bīng shí èr
◎兵十二
mǎ zhèng
○马政
guó mǎ zhī mù lì wǔ dài jìn fèi zhì sòng ér guī zhì bèi jù
国马之牧，历五代浸废，至宋而规制备具。
zì jiàn lóng ér hòu qí guān sī zhī guī jiù mù zhī zhèng yǔ fu shōu shì zhī lì mù dì zhī shù zhī pèi zhī děng yuē quàn mǎ yuē shěng mǎ yuē mǎ shè yuē kuò mǎi yán gé shèng shuāi jiē kě de ér kǎo yān
自建隆而后，其官司之规，厩牧之政，与夫收市之利，牧地之数，支配之等，曰券马，曰省马，曰马社，曰括买，沿革盛衰，皆可得而考焉。
fán yù mǎ zhī děng sān rù diàn zhī hòu shí wǔ pǐ yǐn jià shí sì pǐ cóng jià èr shí pǐ
凡御马之等三，（入殿祗候十五匹，引驾十四匹，从驾二十匹。
gěi yòng zhī děng shí yǒu wǔ
）给用之等十有五，
yuē jiǎn zhōng
（曰拣中，
yuē bù dé zhī shǐ
曰不得支使，
yuē tiān jià
曰添价，
yuē míng xìn
曰明信，
yuē chén liáo
曰臣僚，
yuē zhū bān
曰诸班，
yuē yù lóng zhí
曰御龙直，
yuē pěng rì lóng wèi
曰捧日、龙卫，
yuē gǒng shèng
曰拱圣，
yuē xiāo qí
曰骁骑，
yuē yún wǔ qí
曰云、武骑，
yuē tiān wǔ lóng měng
曰天武、龙猛，
yuē pèi jūn
曰配军，
yuē zá shǐ
曰杂使，
yuē mǎ pù
曰马铺。
qún hào zhī zì shí yǒu qī
）群号之字十有七，
yuē zuǒ
（曰"左"，
yuē yòu
曰"右"，
yuē qiān
曰"千"，
yuē lì
曰"立"，
yuē shuǐ
曰"水"，
yuē guān
曰"官"，
yuē jí
曰"吉"，
yuē tiān
曰"天"，
yuē zhǔ
曰"主"，
yuē wáng
曰"王"，
yuē fāng
曰"方"，
yuē yǔ
曰"与"，
yuē lái
曰"来"，
yuē wàn
曰"万"，
yuē xiǎo
曰"小"，
yuē wéi guān
曰"囗官"，
yuē tuì
曰"退"。
máo wù zhī zhǒng jiǔ shí yǒu èr
）毛物之种九十有二，
chì bō zhī bié bā
（叱拨之别八，
qīng zhī bié èr
青之别二，
bái zhī bié yī
白之别一，
wū zhī bié wǔ
乌之别五，
chì zhī bié wǔ
赤之别五，
zǐ zhī bié liù
紫之别六，
jùn zhī bié shí yī
骏之别十一，
zhě bái zhī bié liù
赭白之别六，
liú zhī bié bā
骝之别八，
guā zhī bié liù
䯄之别六，
luò zhī bié wǔ
骆之别五，
zhuī zhī bié wǔ
骓之别五，
yú zhī bié bā
𩨈之别八，
bó kuà zhī bié liù
驳胯之别六，
bó zhī bié sān
驳之别三，
biāo zhī bié qī
骠之别七。
qí guān sī zhī guī zé tài zǔ chéng qián dài zhī zhì chū zhì zuǒ yòu fēi lóng èr yuàn yǐ zuǒ yòu fēi lóng èr shǐ lǐng zhī
其官司之规，则太祖承前代之制，初置左、右飞龙二院，以左、右飞龙二使领之。
tài píng xīng guó wǔ nián gǎi fēi lóng wèi tiān jiù fang
太平兴国五年，改飞龙为天厩坊。
yōng xī sì nián gǎi tiān jiù wèi zuǒ yòu qí jì yuàn zuǒ yòu tiān sì jiān sì zuǒ yòu tiān jiù fang èr jiē lì yān
雍熙四年，改天厩为左、右骐骥院，左右天驷监四、左右天厩坊二皆隶焉。
zhēn zōng xián píng yuán nián chuàng zhì gū mǎ sī
真宗咸平元年，创置估马司。
fán shì mǎ zhǎng biàn qí liáng nú píng qí zhí yǐ fēn gěi zhū jiān
凡市马，掌辨其良驽，平其直，以分给诸监。
sān nián zhì qún mù shǐ yǐ nèi chén gòu dàng zhì zhì qún mù sī jīng cháo guān wèi pàn guān
三年，置群牧使，以内臣勾当制置群牧司，京朝官为判官。
jǐng dé èr nián gǎi zhū zhōu mù lóng fang xī wèi jiān cì míng zhù yìn yǐ gěi zhī
景德二年，改诸州牧龙坊悉为监，赐名，铸印以给之。
zài wài zhī jiān shí yǒu sì dà míng yuē dà míng míng zhōu yuē guǎng píng wèi zhōu yuē qí shuǐ bìng fēn dì yī dì èr
在外之监十有四：大名曰大名，洺州曰广平，卫州曰淇水，并分第一、第二。
hé nán yuē luò yáng zhèng zhōu yuē yuán wǔ tóng zhōu yuē shā yuàn xiāng zhōu yuē ān yáng chán zhōu yuē zhèn níng xíng zhōu yuē ān guó zhōng mù yuē chún zé xǔ zhōu yuē dān zhèn
河南曰洛阳，郑州曰原武，同州曰沙苑，相州曰安阳，澶州曰镇宁，邢州曰安国，中牟曰淳泽，许州曰单镇。
sì nián yǐ zhī shū mì yuàn chén yáo sōu wèi qún mù zhì zhì shǐ yòu bié zhì qún mù shǐ fù dōu jiān zēng pàn guān wèi èr yuán
四年，以知枢密院陈尧叟为群牧制置使，又别置群牧使副、都监，增判官为二员。
fán jiù mù zhī zhèng jiē chū yú qún mù sī zì qí jì yuàn ér xià jiē tīng mìng yān
凡厩牧之政，皆出于群牧司，自骐骥院而下，皆听命焉。
zhū zhōu yǒu mù jiān zhī zhōu tōng pàn jiān lǐng zhī zhū jiān gè zhì gòu dàng guān èr yuán
诸州有牧监，知州、通判兼领之，诸监各置勾当官二员。
yòu zhì zuǒ yòu xiāng tí diǎn
又置左右厢提点。
yòu zhì mù yǎng shàng xià jiān yǐ yǎng liáo jīng chéng zhū fāng jiān bìng mǎ
又置牧养上下监，以养疗京城诸坊、监病马。
yòu zhào zuǒ yòu qí jì yuàn zhū fāng jiān guān bìng yǐ sān nián wèi mǎn
又诏左右骐骥院诸坊、监官，并以三年为满；
rú xí zhī mǎ shì yuàn liú zhě qún mù sī yǐ wén ér xǐ lì tā jiān yān
如习知马事愿留者，群牧司以闻，而徙涖他监焉。
qí jiù mù zhī zhèng zé zì tài zǔ zhì yǎng mǎ wu yī qì jiù wu sì yǐ wéi mù fàng zhī de shǐ
其厩牧之政，则自太祖置养马务一，葺旧务四，以为牧放之地始。
tài píng xīng guó sì nián tài zōng guān bīng yú yōu de fén jìn yàn jì zhī mǎ sì wàn èr qiān yú pǐ nèi zào chōng rèn shǐ fēn zhì zhū zhōu mù yǎng zhī
太平兴国四年，太宗观兵于幽，得汾、晋、燕、蓟之马四万二千余匹，内皂充牣，始分置诸州牧养之。
shí diàn zhí li è zuò zāng jiān mù xǔ zhōu dào guān shū mǎ duō sǐ bìng zhǔ lì zhǎn yú shì
时殿直李谔坐赃，监牧许州，盗官菽，马多死，并主吏斩于市。
yòu zhào zé fēng kuàng de zhì mù lóng fang bā yǐ biàn mù yǎng
又诏择丰旷地置牧龙坊八，以便牧养。
chún huà èr nián shí èr yuè zhào yǔ rén qǔ shàn mǎ shù shí pǐ yú biàn diàn shè zào zhàn jiào yǐ mò sì qiě yǐ qí fǎ yù zǎi zhí réng bān yú zhū jūn
淳化二年十二月，诏圉人取善马数十匹，于便殿设皂栈，教以秣饲，且以其法谕宰执，仍颁于诸军。
fù yǐ yī mǎ liáng fāng cì jìn chén
复以医马良方赐近臣。
cháng cóng zhào shǒu lún zhī qǐng yú zhū zhōu mù lóng fang chù pìn mǎ wàn wǔ qiān pǐ zhú shuǐ cǎo mù fàng bù fèi chú mò shēng jū fán xi zú zī jūn yòng
尝从赵守伦之请，于诸州牧龙坊畜牝马万五千匹，逐水草牧放，不费刍秣，生驹蕃息，足资军用。
zhì shì shǒu lún fù yán zhū fāng mù mǎ wàn pǐ suì dāng shēng jū sì qiān jīn suì zhǐ èr qiān wǔ bǎi diǎn sī shī zhí dāng yán zé fá
至是，守伦复言："诸坊牧马万匹，岁当生驹四千，今岁止二千五百，典司失职，当严责罚。
ruò mǎ bǎi pǐ suì de jū qī shí zé jiā qiān zhuó
若马百匹岁得驹七十，则加迁擢。
zhū fāng chǎn jū jí jí yǐ wén
诸坊产驹，即籍以闻。
mù fàng jūn rén dāng mù shào zhuàng chōng yì
牧放军人，当募少壮充役。
bìng cóng zhī
"并从之。
zhēn zōng dà zhōng xiáng fú yuán nián lì mù jiān shǎng fá zhī lìng wài jiān xī mǎ yī suì zhōng yǐ shí fēn wèi lǜ sǐ yī fēn yǐ shàng gòu dàng guān fá yī yuè fèng yú děng dì jué zhàng
真宗大中祥符元年，立牧监赏罚之令，外监息马，一岁终以十分为率，死一分以上勾当官罚一月奉，余等第决杖。
mù bèi duō ér sǐ shǎo zhě gěi shǎng mín yǒu chà
牧倍多而死少者，给赏缗有差。
fán shēng jū yì pǐ bīng xiào ér xià shǎng juàn yì pǐ
凡生驹一匹，兵校而下赏绢一匹。
dàng shì shí fán nèi wài fang jiān jí zhū jūn mǎ fán èr shí yú wàn pǐ sì mǎ bīng xiào yī wàn liù qiān sān shí bā rén
当是时，凡内外坊、监及诸军马凡二十余万匹，饲马兵校一万六千三十八人。
měi suì jīng chéng cǎo liù shí liù wàn liù qiān wéi fū liào liù wàn èr qiān èr bǎi sì shí yán yóu yào táng jiǔ wàn wǔ qiān yú jīn shí zhū zhōu jūn bù yù yān
每岁京城草六十六万六千围，麸料六万二千二百四石，盐、油、药、糖九万五千余斤、石，诸州军不预焉。
zuǒ yòu qí jì liù fang jiān zhǐ liú mǎ èr qiān yú pǐ jiē chūn jì chū jiù mù mèng dōng zé bié qí léi bìng jiù zhàn zào yǎng sì
左右骐骥六坊、监止留马二千余匹，皆春季出就牧，孟冬则别其羸病，就栈皂养饲。
qí shàng chéng zhī mǎ wéi bèi yòng zhě zài yān
其尚乘之马，唯备用者在焉。
fán mù jiān zhī zài hé nán běi tiān xǐ hòu líng chāng jiān wèi hé jué suǒ chōng
凡牧监之在河南、北，天禧后，灵昌监为河决所冲。
zhì qián xìng tiān shèng jiān bīng jiǔ bù shì yán zhě duō yǐ wéi mù mǎ fèi guǎng ér wáng bǔ nǎi fèi dōng píng jiān yǐ qí de fù mín
至干兴、天圣间，兵久不试，言者多以为牧马费广而亡补，乃废东平监，以其地赋民。
wǔ nián fèi dān zhèn jiān
五年，废单镇监。
liù nián fèi luò yáng jiān
六年，废洛阳监。
yú shì hé nán zhū jiān jiē fèi xī yǐ mǎ sòng hé běi
于是河南诸监皆废，悉以马送河北。
jì ér zhào qǔ yuán wǔ jiān mǎ fù jīng shī yí hé běi zī shēng mǎ mù yú yuán wǔ
既而诏取原武监马赴京师，移河北孳生马牧于原武。
bā nián qún mù sī shàng yán yuán wǔ de guǎng ér mǎ shǎo qǐng zēng mù shù
八年，群牧司上言：原武地广而马少，请增牧数。
zhào yǐ qí shuǐ dì èr jiān sì suì mǎ shǔ yuán wǔ suì qǔ hé běi zī shēng sì suì mǎ fēn shǔ qí shuǐ dì èr bìng yuán wǔ jiān yí yuán wǔ xià děng mǎ mù yú líng chāng zhèn fèi jiān réng lì yuán wǔ
诏以淇水第二监四岁马属原武，岁取河北孳生四岁马分属淇水第二并原武监，移原武下等马牧于灵昌镇废监，仍隶原武。
jiǔ nián zhào zhū jiān zī shēng bó mǎ sì shí yóu mù wù fù dēng jiù
九年，诏诸监孳生驳马，四时游牧，勿复登厩。
míng dào yuán nián yì zhě wèi zì hé nán liù jiān fèi jīng shī xū mǎ qǔ zhī hé běi dào yuǎn fēi biàn
明道元年，议者谓："自河南六监废，京师须马，取之河北，道远非便。
zhào qiǎn zuǒ xiāng tí diǎn wáng shùn chén wǎng dù lì hài
"诏遣左厢提点王舜臣往度利害。
shùn chén yán zhèn níng líng chāng dōng píng chún zé sì jiān suī fèi rán qí de yóu mù běn jiān bìng qí jì yuàn mǎ luò yáng dān zhèn qù jīng shī jìn ba zhī fēi biàn
舜臣言："镇宁、灵昌、东平、淳泽四监虽废，然其地犹牧本监并骐骥院马，洛阳、单镇去京师近，罢之非便。
nǎi zhào fù èr jiān yǐ mù hé běi zī shēng mǎ
"乃诏复二监，以牧河北孳生马。
jǐng yòu èr nián jiǎn hé běi zhū jiān mǎ yī qiān jiǔ bǎi mù yú zhào zhōu jiè lì ān yáng jiān
景祐二年，拣河北诸监马一千九百牧于赵州界，隶安阳监。
jì ér zhào guǎng píng fèi jiān liú qí yī yǐ zhào zhōu jiè mù mǎ fù lì yān suǒ yú yī jiān wú huǐ jiù shě
既而诏广平废监留其一，以赵州界牧马复隶焉，所余一监，毋毁厩舍。
sì nián fù yǐ yuán wǔ dì èr jiān wèi dān zhèn yí yú cháng gě xiàn yǐ xiàn lìng dōu jiān jiān lǐng zhī
四年，复以原武第二监为单镇，移于长葛县，以县令、都监兼领之。
sān nián zhào yuàn fang jiān mǎ suì liú bèi yòng wài yú wèi liǎng qún mù yú xián fēng mén wài móu tuo gāng
三年，诏院坊、监马岁留备用外，余为两群，牧于咸丰门外牟驼冈。
fán shōu yǎng bìng mǎ gū mǎ sī qí jì yuàn qǔ bìng qiǎn zhě sòng shàng jiān shēn zhě sòng xià jiān fēn shí cáo yī liáo zhī
凡收养病马，估马司、骐骥院取病浅者送上监，深者送下监，分十槽医疗之。
tiān shèng liù nián zhào yuè yǐ dōu jiān pàn guān yī rén tí jǔ
天圣六年，诏月以都监、判官一人提举。
bā nián yán zhě wèi shàng jiān qù jīng chéng yuǎn sòng bìng mǎ fēi biàn
八年，言者谓上监去京城远，送病马非便。
zhào fèi zhī yǐ bìng qiǎn mǎ fēn shǔ zuǒ yòu qí jì yuàn liù fang jiān jì jiào pāo sǐ shù suì zhōng dì shǎng fá
诏废之，以病浅马分属左右骐骥院六坊、监，季较抛死数，岁终第赏罚。
gèng yǐ qí jì yuàn guān dié wǎng tí jǔ
更以骐骥院官迭往提举。
míng dào èr nián fù zhì shàng jiān yì míng tiān jiōng yǎng wú bìng mǎ bìng mǎ bìng shǔ xià jiān
明道二年，复置上监，易名天坰，养无病马，病马并属下监。
jǐng yòu èr nián zhào yǐ mù yǎng jiān mǎ tuán qún mù yú chén xǔ zhōu jiè fèng huáng bēi miǎn hào chú shū suì yǐ wéi cháng
景祐二年，诏以牧养监马团群牧于陈、许州界凤凰陂，免耗刍菽，岁以为常。
zhì píng èr nián zhào yuàn fang jiān mǎ zhī bìng bù kān gū mài zhě sòng qí shuǐ dì yī jiān bié wèi yī qún yǐ mù yǎng zhī
治平二年，诏院坊、监马之病不堪估卖者，送淇水第一监，别为一群以牧养之。
fán mǎ zhī zī shēng zé dà míng fǔ míng wèi xiāng zhōu qī jiān duō zé shàn zhǒng hé pìn mǔ wèi qún pàn guān suì yǐ shí èr yuè xún xíng fang jiān yuè èr suì jū diǎn yìn dì shǎng mù bīng
凡马之孳生，则大名府、洺、卫、相州七监多择善种，合牝牡为群，判官岁以十二月巡行坊、监，阅二岁驹点印，第赏牧兵。
zhū jūn shōu jū jí èr suì jí sòng guān
诸军收驹及二岁，即送官。
tiān shèng qī nián qún mù sī yán jiù zhì zhī zhōu jūn tōng pàn lǐng tóng qún mù shì suì zhōng jiào mǎ sǐ shù jí fēn yǐ shàng bìng shēng jū bù jí sì fēn bìng fá fèng
天圣七年，群牧司言："旧制，知州军、通判领同群牧事，岁终较马死数及分已上，并生驹不及四分，并罚奉。
sǐ shù shǎo shēng jū duō jí zòu dì shǎng
死数少，生驹多，即奏第赏。
sān suì dōu bǐ yǐ gāi shǎng zhě wén
三岁都比，以该赏者闻。
jīn qǐng shēn míng jiù zhì tōng pàn shǐ dào guān shū suǒ xiá mǎ shù suì yī kǎo zhī guān mǎn jiào zǒng shù wèi shǎng fá
今请申明旧制，通判始到官，书所辖马数，岁一考之，官满，较总数为赏罚。
zhào cóng zhī
皇帝下诏同意了他的建议。
jiā yòu bā nián qún mù sī yán zī shēng qī jiān měi jiān suì dìng pìn mǎ èr qiān mǔ mǎ sì bǎi suì yuē shēng jū sì bǎi yǐ wéi dìng shù
嘉祐八年，群牧司言："孳生七监，每监岁定牝马二千，牡马四百，岁约生驹四百，以为定数。
zhì píng èr nián zhào zhū jiàn shēng jū mǎn sān shí yuè yǐ shàng měi suì diǎn yìn xuǎn mǔ zhī liáng zhě sòng qí shuǐ dì èr jiān yú zá dà mǎ xī sòng hé nán sān jiān qí qí shuǐ dì èr jiān mǎ hou mǎn liù shí yuè gěi pèi zhū jiān
治平二年，诏："诸监生驹满三十月已上，每岁点印，选牡之良者送淇水第二监，余杂大马悉送河南三监，其淇水第二监马，候满六十月，给配诸监。
zhū jiān pìn mǎ mǎn sān shí yuè běn jiān bié lì qún mù fàng hou mǎn wǔ shí yuè nǎi bō pèi tā jiān
诸监牝马满三十月，本监别立群牧放，候满五十月，乃拨配他监。
fán shōu shì mǎ róng rén qū mǎ zhì biān zǒng shù shí bǎi wéi yī quàn yī mǎ yù gěi qián qiān guān gěi chú sù xù shí zhì jīng shī yǒu sī shòu zhī fēn lì zhū jiān yuē quàn mǎ
凡收市马，戎人驱马至边，总数十、百为一券，一马预给钱千，官给刍粟，续食至京师，有司售之，分隶诸监，曰券马。
biān zhōu zhì chǎng shì fán hàn mǎ tuán gāng qiǎn diàn shì bù sòng fù quē huò jiù pèi zhū jūn yuē shěng mǎ
边州置场，市蕃汉马团纲，遣殿侍部送赴阙，或就配诸军，曰省马。
shǎn xī guǎng ruì jìn yǒng děng jūn xiāng yǔ wèi shè měi shì mǎ guān gěi zhí wài shè zhòng fù póu jīn yì zhī yuē mǎ shè
陕西广锐、劲勇等军，相与为社，每市马，官给直外，社众复裒金益之，曰马社。
jūn xīng jí mín mǎ ér shì zhī yǐ gěi jūn yuē kuò mǎi
军兴，籍民马而市之以给军，曰括买。
sòng chū shì mǎ wéi hé dōng shǎn xī chuān xiá sān lù zhāo mǎ wéi tǔ bō huí hé dǎng xiàng cáng yá zú bái mǎ bí jiā bǎo jiā míng shì zú zhū fān
宋初，市马唯河东、陕西、川峡三路，招马唯吐蕃、回纥、党项、藏牙族，白马、鼻家、保家、名市族诸蕃。
zhì yōng xī duān gǒng jiān
至雍熙、端拱间，
hé dōng zé lín fǔ fēng lán zhōu kě lán huǒ shān jūn táng lóng zhèn zhuó lún zhài
河东则麟、府、丰、岚州、岢岚、火山军、唐龙镇、浊轮砦，
shǎn xī zé qín wèi jīng yuán yí yán huán qìng jiē zhōu zhèn róng bǎo ān jūn zhì shèng guān hào wěi fǔ
陕西则秦、渭、泾、原、仪、延、环、庆、阶州、镇戎、保安军、制胜关、浩亹府，
hé xī zé líng suí yín xià zhōu
河西则灵、绥、银、夏州，
chuān xiá zé yì wén lí yā róng mào kuí zhōu yǒng kāng jūn
川峡则益、文、黎、雅、戎、茂、夔州、永康军，
jīng dōng zé dēng zhōu
京东则登州。
zì zhào dé míng jù yǒu hé nán qí shōu shì wéi lín fǔ jīng yuán yí wèi qín jiē huán zhōu kě lán huǒ shān bǎo ān bǎo dé jūn
自赵德明据有河南，其收市唯麟、府、泾、原、仪、渭、秦、阶、环州、岢岚、火山、保安、保德军。
qí hòu zhì chǎng zé yòu zhǐ huán qìng yán wèi yuán qín jiē wén zhōu zhèn róng jūn ér yǐ
其后置场，则又止环、庆、延、渭、原、秦、阶、文州、镇戎军而已。
tài zǔ shí suì qiǎn zhōng shǐ yì biān zhōu shì mǎ
太祖时，岁遣中使诣边州市马。
xiān shì liǎng hé zhī mín rù fán jiè dào mǎ rù zhōng guó
先是，两河之民入蕃界盗马入中国。
guān gěi qí zhí
官给其直。
shí fāng liú yì fǔ suí zhào jìn zhī
时方留意抚绥，诏禁之。
tài píng xīng guó sì nián zhào shì lì mín mǎ shí qī wàn pǐ
太平兴国四年，诏市吏民马十七万匹。
liù nián zhào nèi shǔ róng rén qū mǎ yì què xià zhě shǒu lǐng xiàn cì xù shí qiě jìn fù mín wú de sī shì
六年，诏内属戎人驱马诣阙下者，首领县次续食，且禁富民无得私市。
shí èr yuè zhào fán bù zhōu mǎ guān qǔ liáng ér qì nǔ yòu jìn qí sī shì suì rù shù jì bù chōng qiě wú yǐ huái yuǎn rén
十二月，诏："蕃部鬻马，官取良而弃弩，又禁其私市，岁入数既不充，且无以怀远人。
zì jīn wěi zhǎng lì jǐn shì mǎ zhī liáng nú nú jí yìn shí zhī xǔ mín sī shì yān
自今委长吏谨视马之良驽，驽即印识之，许民私市焉。
xiān shì yǐ tóng qián gěi zhū fān mǎ zhí
"先是，以铜钱给诸蕃马直。
bā nián yǒu sī yán róng rén de qián xiāo zhù wèi qì nǎi yǐ bù bó chá jí tā wù yì zhī
八年，有司言戎人得钱，销铸为器，乃以布帛茶及他物易之。
tiān xǐ zhōng zǎi xiàng xiàng mǐn zhōng yán guó mǎ bèi yú xiān cháo guǎng fèi chú sù
天禧中，宰相向敏中言国马倍于先朝，广费刍粟。
nǎi zhào yǐ shí sān suì yǐ shàng pèi jūn mǎ gū zhí chū mài
乃诏以十三岁以上配军马估直出卖。
xiān shì shì mǎ yǐ sān suì yǐ shàng shí sān suì yǐ xià wèi lǜ
先是市马以三岁已上、十三岁已下为率。
tiān shèng zhōng zhào shì sì suì yǐ shàng shí suì yǐ xià
天圣中，诏市四岁已上、十岁已下。
jì ér suǒ shì bù zú qún mù sī yǐ wéi yán nǎi zhào rù quàn bìng shěng mǎ shì sān suì yǐ shàng shí èr suì yǐ xià
既而所市不足，群牧司以为言，乃诏入券并省马市三岁已上、十二岁已下。
míng nián zhào fǔ zhōu kě lán jūn zì jīn shěng mǎ sān suì sì suì zhě bù yǐ děng dì wǔ suì yǐ shàng shí èr suì yǐ xià gǔ gé liáng shàn xíng zhě xī xǔ gāng sòng gū mǎ sī yú fēi shàng jīng shěng mǎ bìng sòng bīng zhōu jiǎn mǎ sī
明年，诏府州、岢岚军自今省马三岁、四岁者不以等第，五岁已上十二岁已下、骨格良善行者，悉许纲送估马司，余非上京省马并送并州拣马司。
jǐng yòu yuán nián yù shǐ zhōng chéng hán yì yán fán bù yǐ mǎ dǐ yǒng kāng jūn zhōng mài suǒ de zhì shǎo tú shǐ qiāng rén zhī shǔ shān chuān dào lù fēi jì zhī de
景祐元年，御史中丞韩亿言："蕃部以马抵永康军中卖，所得至少，徒使羌人知蜀山川道路，非计之得。
nǎi zhào ba zhī
"乃诏罢之。
sì nián qún mù sī zòu hé běi zhū jūn quē mǎ qǐng zhì děng zhàng liù fù tiān xióng jūn zhēn dìng fǔ dìng yíng bèi cāng zhōu shì shàng shēng mǎ shí èr suì yǐ xià shì děng dì gěi zhí
四年，群牧司奏河北诸军阙马，请制等杖六，付天雄军、真定府、定、瀛、贝、沧州，市上生马十二岁以下，视等第给直。
mǎ zì sì chǐ qī cùn zhì sì chǐ èr cùn fán liù děng
马自四尺七寸至四尺二寸，凡六等。
qí zhí zì èr wàn wǔ qiān sì bǎi wǔ shí zhì wàn liù qiān wǔ bǎi wǔ shí kè zì wàn sān qiān sì bǎi wǔ shí zhì bā qiān jiǔ bǎi wǔ shí jiǔ liù děng qǔ bèi biān bīng hù jué qián chōng zhí
其直自二万五千四百五十至万六千五百五十，课自万三千四百五十至八千九百五十九，六等，取备边兵户绝钱充直。
yǐ dì yī děng sòng jīng shī yú jiù pèi zhū jūn
以第一等送京师，余就配诸军。
kāng dìng chū shǎn xī yòng bīng mǎ bù zú
康定初，陕西用兵，马不足。
zhào jīng jī jīng dōng xi huái nán shǎn xī lù kuò shì zhàn mǎ mǎ sì chǐ liù cùn zhì sì chǐ èr cùn qí zhí zì wǔ shí qiān zhì èr shí qiān fán wǔ děng
诏京畿、京东西、淮南、陕西路括市战马，马四尺六寸至四尺二寸，其直自五十千至二十千，凡五等。
zǎi chén shū mì shǐ tīng chù mǎ qī cān zhī zhèng shì shū mì fù shǐ wǔ shàng shū xué shì zhì zhī zá gé mén shǐ yǐ shàng sān shēng cháo guān gé mén zhī hòu yǐ shàng yī yú mìng guān zhì zhū sī zhí yuán sì guàn zhǔ shǒu jiē yī
宰臣、枢密使听畜马七，参知政事、枢密副使五，尚书、学士至知杂、阁门使已上三，升朝官阁门祗候已上一，余命官至诸司职员、寺观主首皆一。
jié dù shǐ zhì cì shǐ diàn qián mǎ bù jūn dōu zhǐ huī zhì jūn tóu sī sàn yuán fù bīng mǎ shǐ jiē wù kuò
节度使至刺史，殿前马步军都指挥至军头司散员、副兵马使皆勿括。
bìng biān qī zhōu jūn miǎn
并边七州军免。
chū nèi kù zhū cháng mín mǎ zhí
出内库珠偿民马直。
yòu jìn biān chén sī shì quē zhě guān gěi
又禁边臣私市，阙者官给。
èr nián zhào hé běi zhōu jūn zhì chǎng shì mǎ suī chú děng yàng rú wén suǒ de bù guǎng yi jiā zēng zhí
二年，诏："河北州军置场市马，虽除等样，如闻所得不广，宜加增直。
dì yī děng èr wàn bā qiān dì èr děng èr wàn liù qiān dì sān děng èr wàn sì qiān dì sì děng yǐ xià jí pìn mǎ jí yī jiù zhí
第一等二万八千，第二等二万六千，第三等二万四千，第四等以下及牝马即依旧直。
réng zì dì èr děng yǐ xià dì jiǎn yī cùn
仍自第二等以下递减一寸。
qìng lì sì nián zhào hé běi diǎn yìn mín jiān mǎ fán shōu shì wài jiàn yú èr wàn qī bǎi chú fāng guō hù sān děng xiāng cūn sān děng yǐ shàng yǎng sì rú jiù yú diǎn yìn zhě xī jí jiǎn shì
庆历四年，诏："河北点印民间马，凡收市外，见余二万七百，除坊郭户三等、乡村三等已上养饲如旧，余点印者悉集拣市。
wǔ nián chū nèi cáng kù juàn èr shí wàn shì mǎ yú fǔ zhōu kě lán jūn
"五年，出内藏库绢二十万，市马于府州、岢岚军。
liù nián zhào shǎn xī hé dōng shè mǎ sǐ zhě běn yíng yù qián yǐ zhù mǎ zhí
六年，诏陕西、河东社马死者，本营鬻钱以助马直。
zhì hé yuán nián zhào
至和元年，诏；
shǔ mǎ sòng jīng shī dào yuǎn duō bìng jí
"蜀马送京师，道远多病瘠。
zì jīn yǐ chūn qiū dōng bù sòng shǎn xī sì lù zǒng guǎn sī
自今以春、秋、冬部送陕西四路总管司。
èr nián xiū shǎn xī fán mǎ yì qún mù sī měi jì xí yán lù jùn xiàn chá shì zhī
"二年，修陕西蕃马驿，群牧司每季檄沿路郡县察视之。
biān zhōu xún jiǎn bīng xiào tīng zì shì mǎ guān cháng qí zhí
边州巡检兵校，听自市马，官偿其直。
yòu zhào shǎn xī zhuǎn yùn shǐ sī yǐ yín shí wàn liǎng shì mǎ yú qín zhōu suì yǐ wéi cháng
又诏陕西转运使司以银十万两市马于秦州，岁以为常。
jiā yòu yuán nián zhào sān sī chū juàn sān wàn shì mǎ yú qín zhōu yǐ gěi hé dōng jūn
嘉祐元年，诏三司出绢三万，市马于秦州以给河东军。
wǔ nián xuē xiàng yán qín zhōu quàn mǎ zhì jīng shī gěi zhí bìng lù fèi yī mǎ jì qián shù wàn
五年，薛向言："秦州券马至京师，给直并路费，一马计钱数万。
qǐng yú yuán wèi zhōu dé shùn jūn zhì chǎng shōu shì gěi yǐ xiè yán jiāo yǐn jí bù hào dù zhī jiān qián
请于原、渭州、德顺军置场收市，给以解盐交引，即不耗度支缣钱。
qí quàn mǎ gū cún yǐ lái yuǎn rén
其券马姑存，以来远人。
suì kě bié de liáng mǎ bā qiān yǐ sān qiān gěi yán biān jūn qí wǔ qiān rù qún mù sī
岁可别得良马八千，以三千给沿边军骑，五千入群牧司。
qī nián shǎn xī tí jǔ mǎi mǎ jiān mù sī zòu jiù zhì qín zhōu fán hàn rén yuè mù de liáng mǎ èr bǎi zhì jīng shī gěi cǎi juàn yín wǎn yāo dài jǐn ǎo zǐ fán guān huí hé yǐn cáng bù yǐn zhì zhě bìng yǐ hàn fǎ lùn zuì
"七年，陕西提举买马监牧司奏："旧制，秦州蕃汉人月募得良马二百至京师，给彩绢、银碗、腰带、锦袄子，蕃官、回纥隐藏不引至者，并以汉法论罪。
suì mù jí èr qiān gěi shǎng wù wài fán bù bǔ fán guān fán guān zhuǎn zī huí hé bǎi xìng jiā děng gěi shǎng
岁募及二千，给赏物外，蕃部补蕃官，蕃官转资，回纥百姓加等给赏。
jīn yuán wèi dé shùn jūn zhì chǎng shì mǎ qǐng rú qín zhōu lì shī xíng
今原、渭、德顺军置场市马，请如秦州例施行。
zhào cóng zhī
皇帝下诏同意了他的建议。
xiān shì zhào yì mǎi mǎ lì hài
先是，诏议买马利害。
wú kuí děng yì yú qín zhōu gǔ wèi yǒng níng zhài jí yuán zhōu dé shùn jūn gè lìng zhì chǎng jīng shī suì zhī yín sì wàn liǎng juàn qī wàn wǔ qiān pǐ chōng mǎ zhí bù zú yǐ xiè yán chāo bìng zá zhī qián gěi zhī
吴奎等议于秦州古渭、永宁砦及原州、德顺军各令置场，京师岁支银四万两、绢七万五千匹充马直，不足，以解盐钞并杂支钱给之。
zhào xíng zhī
诏行之。
bā nián zǎi chén hán qí yán qín zhōu yǒng níng zhài jiù yǐ chāo shì mǎ zì xiū gǔ wèi zhài zài yǒng níng zhī xi ér fán hàn duō hù shì qí jiān yīn zhì mǎi mǎ chǎng fán suì yòng mín qián shí yú wàn dàng rán liú rù lǔ zhōng shí hào guó yòng
八年，宰臣韩琦言："秦州永宁砦旧以钞市马，自修古渭砦，在永宁之西，而蕃汉多互市其间，因置买马场，凡岁用缗钱十余万，荡然流入虏中，实耗国用。
zhào fù zhì chǎng yǒng níng ba gǔ wèi zhài zhōng chǎng
"诏复置场永宁，罢古渭砦中场。
fán bù mǎ zhì jìng zhōu yú qín zhōu
蕃部马至，径鬻于秦州。
zhì píng yuán nián xuē xiàng qǐng yuán wèi zhōu dé shùn jūn mǎi mǎ guān yǒng xīng jūn yǎng mǎ wu rú yuán zhōu dé shùn jūn bìng wèi zhōu tóng pàn sān nián wèi rèn xī yǐ suǒ shì mǎ duō shǎo wèi diàn zuì
治平元年，薛向请原、渭州、德顺军买马官，永兴军养马务，如原州、德顺军并渭州同判，三年为任，悉以所市马多少为殿最。
yòu yán qín zhōu shān wài fán bù zhì yuán wèi zhōu dé shùn jūn zhèn róng jūn zhōu mǎ chōng háo shāng qián zhì qín zhōu suǒ cháng zhǐ de liù bǎi
又言："秦州山外蕃部至原、渭州、德顺军、镇戎军鬻马，充豪商钱，至秦州，所偿止得六百。
jīn qǐng yú yuán wèi zhōu dé shùn jūn guān yǐ yán chāo bó yì shǐ de qīng jī zhì qín zhōu yì shǔ huò yǐ guī
今请于原、渭州、德顺军，官以盐钞博易，使得轻赍至秦州，易蜀货以归。
shǔ shāng yǐ suǒ bó yán yǐn zhì qí yōng huàn jiān yín rù shǔ liǎng huò qí biàn
蜀商以所博盐引至岐、雍，换监银入蜀，两获其便。
qún mù sī qǐng rú xiàng yán shī xíng
"群牧司请如向言施行。
shì suì zhào hé dōng shǎn xī guǎng ruì fán luò quē mǎ fù zhì shè mǎi yī mǎ guān gěi qián sān shí qiān
是岁，诏河东陕西广锐、蕃落阙马，复置社买，一马官给钱三十千。
jiǔ zhī mǎ bù zhì nǎi zēng zhí rú qìng lì zhào shū dì sān děng sān shí wǔ qiān dì sì děng èr shí bā qiān
久之，马不至，乃增直如庆历诏书，第三等三十五千，第四等二十八千。
sì nián yǐ chéng dū fǔ lù suì shū juàn sān wàn gěi shǎn xī jiān mù sī
四年，以成都府路岁输绢三万给陕西监牧司。
zì shì fán bù mǎ zhì zhě zhòng guān jūn yǎng jǐ yān
自是蕃部马至者众，官军仰给焉。
xiān shì yǐ shǎn xī zhuǎn yùn shǐ jiān běn lù jiān mù mǎi mǎ shì hòu yòu yǐ zhì zhì shǎn xī xiè yán guān tóng zhǔ zhī
先是，以陕西转运使兼本路监牧买马事，后又以制置陕西解盐官同主之。
dà dǐ guó chū shì mǎ suì jǐn de wǔ qiān yú pǐ
大抵国初市马，岁仅得五千余匹。
tiān shèng zhōng fán bù shěng mǎ zhì sān wàn sì qiān jiǔ bǎi yú pǐ
天圣中，蕃部省马至三万四千九百余匹。
jiā yòu yǐ qián yuán wèi dé shùn fán sān suì shì mǎ zhì wàn qī qiān yī bǎi pǐ qín zhōu quàn mǎ suì zhì wàn wǔ qiān pǐ
嘉祐以前，原、渭、德顺凡三岁市马至万七千一百匹，秦州券马岁至万五千匹。
fán mù dì zì jī diàn jí jìn jùn shǐ zé shuǐ cǎo shàn dì ér biāo zhàn zhī
凡牧地，自畿甸及近郡，使择水草善地而标占之。
chún huà jǐng dé jiān nèi wài fang jiān zǒng liù wàn bā qiān qǐng zhū jūn bān yòu sān wàn jiǔ bǎi qǐng bù yù yān
淳化、景德间，内外坊、监总六万八千顷，诸军班又三万九百顷不预焉。
suì jiǔ guān shī qí jí jiè hòu bù míng fèi zhì bù cháng ér lún yú qīn mào zhě duō yǐ
岁久官失其籍，界堠不明，废置不常，而沦于侵冒者多矣。
chún huà èr nián shí èr yuè tōng lì jūn shàng shí mù cǎo dì tú shàng lǜ qīn mín tián qiǎn zhōng shǐ jiǎn shì jiāng lǐ
淳化二年十二月，通利军上《十牧草地图》，上虑侵民田，遣中使检视疆理。
jiā yòu zhōng hán qí qǐng kuò zhū jiān mù de liú mù wài tīng xià hù gēng diàn
嘉祐中，韩琦请括诸监牧地，留牧外，听下户耕佃。
qiǎn dōu guān yuán wài láng gāo fǎng děng kuò hé běi dé xián tián sān qiān sān bǎi wǔ shí qǐng mù diàn suì yuē de gǔ shí yī wàn qī qiān bā bǎi shí juàn sān qiān èr bǎi wǔ shí pǐ cǎo shí liù wàn yī qiān èr bǎi shù
遣都官员外郎高访等括河北，得闲田三千三百五十顷募佃，岁约得谷十一万七千八百石，绢三千二百五十匹，草十六万一千二百束。
qún mù sī yán zhū jiān mù de jiān yǒu shuǐ hàn měi jiān mù fàng wài suì yì bái cǎo shù wàn shù yǐ bèi dōng sì
群牧司言："诸监牧地间有水旱，每监牧放外，岁刈白草数万束，以备冬饲。
jīn xī fù mín yì shí jiān mǎ zēng duō jí yǒu shuǐ hàn wú yǐ zhuǎn xǐ mù fàng
今悉赋民，异时监马增多，及有水旱，无以转徙牧放。
zhào qiǎn zuǒ yòu xiāng tí diǎn guān xiāng dù chú xiān bèi qīn mào yǐ gēn kuò chū dì quán gěi zū diàn yú wěi qún mù sī shěn duó cún liú yǒu xián tǔ jí mù gēng diàn
"诏遣左右厢提点官相度，除先被侵冒已根括出地权给租佃，余委群牧司审度存留，有闲土即募耕佃。
wǔ nián qún mù sī yán fán mù yī mǎ wǎng lái jiàn shí zhàn dì wǔ shí mǔ
五年，群牧司言："凡牧一马，往来践食，占地五十亩。
zhū jiān jì wú yú de nán yǐ mù gēng qǐng cún liú rú gù
诸监既无余地，难以募耕，请存留如故。
guǎng píng fèi jiān xiān fù mín zhě yì qǐ qǔ hái
广平废监先赋民者，亦乞取还。
nǎi zhào hé běi jīng dōng mù jiān zhàng guǎn cǎo dì zì jīn wú de zòng rén qǐng shè fàn zhě lùn yǐ wéi zhì
"乃诏："河北、京东牧监帐管草地，自今毋得纵人请射，犯者论以违制。
qún mù shǐ ōu yáng xiū yán táng zhī mù dì xi qǐ lǒng yòu jīn chéng píng liáng tiān shuǐ wài jì hé qū zhī yě nèi zé qí yōu jīng níng dōng jiē yín xià yòu dōng zhì yú lóu fán
群牧使欧阳修言："唐之牧地，西起陇右金城、平凉、天水，外暨河曲之野，内则岐、幽、泾、宁，东接银、夏，又东至于楼烦。
jīn zé mò rù fán jiè lún yú qīn diàn bù kě fù de
今则没入蕃界，沦于侵佃，不可复得。
wéi hé dōng lán shí zhī jiān shān huāng shén duō fén hé zhī cè cǎo dì yì guǎng qí jiān shuǐ cǎo zuì yi mù yǎng cǐ táng lóu fán jiān dì
惟河东岚、石之间，山荒甚多，汾河之侧，草地亦广，其间水草最宜牧养，此唐楼烦监地。
jī cǐ tuī zhī zé lóu fán yuán chí tiān chí sān jiān jiù dì shàng jì kě de
迹此推之，则楼烦、元池、天池三监旧地，尚冀可得。
chén wǎng nián chū shǐ cháng xíng wēi shèng yǐ dōng jí liáo zhōu píng dìng jūn qí de lǜ duō xián kuàng
臣往年出使，尝行威胜以东及辽州、平定军，其地率多闲旷。
hé dōng yí lù shuǐ cǎo shén jiā dì shì gāo hán bì yi mǎ xìng
河东一路，水草甚佳，地势高寒，必宜马性。
yòu jīng xi táng rǔ zhī jiān huāng dì yì guǎng
又京西唐、汝之间，荒地亦广。
qǐng xià hé dōng jīng xi zhuǎn yùn sī qiǎn guān shěn duó ruò kě xìng zhì jiān mù zé hé běi zhū jiān xún kě fèi bà
请下河东、京西转运司遣官审度，若可兴置监牧，则河北诸监，寻可废罢。
zhì píng mò mù dì zǒng wǔ wàn wǔ qiān hé nán liù jiān sān wàn èr qiān ér hé běi liù jiān zé èr wàn sān qiān
治平末，牧地总五万五千，河南六监三万二千，而河北六监则二万三千。
fán zhī pèi qí jì yuàn gū mǎ sī yǐ dāng pèi jūn jí xīn shōu mǎ yuè yú biàn diàn shù wú guò yī bǎi
凡支配，骐骥院、估马司以当配军及新收马阅于便殿，数毋过一百。
fán pèi jūn shì qí fèng qián zhī shù mǎ zì sì chǐ liù cùn zhì sì chǐ sān cùn fèng qián zì yī qiān zhì sān bǎi wèi sì děng chà cì gěi zhī zhì wǔ yuè quán zhǐ
凡配军，视其奉钱之数，马自四尺六寸至四尺三寸，奉钱自一千至三百，为四等，差次给之，至五月权止。
wài zhōu jūn shì quē mǎ xiān zòu bǐng nǎi gěi
外州军士阙马，先奏禀乃给。
jīng hú lù guī yuǎn xióng wǔ jūn shì pèi yǐ zài suǒ tǔ chǎn mǎ
荆湖路归远、雄武军士，配以在所土产马。
fán quē mǎ jūn shì yǐ fēn shù pèi tián
凡阙马军士，以分数配填。
qìng lì sì nián zhào shǎn xī hé běi hé dōng tián wǔ fēn yú lù tián sì fēn
庆历四年，诏陕西、河北、河东填五分，余路填四分。
tā zhōu jūn fǔ jiè xún jiǎn bīng xiào tīng zì shì guān cháng qí zhí wú guò sān shí qiān
他州军、府界巡检兵校听自市，官偿其直，毋过三十千。
shì suì zhào zhū lù yǐ mǎ gěi jūn shì bǐ shì wǔ jì yōu zhě xiān gěi bǐ shì liǎng gěi
是岁，诏诸路以马给军士，比试武技，优者先给，比试两给；
quē mǎ shí pǐ yǐ xià quán gěi shí pǐ yǐ shàng rú jiù shù zhī
阙马十匹以下全给，十匹以上如旧数支。
zhì hé yuán nián zhào jūn shì shù shǎn xī hé dōng hé běi tián qī fēn yú lù tián liù fēn
至和元年，诏军士戍陕西、河东、河北填七分，余路填六分。
fán zhǔ bīng guān dāng jiè mǎ zhě zhì bà bīng quán
凡主兵官当借马者，至罢兵权。
diàn qián mǎ bù jūn dōu zhǐ huī shǐ cì suǒ jiè mǎ sān dōu yú hòu pěng rì tiān wǔ lóng shén wèi sì xiāng dōu zhǐ huī shǐ èr jūn dōu zhǐ huī shǐ yī
殿前马步军都指挥使赐所借马三，都虞候、捧日、天武、龙、神卫四厢都指挥使二，军都指挥使一。
wài zhōu zài guān dāng jiè mǎ zhě jīng lüè shǐ sān zǒng guǎn qián xiá èr lù fēn dōu jiān chéng shòu jí biān zhài zhì jiān yā dōu xún jiǎn bǎ jié bǎo dīng zhǐ huī yī wú de chéng zhī tā zhōu bìng yǐ jiǎ rén fàn zhě lùn yǐ wéi zhì
外州在官当借马者，经略使三，总管、钤辖二，路分都监、承受、极边砦至监押、都巡检、把截、保丁指挥一，毋得乘之他州并以假人，犯者论以违制。
bǎo yuán yuán nián zhào qún chén lì cì mǎ zhě zǎi xiàng zhì shū mì zhí xué shì shǐ xiāng zhì zhèng rèn cì shǐ bìng huáng zú yuán yīn shì dāng cì zhě rú jiù zhì
宝元元年，诏群臣例赐马者，宰相至枢密直学士，使相至正任刺史，并皇族缘姻事当赐者，如旧制；
yú gěi yǐ mǎ zhí shǎo qīng jiān yǐ shàng sān shí wǔ qiān nèi diàn chéng zhì yǐ xià èr shí sān qiān
余给以马直，少卿监已上三十五千，内殿承制已下二十三千。
fán qún chén jiǎ guān mǎ jìn fèng zhě zhì jí bào zuǒ cáng kù cháng zhí sì shí qiān qí hòu duō fù bù cháng
凡群臣假官马进奉者，置籍报左藏库，偿直四十千，其后多负不偿。
nǎi zhào jiè mǎ zhě xiān shū zhí jiǔ bū bù cháng zhě kè qí fèng liào
乃诏借马者先输直，久逋不偿者克其奉料。
xī níng yǐ lái yǒu bǎo mǎ hù mǎ qí hòu yòu biàn wéi gěi de mù mǎ
熙宁以来，有保马、户马，其后又变为给地牧马。
shén zōng cháng huàn mǎ zhèng bù shàn wèi shū mì shǐ wén yàn bó yuē qún mù guān fēi rén wú yǐ zé chéng xiào
神宗尝患马政不善，谓枢密使文彦博曰："群牧官非人，无以责成效。
qí lìng zhōng shū zé shǐ qīng jǔ pàn guān jì guó mǎ fán xi yǐ gěi zhàn qí
其令中书择使，卿举判官，冀国马蕃息，以给战骑。
yú shì yǐ bǐ bù yuán wài láng cuī tái fú quán qún mù pàn guān yòu mìng qún mù pàn guān liú háng jí tái fú shān dìng qún mù chì lìng yǐ táng zhì cān běn cháo gù shì ér zòu jué yān
"于是以比部员外郎崔台符权群牧判官，又命群牧判官刘航及台符删定《群牧敕令》，以唐制参本朝故事而奏决焉。
xī níng yuán nián yòu shǒu zhào yàn bó děng yuē jīn zhū zhōu shǒu èr suī tóng lǐng qún mù ér wèi cháng qīn lì zhí shì qí yì gēng zhì yīng jiān mù jùn shǒu èr bìng cháo tíng xuǎn shòu yǔ fang jiān shǐ chén jiē dì qí néng fǒu zhì shǎng fá ér shēng chù zhī yi lì fǎ yǐ wén
熙宁元年，又手诏彦博等曰："今诸州守贰虽同领群牧，而未尝亲涖职事，其议更制，应监牧、郡守贰并朝廷选授，与坊、监使臣皆第其能否，制赏罚而升黜之，宜立法以闻。
yòu shǒu zhào yuē fāng jīn mǎ zhèng bù xiū guān lì wú zhe xiào qǐ rèn bù jiǔ ér cái bù jǐn yú
"又手诏曰："方今马政不修，官吏无著效，岂任不久而才不尽欤？
shì hé jiān mù zhī duō guān lì zhī zhòng ér fá cái zhī shén yě
是何监牧之多，官吏之众，而乏才之甚也！
xī táng yòng zhāng wàn suì sān shì diǎn qún mù ēn xìn xíng hu xià gù mǎ zhèng xiū jǔ hòu shì chēng wéi néng lì
昔唐用张万岁三世典群牧，恩信行乎下，故马政修举，后世称为能吏。
jīn shàng zì tí zǒng guān shǔ xià zhì fang jiān shǐ chén jì fēi quán zé ér qiān xǐ xùn sù wèi zhī jiǎ dào yù shǐ guān sù qí yè ér jǐn qí néng bù kě de yě
今上自提总官属，下至坊、监使臣，既非铨择，而迁徙迅速，谓之'假道'，欲使官宿其业而尽其能，不可得也。
wèi jīn zhī jì zhě dāng jiǎn qí láo néng jìn zhī yǐ xù
为今之计者，当简其劳能，进之以序。
zì fang jiān ér shàng zhì yú qún mù dōu jiān jiē kè qí gōng ér dì jìn zhī yǐ wéi rèn shì zhě quàn yān
自坊、监而上至于群牧都监，皆课其功而第进之，以为任事者劝焉。
yú shì shū mì fù shǐ shào gāng qǐng yǐ mù mǎ yú tián xiū jià zhèng yǐ zī mù yǎng zhī lì
"于是，枢密副使邵亢请以牧马余田修稼政，以资牧养之利。
ér qún mù sī yán mǎ jiān cǎo dì sì wàn bā qiān yú qǐng jīn yǐ wǔ wàn mǎ wèi lǜ yī mǎ zhàn de wǔ shí mǔ dà míng guǎng píng sì jiān yú tián wú jǐ yi qiě réng jiù
而群牧司言："马监草地四万八千余顷，今以五万马为率，一马占地五十亩，大名、广平四监余田无几，宜且仍旧。
ér yuán wǔ dān zhèn luò yáng shā yuàn qí shuǐ ān yáng dōng píng děng jiān yú liáng tián wàn qī qiān qǐng kě fù mín yǐ shōu chú sù
而原武、单镇、洛阳、沙苑、淇水、安阳、东平等监，余良田万七千顷，可赋民以收刍粟。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
yǐ ér shū mì yuàn yòu yán jiù zhì yǐ zuǒ yòu qí jì yuàn zǒng sī guó mǎ
已而枢密院又言："旧制，以左、右骐骥院总司国马。
jǐng dé zhōng shǐ zēng zhì qún mù shǐ fù dōu jiān pàn guān yǐ lǐng jiù mù zhī zhèng
景德中，始增置群牧使副、都监、判官，以领厩牧之政。
shǐ lǐng suī zhòng wèi cháng gōng zì xún chá bù néng zhōu zhī mù chù lì bìng yǐ gù mǎ bù fán xi
使领虽重，未尝躬自巡察，不能周知牧畜利病，以故马不蕃息。
jīn yi fēn zhì guān jú zhuān rèn zé chéng
今宜分置官局，专任责成。
nǎi zhào hé nán běi fēn zhì jiān mù shǐ yǐ liú háng cuī tái fú wèi zhī yòu zhì dōu jiān gè yī yuán
"乃诏河南、北分置监牧使，以刘航、崔台符为之，又置都监各一员。
qí zài hé yáng zhě wèi zī shēng jiān
其在河阳者，为孳生监。
fán wài zhū jiān bìng fēn shǔ liǎng shǐ gè tiáo shàng suǒ dāng háng zhě
凡外诸监并分属两使，各条上所当行者。
zhū guān lì ruò mù tián xiàn lìng zuǒ bìng wěi jiān mù shǐ jǔ hé zhuān lì shū mì yuàn bù lǐng yú qún mù zhì zhì
诸官吏若牧田县令佐，并委监牧使举劾，专隶枢密院，不领于群牧制置。
xiān shì qún mù sī qǐng yú hé běi hé dōng shǎn xī dōu zǒng guǎn zhì suǒ gè zhì yī jiān yǐ biàn gěi jūn nǎi qiǎn guān xià zhū lù xiáng dù
先是，群牧司请于河北、河东、陕西都总管治所各置一监，以便给军，乃遣官下诸路详度。
jì yòu yǐ zhī tài yuán táng jiè zhī qǐng fā shā yuàn mǎ wǔ bǎi zhì jiān yú jiāo chéng
既又以知太原唐介之请，发沙苑马五百，置监于交城。
yòu fēn zhì hé nán hé běi liǎng shǐ
又分置河南、河北两使。
shí shàng fāng liú yì mù jiān de rán zhū jiān mù tián jiē kuān yǎn wéi rén suǒ mào zhàn gù yì zhě zhēng qǐng shōu qí yú zī yǐ zuǒ chú sù
时上方留意牧监地，然诸监牧田皆宽衍，为人所冒占，故议者争请收其余资以佐刍粟。
yán lì zhě chéng zhī shǐ yǐ zēng fù rù wèi wu
言利者乘之，始以增赋入为务。
èr nián zhào kuò hé nán běi jiān mù sī zǒng mù dì
二年，诏括河南北监牧司总牧地。
jiù jí liù wàn bā qiān qǐng ér jīn jí wǔ wàn wǔ qiān yú shù jiē yǐn yú mín
旧籍六万八千顷，而今籍五万五千，余数皆隐于民。
zì shì qǐng yǐ mù dì fù mín zhě fēn rán ér zhū jiān xún fèi
自是，请以牧地赋民者纷然，而诸监寻废。
shì suì tiān xià yīng zài mǎ fán shí wǔ wàn sān qiān liù bǎi yǒu jī
是岁，天下应在马凡十五万三千六百有奇。
chū nèi wài bān zhí zhū jūn mǎ yǐ sì yuè xià cáo chū mù qì bā yuè shàng cáo fēng yǔ láo yì zhī bù qí gù duō bìng bì
初，内外班直、诸军马以四月下槽出牧，迄八月上槽，风雨劳逸之不齐，故多病毙。
yǔ rén suì bèi bǎng fá lì yuán mù shì hài mín péng jǐng kē lǜ wú nìng suì
圉人岁被榜罚，吏缘牧事害民，棚井科率无宁岁。
sì nián shí yuè nǎi mìng tóng xiū qǐ jū zhù céng xiào kuān jiào dù qí lì hài
四年十月，乃命同修起居注曾孝宽较度其利害。
xiào kuān qǐng ba zhū bān zhí zhū jūn mǎ chū mù yǐ tián mù mín chū zū
孝宽请罢诸班直、诸军马出牧，以田募民出租。
zhào zì lái nián rú suǒ qǐng réng lìng sān sī bèi dāng mù wǔ yuè chú sù
诏自来年如所请，仍令三司备当牧五月刍粟。
wǔ nián fèi tài yuán jiān
五年，废太原监。
qī nián fèi dōng píng yuán wǔ jiān ér hé qí shuǐ liǎng jiān wèi yī
七年，废东平、原武监，而合淇水两监为一。
bā nián suì fèi hé nán běi bā jiān wéi cún shā yuàn yī jiān ér liǎng jiān sī mù yì ba yǐ
八年，遂废河南北八监，惟存沙苑一监，而两监司牧亦罢矣。
shā yuàn xiān yǐ lì shǎn xī tí jǔ jiān mù zhì shì fù shǔ zhī qún mù sī
沙苑先以隶陕西提举监牧，至是，复属之群牧司。
shǐ yì fèi jiān shí qún mù zhì zhì shǐ wén yàn bó yán yì zhě yù fù mù dì yǔ mín ér shōu zū kè sàn guó mǎ yú biān hù ér zé zī xī fēi biàn
始议废监时，群牧制置使文彦博言："议者欲赋牧地与民而收租课，散国马于编户而责孳息，非便。
zhào yuán jiàng cài què jiào qí lì hài shàng zhī
"诏元绛、蔡确较其利害上之。
yú shì zhōng shū shū mì yuàn yán hé nán běi shí èr jiān qǐ xī níng èr nián zhì wǔ nián suì chū mǎ yī qiān liù bǎi sì shí pǐ kě gěi qí bīng zhě èr bǎi liù shí sì yú jǐn zú pèi yóu chuán
于是中书、枢密院言："河南北十二监，起熙宁二年至五年，岁出马一千六百四十匹，可给骑兵者二百六十四，余仅足配邮传。
ér liǎng jiān mù lì zú zá fèi jí suǒ zhàn dì zū wèi mín qián wǔ shí sān wàn jiǔ qiān yǒu qí jì suǒ chū mǎ wèi qián sān wàn liù qiān sì bǎi yú mín ér yǐ
而两监牧吏卒杂费及所占地租，为缗钱五十三万九千有奇，计所出马为钱三万六千四百余缗而已。
jīn jiǔ jiān jiàn mǎ sān wàn ruò bù gēng zhì zé rì jiù sǔn hào
今九监见马三万，若不更制，则日就损耗。
yú shì zú fèi zhī yǐ qí shàn mǎ fēn lì zhū jiān yú mǎ jiē chì mài shōu qí dì zū gěi shì yì chá běn qián fēn jì jí cháng píng chū zǐ qián yǐ wéi shì mǎ zhī zhí
"于是卒废之，以其善马分隶诸监，余马皆斥卖，收其地租，给市易茶本钱，分寄籍常平、出子钱，以为市马之直。
jiān bīng wǔ qiān yǐ wéi guǎng gù zhǐ huī xiū zhì jīng chéng yān
监兵五千，以为广固指挥，修治京城焉。
hòu suì fèi gāo yáng zhēn dìng tài yuán dà míng dìng zhōu wǔ jiān
后遂废高阳、真定、太原、大名、定州五监。
fán fèi jiān qián guī shì yì zhī wài yòu yǐ gěi xī hé suì jì
凡废监钱归市易之外，又以给熙河岁计。
zhū jiān jì fèi yū tián sī qǐng guǎng xíng yū gài zēng kè yǐ mù gēng zhě ér hé běi zhì zhì mù tián suǒ jì yán mù tián méi yú mín zhě wǔ qiān qī bǎi yú qǐng
诸监既废，淤田司请广行淤溉，增课以募耕者，而河北制置牧田所继言，牧田没于民者五千七百余顷。
nǎi yán qīn mào zhī fǎ ér jiā gào huò zhī shǎng zì shì lì rù zēng duō
乃严侵冒之法，而加告获之赏，自是利入增多。
yuán fēng sān nián fèi jiān zū qián suì zhì bǎi yī shí liù wàn zì qún mù shǐ ér xià cì lài yǒu chà
元丰三年，废监租钱遂至百一十六万，自群牧使而下，赐赉有差。
nǎi mìng tài cháng bó shì lù chāng héng mì shū chéng wáng de chén yǔ zhú lù zhuǎn yùn sī kāi fēng fǔ jiè tí diǎn sī àn zū dì yuē sān nián zhōng jià yǐ dìng suì é
乃命太常博士路昌衡、秘书丞王得臣与逐路转运司、开封府界提点司按租地，约三年中价以定岁额。
ruò cuī dū wéi zhì yǐ shàn zhī fēng zhuāng fǎ lùn
若催督违滞，以擅支封桩法论。
chū jīng zhì xī hé biān fáng cái yòng sī zòu yú mín zhōu guǎng hé chuān lì chuān lǘ chuān zhài tōng yuǎn jūn shú yáng zhài zhì mù yǎng shí jiān yì zhě jì yán fán mǎ fǎ dì yù shì zhī jìn diàn
初，经制熙河边防财用司奏于岷州｛广禾｝川荔川闾川砦、通远军熟羊砦置牧养十监，议者继言蕃马法，帝欲试之近甸。
liù nián shǒu zhào shū mì yuàn mù mǎ zhòng shì jīng shǐ zhī jì yi de zuǒ yòu jìn chén yǐ zǒng qí zhèng
六年，手诏枢密院："牧马重事，经始之际，宜得左右近臣以总其政。
jīn zì wù zé bēi mù mǎ suǒ zào fǎ shǐ yú jī nèi zhì shí jiān yǐ cì tuī zhī zhū lù
今自雾泽陂牧马所造法，始于畿内置十监，以次推之诸路。
yi lìng shū mì yuàn dōu chéng zhǐ zhāng chéng yī fù dōu chéng zhǐ zhāng shān fǔ jīng dù zhì zhì quán bù lì shàng shū jià bù jí tài pú sì
宜令枢密院都承旨张诚一、副都承旨张山甫经度制置，权不隶尚书驾部及太仆寺。
yǒu dāng zì cháo tíng chǔ fèn zhě shū mì yuàn zhǔ zhī
有当自朝廷处分者，枢密院主之。
yǐ ér qí shuō jiē bù xiào
"已而其说皆不效。
bā nián tóng tí jǔ jīng dù zhì zhì cáo sòng yán zì chóng yí fù shǐ wēn cóng jí jiàn yì chuàng zī shēng jiān dài jīn èr nián jū bù fán ér sǐ zhě yì zhòng
八年，同提举经度制置曹诵言："自崇仪副使温从吉建议创孳生监，迨今二年，驹不蕃而死者益众。
nǎi mìng yù shǐ tái jiào hé zì zhì jiān yǐ lái de jū bù jí yī fēn sì lí mǎ sǐ yǐ shí fēn zhī liù
"乃命御史台校核，自置监以来，得驹不及一分四厘，马死已十分之六。
yú shì zé yì zhě jí tí jǔ guān ér ba jī nèi shí jiān
于是责议者及提举官，而罢畿内十监。
yuán yòu chū yì xīng fèi jiān yǐ fù jiù zhì
元祐初，议兴废监，以复旧制。
yú shì zhào kù bù láng zhōng guō mào xún wǎng shǎn xī hé dōng suǒ dāng zhì jiān xún yòu xià hé běi shǎn xī zhuǎn yùn tí diǎn xíng yù sī àn xíng hé wèi bìng jìn zhī jiān mù tián yǐ wén
于是诏库部郎中郭茂恂往陕西、河东所当置监，寻又下河北陕西转运、提点刑狱司按行河、渭、并、晋之间牧田以闻。
shí yǐ ba bǎo jiá jiào qí bīng ér hái hù mǎ yú mín
时已罢保甲，教骑兵，而还户马于民。
yú shì yòu sī jiàn wáng yán sōu yán bīng zhī suǒ shì zài mǎ ér néng fán xi zhī zhě mù jiān yě
于是右司谏王岩叟言："兵之所恃在马，而能蕃息之者，牧监也。
xī fèi jiān zhī chū shí zhě jiē zhī shí nián zhī hòu tiān xià dāng fá mǎ
昔废监之初，识者皆知十年之后天下当乏马。
yǐ ér bù dài shí nián qí bì yǐ jiàn cǐ shén fēi guó zhī lì yě
已而不待十年，其弊已见，此甚非国之利也。
qǐ shōu hái hù mǎ sān wàn fù zhì jiān rú gù jiān mù shì wěi zhī zhuǎn yùn guān ér bù zhuān zhì shǐ
乞收还户马三万，复置监如故，监牧事委之转运官，而不专置使。
jīn yùn zhōu zhī dōng píng
今郓州之东平，
běi jīng zhī dà míng yuán chéng
北京之大名、元城，
wèi zhōu zhī qí shuǐ
卫州之淇水，
xiāng zhōu zhī ān yáng
相州之安阳，
míng zhōu zhī guǎng píng jiān
洺州之广平监，
yǐ jí yíng dìng zhī jiān péng sāi cǎo dì jiāng huà jù cún
以及瀛、定之间棚塞草地疆画具存，
shǐ chén mù zú dà bàn yóu zài
使臣牧卒大半犹在，
shāo jiā zhāo jí
稍加招集，
zé zhǐ gù zhī jiān cuò zhì kě dìng
则指顾之间措置可定，
ér rén miǎn nà qián zhī hài
而人免纳钱之害，
guó shōu mù mǎ zhī lì
国收牧马之利，
qǐ fēi jì zhī de zāi
岂非计之得哉？
yòu kuàng fèi jiān yǐ lái mù dì zhī fù mín zhě wéi hài duō duān ruò fù zhì jiān mù ér shōu dì rù guān zé bǎi xìng dài ēn rú shì zhòng fù yǐ
又况废监以来，牧地之赋民者，为害多端，若复置监牧而收地入官，则百姓戴恩，如释重负矣。
zì shì luò yáng dān zhèn yuán wǔ qí shuǐ dōng píng ān yáng děng jiān jiē fù
"自是，洛阳、单镇、原武、淇水、东平、安阳等监皆复。
chū xī níng zhōng bìng tiān sì sì jiān wèi èr ér zuǒ yòu tiān jiù fang yì ba
初，熙宁中，并天驷四监为二，而左、右天厩坊亦罢。
zhì shì fù zuǒ yòu tiān jiù fang
至是，复左、右天厩坊。
shí yòu yǒu zhǐ nèi wài mǎ shì bìng lì tài pú sì bù yóu jià bù ér dá shàng shū shěng
时又有旨，内外马事并隶太仆寺，不由驾部而达尚书省。
bīng bù shàng shū wáng cún yòu sī jiàn wáng dí yán xiān dì jiǎng qiú lì dài zhī fǎ zhèng shěng tái sì jiān zhī zhí shàng xià xiāng jì gè yǒu tǒng zhì
兵部尚书王存、右司谏王觌言："先帝讲求历代之法，正省、台、寺、监之职，上下相继，各有统制。
qí jiān huò rú zhì bù tōng yi liàng jiā cái zhèng bù kě yīn ér huī wěn
其间或濡滞不通，宜量加裁正，不可因而隳紊。
yán bù guǒ xíng
"言不果行。
yòu zhào jiù shǔ qún mù sī zhě zhuān lì tài pú sì zhí dá shū mì yuàn bù yóu shàng shū shěng jí jià bù
又诏旧属群牧司者专隶太仆寺，直达枢密院，不由尚书省及驾部。
zhì chóng níng zhōng shǐ zhào rú yuán fēng jiù zhì
至崇宁中，始诏如元丰旧制。
shào shèng chū yòng shì zhě gèng yǐ qí yì wèi fèi zhì ér shí yì fù biàn
绍圣初，用事者更以其意为废置，而时议复变。
tài pú sì yán fǔ jiè mù tián zhàn diàn zhī wài shàng cún sān qiān yú qǐng yì fù jī nèi zī shēng shí jiān
太仆寺言，府界牧田，占佃之外，尚存三千余顷，议复畿内孳生十监。
zhào yǐ zhuāng zhái fù shǐ mài wén bǐng nèi diàn chóng bān wáng jǐng jiǎn chōng tí jǔ
诏以庄宅副使麦文昞、内殿崇班王景俭充提举。
hòu èr nián ér gěi de mù mǎ zhī zhèng xíng yǐ
后二年而给地牧马之政行矣。
xiān shì zhī rén xiàn hán yún děng jiàn yì fán shòu mín mù tián yī qǐng wèi guān mù yī mǎ ér juān qí zū
先是，知任县韩筠等建议，凡授民牧田一顷，为官牧一马而蠲其租。
xiàn jí qí gāo xià lǎo zhuàng máo sè suì yī yuè wáng shī zhě zé cháng yǐ diàn mù tián zhě yī shàng yǎng mǎ
县籍其高下、老壮、毛色，岁一阅，亡失者责偿，已佃牧田者依上养马。
zhī xíng zhōu zhāng fù shàng qí shuō qiě wèi shòu tián yī qǐng wèi guān mù yī mǎ jiào shǎn xī yán biān gōng jiàn pí jì yǎng mǎ yòu shù biān zhě wèi yōu shì zhī yī jiān yī xiàn dāng yǒu lì ér wú hài
知邢州张赴上其说，且谓授田一顷为官牧一马，较陕西沿边弓箭脾既养马又戍边者为优，试之一监一县，当有利而无害。
shū mì yuàn shì qí qǐng qiě yán xī níng zhōng ba zhū jiān yǐ fù mín suì shōu mín qián zhì bǎi yú wàn
枢密院是其请，且言："熙宁中，罢诸监以赋民，岁收缗钱至百余万。
yuán yòu chū wèi cháng jiǎng míng lì hài wéi wu ba yuán fēng xī níng zhī zhèng duó yǐ diàn zhī tián ér fù jiù jiān
元祐初，未尝讲明利害，惟务罢元丰、熙宁之政，夺已佃之田而复旧监。
sāng zǎo jǐng lú duō suǒ huǐ fá jiān mù guān lì wèi fèi bù zī mù zú rǎo mín péng jǐng yì pèi wéi hài fēi yī
桑枣井庐多所毁伐，监牧官吏为费不赀，牧卒扰民，棚井抑配，为害非一。
gài zì fù jiān yǐ lái chén liáo lǚ chén gōng sī zhī hài
盖自复监以来，臣僚屡陈公私之害。
ruò xún yuán yòu cāng cù gēng zhāng zhī fǎ jiǔ dāng yì bì
若循元祐仓卒更张之法，久当益弊。
qiě zuǒ yòu xiāng jīn suì jí mǎ wàn sān qiān yǒu jī kān pèi jūn zhě wú jǐ wéi shā yuàn liù qiān shū yù yú tā jiān
且左右厢今岁籍马万三千有奇，堪配军者无几，惟沙苑六千疋愈于他监。
jīn fù děng suǒ chén shòu tián yǎng mǎ jì juān qí zū bù zé yǐ zī xī ér bù yuàn zhě wú suǒ yì lè yòu xiàn yǐ chǐ cùn zé huǎn jí jiē kě yòng zhī mǎ yǐ
今赴等所陈授田养马，既蠲其租不责以孳息，而不愿者无所抑勒，又限以尺寸，则缓急皆可用之马矣。
nǎi jù wèi tiáo huà xià tài pú sì yīng jiān mù zhōu xiàn xī xíng zhī
"乃具为条画，下太仆寺，应监牧州县悉行之。
shí diàn zhōng shì yù shǐ chén cì shēng yán gěi de mù mǎ qí chū shǐ yú xíng zhōu shǒu lìng zhī qǐng wèi cháng xià jiān sī xiáng dù
时殿中侍御史陈次升言："给地牧马，其初始于邢州守令之请，未尝下监司详度。
zhū lù gè yǒu lì hài jì bù kě zhī
诸路各有利害，既不可知。
mín jū yǔ tián xiāng yuǎn zhě nán jiù gēng mù
民居与田相远者，难就耕牧。
yī qǐng zhī de suǒ zhí bù duō ér wáng shī zé cháng wèi qián sì wǔ shí qiān bì fēi rén qíng suǒ yuàn
一顷之地所直不多，而亡失责偿，为钱四五十千，必非人情所愿。
yán jìng bù xíng
"言竟不行。
shí tóng zhī shū mì yuàn zhě céng bù yě
时同知枢密院者，曾布也。
sì nián suì fèi qí shuǐ dān zhèn ān yáng luò yáng yuán wǔ jiān ba tí diǎn suǒ jí zuǒ yòu xiāng wéi cún dōng píng shā yuàn èr jiān
四年，遂废淇水、单镇、安阳、洛阳、原武监，罢提点所及左右厢，惟存东平、沙苑二监。
céng bù zì xù qí shì yuē yuán yòu zhōng fù zhì jiān mù liǎng xiāng suǒ yǎng mǎ zhǐ wàn sān qiān pǐ ér bù kān zhě guò bàn
曾布自叙其事曰："元祐中，复置监牧，两厢所养马止万三千匹，而不堪者过半。
jīn jì yǐ zū qián zhì fán luò shí zhǐ huī yú shǎn xī yǎng mǎ sān qiān wǔ bǎi
今既以租钱置蕃落十指挥于陕西，养马三千五百。
yòu rén hù yuàn yǎng zhě yì shù qiān ér suǒ cún liǎng jiān gè kě mù wàn mǎ
又人户愿养者亦数千，而所存两监各可牧万马。
mǎ shù duō yú jiù jiān ér suǒ shěng guān lì zhī fèi fēi yī jìn shì liáng fǎ wèi zhī néng jí
马数多于旧监，而所省官吏之费非一，近世良法，未之能及。
shí sān xǐng jiē chēng shàn
"时三省皆称善。
qí hòu shā yuàn fù lì shǎn xī mǎi mǎ jiān mù sī ér dōng píng jiān réng fèi
其后，沙苑复隶陕西买马监牧司，而东平监仍废。
chóng níng yuán nián yǒu sī jiào zhū lù tián yǎng mǎ zhī shù fán yī qiān bā bǎi shū yǒu jī ér hé běi xi lù zhàn yī qiān sì bǎi tā lù zì èr bǎi pǐ yǐ xià zhì hé dōng lù jǐn jiǔ pǐ ér kāi fēng fǔ jiè jīng xī nán lù jīng dōng dōng lù jiē wú yìng mù zhě
崇宁元年，有司较诸路田养马之数，凡一千八百疋有奇，而河北西路占一千四百，他路自二百匹以下，至河东路仅九匹，而开封府界、京西南路、京东东路皆无应募者。
gài fǎ suī yǐ jù ér yóu wèi jí xíng yě
盖法虽已具，而犹未及行也。
dà guān yuán nián shàng shū shěng yán yuán yòu zhì jiān mǎ bù fán xi ér fèi yòng bù zī
大观元年，尚书省言："元祐置监，马不蕃息，而费用不赀。
jīn shā yuàn zuì hào duō mǎ rán zhàn mù tián jiǔ qiān yú qǐng chú sù guān cáo suì fèi mín qián sì shí yú wàn ér mù mǎ zhǐ jí liù qiān
今沙苑最号多马，然占牧田九千余顷，刍粟、官曹岁费缗钱四十余万，而牧马止及六千。
zì yuán fú yuán nián zhì èr nián wáng shī zhě sān qiān jiǔ bǎi
自元符元年至二年，亡失者三千九百。
qiě sù bù tiáo xí bù zhōng yú yòng
且素不调习，不中于用。
yǐ jiǔ qiān qǐng zhī tián sì shí wàn mín zhī fèi yǎng mǎ ér bù shì yú yòng yòu wáng shī rú cǐ lì hài zhuó rán kě jiàn
以九千顷之田、四十万缗之费，养马而不适于用，又亡失如此，利害灼然可见。
jīn yǐ jiǔ qiān qǐng zhī tián jì qí qiāo jí sān fēn qù yī yóu de liáng tián liù qiān qǐng
今以九千顷之田，计其硗瘠，三分去一，犹得良田六千顷。
yǐ zhí jì zhī qǐng wèi qián wǔ bǎi yú mín yǐ yī qǐng mù yī mǎ zé rén de dì lì mǎ de suǒ yǎng kě yǐ shào shù xiān dì yǐn bīng yú nóng zhī yì
以直计之，顷为钱五百余缗，以一顷募一马，则人得地利，马得所养，可以绍述先帝隐兵于农之意。
qǐng xià yǒng xīng jūn lù tí diǎn xíng yù sī jí tóng zhōu xiáng dù yǐ wén
请下永兴军路提点刑狱司及同州详度以闻。
sì jiàn shí lì zé liù lù xīn biān xián tián dāng yǐ cì tuī xíng
俟见实利，则六路新边闲田，当以次推行。
shí xī hé lán huáng lù mù mǎ sī yòu qǐng jiān mù yuàn yǎng pìn mǎ zhě měi shōu sān jū yǐ qí èr guī guān yī chōng shǎng zhào xíng zhī
时熙河兰湟路牧马司又请兼募愿养牝马者，每收三驹，以其二归官，一充赏，诏行之。
shì suì chén liáo yán mín zhōu yìng mù yǎng mǎ zhě zhì wàn yú pǐ yú shì zì shǒu èr ér xià dì shǎng yǒu chà
是岁，臣僚言岷州应募养马者至万余匹，于是自守贰而下，递赏有差。
míng nián zhào xī hé lù yìng xiàn zhèn chéng zhài guān bǎo guān bìng jiān guǎn gàn gěi de mù shì
明年，诏熙河路应县、镇、城、砦、关、堡官并兼管干给地牧事。
sì nián fù ba jīng dōng xi lù gěi de mù mǎ fù dōng píng jiān
四年，复罢京东西路给地牧马，复东平监。
zhèng hé èr nián zhào zhū lù fù xíng gěi de mù mǎ fù ba dōng píng jiān
政和二年，诏诸路复行给地牧马，复罢东平监。
wǔ nián tí jǔ hé dōng gěi de mù mǎ shàng zhōng xíng yǐ zòu bào jī wéi qiě yù shàn gēng fǎ zhào shòu yuǎn xiǎo jiān dāng guān
五年，提举河东给地牧马尚中行以奏报稽违，且欲擅更法，诏授远小监当官。
yú shì rén jiē qù lìng mù shǒu tí jǔ yǐ shuài xiān jiù xù qiān guān dì shǎng zhě shén zhòng
于是人皆趣令，牧守、提举以率先就绪迁官第赏者甚众。
qī nián yǒu sī yán gěi de zēng mù fǎ chéng lìng jù zhū lù gào gōng
七年，有司言给地增牧，法成令具，诸路告功。
nǎi xià zhū lù chūn qiū jí jiào yǐ bèi xuǎn yòng
乃下诸路春秋集教，以备选用。
lìng xià fèng xíng zhī zhě yì lì
令下，奉行之者益力。
cài jīng jì bà zhèng xīn yòng shì zhě gèng yán qí bù biàn
蔡京既罢政，新用事者更言其不便。
xuān hé èr nián zhào bà zhèng hé èr nián yǐ lái gěi de mù mǎ tiáo lìng shōu jiàn mǎ yǐ gěi jūn yīng mù tián jí zhì jiān chù bìng rú jiù zhì
宣和二年，诏罢政和二年以来给地牧马条令，收见马以给军，应牧田及置监处并如旧制。
yòu fù dōng píng jiān
又复东平监。
fán zhū jiān xìng ba bù yī ér shā yuàn jiān dú bù fèi
凡诸监兴罢不一，而沙苑监独不废。
zì jǐ de mù mǎ zhī fǎ ba sān nián ér fù xíng
自给地牧马之法罢，三年而复行。
shí mù tián yǐ duō suǒ gěi zhàn nǎi zhào jiàn guǎn jí yǐ jū shōu rú guān sī zhé fù qǐng zhàn zhě yǐ wéi zhì lùn
时牧田已多所给占，乃诏见管及已拘收，如官司辄复请占者，以违制论。
liù nián yòu zhào lì shǎng gé yīng mù mǎ tōng yī lù jí sān qiān pǐ zhōu tōng xiàn jí yī qiān xiàn jí sān bǎi qí tí diǎn xíng yù shǒu lìng gè qiān yī guān bèi zhě gèng jiǎn mó kān nián
六年，又诏立赏格，应牧马通一路及三千匹，州通县及一千，县及三百，其提点刑狱、守令各迁一官，倍者更减磨勘年。
yú shì zhū lù yìng mù mù mǎ zhě wèi hù bā wàn qī qiān liù bǎi yǒu jī wèi mǎ èr wàn sān qiān wǔ bǎi
于是诸路应募牧马者为户八万七千六百有奇，为马二万三千五百。
jì tuī shǎng rú shàng zhào ér bīng bù cháng èr yì yǐ jiān zǒng bā lù mǎ zhèng qiān guān
既推赏如上诏，而兵部长贰亦以兼总八路马政迁官。
rán běi fāng yǒu shì ér mǎ zhèng yì jí yǐ
然北方有事，而马政亦急矣。
jìng kāng yuán nián zuǒ chéng li gāng yán zǔ zōng yǐ lái zé shǎn xī hé dōng hé běi měi shuǐ cǎo gāo liáng zhī de zhì jiān fán sān shí liù suǒ bǐ nián fèi bà dài jìn
靖康元年，左丞李纲言："祖宗以来，择陕西、河东、河北美水草高凉之地，置监凡三十六所，比年废罢殆尽。
mín jiān zá yǎng yǐ chōng yì guān lì biàn wén yǐ sè zé ér mǎ wú fù shàn zhě
民间杂养以充役，官吏便文以塞责，而马无复善者。
jīn zhū jūn quē mǎ zhě tài bàn yi fù jiù zhì quán shí zhī yi kuò tiān xià mǎ liàng gěi qí zhí bù xún rì jiān zé shù wàn zhī mǎ yóu kě jù yě
今诸军阙马者太半，宜复旧制，权时之宜，括天下马，量给其直，不旬日间，则数万之马，犹可具也。
rán shí yǐ bù néng jìn xíng qí shuō yǐ
"然时已不能尽行其说矣。
bǎo jiá yǎng mǎ zhě zì xī níng wǔ nián shǐ
保甲养马者，自熙宁五年始。
xiān shì zhōng shū shěng shū mì yuàn yì qí shì yú shàng qián wén yàn bó wú chōng yán guó mǎ yi bù kě quē
先是，中书省、枢密院议其事于上前，文彦博、吴充言："国马宜不可阙。
jīn fǎ mǎ sǐ zhě zé cháng kǒng fēi mín yuàn
今法，马死者责偿，恐非民愿。
ān shí yǐ wéi lìng xià ér jīng jī tóu dié zhě yǐ qiān wǔ bǎi hù jué fēi chū yú qū pò chí lùn yì jiān
"安石以为令下而京畿投牒者已千五百户，决非出于驱迫，持论益坚。
wǔ yuè zhào kāi fēng fǔ jiè zhū xiàn bǎo jiá yuàn mù mǎ zhě tīng réng yǐ shǎn xī suǒ shì mǎ xuǎn gěi zhī
五月，诏开封府界诸县保甲愿牧马者听，仍以陕西所市马选给之。
liù nián céng bù děng chéng zhào shàng qí tiáo yuē fán wǔ lù yì yǒng bǎo jiá yuàn yǎng mǎ zhě hù yì pǐ wù lì gāo yuàn yǎng èr pǐ zhě tīng jiē yǐ jiān mù jiàn mǎ gěi zhī huò guān yǔ qí zhí lìng zì shì wú huò qiáng yǔ
六年，曾布等承诏上其条约：凡五路义勇保甲愿养马者，户一匹，物力高愿养二匹者听，皆以监牧见马给之，或官与其直令自市，毋或强与。
fǔ jiè wú guò sān qiān pǐ wǔ lù wú guò wǔ qiān pǐ
府界毋过三千匹，五路毋过五千匹。
xí zhú dào zéi wài chéng yuè sān bǎi lǐ zhě yǒu jìn
袭逐盗贼外，乘越三百里者有禁。
zài fǔ jiè zhě miǎn tǐ liàng cǎo èr bǎi wǔ shí shù jiā gěi yǐ qián bù
在府界者，免体量草二百五十束，加给以钱布；
zài wǔ lù zhě suì miǎn zhé biàn yuán nà qián
在五路者，岁免折变缘纳钱。
sān děng yǐ shàng shí hù wèi yī bǎo
三等以上，十户为一保；
sì děng yǐ xià shí hù wèi yī shè yǐ dài bìng bì bū cháng zhě
四等以下，十户为一社，以待病毙逋偿者。
bǎo hù mǎ bì bǎo hù dú cháng zhī
保户马毙，保户独偿之；
shè hù mǎ bì shè hù bàn cháng zhī
社户马毙，社户半偿之。
suì yī yuè qí féi jí jìn kē liú zhě
岁一阅其肥瘠，禁苛留者。
fán shí sì tiáo xiān cóng fǔ jiè bān yān
凡十四条，先从府界颁焉。
wǔ lù wěi jiān sī jīng lüè sī zhōu xiàn gèng dù zhī
五路委监司、经略司、州县更度之。
yú shì bǎo jiá yǎng mǎ xíng yú zhū lù yǐ
于是保甲养马行于诸路矣。
shí hé dōng qí jūn mǎ wàn yī qiān yú pǐ fān shù lǜ shí nián yī zhōu
时河东骑军马万一千余匹，番戍率十年一周。
yì yù shěng fèi nǎi xíng wǔ lù yì yǒng bǎo jiá yǎng mǎ fǎ
议欲省费，乃行《五路义勇保甲养马法》。
bīng bù yán hé dōng zhèng jūn mǎ jiǔ qiān wǔ bǎi pǐ qǐng quán bà guān gěi yǐ yì yǒng bǎo jiá mǎ wǔ qiān bǔ zhī yǐ hé é
兵部言："河东正军马九千五百匹，请权罢官给，以义勇保甲马五千补之以合额。
sì zhèng jūn mǎ bù jí wǔ qiān shǐ xíng gěi pèi
俟正军马不及五千，始行给配。
xià zhōng shū shū mì yuàn
"下中书、枢密院。
shū mì yuàn yǐ wéi guān yǎng yī mǎ suì wèi qián èr shí qī qiān
枢密院以为："官养一马，岁为钱二十七千。
mín yǎng yī mǎ cái miǎn zhé biàn yuán nà qián liù qiān wǔ bǎi zhé mǐ ér shū qí zhí wèi qián shí sì qiān sì bǎi yú jiē chū yú mín jué fēi suǒ yuàn
民养一马，才免折变缘纳钱六千五百，折米而输其直，为钱十四千四百，余皆出于民，决非所愿。
kuàng jiǎn jūn mǎ wǔ qiān pǐ biān fáng shì yí hé suǒ qǔ bèi
况减军马五千匹，边防事宜何所取备？
ruò cún guān jūn mǎ rú gù jiàn lìng mín jiān cóng biàn mù mǎ bù yǐ wǔ qiān wéi xiàn yú lǐ wèi kě
若存官军马如故，渐令民间从便牧马，不以五千为限，于理为可。
zhōng shū wèi guān yǎng yī mǎ yǐ zhōng jià lǜ zhī wèi qián èr shí qī qiān
"中书谓："官养一马，以中价率之，为钱二十七千。
mù mín mù yǎng kě shěng zá fèi bā wàn yú mín
募民牧养，可省杂费八万余缗。
jì qián èr nián guān mǎ sǐ bèi yú bǎo jiá mǎ
计前二年官马死，倍于保甲马。
ér bǎo jiá yǒu mǎ kě yǐ xí zhàn yù dào gōng sī liǎng biàn
而保甲有马，可以习战御盗，公私两便。
dì zú cóng shū mì yuàn yì
"帝卒从枢密院议。
jiǔ nián jīng jī bǎo jiá yǎng mǎ zhě ba gěi qián bù zhǐ miǎn shū cǎo ér zēng mǎ shù
九年，京畿保甲养马者罢给钱布，止免输草而增马数。
yuán fēng liù nián qǔ hé dōng lù bǎo jiá shí fēn zhī èr yǐ jiào qí zhàn qiě yǐ běn lù yán xī qián gěi zhī
元丰六年，取河东路保甲十分之二以教骑战，且以本路盐息钱给之。
měi èr shí wǔ qiān lìng shì yī mǎ réng yǐ wǔ nián wéi xiàn
每二十五千令市一马，仍以五年为限。
qī nián zhào jīng dōng xi lù bǎo jiá miǎn jiào yuè měi dōu bǎo yǎng mǎ wǔ shí pǐ pǐ gěi qián shí qiān xiàn jīng dōng yǐ shí nián jīng xi shí wǔ nián ér shù zú
七年，诏京东、西路保甲免教阅，每都保养马五十匹，匹给钱十千，限京东以十年，京西十五年而数足。
zhì tí jǔ bǎo jiá mǎ guān jīng xi yǐ lǚ gōng yā jīng dōng yǐ huò xiáng lǐng zhī
置提举保甲马官，京西以吕公雅，京东以霍翔领之。
ba xiāng cūn wù lì yǎng mǎ zhī lìng yǎng hù mǎ zhě miǎn bǎo jiá mǎ jiē xiáng suǒ chén yě
罢乡村物力养马之令，养户马者免保甲马，皆翔所陈也。
xiáng jí gōng yā jì lǐng tí jǔ shì duō suǒ jiàn bái
翔及公雅既领提举事，多所建白。
qǐng jiè cháng píng qián měi lù wǔ wàn mín fù zhōu xiàn chū xī yǐ shǎng mǎ zhī chōng féi jí zī xī zhě
请借常平钱，每路五万缗，付州县出息，以赏马之充肥及孳息者。
yuàn yǐ sī mǎ yìn wèi bǎo mǎ zhě tīng
愿以私马印为保马者听。
yǎng mǎ zhì sān pǐ juān yì wài měi shū xǔ cì dīng yī rén shú zhàng zuì zhī fēi qīn sǔn yú rén zhě
养马至三匹，蠲役外，每疋许次丁一人赎杖罪之非侵损于人者。
zhào xī cóng zhī
诏悉从之。
gōng yā yòu lìng měi dōu suì shì èr shí pǐ xiàn shí wǔ nián zhě cù wèi èr nián bàn
公雅又令每都岁市二十匹，限十五年者促为二年半。
jīng xi bù chǎn mǎ mín pín fá yì bù kān shàng lǜ yǒu sī zé shù guò duō bǎi xìng wèi yù shàng yì zhào rú yuán lìng shāo zēng qí shù
京西不产马，民贫乏益不堪，上虑有司责数过多，百姓未喻上意，诏如元令，稍增其数。
gōng yā nǎi qǐng měi dōu suì shì bā pǐ xiàn yǐ bā nián shān xiàn xiàn yǐ shí nián
公雅乃请每都岁市八匹，限以八年，山县限以十年。
xiáng yòu zòu běn lù mǎ yǐ jí wàn pǐ qǐng lìng zhū xiàn gōng shǒu gè yǎng yì pǐ yǐ shú shī bǔ zhī zuì
翔又奏本路马已及万匹，请令诸县弓手各养一匹，以赎失捕之罪。
zhé zōng sì wèi yán xīn fǎ zhī bù biàn zhě yǐ bǎo mǎ wèi jí
哲宗嗣位，言新法之不便者，以保马为急。
nǎi zhào yuē jīng dōng xi bǎo mǎ qī xiàn jí kuān
乃诏曰："京东、西保马，期限极宽。
yǒu sī bù wu xún shǒu suì zhì fán rǎo
有司不务循守，遂致烦扰。
xiān dì yǐ cháng shǒu zhào jié zé jīn yóu wèi néng zūn shǒu
先帝已尝手诏诘责，今犹未能遵守。
qí liǎng lù shì mǎ nián xiàn bìng rú yuán zhào
其两路市马年限并如元诏。
xún yòu zhào yǐ liǎng lù bǎo mǎ fēn pèi zhū jūn yú shù fù tài pú sì bù kān zhī pèi zhě chì hái mín hù ér zé guān zhí
"寻又诏以两路保马分配诸军，余数付太仆寺，不堪支配者斥还民户而责官直。
xiáng gōng yā jiē yǐ zuì qù ér bǎo mǎ suì ba
翔、公雅皆以罪去，而保马遂罢。
hù mǎ zhě qìng lì zhōng cháng zhào hé běi mín hù yǐ wù lì yǎng mǎ yǐ bèi guān mǎi
户马者，庆历中，尝诏河北民户以物力养马，以备官买。
xī níng èr nián hé běi chá fǎng shǐ céng xiào kuān yǐ wéi yán shǐ cān kǎo xíng zhī
熙宁二年，河北察访使曾孝宽以为言，始参考行之。
shì shí zhū jiān jì fèi yǎng jǐ shì mǎ ér yì yǒng bǎo jiá mǎ fù cóng guān gěi cháo tíng yǐ fá mǎ wèi yōu
是时，诸监既废，仰给市马，而义勇保甲马复从官给，朝廷以乏马为忧。
yuán fēng sān nián chūn
元丰三年春，
yǐ wáng gǒng chén zhī qǐng
以王拱辰之请，
zhào kāi fēng fǔ jiè jīng dōng xi hé běi shǎn xī hé dōng lù zhōu xiàn hù gè jì zī chǎn shì mǎ
诏开封府界、京东西、河北、陕西、河东路州县户各计资产市马，
fāng guō jiā chǎn jí sān qiān mín xiāng cūn wǔ qiān mín ruò fāng guō xiāng cūn tōng jí sān qiān mín yǐ shàng zhě
坊郭家产及三千缗、乡村五千缗、若坊郭乡村通及三千缗以上者，
gè yǎng yī mǎ
各养一马，
zēng bèi zhě mǎ yì rú zhī
增倍者马亦如之，
zhì sān shū zhǐ
至三疋止。
mǎ yǐ sì chǐ sān cùn yǐ shàng chǐ xiàn bā suì yǐ xià jí shí wǔ suì zé gèng shì rú chū jí yú tí jǔ sī
马以四尺三寸以上，齿限八岁以下，及十五岁则更市如初，籍于提举司。
yú shì zhū dào gè shàng qí shù
于是诸道各上其数，
kāi fēng fǔ jiè sì qiān liù bǎi jiǔ shí sì
开封府界四千六百九十四，
hé běi dōng lù liù bǎi yī shí wǔ
河北东路六百一十五，
xi lù bā bǎi wǔ shí sì
西路八百五十四，
qín fèng děng lù liù bǎi sì shí èr
秦凤等路六百四十二，
yǒng xīng lù yī qiān wǔ bǎi sì shí liù
永兴路一千五百四十六，
hé dōng lù sān bǎi liù shí liù
河东路三百六十六，
jīng dōng dōng lù qī bǎi yī shí qī
京东东路七百一十七，
xi lù jiǔ bǎi èr shí èr
西路九百二十二，
jīng xī nán lù wǔ bǎi jiǔ shí
京西南路五百九十，
běi lù qī bǎi yī shí liù
北路七百一十六。
shí chū lì fǎ shàng lǜ shāng gǔ chéng shí gāo zhí yǐ bìng mín mìng yǐ qún mù sī xiāo qí yǐ shàng qiān shū chū shì yǐ píng qí zhí
时初立法，上虑商贾乘时高直以病民，命以群牧司骁骑以上千疋出市，以平其直。
xī níng zhōng cháng lìng dé shùn jūn fán bù yǎng mǎ dì wèn qí lì hài
熙宁中，尝令德顺军蕃部养马，帝问其利害。
wáng ān shí wèi jīn fang jiān yǐ wǔ bǎi mín dé yī mǎ ruò wěi zhī xī hé fán bù dāng bù zhì zhòng fèi
王安石谓："今坊、监以五百缗得一马，若委之熙河蕃部，当不至重费。
fán bù dì yí mǎ qiě yǐ xù mù wéi shēng chéng wèi biàn lì
蕃部地宜马，且以畜牧为生，诚为便利。
yǐ ér de jū bì liè wáng shī zhě zé cháng fán bù kǔ zhī qí fǎ xún fèi
"已而得驹庳劣，亡失者责偿，蕃部苦之，其法寻废。
zhì shì huán qìng lù jīng lüè sī fù yán yǐ xí zhū fān bù yǎng mǎ zhào yuè shí jí gé zhě yì pǐ zhī wǔ jiān fū yán qín fèng jīng yuán lù zhǔn cǐ
至是，环庆路经略司复言已檄诸蕃部养马，诏阅实及格者一匹支五缣，鄜延、秦凤、泾原路准此。
shí xī fāng yòng bīng pō diào hù mǎ yǐ gěi zhàn qí jiè zhě gěi hái sǐ zé cháng zhí
时西方用兵，颇调户马以给战骑，借者给还，死则偿直。
qī nián suì zhào hé dōng fū yán huán qìng lù gè fā hù mǎ èr qiān yǐ gěi zhèng bīng hé dōng jiù gěi běn lù fū yán yì yǐ yǒng xīng jūn děng lù jí jīng xi fāng guō mǎ huán qìng yì yǐ qín fèng děng lù jí kāi fēng fǔ jiè mǎ
七年，遂诏河东、鄜延、环庆路各发户马二千以给正兵，河东就给本路，鄜延益以永兴军等路及京西坊郭马，环庆益以秦凤等路及开封府界马。
hù mǎ jì pèi bīng hòu suì bù fù bǔ
户马既配兵，后遂不复补。
jīng dōng xi jì gèng wéi bǎo mǎ zhū lù yǎng mǎ zhǐ huī zhì bā nián yì ba
京东、西既更为保马，诸路养马指挥至八年亦罢。
qí hòu gěi de mù mǎ zé yì běn yú hù mǎ zhī yì yún
其后给地牧马，则亦本于户马之意云。
zhì yú shōu shì zé réng jiā yòu zhī zhì zhì mǎi mǎ sī yú yuán wèi zhōu dé shùn jūn ér zēng wèi zhāo shì zhī lìng
至于收市，则仍嘉祐之制，置买马司于原渭州、德顺军，而增为招市之令。
hòu kāi xī hé zé gèng wū hū hé zhì mǎi mǎ sī ér yǐ qín zhōu mǎi mǎ sī lì yān
后开熙河，则更于熙河置买马司，而以秦州买马司隶焉。
bā nián suì zhì xī hé lù mǎi mǎ chǎng liù ér yuán wèi dé shùn zhū chǎng jiē fèi
八年，遂置熙河路买马场六，而原、渭、德顺诸场皆废。
jì yòu zhì xī hé mín zhōu tōng yuǎn jūn yǒng níng zhài děng chǎng ér dé shùn jūn zhì mǎ chǎng yì fù
继又置熙河岷州、通远军、永宁砦等场，而德顺军置马场亦复。
xiān shì lín fǔ lù shàng suǒ shì mǎ sān bǎi yǐ qí zhí zēng wū hū hé ér yòu duō léi bèi nǎi ba běn lù bó yì lìng jūn mǎ sī zì shì
先是，麟府路上所市马三百，以其直增于熙河而又多羸惫，乃罢本路博易，令军马司自市。
shí yòu yǐ biān chén zhī yì shì kě lán huǒ shān jūn tǔ chǎn mǎ yǐ zēng zhàn qí
时又以边臣之议，市岢岚、火山军土产马以增战骑。
jì yòu yǐ biān rén dào mǎ yuè jiāng yǐ qù lì xún jiē ba zhī
既又以边人盗马越疆以趣利，寻皆罢之。
zì shì guó mǎ zhuān yǎng shì wū hū hé qín fèng yǐ
自是，国马专仰市于熙河、秦凤矣。
xī níng qī nián xī hé yòng bīng mǎ dào gěng jué
熙宁七年，熙河用兵，马道梗绝。
nǎi zhào zhī chéng dū fǔ cài yán qìng jiān tí jǔ róng lí zhōu mǎi mǎ yǐ jīng dù qí shì
乃诏知成都府蔡延庆兼提举戎、黎州买马，以经度其事。
míng nián yán qìng yán wēi yā jiā lú wén lóng zhōu dì jiē wū mán xī qiāng jiē chǎn shàn mǎ
明年，延庆言："威、雅、嘉、泸、文、龙州，地接乌蛮、西羌，皆产善马。
qǐng wěi zhī zhōu zhài zhǔ yǐ jǐn cǎi chá juàn zhāo shì
请委知州、砦主，以锦采、茶、绢招市。
wèi jí shī xíng huì wēi mào zhōu yí rén dào biān jí xī biān mǎ yǐ zhì bā yuè suì zhào ba tí jǔ róng lí mǎi mǎ
"未及施行，会威、茂州夷人盗边，及西边马已至，八月，遂诏罢提举戎、黎买马。
yuán fēng zhōng jūn xīng fá mǎ
元丰中，军兴乏马。
liù nián fù mìng zhī chéng dū lǚ dà fáng tóng chéng dū fǔ lì zhōu lù zhuǎn yùn sī jīng zhì biān jùn zhī kě shì mǎ zhě suì zhì jiā zhōu zhōng zhèn zhài yā zhōu líng guān děng mǎi mǎ chǎng ér mǎ jiē bù zhì
六年，复命知成都吕大防同成都府、利州路转运司，经制边郡之可市马者，遂制嘉州中镇砦、雅州灵关等买马场，而马皆不至。
yuán yòu chū nǎi ba zhī
元祐初，乃罢之。
yuán yòu zhōng cháng zhào yǐ shǔ mǎ gěi shǎn xī jūn yǐ shǎn xī mǎ fù jīng shī
元祐中，尝诏以蜀马给陕西军，以陕西马赴京师。
chóng níng wǔ nián zēng lí zhōu shì mǎ zhì sì qiān shū
崇宁五年，增黎州市马至四千疋。
rán fán yún shǔ mǎ zhě wéi chén lí suǒ shì wèi duō qí tā rú róng lú děng zhōu suì yǔ mán rén wéi shì dì cún yōu xù shù mǎ yǐ gěi qí zhí
然凡云蜀马者，惟沈黎所市为多，其他如戎、泸等州，岁与蛮人为市，第存优恤，数马以给其直。
dà guān chū yòu zhào bō zhōu yí jiè xún jiǎn yáng róng xǔ suì shì mǎ wǔ shí shū yú nán píng jūn qí gěi cì shì róng zhōu zhī shù
大观初，又诏播州夷界巡检杨荣，许岁市马五十疋于南平军，其给赐视戎州之数。
xī níng zhōng ba quàn mǎ ér zhuān yú zhāo shì suì shěng sān sī qián èr shí wàn mín
熙宁中，罢券马而专于招市，岁省三司钱二十万缗。
zì mǎ bù xià cáo chū mù sān sī de fù gěi chú mò zhī fèi gēng xiāng bǔ chú ér sān sī suì cháng qún mù zhě wèi mín qián shí wàn yǐ zēng shì mǎ
自马不下槽出牧，三司得复给刍秣之费更相补除，而三司岁偿群牧者，为缗钱十万，以增市马。
quàn mǎ zhī ba yǐ jiǔ shào shèng chū tí jǔ mǎi mǎ lù shī mǐn zòu fù xíng zhī lìng fán hàn shāng rén yuàn yǐ mǎ jié quàn jìn mài zhě xiān cóng zhū chǎng yàn yìn gè jù qí zhí gěi quàn sòng tài pú sì cháng zhī
券马之罢已久，绍圣初，提举买马陆师闵奏复行之，令蕃汉商人愿以马结券进卖者，先从诸场验印，各具其直给券，送太仆寺偿之。
qí shuō yǐ wéi quàn mǎ jì shèng xíng zé gāng mǎ kě ba
其说以为券马既盛行，则纲马可罢。
xíng zhī sān nián shū mì yuàn yán quàn mǎ sǐ bù jí lí ér gāng mǎ zhī sǐ shí bèi
行之三年，枢密院言券马死不及厘，而纲马之死十倍。
nǎi cì shī mǐn jīn bó jiā jí xián xiū zhuàn yǐ shǎng qí gōng
乃赐师闵金帛，加集贤修撰，以赏其功。
shí yì jì bù yǐ quàn mǎ wéi shì zhǔ guǎn mǎi mǎ yán lìng yì yán qí wǎng fèi
时议既不以券马为是，主管买马阎令亦言其枉费。
rán céng bù lì xíng zhī
然曾布力行之。
chóng níng zhōng nǎi zhào mǎi mǎ yī zūn yuán fēng fǎ
崇宁中，乃诏买马一遵元丰法。
shì mǎ zhī guān zì jiā yòu zhōng shǐ yǐ shǎn xī zhuǎn yùn shǐ jiān běn lù jiān mù mǎi mǎ shì hòu yòu yǐ zhì zhì shǎn xī xiè yán guān tóng zhǔ zhī
市马之官，自嘉祐中，始以陕西转运使兼本路监牧买马事，后又以制置陕西解盐官同主之。
xī níng zhōng shǐ zhì tí jǔ xī hé lù mǎi mǎ mìng zhī xī zhōu wáng sháo wèi zhī ér yǐ tí diǎn xíng yù wèi tóng tí jǔ
熙宁中，始置提举熙河路买马，命知熙州王韶为之，而以提点刑狱为同提举。
bā nián tí jǔ chá chǎng li qǐ yán mài chá mǎi mǎ gù wèi yī shì
八年，提举茶场李杞言："卖茶买马，固为一事。
qǐ tóng tí jǔ mǎi mǎ
乞同提举买马。
zhào rú qí qǐng
"诏如其请。
shí nián yòu zhì qún mù xíng sī yǐ wǎng lái dū shì mǎ zhě
十年，又置群牧行司，以往来督市马者。
yuán fēng sān nián fù ba wèi tí jǔ mǎi mǎ jiān mù sī
元丰三年，复罢为提举买马监牧司。
sì nián qún mù pàn guān guō mào xún yán chéng zhào yì zhuān yǐ chá shì mǎ yǐ wù bó shì gǔ ér bìng chá mǎ wèi yī sī
四年，群牧判官郭茂恂言："承诏议专以茶市马，以物帛市谷，而并茶马为一司。
chén wén qǐng shí yǐ chá yì mǎ jiān yòng jīn bó yì tīng qí biàn
臣闻顷时以茶易马，兼用金帛，亦听其便。
jìn suì shì jú jì fēn zhuān yòng yín juàn qián chāo fēi fán bù suǒ yù
近岁事局既分，专用银绢、钱钞，非蕃部所欲。
qiě chá mǎ èr zhě shì shí xiāng xū
且茶马二者，事实相须。
qǐng rú zhào biàn
请如诏便。
zòu kě
"奏可。
réng zhào zhuān yǐ yā zhōu míng shān chá wèi yì mǎ yòng
仍诏专以雅州名山茶为易马用。
zì shì fán mǎ zhì zhě shāo zhòng
自是蕃马至者稍众。
liù nián mǎi mǎ sī fù ba jiān chá shì
六年，买马司复罢兼茶事。
qī nián gèng zhào yǐ mǎi mǎ lì jīng zhì xī hé cái yòng sī
七年，更诏以买马隶经制熙河财用司。
jīng zhì sī ba nǎi fù gù
经制司罢，乃复故。
zì li qǐ jiàn yì shǐ yú tí jǔ chá shì jiān mǎi mǎ qí hòu èr zhí fèn hé bù yī
自李杞建议，始于提举茶事兼买马，其后二职分合不一。
chóng níng sì nián zhào yuē shén zōng huáng dì lì jīng shù zhèng jīng yíng xī hé lù chá mǎ sī yǐ zhì guó mǎ fǎ zhì dà bèi
崇宁四年，诏曰："神宗皇帝厉精庶政，经营熙河路茶马司以致国马，法制大备。
qí hòu jiān sī yù qīn duó qí lì yǐ zhù dí mǎi gù chá lì bù zhuān ér mǎ bù fū é
其后监司欲侵夺其利以助籴买，故茶利不专，而马不敷额。
jìn suī gēng lì tiáo yuē lìng chá mǎ sī zǒng yùn chá bó mǎ zhī zhí yóu lǜ yǒu sī gǒu yú mù qián jìn lì bù gù yōu jiǔ shēn hài
近虽更立条约，令茶马司总运茶博马之职，犹虑有司苟于目前近利，不顾悠久深害。
sān xǐng qí jǐn shǒu yǐ xíng wú zhé biàn luàn yuán fēng chéng fǎ
三省其谨守已行，毋辄变乱元丰成法。
zì shì zhí rèn shǐ yī
"自是职任始一。
shì mǎ zhī shù yǐ shí zēng sǔn
市马之数，以时增损。
chū yuán wèi dé shùn fán sān suì gòng shì mǎ wàn qī qiān yī bǎi pǐ ér qún mù pàn guān wáng huì yán jiā yòu liù nián yǐ qián qín zhōu quàn mǎ suì zhì zhě wàn wǔ qiān pǐ
初，原、渭、德顺凡三岁共市马万七千一百匹，而群牧判官王诲言："嘉祐六年以前，秦州券马岁至者万五千匹。
jīn quàn mǎ fǎ huài qǐng lìng zēng shì ér yōu shǐ chén zhī shǎng
今券马法坏，请令增市，而优使臣之赏。
xī níng sān nián nǎi zhào jīng yuán wèi dé shùn suì mǎi wàn pǐ sān nián ér huì zhī yǐ shí fēn wèi lǜ jí liù fēn qī lí zhě jìn yī guān yú fēn yòu xī wèi sān děng měi zēng yī děng zhě gèng jiǎn mó kān nián
"熙宁三年，乃诏泾、原、渭、德顺岁买万匹，三年而会之，以十分为率，及六分七厘者进一官，余分又析为三等，每增一等者更减磨勘年。
zì shì shì mǎ zhī shǎng shǐ yōu yǐ
自是，市马之赏始优矣。
shí huì shàng mǎ zhèng tiáo yuē zhào bān xíng zhī
时诲上《马政条约》，诏颁行之。
qí hòu xī hé shì mǎ suì zēng zhì wàn wǔ qiān
其后，熙河市马岁增至万五千。
shào shèng zhōng yòu zēng zhì èr wàn pǐ suì fèi wǔ shí wàn mín
绍圣中，又增至二万匹，岁费五十万缗。
hòu suì yǐ wéi dìng é tè zhào zēng shì zhě bù zài cǐ shù
后遂以为定额，特诏增市者不在此数。
chóng níng sì nián tí jǔ chéng zhī shào sūn áo biàn yǐ é wài shì zhàn mǎ jí èr wàn pǐ gè qiān yī guān
崇宁四年，提举程之邵、孙鳌抃以额外市战马及二万匹，各迁一官。
áo biàn réng cì sān pǐn fú
鳌抃仍赐三品服。
dà guān yuán nián páng yín sūn děng yòu yǐ mǎi yù qián liáng mǎ jí sān wàn shū tuī ēn rú zhī shào lì
大观元年，庞寅孙等又以买御前良马及三万疋，推恩如之邵例。
xuān hé zhōng yǔ wén cháng hé jiàn děng gèng yǐ zūn yòng yuán fēng chéng fǎ shěng fèi bù zī gè jiā zhí qiān guān
宣和中，宇文常、何渐等更以遵用元丰成法，省费不赀，各加职迁官。
shí rú cǐ lèi pō zhòng
时如此类颇众。
shǎng diǎn yōu làn guān shǔ lì yú duō shì mǎ qǔ chōng shù ér yǐ
赏典优滥，官属利于多市马，取充数而已。
zhī pèi
支配。
jiù zhì zì yù mǎ ér xià cì gěi cì chén liáo cì zhū jūn ér yì mǎ wéi xià
旧制，自御马而下，次给赐臣僚，次诸军，而驿马为下。
xī níng chū shū mì yuàn yán zǔ zōng shí chén liáo rèn biān zhí zhě huò cì dài jiǎ mǎ shì bù wàng jiāng yì zhī shì
熙宁初，枢密院言："祖宗时，臣僚任边职者，或赐带甲马，示不忘疆埸之事。
chéng píng rì jiǔ jiǎo xìng zī zhǎng
承平日久，侥幸滋长。
qǐng yīng shǐ chén gē mén zhī hòu yǐ shàng chōng sān lù lù fēn zhōu jūn zǒng guǎn qián xiá zhī lèi cì mǎ jià rú gù yú jiē ba gěi
请应使臣合门祗候以上，充三路路分州军总管、钤辖之类，赐马价如故，余皆罢给。
zòu kě
"奏可。
shí nián qún mù sī yòu yán qù suì gěi ān nán xíng yíng jí liǎng shěng zōng shì zhū bān zhí jí zhū jūn zhū sī mǎ zǒng sān qiān yú pǐ wèi zhī zhě yóu èr qiān
十年，群牧司又言："去岁给安南行营及两省、宗室、诸班直及诸军、诸司马总三千余匹，未支者犹二千。
qǐng cái zōng shì yǐ xià suǒ gěi mǎ zhū sī tíng gěi
请裁宗室以下所给马，诸司停给。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
zì ba jiān zhì cǐ shǐ quē mǎ yǐ
自罢监至此，始阙马矣。
xī níng chū zhào hé běi qí jūn rú shǎn xī hé dōng shè mǎ lì lì shè gēng xiāng zhù qián yǐ shì mǎ ér dì zēng guān zhí
熙宁初，诏河北骑军如陕西、河东社马例立社，更相助钱以市马，而递增官直。
xún chū fèng chén kù zhū shí yú wàn yǐ chōng qí fèi
寻出奉宸库珠十余万以充其费。
qí hòu shǎn xī mǎ shè kǔ yú liǎn lǜ
其后，陕西马社苦于敛率。
yuán fēng zhōng nǎi zhào běn lù ba qí fǎ gèng cóng mǎi mǎ sī gěi zhī
元丰中，乃诏本路罢其法，更从买马司给之。
shí yòu zhū lù zhì jiāng mǎ bù néng jǐn gěi zé gěi qí zhí ér wěi zhū jiāng zì shì
时又诸路置将，马不能尽给，则给其直，而委诸将自市。
qí zài xī hé lán huì lù zhě jí yǐ wéi mǎi mǎ zhī shù
其在熙河兰会路者，即以为买马之数。
chū nèi wài zhū jūn gěi mǎ lì bù jí qí yuán é shì qí quē zhī duō guǎ yǐ fēn shù tián pèi
初，内外诸军给马，例不及其元额，视其阙之多寡，以分数填配。
yuán fēng gēng lì wèi dìng zhì fán zhū jūn quē mǎ yìng gěi zhě zài jīng fǔ jiè jīng dōng xi hé dōng shǎn xī lù wú guò shí zhī qī hé běi lù shí zhī liù
元丰更立为定制，凡诸军阙马应给者，在京、府界、京东西、河东、陕西路无过十之七，河北路十之六。
rán qí hòu zhū jūn quē mǎ zhě duō shào shèng sān nián nǎi zhào tí jǔ lù shī mǐn yú suì é wài shì mǎ sān wàn pǐ gěi fū yán huán qìng lù zhèng bīng yú zhī gōng jiàn shǒu réng quán bù xiàn fēn shù
然其后诸军阙马者多，绍圣三年，乃诏提举陆师闵于岁额外市马三万匹，给鄜延、环庆路正兵，余支弓箭手，仍权不限分数。
xuān hé chū zhēn dìng zhōng shān gāo yáng děng lù fá mǎ fù gěi dù sēng dié lìng shuài chén jiù shì yǐ bǔ zhū jūn zhī quē
宣和初，真定、中山、高阳等路乏马，复给度僧牒，令帅臣就市，以补诸军之阙。
gāo zōng shào xīng èr nián zhì mǎ jiān yú ráo zhōu shǒu zú lǐng zhī zé guān tián wèi mù dì fù zhì tí jǔ
高宗绍兴二年，置马监于饶州，守卒领之，择官田为牧地，复置提举。
é fèi
俄废。
sì nián zhì jiān lín ān zhī yú háng jí nán dàng
四年，置监临安之余杭及南荡。
shí jiǔ nián zhào mǎ wǔ bǎi pǐ wèi yī jiān mǔ yī ér pìn sì
十九年，诏："马五百匹为一监，牡一而牝四。
jiān wèi sì qún
监为四群。
suì chǎn jū sān fēn jí bì èr fēn yǐ shàng yǒu shǎng fá
岁产驹三分及毙二分以上，有赏罚。
dì wèi fǔ chén yuē yì zhě yán nán dì bù yí mù mǎ
"帝谓辅臣曰："议者言南地不宜牧马。
zuó zì mù yǎng jīn èr sān nián yǐ de mǎ shù bǎi
昨自牧养，今二三年，已得马数百。
xiān shì chuān lù suǒ zhì mǎ suì mù yú zhèn jiāng
"先是，川路所置马，岁牧于镇江。
shì nián chūn shàng yǐ wèi jiàn fán xi suì fēn sòng jiāng shàng zhū jūn
是年春，上以未见蕃息，遂分送江上诸军。
hòu yòu zhì jiān yǐng è jiān pìn mǔ qiān shí yú nián jǐn shēng èr shí jū qiě bù kě yòng nǎi yǐ
后又置监郢、鄂间，牝牡千，十余年仅生二十驹，且不可用，乃已。
gù fán zhàn mǎ xī yǎng qín chuān guǎng sān biān yān
故凡战马，悉仰秦、川、广三边焉。
qín mǎ jiù èr wàn qián dào jiān qín chuān mǎi mǎ é suì wàn yī qiān jiǔ bǎi yǒu jī chuān sī liù qiān qín sī wǔ qiān jiǔ bǎi
秦马旧二万，乾道间，秦、川买马额岁万一千九百有奇，川司六千，秦司五千九百。
yì zǐ lì sān lù cáo sī suì chū yì mǎ juàn shí wàn sì qiān shū
益、梓、利三路漕司，岁出易马绢十万四千疋。
chéng dū lì zhōu lù shí yī zhōu chǎn chá èr qiān yī bǎi èr wàn jīn
成都、利州路十一州，产茶二千一百二万斤。
chá mǎ sī suǒ shōu dà jiào ruò cǐ
茶马司所收，大较若此。
qìng yuán chū hé chuān qín liǎng sī wèi wàn yī qiān shí yǒu liù
庆元初，合川、秦两司为万一千十有六。
jiā tài mò hé liǎng sī wèi wàn èr qiān jiǔ shí sì
嘉泰末，合两司为万二千九十四。
rán lěi suì shì yì duō bù jí é
然累岁市易，多不及额。
gài nán dù qián shì mǎ fēn ér wèi èr qí yī yuē zhàn mǎ shēng yú xi yóu liáng jiàn kě bèi háng zhèn jīn dàng chāng fēng tiē xiá wén zhōu suǒ chǎn shì yě
盖南渡前，市马分而为二：其一曰战马，生于西邮，良健可备行阵，今宕昌、峰贴峡、文州所产是也；
qí èr yuē jī mí mǎ chǎn xī nán zhū mán duǎn xiǎo bù jí gé jīn lí xù děng wǔ zhōu suǒ chǎn shì yě
其二曰羁縻马，产西南诸蛮，短小不及格，今黎、叙等五州所产是也。
jī mí mǎ měi gāng wǔ shí qí jiān liáng zhě bù guò sān wǔ zhōng děng shí shù yú jiē xià děng bù kě fú chéng
羁縻马每纲五十，其间良者不过三五，中等十数，余皆下等，不可服乘。
shǒu èr tān shǎng gé yǐ duō wèi guì
守贰贪赏格，以多为贵。
jīng shè xiǎn yuǎn qiě gāng zú dào qí chú sù dào bì zhě xiāng wàng
经涉险远，且纲卒盗其刍粟，道毙者相望。
chéng dū fǔ mǎ wu suì fā jiāng shàng zhū jūn mǎ fán wǔ shí bā gāng yuè quàn qián mǐ èr bǎi mín suì jì wàn yī qiān liù bǎi mín
成都府马务，岁发江上诸军马凡五十八纲，月券钱米二百缗，岁计万一千六百缗。
xìng yuán fǔ mǎ wu suì fā sān yá mǎ bǎi èr shí gāng qí fèi chēng shì
兴元府马务，岁发三衙马百二十纲，其费称是。
lǜ wèi cháng rú shù gài chá mǎ sī jìn qián bó mǎ zhì jià bù jí cháng zhì rán yě
率未尝如数，盖茶马司靳钱帛，马至，价不即偿致然也。
jiù fán mán zhōng mǎ liáng nú yǒu dìng jià
旧蕃蛮中马，良驽有定价。
shào xīng zhōng zhāng sōng wèi lí zú yù mǎ yì é jì shǎng nǎi gāo zhí shì zhī
绍兴中，张松为黎卒，欲马溢额觊赏，乃高直市之。
yí rén wú yàn yāo qiú zī shén
夷人无厌，邀求滋甚。
hòu qióng bù chuān mán shì gōng
后邛部川蛮恃功。
zhào yàn bó shǐ yǐ xì chá jǐn yǔ zhī
赵彦博始以细茶、锦与之。
ér yí rén měi mào mǎ yǐ chá jǐn bù kān jiè kǒu
而夷人每贸马，以茶、锦不堪借口"
qìng yuán zhōng jīn rén jì shī jì běi de mǎ zhì qín sī yì hǎn
庆元中，金人既失冀北地，马至秦司亦罕。
jiù chuān qín shì mǎ fù mì yuàn duō dào bì zhě
旧川、秦市马赴密院，多道毙者。
shào xīng èr shí qī nián zhào chuān mǎ bù fù xíng zài fēn lì jiāng shàng zhū jūn zhèn jiāng jiàn kāng jīng è jūn gè qī bǎi wǔ shí jiāng chí jūn gè wǔ bǎi diàn qián sī èr qiān wǔ bǎi mǎ sī bù sī gè qiān chuān mǎ liáng zhě èr bǎi jìn yù
绍兴二十七年，诏川马不赴行在，分隶江上诸军，镇江、建康、荆、鄂军各七百五十，江、池军各五百，殿前司二千五百，马司、步司各千，川马良者二百进御。
cǐ shí jiǔ nián suǒ dìng gé yě
此十九年所定格也。
guǎng mǎ zhě jiàn yán mò guǎng xī tí jǔ dòng dīng li yù qǐng shì mǎ fù xíng zài
广马者，建炎末，广西提举峒丁李棫请市马赴行在。
shào xīng chū lì jīng lüè sī
绍兴初，隶经略司。
sān nián jí yōng zhōu zhì sī tí jǔ shì yú luō diàn zì qǐ dà lǐ zhū mán
三年，即邕州置司提举，市于罗殿、自杞、大理诸蛮。
wèi jǐ fèi mǎi mǎ sī shuài chén lǐng zhī
未几，废买马司，帅臣领之。
qī nián hú shùn zhì wèi shuài suì zhōng shì mǎ èr qiān sì bǎi zhào shǎng zhī
七年，胡舜陟为帅，岁中市马二千四百，诏赏之。
qí hòu mǎ yì jīng suì fèi huáng jīn wǔ yì zhōng jīn èr bǎi wǔ shí yì jǐn sì bǎi shī sì qiān lián zhōu yán èr bǎi wàn jīn de mǎ qiān wǔ bǎi
其后马益精，岁费黄金五镒，中金二百五十镒，锦四百，𫄟四千，廉州盐二百万斤，得马千五百。
xū sì chǐ èr cùn yǐ shàng nǎi shì zhī
须四尺二寸已上乃市之。
qí zhí wèi yín sì shí liǎng měi gāo yī cùn zēng yín shí liǎng yǒu zhì liù qī shí liǎng zhě
其直为银四十两，每高一寸增银十两，有至六七十两者。
tǔ rén yún yóu zǎng jùn zhě zài qí chǎn chù huò bó huáng jīn èr shí liǎng rì xíng sì bǎi lǐ dì guān jià yǐ dìng bù néng zhì cǐ
土人云，尤驵骏者，在其产处，或博黄金二十两，日行四百里，第官价已定，不能致此。
zì qǐ zhū fān běn zì wú mǎ gài zhuǎn shì zhī nán zhào
自杞诸蕃本自无马，盖转市之南诏。
nán zhào dà lǐ guó yě
南诏，大理国也。
qián dào jiǔ nián dà lǐ rén li guān yīn de děng èr shí èr rén zhì héng shān zhài qiú shì mǎ zhī yōng zhōu yáo kè shèng chén jīn bó kuā shì zhī
乾道九年，大理人李观音得等二十二人至横山砦求市马，知邕州姚恪盛陈金帛夸示之。
qí rén dà xǐ chū yī wén shū chēng lì zhēn èr nián shí èr yuè yuē lái nián yǐ mǎ lái
其人大喜，出一文书，称"利贞二年十二月"，约来年以马来。
suǒ qiú wén xuǎn wǔ jīng guó yǔ sān shǐ chū xué jì jí yī shì děng shū kè hòu yí qiǎn zhī ér bù gǎn shàng wén yě
所求《文选》、《五经》、《国语》、《三史》、《初学记》及医、释等书，恪厚遗遣之，而不敢上闻也。
lǐng nán zì chǎn xiǎo sì pǐ zhí shí yú qiān yǔ huái hú suǒ chū wú yì
岭南自产小驷，匹直十余千，与淮、湖所出无异。
dà lǐ lián xī róng gù duō mǎ suī hù shì yú guǎng nán qí shí yóu xi mǎ yě
大理连西戎，故多马，虽互市于广南，其实犹西马也。
měi zé qí liáng fù sān yá yú yǐ fù jiāng shàng zhū jūn
每择其良赴三衙，余以付江上诸军。
bǎo qìng sì nián liǎng huái zhì fǔ mào yì běi mǎ wǔ qiān yú ér tā jùn yì wǎng wǎng shì mǎ bù chuò
宝庆四年，两淮制府贸易北马五千余，而他郡亦往往市马不辍。
xián chún mò
咸淳末，
yǒu jì zhì lì zhě xiàn móu
有纪智立者献谋，
yǐ wéi liǎng huái jūn jiāng wǔ guān jù shì jiē chù mǎ
以为两淮军将、武官、巨室皆畜马，
lǜ sān jiè èr
率三借二，
èr jiè yī
二借一，
yī quán qǐ
一全起，
tuán jié duì wǔ
团结队伍，
jiè zhù fáng jiāng
借助防江，
gè lìng sì mǎ yì fū zì chéng zhī guān
各令饲马役夫自乘之官，
yōu gěi yuè qián yī nián
优给月钱一年，
yǐ bàn nián wèi yuē
以半年为约，
jiāng miàn níng jí fàng guī
江面宁即放归。
yòu yún chén yán shǒu zhāo xìn tuán mǎ zhì qī qiān chū mò zhāng yào cǐ qí yàn yě
又云，陈岩守招信，团马至七千，出没张耀，此其验也。
chén liáo yán yi fǎng zǔ zōng yí yì jí móu hé shì mǎ rú chū yī mǎ zé miǎn qí mǒu sè lì yì
臣僚言：宜仿祖宗遗意，亟谋和市马，如出一马，则免其某色力役。
wéi shì chuān qín zhī mǎ zūn lù zé chóng gāng fù lǐng pán huí dòu jué
惟是川、秦之马，遵陆则崇冈复岭，盘回斗绝；
zhōu xíng zé xiá jiāng tuān jí tān qì xiǎn è
舟行则峡江湍急，滩碛险恶。
měi gāng yùn gōng sī jīng fèi shí bèi ér rén mǎ jù pí
每纲运，公私经费十倍，而人马俱疲。
shàng zé hào guó yòng xià zé kùn zhōu xiàn
上则耗国用，下则困州县。
gāng bīng suǒ jīng shén yú kòu zéi
纲兵所经，甚于寇贼。
suī chén liáo tiáo zòu gēng dié zhōng mò de qí yào lǐng
虽臣僚条奏更迭，终莫得其要领。
qǐ mǎ zhèng gè yīn fēng shì zhī yi ér fēi dōng nán zhī lì yú
岂马政各因风士之宜，而非东南之利欤？