bīng shí yī
◎兵十一
qì jiǎ zhī zhì
○器甲之制
qì jiǎ zhī zhì qí gōng shǔ zé yǒu nán běi zuō fang yǒu gōng nǔ yuàn zhū zhōu jiē yǒu zuò yuàn jiē yì gōng tú ér xiàn qí cháng kè
器甲之制其工署则有南北作坊，有弓弩院，诸州皆有作院，皆役工徒而限其常课。
nán běi zuò yuàn suì zào tú jīn jí tiě jiǎ děng fán sān wàn èr qiān gōng nǔ yuàn suì zào jiǎo bà gōng děng fán qiān liù bǎi wǔ shí yú wàn zhū zhōu suì zào huáng huà hēi qī gōng nǔ děng fán liù bǎi èr shí yú wàn
南北作院岁造涂金脊铁甲等凡三万二千，弓弩院岁造角弝弓等凡千六百五十余万，诸州岁造黄桦、黑漆弓弩等凡六百二十余万。
yòu nán běi zuō fang jí zhū zhōu bié zào bīng mù jiǎ dài xùn shān děng shí wù yǐ bèi jūn xíng zhī yòng
又南北作坊及诸州别造兵幕、甲袋、梭衫等什物，以备军行之用。
jīng shī suǒ zào shí rì yī jìn wèi zhī xún kè
京师所造，十日一进，谓之"旬课"。
shàng qīn yuè shì zhì wǔ kù yǐ zhù zhī
上亲阅视，置五库以贮之。
cháng lìng shì chuáng zǐ nǔ yú jiāo wài shǐ jí qī bǎi bù yòu lìng bié zào bù nǔ yǐ shì
尝令试床子弩于郊外，矢及七百步，又令别造步弩以试。
róng jù jīng zhì xī lì jìn dài wèi yǒu
戎具精致犀利，近代未有。
kāi bǎo sān nián wǔ yuè zhào jīng dū shì shù zhī jiā bù dé sī xù bīng qì
开宝三年五月，诏："京都士庶之家，不得私蓄兵器。
jūn shì sù néng zì bèi jì jī zhī qì zhě jì zhǎng běn jūn zhī sī
军士素能自备技击之器者，寄掌本军之司；
sì chū zhēng zé chén dié yǐ qǐng
俟出征，则陈牒以请。
pǐn guān zhǔn fǎ tīng de zhì suí shēn qì xiè
品官准法听得置随身器械。
shí bīng bù lìng shǐ féng jì shēng děng jìn huǒ jiàn fǎ mìng shì yàn qiě cì yī wù shù bó
"时兵部令史冯继升等进火箭法，命试验，且赐衣物、束帛。
chún huà èr nián shēn míng bù dé sī xù bīng qì zhī jìn
淳化二年，申明不得私蓄兵器之禁。
zhì dào èr nián èr yuè zhào xiān zào guāng míng xì gāng jiǎ yǐ gěi shì zú zhě chū wú chèn lǐ yi yǐ lǐ zhī bǐ huàn zhě bù mó shāng jī tǐ
至道二年二月，诏：先造光明细钢甲以给士卒者，初无衬里，宜以里之，俾擐者不磨伤肌体。
xián píng yuán nián liù yuè yù qián zhōng zuǒ shí guī sòng xiàn mù yǔ nǔ jiàn jiàn cái chǐ yú ér suǒ jī shén yuǎn zhōng kǎi jiǎ zé gān qù ér zú cún láo bù kě bá
咸平元年六月，御前忠佐石归宋献木羽弩箭，箭裁尺余，而所激甚远，中铠甲则竿去而镞存，牢不可拔。
zhào zēng guī sòng yuè fèng qiě bǔ qí zi wèi dōng xī bān shì
诏增归宋月奉，且补其子为东西班侍。
sān nián sì yuè shén qí fù bīng mǎ shǐ jiāo wò xiàn pán tiě shuò zhòng shí wǔ jīn lìng wò shì zhī mǎ shàng wǎng fù rú fēi mìng qiān běn jūn shǐ
三年四月，神骑副兵马使焦偓献盘铁槊，重十五斤，令偓试之，马上往复如飞，命迁本军使。
bā yuè shén wèi shuǐ jūn duì zhǎng táng fú xiàn suǒ zhì huǒ jiàn huǒ qiú huǒ jí lí zào chuán wu jiang xiàng wǎn děng xiàn hǎi zhàn chuán shì gè cì mín qián
八月，神卫水军队长唐福献所制火箭、火球、火蒺藜，造船务匠项绾等献海战船式，各赐缗钱。
xiān shì xiàng guó sì sēng fǎ shān běn míng zhōu rén qiáng xìng qí zú bǎi kǒu xī wèi róng rén suǒ lüè
先是，相国寺僧法山，本洺州人，强姓，其族百口，悉为戎人所掠。
zhì shì yuàn huán sú lì jūn wǔ yǐ xiào sǐ lì qiě xiàn tiě lún bō hún zhòng sān shí sān jīn shǒu wěi yǒu rèn wèi mǎ shàng gé zhàn jù
至是，愿还俗隶军伍以效死力，且献铁轮拨，浑重三十三斤，首尾有刃，为马上格战具。
zhào bǔ wài diàn zhí
诏补外殿直。
wǔ nián zhī níng huà jūn liú yǒng xī zhì shǒu pào yǐ xiàn zhào yán biān zào zhī yǐ chōng yòng
五年，知宁化军刘永锡制手炮以献，诏沿边造之以充用。
liù nián shí yuè gěi jūn zhōng chuán xìn pái
六年十月，给军中传信牌。
qí zhì qī mù wèi pái zhǎng liù cùn kuò sān cùn fù bèi kè zì ér zhōng fēn zhī zhì záo ruì lìng kě hé
其制，漆木为牌，长六寸，阔三寸，腹背刻字而中分之，置凿枘令可合；
yòu chuān èr qiào róng bǐ mò shàng shī zhǐ zhá
又穿二窍容笔墨，上施纸札。
měi lín zhèn zé fēn ér chí zhī huò chuán lìng zé shǔ qí yán ér xì jūn lì zhī jǐng zhì bǐ hé qì nǎi shū fù mìng
每临阵则分而持之，或传令，则署其言而系军吏之颈，至彼合契，乃书复命。
yīn jì zhōu tuán liàn shǐ shí pǔ zhī qǐng yě
因冀州团练使石普之请也。
rén zōng shí tiān xià jiǔ bù yòng bīng
仁宗时，天下久不用兵。
tiān shèng sì nián zhào jiǎn zhū lù suì zào bīng qì zhī bàn
天圣四年，诏减诸路岁造兵器之半。
shì suì zhào zuō fang zào tiě qiāng yī wàn wǔ qiān gěi qín wèi huán qìng yán zhōu zhèn róng jūn
是岁，诏作坊造铁枪一万五千，给秦、渭、环、庆、延州、镇戎军。
liù nián zhào wài qì jiǎ jiǔ bù shàn xiān qiǎn shǐ fēn yì zhū lù yuè shì xiū zhì zhī
六年，诏：外器甲久不缮，先遣使分诣诸路阅视修治之。
jǐng yòu èr nián ba qín zhōu zào shū jīng shī gōng nǔ sān nián
景祐二年，罢秦州造输京师弓弩三年。
zhào guǎng nán mín jiā wú de zhì bó dāo fàn zhě bìng duàn rén bìng yǐ sī yǒu jìn bīng lǜ lùn
诏："广南民家毋得置博刀，犯者并锻人并以私有禁兵律论。
xiān shì lǐng nán wèi dào zhě duō chí bó dāo zhàng zuì qīng bù néng jìn zhuǎn yùn shǐ yǐ wéi yán gù zhe shì lìng
"先是，岭南为盗者多持博刀，杖罪轻，不能禁，转运使以为言，故著是令。
sì nián zhào zuō fang zhì shuān zǐ qiāng gū qiāng gè wǔ wàn
四年，诏作坊制栓子枪、觚枪各五万。
kāng dìng yuán nián sì yuè zhào jiāng nán huái nán zhōu jūn zào zhǐ jiǎ sān wàn gěi shǎn xī fáng chéng gōng shǒu
康定元年四月，诏江南、淮南州军造纸甲三万，给陕西防城弓手。
yòu zhào hé dōng qiáng zhuàng xí nǔ zhě tīng zì zhì hù sì děng yǐ xià guān gěi zhī
又诏河东强壮习弩者听自置，户四等以下官给之。
bā yuè zhào shǎn xī zhì liǔ mù páng pái
八月，诏陕西制柳木旁牌。
qìng lì yuán nián zhī bīng zhōu yáng xié qiǎn yáng qǔ xiàn zhǔ bù yáng zhěng xiàn lóng hǔ bā zhèn tú jí suǒ zhì shén dùn pī zhèn dāo shǒu dāo tiě lián zhuì tiě jiǎn qiě yán lóng hǔ bā zhèn tú yǒu jī yǒu zhèng yǒu jìn yǒu zhǐ yuǎn zé shè jìn zé jī yǐ dāo dùn
庆历元年，知并州杨偕遣阳曲县主簿杨拯献《龙虎八阵图》及所制神盾、劈阵刀、手刀、铁连槌、铁简，且言《龙虎八阵图》有奇有正，有进有止，远则射，近则击以刀盾。
bǐ fán qí suī zhòng jiàn shén dùn zhī yì bì jù bēn kuì rán hòu yǐ xiāo qí jiā jī wú bù shèng zhě
彼蕃骑虽众，见神盾之异，必遽奔溃，然后以骁骑夹击，无不胜者。
lì dài yòng bīng wèi yǒu jīng lǜ jí cǐ
历代用兵，未有经虑及此。
dì yuè yú chóng zhèng diàn jiàng zhào jiǎng yù
帝阅于崇政殿，降诏奖谕。
qí hòu yán zhě yǐ wéi qí qì zhòng dà huǎn jí nán yòng yún
其后，言者以为其器重大，缓急难用云。
èr nián zhào fū yán huán qìng jīng yuán qín fèng lù gè zhì dōu zuò yuàn cì hé běi yì yǒng bīng gōng nǔ jiàn cái gè yī bǎi wàn
二年，诏鄜延、环庆、泾原、秦凤路各置都作院，赐河北义勇兵弓弩箭材各一百万。
sì nián cì fū yán lù zǒng guǎn fēng yǔ zi nǔ jiàn sān shí wàn
四年，赐鄜延路总管风羽子弩箭三十万。
wǔ nián zhào zhū lù suǒ chǔ bīng xiè xī bào sān sī sān sī suì jù xū zhī yǐ wén réng yuē wèi chéng shì yù bān zhī
五年，诏诸路所储兵械悉报三司，三司岁具须知以闻，仍约为程式预颁之。
bā nián zhào shì shù zhī jiā suǒ cáng bīng qì fēi fǎ suǒ xǔ zhě xiàn yī yuè sòng guān
八年，诏："士庶之家所藏兵器，非法所许者，限一月送官。
gǎn nì tīng rén gào bǔ
敢匿，听人告捕。
huáng yòu yuán nián
皇祐元年，
yù chóng zhèng diàn
御崇政殿，
yuè zhī lǐ zhōu gòng bèi kù fù shǐ sòng shǒu xìn suǒ xiàn chōng zhèn wú dí liú xīng nǔ jù mǎ pí zhú pái huǒ lián shí huǒ gāng sān rèn hēi qī shùn shuǐ shān zì tiě jiǎ yě zhàn jù mǎ dāo nǔ zhài jiǎo chē chōng zhèn jiàn lún wú dí chē dà fēng líng nǔ jiàn bā zhǒng
阅知澧州、供备库副使宋守信所献冲阵无敌流星弩、拒马皮竹牌、火镰石火纲三刃、黑漆顺水山字铁甲、野战拒马刀弩、砦脚车、冲阵剑轮无敌车、大风翎弩箭八种。
sì nián hé běi hé dōng shǎn xī dōu zǒng guǎn sī yán guō zī suǒ zào dú yuán chōng zhèn wú dí liú xīng nǔ kě yǐ bèi jūn zhèn zhī yòng
四年，河北、河东、陕西都总管司言："郭谘所造独辕冲阵无敌流星弩，可以备军阵之用。
zhào gōng nǔ yuàn rú yàng zhì zhī
诏弓弩院如样制之。
chú zī wèi fū yán lù qián xiá xǔ zhì nǔ wǔ bǎi mù tǔ mín jiào zhī
除谘为鄜延路钤辖，许置弩五百，募土民教之。
jì chéng jīng lüè xià ān qī yán qí biàn zhào lì dú yuán nǔ jūn
既成，经略夏安期言其便，诏立独辕弩军。
wǔ nián jīng nán bīng mǎ qián xiá wáng suì shàng lín zhèn guǎi qiāng
五年，荆南兵马钤辖王遂上临阵拐枪。
zhì hé yuán nián zhào hé běi hé dōng shǎn xī lù měi suì xià pù qì jiǎ yǒu sǔn duàn zhě xī lìng wán bèi
至和元年，诏河北、河东、陕西路每岁夏曝器甲，有损断者，悉令完备。
rú fù yuè shì yǒu bù kān yòng zhě zhī zhōu tōng pàn bìng zhǔ bīng guān bìng biǎn zhì
如复阅视有不堪用者，知州、通判并主兵官并贬秩。
jiā yòu sì nián zhào jīng shī suǒ zhì jūn qì duō bù fēng lì qí xuǎn cháo chén shǐ chén gè yī yuán jiǎn shì zhī
嘉祐四年，诏京师所制军器，多不锋利，其选朝臣、使臣各一员拣试之。
qī nián zhào jiāng xī zhì zhì zéi dào sī zài suǒ yǒu sī zào bīng jiǎ jiàng bìng jí xìng míng ruò zài fàn zhě bìng qī zǐ xǐ huái nán
七年，诏江西制置贼盗司，在所有私造兵甲匠并籍姓名，若再犯者，并妻子徙淮南。
xī níng yuán nián shǐ mìng rù nèi fù dōu zhī zhāng ruò shuǐ xī shàng gé mén shǐ li píng liào jiǎn gōng nǔ ér zēng xiū zhī
熙宁元年，始命入内副都知张若水、西上阁门使李评料简弓弩而增修之。
ruò shuǐ jìn suǒ zào shén bì gōng shí li hóng suǒ xiàn gài nǔ lèi yě
若水进所造神臂弓，实李宏所献，盖弩类也。
yǐ yǎn wéi shēn tán wèi shāo tiě wèi gé dēng zi qiāng tóu tóng wèi mǎ miàn yá fā má shéng zā sī wèi xián
以檿为身，檀为弰，铁为〈革登〉子枪头，铜为马面牙发，麻绳紥丝为弦。
gōng zhī shēn sān chǐ yǒu èr cùn xián zhǎng èr chǐ yǒu wǔ cùn jiàn mù yǔ zhǎng shù cùn shè sān bǎi sì shí yú bù rù yú mù bàn gǎn
弓之身三尺有二寸，弦长二尺有五寸，箭木羽长数寸，射三百四十余步，入榆木半笴。
dì yuè ér shàn zhī
帝阅而善之。
yú shì shén bì shǐ yòng ér tā qì fú jí yān
于是神臂始用，而他器弗及焉。
èr nián mìng hé běi zhōu jūn fán róng qì fēn sān děng yǐ wén yòu zhào nèi kù fán qì jiǎ zé qí liáng ruò gān tiáo shàng
二年，命河北州军凡戎器分三等以闻，又诏内库凡器甲择其良若干条上。
sì nián zhào zhū lù qiǎn guān yì zhōu fēn kù cáng jiá bīng qì wèi sān děng rú yán biān sān lù ér chuān xiá bù yǔ
四年，诏诸路遣官诣州，分库藏甲兵器为三等如沿边三路，而川峡不与。
wǔ nián dì xiá zhǎn mǎ dāo yǐ shì cài tǐng tǐng wèi zhì zuò jīng ér cāo jī biàn nǎi mìng zhòng rén lǐng gōng zào shù wàn kǒu cì biān chén chán zhǎng chǐ yú rèn sān chǐ yú shǒu wèi dà huán
五年，帝匣斩马刀以示蔡挺，挺谓制作精而操击便，乃命中人领工造数万口赐边臣，镡长尺余，刃三尺余，首为大环。
shì suì zhào quán sān sī dù zhī fù shǐ chén qǐ xiáng dìng jūn qì zhì dù
是岁，诏权三司度支副使沈起详定军器制度。
qǐ yǐ wéi yī jǐ zhī jiàn yǒu xiàn yi lìng zài jīng jí sān lù zhǔ bīng guān jiān guān gōng jiàng shěn duó fǎ dù suǒ yí zhù kě chuán jiǔ
起以为一己之见有限，宜令在京及三路主兵官、监官、工匠审度法度所宜，庶可传久。
zhào cóng zhī
诏从之。
shí dì yù lì róng qì ér huàn yǒu sī gǒu jiǎn
时帝欲利戎器，而患有司苟简。
wáng pāng shàng shū yuē hàn xuān dì hào zhōng xīng xián zhǔ ér shǐ chēng jì qiǎo gōng jiàng dú jīng yú yuán chéng zhī shí
王雱上疏曰："汉宣帝号中兴贤主，而史称技巧工匠，独精于元、成之时。
shì suī yǒu sī zhī shì ér shàng xì cháo tíng zhī zhèng
是虽有司之事，而上系朝廷之政。
fāng jīn wài yù biān huàn nèi yú dào zéi ér tiān xià suì kè gōng nǔ jiǎ zhòu rù chōng wǔ kù zhě yǐ qiān wàn shù nǎi wú yī jiān hǎo jīng lì shí kě wèi bèi zhě
方今外御边患，内虞盗贼，而天下岁课弓弩、甲胄入充武库者以千万数，乃无一坚好精利实可为备者。
chén cháng guān zhū zhōu zuò yuàn bīng jiàng fá shǎo zhì jū shì rén yǐ bèi yì suǒ zuò zhī qì dàn xíng zhì ér yǐ
臣尝观诸州作院兵匠乏少，至拘市人以备役，所作之器，但形质而已。
wǔ kù zhī lì jì qí duō guǎ zhī shù ér cáng zhī wèi cháng zé qí shí yòng gù suǒ jī suī duō dà dǐ bì è
武库之吏，计其多寡之数而藏之，未尝责其实用，故所积虽多，大抵敝恶。
fu wéi zhèng rú cǐ ér yù kàng wēi jué shèng wài ràng nèi xiū wèi jiàn qí kě yě
夫为政如此，而欲抗威决胜，外攘内修，未见其可也。
tǎng yù chí wǔ bèi shì tiān xià yǐ wú shì zé jīn mù sī xǐ jīn jiāo jiǎo yǔ zhī cái jiē mín lì yě wú gù jù gōng yǐ huǐ zhī shén kě xī yě
傥欲弛武备，示天下以无事，则金木、丝枲、筋胶、角羽之材，皆民力也，无故聚工以毁之，甚可惜也。
mò ruò gēng zhì fǎ dù liǎn shù zhōu zhī zuò jù wèi yī chù ruò jīn qián jiān zhī bǐ zé zhī gōng shì zhī chén shǐ zhuān qí zhí
莫若更制法度，敛数州之作聚为一处，若今钱监之比，择知工事之臣使专其职；
qiě mù tiān xià liáng gōng sàn wèi jiàng shī ér cháo tíng nèi zhì gōng guān yǐ zǒng zhì qí shì chá qí jīng yǔ ér shǎng fá zhī zé rén rén wu shèng bù jiā zé ér jiē jīng yǐ
且募天下良工散为匠师，而朝廷内置工官以总制其事，察其精窳而赏罚之，则人人务胜，不加责而皆精矣。
wén jīn wǔ kù tài zǔ shí gōng shàng yǒu rú xīn zhě ér jìn shì suǒ zào wǎng wǎng bù kě yòng cǐ kě jiàn fǎ jìn zhī zhāng chí yǐ
闻今武库太祖时弓尚有如新者，而近世所造往往不可用，此可见法禁之张弛矣。
dà dǐ pāng wèi cǐ yán yǐ yíng féng shàng yì yù wàng gèng jiù zhì yě
"大抵雱为此言，以迎逢上意，欲妄更旧制也。
liù nián shǐ zhì jūn qì jiān zǒng nèi wài jūn qì zhī zhèng
六年，始置军器监，总内外军器之政。
zhì pàn yī rén tóng pàn yī rén
置判一人、同判一人。
shǔ yǒu chéng yǒu zhǔ bù yǒu guǎn dāng gōng shì
属有丞，有主簿，有管当公事。
xiān shì jūn qì lǐng yú sān sī zhì shì ba zhī yī zǒng yú jiān
先是，军器领于三司，至是罢之，一总于监。
fán chǎn cái zhōu zhì dōu zuò yuàn
凡产材州，置都作院。
fán zhī jūn qì lì hài zhě tīng yì jiān chén shù yú shì lì mín xiàn qì xiè fǎ shì zhě shén zhòng
凡知军器利害者，听诣监陈述，于是吏民献器械法式者甚众。
shì suì yòu zhì nèi gōng jiàn nán kù
是岁，又置内弓箭南库。
jūn qì jiān zòu yǐ lì qì bān zhū lù zuò yuàn wèi shì
军器监奏以利器颁诸路作院为式。
shì nián dōng yǐ qí bīng jù dà ān bù biàn yě zhàn shǐ zhì xiǎo ān pí gé chán mù gé dēng cháng yú huí xuán mǎ shè dé yǐ chí zhòu qiě xuǎn biān rén xí qí zhě fēn lì zhū jūn
是年冬，以骑兵据大鞍不便野战，始制小鞍，皮〈革毚〉木〈革登〉，长于回旋，马射得以驰骤，且选边人习骑者分隶诸军。
shí zhōu shì lóng shàng shū lùn guǎng xī jiāo zhǐ shì qǐng wèi chē yǐ yù xiàng zhèn wén yàn bó fēi zhī
时周士隆上书论广西、交阯事，请为车以御象阵，文彦博非之。
ān shí yǐ wéi zì qián dài zhì běn cháo nán fāng shù yǐ xiàng shèng zhōng guó shì lóng cè yi kě yòng yīn lùn zì gǔ chē zhàn fǎ shén biàn qǐng yǐ chē qí xiāng dāng shì yǐ guān qí shú lì
安石以为自前代至本朝，南方数以象胜中国，士隆策宜可用，因论自古车战法甚辨，请以车骑相当试，以观其孰利。
dì yì wèi běi biān dì píng kě yòng chē wèi yíng nǎi zhào shì chē fǎ lìng yán hé cǎi chē cái sān qiān liǎng jūn qì jiān dìng fǎ shì zào zhàn chē yǐ jìn
帝亦谓北边地平，可用车为营，乃诏试车法，令沿河采车材三千两，军器监定法式，造战车以进。
qī nián pàn jiān lǚ huì qīng yán qí suǒ shàng gōng shì jí qí tā bīng qì zhì dù xià diàn qián mǎ bù sān sī lìng dìng duó qù qǔ
七年，判监吕惠卿言："其所上弓式及其他兵器制度，下殿前、马、步三司令定夺去取。
ér zhú sī bù guò qǔ zé jūn xiào wén zhuàng yǐ wén fēi dú chí qí jiù shuō bù kěn gēng zhāng yòu qí zhì lǜ wèi bì néng zhī zuò qì zhī yì
而逐司不过取责军校文状以闻，非独持其旧说不肯更张，又其智虑未必能知作器之意。
chén yú cháo tíng yǐ xíng zhī lìng fēi gǎn yán gǎi qǐ jiù yī sī tóng yì
臣于朝廷已行之令，非敢言改，乞就一司同议。
dì nǎi qiǎn guǎn jūn hǎo zhì fù jiān dìng duó jiē yuē biàn
"帝乃遣管军郝质赴监定夺，皆曰"便"。
shí jūn qì jiān zhì qì bù yī cái yòng zī hào
时军器监制器不一，材用滋耗。
yú shì zhào bù yǐ cháng zhì xuǎn guān chí wǎng zhōu xiàn gēn kuò niú pí jiǎo jīn néng lìng shù xiàn cì dì jiā jiǎng
于是诏不以常制选官驰往州县根括牛皮角筋，能令数羡，次第加奖。
shì suì shǐ zào jiàn yuē láng yá yuē yā zī yuē chū jiān sì léng yuē yī chā rèn záo zǐ fán sì zhǒng tuī xíng zhī
是岁，始造箭曰狼牙，曰鸭觜，曰出尖四楞，曰一插刃凿子，凡四种推行之。
bā nián zhào hé běi jù mǎ huò duō yǐ zhú wèi zhī bù zú dāng dí
八年，诏："河北拒马，或多以竹为之，不足当敌。
lìng jūn qì jiān zào sān wàn jù fù běi jīng chán dìng zhōu
令军器监造三万具赴北京、澶定州。
yòu lìng jì hé běi suǒ shǎo bīng qì zhì zào qí bù jí zhě wú de wàng fèi cái lì
"又令计河北所少兵器制造，其不急者毋得妄费材力。
yòu zhào mín hù mǎ sǐ jiù bù yǐ bào guān zhě bìng bào shū pí jīn yǐ chōng yòng
又诏民户马死，旧不以报官者并报，输皮筋以充用。
dì lǜ zhì jiān wèi yǒu shí xiào ér xū yòng cái yì zhào zhōng shū shū mì yuàn hé shí qí shì lìng tiáo huà yǐ wén
帝虑置监未有实效，而虚用材役，诏中书、枢密院核实其事，令条画以闻。
jūn qì jiān zòu zhì jiān yǐ lái zēng zào bīng qì ruò gān wèi gōng ruò gān shì qián qì zēng ér gōng shěng
军器监奏，置监以来，增造兵器若干，为工若干，视前器增而工省。
dì fù jí zhī qiě lìng yǔ yù qián gōng zuò suǒ jiào gōng shú shěng yàn qì shú liáng
帝复诘之，且令与御前工作所较工孰省，验器孰良。
wáng sháo wèi rú cǐ kǒng nèi wài xiāng qīng chéng sú
王韶谓："如此，恐内外相倾成俗。
qiě wǎng nián jūn qì jiān jiǎn chá nèi chén zhé bō gōng nǔ xì yóu cǐ shēng
且往年军器监检察内臣折剥弓弩，隙由此生。
jīn lìng nèi chén jiào àn jūn qì jiān yòu rú nǎng rì xiāng qīng wú yǐ
今令内臣较按军器监，又如曩日相倾无已。
dì yuē bǐ lěi lěi shuō jūn qì jiān shì ruò bù jiào jiàn shì shí jí zhōng wài biàn yǐ wéi tīng xiǎo chén zèn sù
"帝曰："比累累说军器监事，若不较见事实，即中外便以为听小臣谮诉。
jīn lìng de shí xíng fǎ suǒ yǐ míng qū zhí yě
今令得实行法，所以明曲直也。
ān shí yuē chéng dāng rú cǐ
"安石曰："诚当如此。
ruò měi shì fēn bié qǔ zhí míng qí xìn dàn shǐ gōng zuì bù bì zé tiān xià zhī zhì jiǔ yǐ
若每事分别曲直，明其信诞，使功罪不蔽，则天下之治久矣。
wáng sháo yuē jūn qì jiān shì bù xū bǐ jiào
"王韶曰："军器监事不须比较。
dì yuē shì bù bǐ jiào wú yóu jiàn wǎng zhí
"帝曰："事不比较，无由见枉直。
ān shí yuē cháo tíng zhì shì wéi yù zhí ér yǐ
"安石曰："朝廷治事，唯欲直而已。
qí hòu ān shí zú yǐ biàn kǒu jiě dì zhī yí ér jūn qì jiān huò miǎn qī mào zhī zuì
"其后，安石卒以辩口解帝之疑，而军器监获免欺冒之罪。
dōng shí yuè jūn qì jiān yù xià hé dōng děng lù cǎi shì qū mù wèi ān qiáo dì yǐ láo mín fèi cái bù xǔ
冬十月，军器监欲下河东等路采市曲木为鞍桥，帝以劳民费财，不许。
shì shí hé dōng shǎn xī guǎng nán shuài chén yāo gōng bù yǐ qǐng zēng gěi bīng qì dì gè lìng gěi yǔ zhī
是时，河东、陕西、广南帅臣邀功不已，请增给兵器，帝各令给与之。
zhì shì yǒu qǐ yǐ gēng niú bó mǎi qì jiǎ zhě
至是，有乞以耕牛博买器甲者。
yuán fēng yuán nián dōng fū yán lù jīng lüè shǐ lǚ huì qīng qǐ gěi xīn yàng dāo jūn qì jiān yù xià jiāng zhè fú jiàn lù zhì zào dì bù xǔ gěi yǐ nèi nán kù duǎn rèn dāo wǔ wàn wǔ qiān kǒu
元丰元年冬，鄜延路经略使吕惠卿乞给新样刀，军器监欲下江、浙、福建路制造，帝不许，给以内南库短刃刀五万五千口。
èr nián yù pī yǒu yuē hé dōng lù jiàn yùn wù cái yú yuán biān zào jūn qì xiǎn wèi yū fèi zhāng huáng kě lìng jūn qì jiān sù ba zhī
二年，御批有曰："河东路见运物材于缘边造军器，显为迂费张皇，可令军器监速罢之。
sān nián jí zhōu zòu fèng zhào shì jiàn gǎn sān shí wàn fēi tǔ dì suǒ chǎn qiě mín jiān bù sù xù qǐ yù gěi mín qián qī yǐ yī nián hé shì
三年，吉州奏："奉诏市箭笴三十万，非土地所产，且民间不素蓄，乞豫给缗钱，期以一年和市。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
shí xī biān yòng bīng jiǔ bù jiě
时西边用兵久不解。
sì nián chūn shǎn xī zhuǎn yùn shǐ li jì zòu běn dào jiǔ jūn shí wù zhī wài yī jiē wú zhī qǐ yú yǒng xīng jūn kù yǐ yú cái lì fǎ yíng bàn
四年春，陕西转运使李稷奏："本道九军，什物之外，一皆无之，乞于永兴军库以余财立法营办。
qī yuè jīng yuán lù zòu xiū wèi zhōu chéng bì ér fáng chéng zhàn jù guǎ shǎo qǐ gěi sān gōng bā niú chuáng zǐ nǔ yī qiāng sān jiàn jiàn gè yù yī fǎ shì zhì zào
"七月，泾原路奏修渭州城毕，而防城战具寡少，乞给三弓八牛床子弩、一枪三剑箭，各欲依法式制造。
zhào tú yàng gěi zhī
诏图样给之。
wǔ nián qī yuè fū yán lù jì yì biān shì suǒ zòu qǐ mín qián bǎi wàn gōng jiàng qiān rén tiě shēng shú wǔ wàn jīn niú mǎ pí wàn zhāng zào jūn qì bìng gěi zhī
五年七月，鄜延路计议边事所奏乞缗钱百万、工匠千人、铁生熟五万斤、牛马皮万张造军器，并给之。
bā yuè zhào lìng shěn kuò yǐ pī zhèn dà fǔ wǔ qiān xuǎn gěi xī biān zhū jiāng
八月，诏令沈括以劈阵大斧五千选给西边诸将。
shí yī yuè shǎn xī zhuǎn yùn shǐ li chá yán běn lù dōu zuò yuàn wǔ yi gè wěi jiān sī tí jǔ
十一月，陕西转运使李察言："本路都作院五，宜各委监司提举。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
liù nián èr yuè zhào xī hé lù shǒu jù yǒu quē gěi zhān sān qiān lǐng niú pí wàn zhāng yùn sòng zhī
六年二月，诏：熙河路守具有阙，给毡三千领、牛皮万张，运送之。
bā yuè cóng huán qìng lù zhào xiè zhī qǐng yǐ shén bì gōng yī qiān jiàn shí wàn gěi zhī
八月，从环庆路赵禼之请，以神臂弓一千、箭十万给之。
wèi jǐ cì lán huì lù yào jiàn èr shí wǔ wàn
未几，赐兰会路药箭二十五万。
qī nián shǎn xī zhuǎn yùn fù shǐ yè kāng zhí yán qín fèng lù jūn qì jiàn quē míng wù jì sì bǎi sān shí yú wàn shǐ yī yī wèi zhī fēi shí yú nián kě jiù qǐ zì jīng gěi cì
七年，陕西转运副使叶康直言："秦凤路军器见阙名物计四百三十余万，使一一为之，非十余年可就，乞自京给赐。
zhào liàng gěi zhī
"诏量给之。
dì xìng jiǎn yuē
帝性俭约。
yǒu sī zào jiàng guān pí jiǎ yù yǐ shēng sī rǎn hóng dài máo niú wěi wèi lì shuǐ dì xī zhī dài yǐ tā máo
有司造将官皮甲，欲以生丝染红，代牦牛尾为沥水，帝惜之，代以他毛。
yú yī gōng yī shǐ yī jiǎ yī pái zhī yòng wú bù jìn xīn yān
于一弓、一矢、一甲、一牌之用，无不尽心焉。
gōng yuē kuò shǎn cù zhāng gōng ba zhǎng shāo jiù fǎ
弓曰阔闪促张弓，罢长弰旧法。
shǐ yuē jiǎn zhǐ jiàn
矢曰减指箭。
pái yǐ luán zhú chuān pí wèi zhī yǐ yì tóng mù pái
牌以栾竹穿皮为之，以易桐木牌。
gǎi sù tiě jiǎ wèi biān āi jiǎ
改素铁甲为编挨甲。
qí fǎ jīng mì nǎi liú chāng zuò yǐn biàn yán shǒu qín děng suǒ dìng zhì dù yún
其法精密，乃刘昌祚、尹抃、阎守勤等所定制度云。
bā nián shí yuè zhào nèi wài suǒ zào jūn qì yǐ jiàn yú wù cái gōng jiàng zào zhī bīng jiàng mín gōng jí bà qiǎn zhī
八年十月，诏内外所造军器，以见余物材工匠造之，兵匠、民工即罢遣之。
yuán yòu yuán nián zhào sān lù jì ba bǎo jiá tuán jiào qí qì jiǎ gè sòng guān shōu zhù wù dé yǐ pò sǔn jū mín zhěng zhì
元祐元年，诏：三路既罢保甲团教，其器甲各送官收贮，勿得以破损拘民整治。
bā yuè zhào tài pú shǎo qīng gāo zūn huì huì gōng bù jí jūn qì jiān nèi wài zuō fang jí zhū zhōu dū zuò yuàn gōng qì zhī shù yǐ yào qiē jūn qì lì wèi suì kè wu dé zhōng dào tā fēi yào qiè bìng quán zhù wù zào
八月，诏太仆少卿高遵惠，会工部及军器监内外作坊及诸州都作院工器之数，以要切军器立为岁课，务得中道，他非要切，并权住勿造。
yú shì shù nián zhī jiān dū zé shǎo chí
于是数年之间，督责少弛。
shào shèng sān nián yǒu sī yán zhōu jùn bīng bèi quán wèi xū wén kǒng huǎn jí bù zú bèi yù
绍圣三年，有司言："州郡兵备，全为虚文，恐缓急不足备御。
qǐng shāo tuī xíng xī níng zhī zhào cháng lìng fēng zhuāng pái duǒ yī zá duì fǎ
请稍推行熙宁之诏，常令封桩、排垛，依杂队法。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
yuán fú yuán nián zhào jiāng hú huái zhè liù lù hé zào shén bì gōng sān qiān jiàn sān shí wàn
元符元年，诏江、湖、淮、浙六路合造神臂弓三千、箭三十万。
èr nián chén liáo zòu qǐ zēng zào shén bì gōng yú shì jūn qì jiān suǒ zào suì yì qiān yú gōng
二年，臣僚奏乞增造神臂弓，于是军器监所造岁益千余弓。
shì suì zhào hé běi yán biān zhōu chéng bì lóu lǔ qì xiè gè wu xiū zhì yǒu bù zhì zhě zuì zhī
是岁，诏河北沿边州城壁、楼橹、器械、各务修治，有不治者罪之。
xiān shì èr guǎng lù tǔ dīng líng yī xī níng zhǐ huī xiū zhì qì xiè
先是，二广路土丁令依熙宁指挥修置器械。
sān nián zhī duān zhōu xiāo wán shàng shū jí yán shāng cái hài mín qí bì fēi yī qǐ zhù mǎi qiāng shǒu qì xiè
三年，知端州萧刓上疏，极言伤财害民，其弊非一，乞住买枪手器械。
shū zòu bù bào
疏奏不报。
chóng níng chū chén liáo zhēng yán yuán yòu yǐ lái yīn xún chí fèi bīng bù xī lì
崇宁初，臣僚争言元祐以来因循弛废，兵不犀利。
zhào fù lìng zhū lù dōu zuò yuàn chuàng zào xiū zhì guān lì kǎo chá yī rú xī níng shí yǐ
诏复令诸路都作院创造修治，官吏考察一如熙宁时矣。
shí yǒu zhào zào wǔ shí jiāng qì xiè cóng gōng bù qǐng lìng nèi wài gòng zào yóu shì dōu dà tí jǔ nèi wài zhì zào jūn qì suǒ zhī míng lì yān
时有诏造五十将器械，从工部请，令内外共造，由是都大提举内外制造军器所之名立焉。
chū cóng xíng shù zhī yì xià lìng chuàng zào bīng chē shù shí chéng mǎi niú yǐ jià
初，从邢恕之议，下令创造兵车数十乘，买牛以驾。
yǐ ér cài shuò yòu qǐng hé běi zhì wǔ shí jiàng bīng qì qiě wèi bīng chē wàn shèng
已而蔡硕又请河北置五十将兵器，且为兵车万乘。
cài jīng zhǔ qí shuō jiān lì páng yuán ér yīn wèi mín hài zhě shēn yǐ
蔡京主其说，奸吏旁缘而因为民害者深矣。
chóng níng sān nián hé běi shǎn xī dōu zhuǎn yùn sī yán bīng chē zhī shì ruò yòng xǔ yàn guī suǒ dìng zé chē dà ér fèi bèi
崇宁三年，河北、陕西都转运司言："兵车之式，若用许彦圭所定，则车大而费倍。
ruò yī wǎng nián èr shí jiāng jiù shì zé qīng xiǎo yì yòng qiě kě shěng fèi
若依往年二十将旧式，则轻小易用，且可省费。
zhào zú yǐ xǔ yàn guī shì xíng zhī
"诏卒以许彦圭式行之。
shí xī hé zhuǎn yùn fù shǐ li fù xiān zòu yuē jīn zhī yòng bīng yǔ gǔ bù tóng
时熙河转运副使李复先奏曰："今之用兵，与古不同。
gǔ zhě zhēng zhàn yǒu lǐ bù wéi guǐ yù duō yóu zhèng tú gù chē kě xíng ér dí bù gǎn qīng fàn
古者征战有礼，不为诡遇，多由正途，故车可行而敌不敢轻犯。
jīn zhī yòng bīng jǐn zài jí biān xià zhài zhù jūn gè yǐ bǎo xiǎn wèi lì chē bù néng shàng
今之用兵，尽在极边，下砦驻军，各以保险为利，车不能上。
yòu zhàn zhèn zhī jiāo yī jìn yī tuì chē bù néng jí yī bèi zhuī xí suì fēi jǐ yǒu
又战阵之交，一进一退，车不能及，一被追袭，遂非己有。
chén lǚ guān róng mǎ zhī jiān suī liáng qiǔ yī fú qì xiè bù néng wèi yòng kuàng yú chē hu
臣屡观戎马之间，虽粮糗、衣服、器械不能为用，况于车乎？
chén wén cǐ chē zhī zào xǔ yàn guī yīn yáo lín yǐ jìn qí shuō
臣闻此车之造，许彦圭因姚麟以进其说。
cháo tíng yǐ lín shú yú biān shì ér bù zhī yàn guī qīng wàng lín lì sī ēn yǐ wù guó jì
朝廷以麟熟于边事，而不知彦圭轻妄、麟立私恩以误国计。
qí chē bǐ yú cháng fǎ kuò liù qī cùn yùn bù hé zhé dōng lái bīng fu qiān wǎn bù xíng yǐ zhì diǎn mài yī wù zì lìn niú jù zhōng rì ér jìn liù qī lǐ qì chē ér táo zhě wǎng wǎng ér shì
其车比于常法阔六七寸，运不合辙，东来兵夫牵挽不行，以致典卖衣物，自赁牛具，终日而进六七里，弃车而逃者往往而是。
fu wèi zào zé yǒu pèi mǎi wù cái gù chāi fū jiang zhī rǎo
夫未造则有配买物材、顾差夫匠之扰；
jì chéng yòu nán yùn zhì zé wèi zhū lù zhī huàn yǒu bù kě shèng yán zhě yǐ
既成，又难运致，则为诸路之患有不可胜言者矣。
yàn guī dàn tú yī guān zhī de bù zhī yǒu wù yú guó cǐ ér bù zhū hé yǐ chéng hòu
彦圭但图一官之得，不知有误于国，此而不诛，何以惩后！
jīn qǐ biàn xíng ba zào yǐ zào zhě bù fù yùn lái yǐ kuān mín lì
今乞便行罢造，已造者不复运来，以宽民力。
qí hòu yàn guī zú dé zuì
"其后，彦圭卒得罪。
yuán fēng zhī shí hé běi hé dōng lù jūn qì měi jì zhōng wěi zhú lù zhí sī gēng hù kǎo chá
元丰之时，河北、河东路军器，每季终委逐路职司更互考察。
yuán yòu ba zhī
元祐罢之。
sì nián yīn gōng bù zhī qǐng fù xíng zhī
四年，因工部之请，复行之。
dà guān èr nián
大观二年，
shǒu zhào yuē qián dōng nán bèi yù zhǐ huī
手诏曰："前东南备御指挥，
shēn lǜ jiān jùn xiàn lì jí qiè zhě yǐ fǎ hài mín
深虑监郡县吏急切者倚法害民，
fèi zhí zhě màn lìng shī shì
废职者慢令失事，
rú zhù chéng bì zào jūn qì shōu zhàn mǎ xí shuǐ zhàn zhī lèi
如筑城壁、造军器、收战马、习水战之类，
bìng kě liáng dù gōng lì
并可量度工力，
jì yǐ suì yuè
计以岁月，
jiàn cì xīng zuò
渐次兴作，
wú de jí jù kē liǎn jí chà gù bǎi xìng
毋得急遽科敛及差雇百姓，
shǐ jí bù rǎo mín
使急不扰民，
huǎn bù fèi shì
缓不废事，
rán hòu wèi chēng
然后为称。
xún zhào xiàn shí nián yī qiè bì gōng
"寻诏限十年一切毕工。
sì yuè ba lí yā děng zhōu shì máo niú wěi lǜ wèi mín hài
四月，罢黎、雅等州市牦牛尾，虑为民害。
bā yuè tí jǔ yù qián jūn qì suǒ zòu qǐ rú chóng níng wǔ nián zhǐ huī xià zhū lù mǎi niú jiǎo sì shí wàn zhǐ jīn shí wàn jīn
八月，提举御前军器所奏，乞如崇宁五年指挥，下诸路买牛角四十万只、筋十万斤。
cóng zhī
从之。
zhèng hé èr nián èr yuè zhào zhū lù zhōu jùn zào jūn qì yǒu bù yòng xī níng fǎ shì zhě yǒu sī yì fá jù wèi lìng
政和二年二月，诏诸路州郡造军器有不用熙宁法式者，有司议罚，具为令。
liù yuè yòu zhào bìng yòng yù qián jūn qì suǒ jiàng fǎ shì qián èr yuè zhǐ huī wù xíng
六月，又诏并用御前军器所降法式，前二月指挥勿行。
sān nián zhào mǎ jiǎ nǎng yòng hēi xiū qī jīn yì yǐ zhū
三年，诏："马甲曩用黑髹漆，今易以朱。
shì suì yáo gǔ zòu gēng dìng jūn qì nǎng shí jiǎ èr fù jīn chāi zào sān fù
"是岁，姚古奏更定军器，曩时甲二副，今拆造三副；
nǎng shí shǒu dāo tài zhòng jīn jiē lìng qīng biàn yì yòng
曩时手刀太重，今皆令轻便易用；
nǎng shí shén bì gōng zhuì èr shí sān dòu jīn zhuì yī shí sì dòu
曩时神臂弓硾二石三斗，今硾一石四斗。
cóng zhī xī xià zhū lù gǎi zào
从之，悉下诸路改造。
liù nián jūn qì shǎo jiān shān zhī gāng zòu guó jiā zhū lù wèi jiāng yī bǎi sān shí yǒu yī xùn liàn shì zú gè gěi jūn qì yǐ bèi bù yú
六年，军器少监邓之纲奏："国家诸路为将一百三十有一，训练士卒，各给军器，以备不虞。
wéi hé běi zhū jiāng jūn qì nǎi xī fēng shí zào jīng lì láo mì guān yú zhū lù
惟河北诸将军器乃熙、丰时造，精利牢密，冠于诸路。
chén kǒng suì jiǔ yīn xún duō zhì sǔn bì
臣恐岁久因循，多致损弊。
qǐ zì hé běi shǎn xī lù wéi shǒu lìng zhū lù yī xīn róng qì yǎng chēng bì xià zhuī shù xiān zhì chǔ róng qì zhuàng guó wēi zhī yì
乞自河北、陕西路为首，令诸路一新戎器，仰称陛下追述先志，储戎器、壮国威之意。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
qī nián zhī gāng sān shàng zòu yī yán xiū wǔ kù èr yán zhěng jūn qì dà shěng guó yòng
七年，之纲三上奏，一言修武库，二言整军器，大省国用。
zhào shēng zhī gāng wèi dà jiān yòu qiān yī guān
诏升之纲为大监，又迁一官。
shí yǔ wén cuì zhōng cì duì chóng zhèng diàn zòu wǔ kù shì yīn zòu wǔ kù yǒu zǔ zōng suǒ yù jūn qì shí yú sè qǐ biān rù lǔ bù tú zhì yù jiāo bīng zhòng lǐ chén yú yí wù zhī shǒu yǐ shi wǔ gōng qiě shì bù wàng chuàng yè jiān nán yì
时宇文粹中赐对崇政殿，奏武库事，因奏："武库有祖宗所御军器十余色，乞编入《卤簿图志》，遇郊兵重礼，陈于仪物之首，以识武功，且示不忘创业艰难意。
shì nián yù bǐ yǐ wǔ kù dāng xiū jūn qì jìn yī yì wàn qí zhōng jiàn zú wǔ qiān yú wàn yòng píng shí gōng liào xū qī shí nián yú rán hòu kě bì
"是年，御笔以武库当修军器近一亿万，其中箭镞五千余万，用平时工料，须七十年余然后可毕。
yú shì lìng shān zhī gāng fēn gěi yán liú zuò yuàn xiàn sān nián xiū zhī ér quán zhù sān nián shàng gōng jūn qì
于是令邓之纲分给沿流作院，限三年修之，而权住三年上供军器。
bā nián yǐ zhī gāng zòu zhū lù suì qǐ shàng gòng liào mǎi fēn shù tè miǎn sān nián gāng fā
八年，以之纲奏，诸路岁起上供料买分数，特免三年纲发。
rán zì shí jué hòu shēn míng jùn xiàn niú pí jiǎo jīn zhī jìn fēn rán wéi hài zhě zhī gāng zhī qǐng yě
然自时厥后，申明郡县牛皮角筋之禁，纷然为害者，之纲之请也。
xuān hé yuán nián quán jīng hú nán lù tí diǎn xíng yù gōng shì zhèng jì zòu běn lù wéi tán shào èr zhōu gè yǒu nián é zhì zào jūn qì
宣和元年，权荆湖南路提点刑狱公事郑济奏："本路惟潭、邵二州，各有年额制造军器。
jīn nián zhì zào yǐ zú gōng qīn shì yàn bìng yī fǎ shì bù wù shī yòng
今年制造已足，躬亲试验，并依法式，不误施用。
zhào jiā jīng shǎng yǐ wéi zhū lù zhī quàn
"诏加旌赏，以为诸路之劝。
rán zì shì suì dū jūn qì lǜ yòng yù bǐ chǔ fèn gōng zào bù yǐ ér jiào shù cháng quē shàn xiū wú xū suì ér měi chēng bì huài
然自是岁督军器率用御笔处分，工造不已而较数尝阙，缮修无虚岁而每称弊坏。
dà dǐ zhōng wài xiāng yìng yī yǐ xū wén shàng xià xiāng méng ér xùn zhì jìng kāng zhī huò yǐ
大抵中外相应，一以虚文，上下相蒙，而驯致靖康之祸矣。
jìng kāng chū bīng zhàng jiē quē zhào shū lǚ xià yán lì shǎng xíng ér zú yì wú bǔ
靖康初，兵仗皆阙，诏书屡下，严立赏刑，而卒亦无补。
shí tōng pàn hé yáng quán zhōu shì zhāng qí zòu yuē hé yáng zì jīn chūn yǐ lái lèi yǒu jūn mǎ jīng guò jūn shì jǔ suí shēn jūn qì ruò mǎ jiǎ shén bì gōng jiàn qiāng pái zhī lèi yú shì sì bó yì shú shí míng wéi jì dùn qí shí qì qiǎn bì táo zhēng yì
时通判河阳、权州事张旗奏曰："河阳自今春以来，累有军马经过，军士举随身军器若马甲、神臂弓、箭枪牌之类，于市肆博易熟食，名为寄顿，其实弃遣，避逃征役。
jū shōu sān rì jiān de qì xiè sì qiān èr bǎi yú wù
拘收三日间，得器械四千二百余物。
cǐ nǎi tài yuán yuán shī shàng qiě qì juān qì jiǎ zé tā lù jūn mǎ shì shì kě zhī
此乃太原援师，尚且弃捐器甲，则他路军马事势可知。
yi yù mín shǒu nà miǎn yí tā huàn
宜谕民首纳，免贻他患。
dì shàn qí zòu shǎng yǐ yī guān
"帝善旗奏，赏以一官。
chū yù qián jūn qì jiān jūn qì suǒ wàn quán jūn jiàng yǐ sān qiān qī bǎi wèi é dōng xi zuō fang gōng jiàng yǐ wǔ qiān wèi é
初，御前军器监、军器所万全军匠以三千七百为额，东、西作坊工匠以五千为额。
shào xīng chū yì bīng cái qiān rén jiǔ zhī zēng zhì wǔ qiān liù bǎi yú yòu yú zhū dào zēng èr qiān jiǔ bǎi yú běn quàn wài fù zēng gěi rì qián bǎi qī shí yuè mǐ qī dòu bàn
绍兴初，役兵才千人，久之，增至五千六百余，又于诸道增二千九百余，本券外复增给日钱百七十、月米七斗半。
yú shì nèi kù lěi suì bīng xiè shān jī ér zhū jūn xī chú róng qì
于是内库累岁兵械山积，而诸军悉除戎器。
èr shí liù nián zhào gōng jiàng yi jiǎn miǎn jiāng zhè fú jiàn zhū zhōu wù liào xī juān zhī
二十六年，诏："工匠宜减免，江、浙、福建诸州物料悉蠲之。
yǒu sī zòu wù liào jiǎn sān zhī yī gōng jiàng èr qiān zá yì bīng wǔ bǎi wèi é
"有司奏物料减三之一，工匠二千、杂役兵五百为额。
jiù jūn qì suǒ de zhuān dá
旧，军器所得专达。
jiàn yán zhōng cháng yǐ yān guān dǒng què tí jǔ xún ba zhī
建炎中，尝以阉官董悫提举，寻罢之。
shào xīng wǔ nián lì gōng bù hòu fù yǐ zhōng rén diǎn lǐng
绍兴五年，隶工部，后复以中人典领。
sān shí nián gōng bù yán fēi zǔ zōng jiàn guān yì zhào yī tiáo jiǎn chá
三十年，工部言非祖宗建官意，诏依条检察。
xiào zōng shòu shàn zēng tí diǎn guān yī yuán yù shǐ lì lùn qí bù kě fù lì gōng bù yān
孝宗受禅，增提点官一员，御史力论其不可，复隶工部焉。
zào chē zhī zhì
造车之制。
dù jiāng hòu dōng nán de duō jù rù xiǎn ài bù yǐ chē wéi zhǔ
渡江后，东南地多沮洳险隘，不以车为主。
zōng zé li gāng yǒu zhàn chē fǎ wáng dà zhì xiàn chē shì jiē bù fù yòng ér zhǔ yì jiǎ zhòu hú shǐ zhī lì yǐ
宗泽、李纲有战车法，王大智献车式，皆不复用，而属意甲胄、弧矢之利矣。
jiàn yán chū shàng yù zǎi zhí yuē fāng jīn zhàn shì wú lǜ sān shí wàn ruò jiē bèi jiān zhí ruì jiā yǐ hú shǐ zhī lì suī qiáng dí wú zú wèi yě
建炎初，上谕宰执曰："方今战士无虑三十万，若皆被坚执锐，加以弧矢之利，虽强敌，无足畏也。
zào gōng bì yòng liáng gōng shàn jià
造弓必用良工善价。
shào xīng sān nián tí jǔ zhì zào jūn qì suǒ yán yǐ qī shí gōng zào quán zhuāng jiǎ yī
"绍兴三年，提举制造军器所言："以七十工造全装甲一。
yòu zhǎng qí tóu jiǎ měi yī jiǎ yòng gōng bǎi sì shí yī duǎn qí tóu jiǎ yòng gōng qī shí sì
又长齐头甲每一甲用工百四十一，短齐头甲用工七十四。
qǐ yǐ běn suǒ quán zhuāng jiǎ wèi dìng shì
乞以本所全装甲为定式。
xí yì yán zhū zhōu zào mǎ huáng nǔ bù ruò lìng zào gōng
"席益言："诸州造马蝗弩，不若令造弓。
zhào bìng gǎi zào gōng nǔ nèi mǎ huáng nǔ gǎi shǒu shè gōng
"诏并改造弓弩，内马蝗弩改手射弓。
shào xīng sì nián jūn qì suǒ yán de zhǐ yī yù jiàng shì zào jiǎ
绍兴四年，军器所言："得旨，依御降式造甲。
yuán jiǎ zhī shì yǒu sì děng jiǎ yè qiān bā bǎi èr shí wǔ biǎo lǐ mó zèng
缘甲之式有四等，甲叶千八百二十五，表里磨锃。
nèi pī bó yè wǔ bǎi sì měi yè zhòng èr qián liù fēn
内披膊叶五百四，每叶重二钱六分；
yòu jiǎ shēn yè sān bǎi sān shí èr měi yè zhòng sì qián qī fēn
又甲身叶三百三十二，每叶重四钱七分；
yòu tuǐ qún hú wěi yè liù bǎi qī shí jiǔ měi yè zhòng sì qián wǔ fēn
又腿裙鹘尾叶六百七十九，每叶重四钱五分；
yòu dōu móu lián yè sān bǎi yī shí měi yè zhòng èr qián wǔ fēn
又兜鍪帘叶三百一十，每叶重二钱五分。
bìng dōu móu yī bēi zi méi zǐ gòng yī jīn yī liǎng pí xiàn jié tóu děng zhòng wǔ jīn shí èr liǎng wǔ qián yǒu jī
并兜鍪一，杯子、眉子共一斤一两，皮线结头等重五斤十二两五钱有奇。
měi yī jiǎ zhòng sì shí yǒu jiǔ jīn shí èr liǎng
每一甲重四十有九斤十二两。
ruò jiǎ yè yī yī yī yuán lǐng fēn liǎng rú zhòng qīng chà shū jí qì bù yòng xū fèi gōng cái
若甲叶一一依元领分两，如重轻差殊，即弃不用，虚费工材。
qǐ yǐ xīn shì jiǎ yè fēn liǎng qīng zhòng tōng róng quán zhuāng gòng sì shí wǔ jīn zhì wǔ shí jīn zhǐ
乞以新式甲叶分两轻重通融，全装共四十五斤至五十斤止。
zhào wù guò wǔ shí jīn
"诏勿过五十斤。
sān shí èr nián zhào jiāng dōng ān fǔ sī zào mù nǔ wǔ qiān jiàn wǔ shí wàn
三十二年，诏江东安抚司造木弩五千、箭五十万。
lóng xīng yuán nián yù jiàng mù yǔ nǔ jiàn shì měi lù yī shì zhì jiàn bǎi wàn
隆兴元年，御降木羽弩箭式，每路依式制箭百万。
chún xī jiǔ nián qú zhōu shǒu chén zhì dào mù hè zī nǔ èr qiān jiàn shí wàn
淳熙九年，衢州守臣制到木鹤觜弩二千、箭十万。
yòu hú běi jīng xi zào nà wú yǔ jiàn
又湖北、京西造纳无羽箭。
shàng yuē jiàn bù yòng yǔ kě wèi jīng qiǎo qí wū cáng zhī
上曰："箭不用羽，可谓精巧，其屋藏之。
huái dōng zǒng lǐng zhū quán yán zhèn jiāng yī jūn nǎi hán shì zhōng bù qǔ
"淮东总领朱佺言："镇江一军，乃韩世忠部曲。
shì zhōng zào kè dí gōng yǐ dāng dí qí chōng tū qí fā kě zhì bǎi bù qí jìn kě chuān zhòng jiǎ zuì wéi lì qì
世忠造克敌弓，以当敌骑冲突，其发可至百步，其劲可穿重甲，最为利器。
wǎng suì diào fā gōng bù miǎn sǔn shī cún zhě suì jiǔ yì jiàn chí huài
往岁调发，弓不免损失，存者岁久亦渐弛坏。
jīn kǎo zhū jūn jiàn nǔ shǒu bā qiān bā bǎi sì shí èr rén rén hé yòng liǎng gōng yī gōng yī rì shàng jiào yī gōng bèi chū zhàn hé yòng gōng wàn qī qiān liù bǎi bā shí yǒu sì jǐn cún liù qiān wǔ bǎi qī shí yǒu sì yú jiē bù kān shī jiào qǐ xià zhèn jiāng dū tǒng sī zú qí é
今考诸军见弩手八千八百四十二人，人合用两弓，一弓一日上教，一弓备出战，合用弓万七千六百八十有四，仅存六千五百七十有四，余皆不堪施教，乞下镇江都统司足其额。
shí wǔ nián gōng bù shì láng li chāng tú yán gōng shǐ zhī lì guì yú biàn jí
十五年，工部侍郎李昌图言："弓矢之利，贵于便疾。
shén bì gōng dòu lì jí yuǎn lǚ huò qí yòng
神臂弓斗力及远，屡获其用。
hòu yòu yòu zào shén jìn gōng jí yuǎn suī zài shén bì gōng shàng jūn zhōng duō yán qí fā chí měi shén bì sān shǐ ér shén jìn fāng néng yī fà ruò lín dí zhī jì biàn jí fǎn chū shén bì xià
后又又造神劲弓，及远虽在神臂弓上，军中多言其发迟，每神臂三矢而神劲方能一发，若临敌之际，便疾反出神臂下。
shàng yuē píng yuán kuàng yě yi yòng shén jìn gōng xī shǔ chóng shān jùn lǐng wèi zhī shú lì
"上曰："平原旷野宜用神劲弓，西蜀崇山峻岭，未知孰利。
zhào jīn zhōu dū tǒng sī xiáng yì yǐ wén
"诏金州都统司详议以闻。
jì ér dū tǒng zhì wú tǐng zòu shén jìn gōng bìng dàn zǐ tóu jiàn zhū jūn yòng zhī chéng biàn jí shén bì bù jí yě
既而都统制吴挺奏："神劲弓并弹子头箭，诸军用之诚便疾，神臂不及也。
zhào cóng qí biàn
"诏从其便。
chǔ zhōu bīng mǎ qián xiá yán nǔ zhī lì jìn zhě sān shí shí cì zhě shí wǔ shí shǐ zhī zú zhuàng ruò qiāo suǒ fā hé chì shù bǎi bù dòng chuān shù rén
楚州兵马钤辖言："弩之力，劲者三十石，次者十五石，矢之镞状若锹，所发何啻数百步，洞穿数人。
jiāng shàng zhū jūn yǒu nǔ shì jiē fèi bù xiū
江上诸军有弩式，皆废不修。
zhào liǎng huái jīng xiāng yán biān chéng shǒu gè zhì èr shí zhī yù qián jūn qì suǒ yì rú zhī
"诏两淮、荆襄沿边城守，各制二十枝，御前军器所亦如之。
shào xī ér hòu rì zào qì xiè shù mù shān jī
绍熙而后，日造器械，数目山积。
kāi qìng yuán nián shòu chūn fǔ zào quē tǒng mù nǔ yǔ cháng nǔ míng yá fā bù tóng jiàn zhì tǒng nèi shén wěn yóu biàn yè zhōng shī fā
开庆元年，寿春府造（缺）筒木弩，与常弩明牙发不同，箭置筒内甚稳，尤便夜中施发。
yòu zào tū huǒ qiāng yǐ jù zhú wèi tǒng nèi ān zǐ kē rú shāo fàng yàn jué rán hòu zǐ kē fā chū rú pào shēng yuǎn wén bǎi wǔ shí yú bù
又造突火枪，以钜竹为筒，内安子窠，如烧放，焰绝然后子窠发出，如炮声，远闻百五十余步。
xián chún jiǔ nián yán biān zhōu jùn yīn jiàng shì zhì huí huí pào yǒu chù lèi qiǎo sī bié zhì pào yuǎn chū qí shàng
咸淳九年，沿边州郡，因降式制回回炮，有触类巧思，别置炮远出其上。
qiě wèi pò pào zhī cè yóu qí
且为破炮之策尤奇。
qí fǎ
其法，
yòng dào ráng cǎo chéng jiān suǒ
用稻穰草成坚索，
tiáo wéi sì cùn
条围四寸，
cháng sān shí sì chǐ
长三十四尺，
měi èr shí tiáo wèi shù
每二十条为束，
bié yǐ má suǒ xì yī tóu yú lóu hòu zhù
别以麻索系一头于楼后柱，
dā guò lóu
搭过楼，
xià chuí zhì de
下垂至地，
fú liáng chuí sì céng huò wǔ céng
栿梁垂四层或五层，
zhōu bì lóu wū
周庇楼屋，
wò yǐ ní jiāng
沃以泥浆，
huǒ jiàn huǒ pào bù néng qīn
火箭火炮不能侵，
pào shí suī bǎi jūn wú suǒ shī yǐ
炮石虽百钧无所施矣。
qiě qīng biàn bù fèi cái lì míng yuē hù pí lí suǒ
且轻便不费财，立名曰"护陴篱索。
shì shí bīng jì bù zhèn dú qì jiǎ shì jiù zhì yì xiáng
"是时兵纪不振，独器甲视旧制益详。