì chōng gǔ xíng ér xi jiāng wú bù kě zhě
新附之羌，厚以爵赏，收其豪杰，赐之坚甲利兵，以激其气，使人人皆有趋赴之志，待我体强力充，鼓行而西，将无不可者。
féng jīng wáng guī yuē tǎng rú shèng cè duō fāng yǐ wù zhī bǐ jì pí yú diǎn jí ér wǒ wú gōng qǔ zhī shí jiǔ zhī bì bù wǒ yīng
"冯京、王珪曰："傥如圣策，多方以误之，彼既疲于点集，而我无攻取之实，久之必不我应。
yīn ěr jǔ bīng ruò dǎo wú rén zhī jìng yǐ
因尔举兵，若蹈无人之境矣。
dì yuē cǐ zhèng jìn rén qǔ wú zhī cè yě
"帝曰："此正晋人取吴之策也。
fu yù jīng yíng sì yí yi wú xiān yú cǐ yǐ
夫欲经营四夷，宜无先于此矣。
dì cháng wèi fán bù wèi cháng yòng bīng kǒng yǐ xū míng nèi fù lín shì bù kě shǐ
"帝尝谓："蕃部未尝用兵，恐以虚名内附，临事不可使。
ān shí duì yuē gāng kè róu kè suǒ yòng yǒu yi
"安石对曰："刚克柔克，所用有宜。
wáng sháo yǐ wéi xiān yǐ ēn xìn jié nà qí rén yǒu qiáng gěng bù fú zhě nǎi yǐ shā fá jiā zhī
王韶以为先以恩信结纳其人，有强梗不服者，乃以杀伐加之。
dà dǐ fán bù zhī qíng shì xī xià yǔ zhōng guó qiáng ruò wèi xiàng bèi
大抵蕃部之情，视西夏与中国强弱为向背。
ruò zhōng guó xíng shì qiáng fù zhōng guó wèi lì jí bù jiǎ shā fá zì dāng jiān fù
若中国形势强，附中国为利，即不假杀伐，自当坚附。
shěn fán bù zhī sú jì zōng guì zhǒng yòu fù qiáng guó jīn yòng mù zhēng guì zhǒng děng sān rén yòu shāo yǐ ēn xìn shōu fán bù zé zhōng guó xíng shì yù qiáng kǒng bù jiǎ shā fá ér suǒ fù fán bù zì kě zhì shǐ
矧蕃部之俗，既宗贵种，又附强国，今用木征贵种等三人，又稍以恩信收蕃部，则中国形势愈强，恐不假杀伐，而所附蕃部自可制使。
dì yǐ wéi rán
"帝以为然。
shì shí wáng sháo zhí xī hé de qiān èr bǎi lǐ zhāo fù sān shí yú wàn kǒu
是时，王韶拓熙河地千二百里，招附三十余万口。
ān shí zòu yuē jīn yǐ sān shí wàn zhī zhòng jiàn tuī wén fǎ dāng jí biàn qí yí sú
安石奏曰："今以三十万之众，渐推文法，当即变其夷俗。
rán sháo suǒ mù yǒng gǎn shì jiǔ bǎi yú rén gēng tián bǎi qǐng fang sān shí yú suǒ
然韶所募勇敢士九百余人，耕田百顷，坊三十余所。
fán bù jì dé wèi hàn ér qí sú yòu jiàn tǔ guì huò hàn rén dé yǐ huò yǔ fán bù yì tián fán rén de huò liǎng de suǒ yù ér tián chóu kěn huò zhí tōng fán hàn wèi yī qí shì yì yǐ diào yù
蕃部既得为汉，而其俗又贱土贵货，汉人得以货与蕃部易田，蕃人得货，两得所欲，而田畴垦，货殖通，蕃汉为一，其势易以调御。
qǐng lìng sháo rú zhū lù yǐ qián jiè zhù shōu xī yòu juān bǎi yú wàn mín yǎng mǎ yú fán bù qiě shí wǔ qí rén jiǎng quàn yǐ wǔ yì shǐ qí rén mín fù zú shì mǎ qiáng shèng fèn ér shǐ zhī zé suǒ xiàng kě yǐ yǒu gōng
请令韶如诸路以钱借助收息，又捐百余万缗养马于蕃部，且什伍其人，奖劝以武艺，使其人民富足，士马强盛，奋而使之，则所向可以有功。
jīn fán bù chū fù rú hóng huāng zhī rén wéi wǒ suǒ yù ér yǐ
今蕃部初附，如洪荒之人，唯我所御而已。
qī nián
七年，
sháo yán tǎo píng hé zhōu pàn fán
韶言："讨平河州叛蕃，
pì tǔ shén guǎng
辟土甚广，
yǐ zhì gōng jiàn shǒu
已置弓箭手，
yòu yǐ qí yú de mù fán bīng gōng jiàn shǒu
又以其余地募蕃兵弓箭手，
měi zhài sān zhǐ huī huò zhì wǔ zhǐ huī
每砦三指挥或至五指挥，
měi zhǐ huī èr bǎi wǔ shí rén
每指挥二百五十人，
rén gěi tián bǎi mǔ
人给田百亩，
yǐ cì fán guān èr bǎi mǔ
以次蕃官二百亩，
dà fán guān sān bǎi mǔ
大蕃官三百亩，
réng mù hàn gōng jiàn shǒu wèi duì zhǎng
仍募汉弓箭手为队长，
shāo zhòng zé bǔ jiàng xiào
稍众则补将校，
jì fán guān tóng zhǔ bù zú zhī shì
暨蕃官同主部族之事。
qí fán gōng jiàn shǒu bìng cì fán bīng zì yú zuǒ ěr yǐ fáng hàn bīng zhī dào shā ér xiào shǒu zhě
其蕃弓箭手并刺'蕃兵'字于左耳，以防汉兵之盗杀而效首者。
zhào rú qí qǐng
"诏如其请。
shí yī yuè wáng zhōng zhèng tuán jié xī hé jiè táo hé yǐ xī fán bù de zhèng bīng sān qiān bā shí liù rén zhèng fù duì jiāng liù shí rén gòng shàn yī wàn wǔ qiān sì bǎi sān shí rén
十一月，王中正团结熙河界洮、河以西蕃部，得正兵三千八十六人，正、副队将六十人，供赡一万五千四百三十人。
bā nián wǔ yuè zhào li chéng zhī cān dìng fán bīng fǎ
八年五月，诏李承之参定蕃兵法。
shí yī yuè zhào xuǎn shǎn xī fán bīng dīng zhuàng hù jiǔ dīng yǐ shàng qǔ wǔ liù qǔ sì wǔ qǔ sān sān qǔ èr èr qǔ yī bìng nián èr shí yǐ shàng niè shǒu bèi wú guò wǔ dīng
十一月，诏："选陕西蕃兵丁壮户，九丁以上取五，六取四，五取三，三取二，二取一，并年二十以上，涅手背，毋过五丁。
měi shí rén zhì shí jiāng yī
每十人置十将一，
wǔ shí rén zhì fù bīng mǎ shǐ yī
五十人置副兵马使一，
bǎi rén zhì jūn shǐ yī fù bīng mǎ shǐ yī
百人置军使一、副兵马使一，
èr bǎi rén zhì jūn shǐ yī fù bīng mǎ shǐ sān
二百人置军使一、副兵马使三，
sì bǎi rén jiā jūn shǐ yī fù bīng mǎ shǐ yī
四百人加军使一、副兵马使一，
wǔ bǎi rén yòu jiā zhǐ huī shǐ yī fù bīng mǎ shǐ yī
五百人又加指挥使一、副兵马使一，
guò wǔ bǎi rén
过五百人，
měi bǎi rén jiā jūn shǐ yī fù bīng mǎ shǐ yī
每百人加军使一、副兵马使一，
jí yī zú sān shí rén yǐ shàng yì zhì fù bīng mǎ shǐ yī
即一族三十人已上亦置副兵马使一，
bù jí èr shí rén zhǐ zhì shí jiāng
不及二十人止置十将。
yuè shòu fèng réng zēng gěi qián zhǐ huī shǐ yī qiān wǔ bǎi zhì shí jiāng yǒu chà
月受奉，仍增给钱，指挥使一千五百至十将有差。
shí nián shū mì yuàn yán shǎn xī hé dōng yì lì tuán jié fán bù fǎ yù rú suǒ zòu
十年，枢密院言："陕西、河东议立团结蕃部法，欲如所奏。
shàng shǒu zhào yuē xià rén suǒ shì yǐ qiáng guó zhě shān jiè bù luò shù wàn zhī zhòng ěr
"上手诏曰："夏人所恃以强国者，山界部落数万之众尔。
àn qí dì zhì cháo tíng yǐ jù yǒu qí bàn
按其地志，朝廷已据有其半。
bǐ yòng zhī zé bìng xiǎo lìng dà suǒ xiàng rú yù
彼用之则并小凌大，所向如欲。
zài wǒ zé tú néng hán fǔ huàn yǎng wèi cháng de qí sǐ lì qǐ wéi bù néng yòng zhī yòu kǒng qí wéi huàn yě
在我则徒能含抚豢养，未尝得其死力，岂惟不能用之，又恐其为患也。
gù xiǎo yǒu bèi lì yǒu sī wéi néng yǐ lì shuō jiě zhī shàng xià xiāng xí wèi dàn rèn qí zòng sàn jiǔ shī bù lè
故小有悖戾，有司惟能以利说解之，上下相习畏惮，任其纵散，久失部勒。
qí jìn jiàng zhī fǎ gù wèi kě xìn qí bì xíng rán yǐ lǐ yán zhī bǐ cǐ jūn yǒu qí rén ér lì hài liáo yuǎn
其近降之法，固未可信其必行，然以理言之，彼此均有其人，而利害辽远。
jīn gǒu xún biān rén zhòng zhī qí shuō zhǐ yú jiù fǎ liáo gǎi yī èr zé shōu gōng yí yì bù yì wǎng rì
今苟循边人，众知其说，止于旧法聊改一二，则收功疑亦不异往日。
tú wèi fēn fēn wú bǔ yú shì
徒为纷纷，无补于事。
kě zài xià lǚ huì qīng cān xiáng yǐ wén
可再下吕惠卿参详以闻。
yuán fēng liù nián zhào fán guān suī zhì dà shǐ yóu chù hàn guān xiǎo shǐ chén zhī xià
元丰六年，诏："蕃官虽至大使，犹处汉官小使臣之下。
cháo tíng shǎng gōng zēng zhì yǐ wéi jī quàn nǎi ěr bēi yì zé shú zhī qiān guān zhī róng
朝廷赏功增秩，以为激劝，乃尔卑抑，则孰知迁官之荣？
yi dìng fán hàn guān xù wèi
宜定蕃汉官序位。
hòu hé dōng jīng lüè sī yán fán guān bù pù sāi bīng chū zhàn cháng yǐ hàn guān qū cè kǒng bù dàng yǔ hàn guān xù wèi
"后河东经略司言："蕃官部堡塞兵出战，尝以汉官驱策，恐不当与汉官序位。
ér bīng bù qǐng fán hàn fēi tǒng xiá zhě nǎi lìng xù guān zòu kě
"而兵部请蕃汉非统辖者乃令序官，奏可。
xī hé lán huì lù jīng lüè zhì zhì shǐ li xiàn yán zhì fán bīng zhì jiàng lǐng fǎ guì jiǎn ér yì xíng xiáng ér nán fàn
熙河兰会路经略制置使李宪言："治蕃兵，置将领，法贵简而易行，详而难犯。
chén jīn zhuó fán qíng lì fǎ fán xī hé lán huì wǔ jùn gè zhì dōu tóng zǒng lǐng fán bīng jiāng èr rén
臣今酌蕃情立法，凡熙河兰会五郡，各置都同总领蕃兵将二人；
běn zhōu zhū bù zú chū zhàn fán bīng jí gòng shàn rén mǎ gè zhì guǎn yā fán bīng shǐ chén shí rén
本州诸部族出战，蕃兵及供赡人马各置管押蕃兵使臣十人。
wǔ jùn fán bīng zì wèi yī jiāng chū zhàn zé yǐ zhèng bīng jì zhī qí zhì tóng sè
五郡蕃兵自为一将，出战则以正兵继之，旗帜同色。
fán bīng yǐ jì yì gōng láo dì wèi sì děng fán guān shǒu lǐng tuī qiān rú zhī
蕃兵以技艺功劳第为四等，蕃官首领推迁如之。
bā yuè xiàn yòu yán hàn fán bīng qí zá wèi yī jūn yǔ yán bù tōng jū chǔ yǐn shí xī bù biàn lì
"八月，宪又言："汉蕃兵骑杂为一军，语言不通，居处饮食悉不便利。
xī lǐ jìng yǐ fán luò zì wèi yī fǎ chén jìn yǐ fán bīng zì wèi yī jiāng lí hàn fán wèi liǎng jūn xiāng cān hào lìng jūn shì wéi suǒ shǐ yān
昔李靖以蕃落自为一法，臣近以蕃兵自为一将，厘汉、蕃为两军，相参号令，军事惟所使焉。
qī nián lú nán yuán biān ān fǔ sī yán luō shǐ dǎng shēng jiè bā xìng gè yuàn yī qī xìng shí jiǔ xìng cì chōng yì jūn tuán jié wèi sān shí yī zhǐ huī fán yī wàn wǔ qiān liù bǎi liù shí rén
七年，泸南缘边安抚司言："罗始党生界八姓，各愿依七姓、十九姓刺充义军，团结为三十一指挥，凡一万五千六百六十人。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
yuán yòu yuán nián chén liáo yán jīng yuán lù fán bīng rén mǎ fán zhòng yù lín dí yǔ zhèng bīng cuò zá fēi biàn
元祐元年，臣僚言："泾原路蕃兵人马凡众，遇临敌与正兵错杂，非便。
zhào xià qí zhāng sì lù dōu zǒng guǎn xiáng yì huán qìng fàn chún cuì yán hàn fán bīng mǎ chéng bù kě zá yòng yí yú zhú jiāng gè xuǎn lián yǒng xiǎo fán qíng zhě yī yuán zhuān chōng fán jiāng lìng yú píng rì qián shù xùn liàn yù yǒu diào fā jí lìng bù lǐng wèi biàn
"诏下其章四路都总管详议，环庆范纯粹言："汉、蕃兵马诚不可杂用，宜于逐将各选廉勇晓蕃情者一员专充蕃将，令于平日钤束训练，遇有调发，即令部领为便。
yòu yán qǐng bīng bù yì qǐ fán hàn guān fēi xiāng tǒng xiá zhě bìng yī guān xù xiāng yā
"又言："顷兵部议乞蕃、汉官非相统辖者，并依官序相压；
qí chéng zhài děng guǎn xiá fán guān jí yī jiù zài běn xiá hàn guān zhī xià
其城砦等管辖蕃官，即依旧在本辖汉官之下。
zhào cóng qí qǐng
诏从其请。
qiě zhū lù fán guān bù wèn guān zhí gāo bēi lì zài hàn guān zhī xià suǒ yǐ zūn zhōng guó zhì yuǎn rén yě
且诸路蕃官，不问官职高卑，例在汉官之下，所以尊中国，制远人也。
xíng zhī jì jiǔ hū rán gēng zhì biàn yǔ bù xiāng tǒng xiá zhī guān yī pǐn xù wèi jí biān shàng shǐ chén jí jīng zhí guān dāng zài fán guān zhī xià shí yǒu bā jiǔ fēi rén qíng suǒ néng kān
行之既久，忽然更制，便与不相统辖之官依品序位，即边上使臣及京职官当在蕃官之下十有八九，非人情所能堪。
fán bù xiōng jiāo qǐ kě zhé qǐ
蕃部凶骄，岂可辄启？
yi xī yī jiù zhì bìng xù hàn guān zhī xià
宜悉依旧制，并序汉官之下。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
yuán fú èr nián sān yuè jīng yuán jīng lüè sī yán qǐ jiāng dōng xī lù fán bīng jiāng fèi bà réng yú shùn biàn chéng zhài lì shǔ zhú jiāng tǒng lǐng yǔ hàn bīng xiāng jiān chāi shǐ
元符二年三月，泾原经略司言："乞将东西路蕃兵将废罢，仍于顺便城砦隶属逐将统领，与汉兵相兼差使。
qín fèng lù rú zhī
"秦凤路如之。
sì yuè huán qìng lù jīng lüè ān fǔ sī yán xīn zhù dìng biān chéng yǒu xī xià lái tóu fán bù shén zhòng yù zì jīn jiāng guī shùn zhī rén jiù xīn chéng shōu guǎn gěi tián réng qǐ xuǎn zhì zǒng lǐng fán bīng zhèng fù èr yuán
四月，环庆路经略安抚司言："新筑定边城有西夏来投蕃部甚众，欲自今将归顺之人，就新城收管给田，仍乞选置总领蕃兵正、副二员。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。