lǚ duān bì shì ān zēng sūn zhòng yǎn zhòng yóu kòu zhǔn
吕端毕士安（曾孙仲衍仲游） 寇准
lǚ duān zì yì zhí yōu zhōu ān cì rén
吕端，字易直，幽州安次人。
fù qí jìn bīng bù shì láng
父琦，晋兵部侍郎。
duān shǎo mǐn wù hào xué yǐ yīn bǔ qiān niú bèi shēn
端少敏悟好学，以荫补千牛备身。
lì guó zi zhǔ bù tài pú sì chéng mì shū láng zhí hóng wén guǎn huàn zhù zuò zuǒ láng zhí shǐ guǎn
历国子主簿、太仆寺丞、秘书郎、直弘文馆，换著作佐郎、直史馆。
tài zǔ jí wèi qiān tài cháng chéng zhī jùn yí xiàn tóng pàn dìng zhōu
太祖即位，迁太常丞、知浚仪县，同判定州。
kāi bǎo zhōng xī shàng gé mén shǐ hǎo chóng xìn shǐ qì dān yǐ duān jiǎ tài cháng shǎo qīng wèi fù
开宝中，西上阁门使郝崇信使契丹，以端假太常少卿为副。
bā nián zhī hóng zhōu wèi shàng gǎi sī mén yuán wài láng zhī chéng dū fǔ cì jīn zǐ
八年，知洪州，未上，改司门员外郎、知成都府，赐金紫。
wéi zhèng qīng jiǎn yuǎn rén biàn zhī
为政清简，远人便之。
huì qín wáng tíng měi yǐn jīng zhào bài kǎo gōng yuán wài láng chōng kāi fēng fǔ pàn guān
会秦王廷美尹京，召拜考功员外郎，充开封府判官。
tài zōng zhēng hé dōng tíng měi jiāng yǒu jū liú zhī mìng duān bái tíng měi yuē zhǔ shàng zhì fēng mù yǔ yǐ shēn diào fá wáng dì chǔ qīn xián dāng biǎo shuài hù cóng
太宗征河东，廷美将有居留之命，端白廷美曰："主上栉风沐雨，以申吊伐，王地处亲贤，当表率扈从。
jīn zhǔ liú wù fēi suǒ yi yě
今主留务，非所宜也。
tíng měi yóu shì kěn qǐng cóng xíng
"廷美由是恳请从行。
xún zuò wáng fǔ qīn lì qǐng tuō zhí shì zhě wéi zhào shì zhú mù biǎn shāng zhōu sī hù cān jūn
寻坐王府亲吏请托执事者违诏市竹木，贬商州司户参军。
yí rǔ zhōu fù wèi tài cháng chéng pàn sì shì
移汝州，复为太常丞、判寺事。
chū zhī cài zhōu yǐ shàn zhèng lì mín liè zòu jiè liú
出知蔡州，以善政，吏民列奏借留。
gǎi cí bù yuán wài láng zhī kāi fēng xiàn qiān kǎo gōng yuán wài láng jiān shì yù shǐ zhī zá shì
改祠部员外郎、知开封县，迁考功员外郎兼侍御史知杂事。
shǐ gāo lí bào fēng zhé qiáng zhōu rén bù kǒng duān dú shū ruò zài zhāi gé shí
使高丽，暴风折樯，舟人怖恐，端读书若在斋阁时。
qiān hù bù láng zhōng pàn tài cháng sì jiān lǐ yuàn xuǎn wèi dà lǐ shǎo qīng é bài yòu jiàn yì dài fū
迁户部郎中、判太常寺兼礼院，选为大理少卿，俄拜右谏议大夫。
xǔ wáng yuán xī yǐn kāi fēng yòu wèi pàn guān
许王元僖尹开封，又为判官。
wáng hōng yǒu fā qí yīn shì zhě zuò bì zàn wú zhuàng qiǎn yù shǐ wǔ yuán yǐng nèi shì wáng jì ēn jiù jū yú fǔ
王薨，有发其阴事者，坐裨赞无状，遣御史武元颖、内侍王继恩就鞫于府。
duān fāng jué shì xú qǐ hou zhī èr shǐ yuē yǒu zhào tuī jūn
端方决事，徐起候之，二使曰："有诏推君。
duān shén sè zì ruò gù cóng zhě yuē qǔ mào lái
"端神色自若，顾从者曰："取帽来。
èr shǐ yuē hé jù zhì cǐ
"二使曰："何遽至此？
duān yuē tiān zǐ yǒu zhì wèn jí zuì rén yǐ ān kě zài táng shàng duì zhì shǐ
"端曰："天子有制问，即罪人矣，安可在堂上对制使？
jí xià táng suí wèn ér dá
"即下堂，随问而答。
zuǒ qiān wèi wèi shǎo qīng
左迁卫尉少卿。
huì zhì kǎo kè yuàn qún guān yǒu fù qiǎn zhì sàn zhì zhě yǐn duì jiē qì tì yǐ jī hán wèi qǐng
会置考课院，群官有负谴置散秩者，引对，皆泣涕，以饥寒为请。
zhì duān jí zòu yuē chén qián zuǒ qín dǐ yǐ bù jiǎn fǔ lì zhé yuàn shāng zhōu bì xià fù zhuó guān jí rǔ yòng
至端，即奏曰："臣前佐秦邸，以不检府吏，谪掾商州，陛下复擢官籍辱用。
jīn xǔ wáng bào hōng chén fǔ zuǒ wú zhuàng bì xià yòu bù zhòng qiǎn bǐ yà shǎo liè chén zuì dà ér xìng shēn yǐ
今许王暴薨，臣辅佐无状，陛下又不重谴，俾亚少列，臣罪大而幸深矣！
jīn yǒu sī jìn tuì shàn fǒu gǒu de yǐng zhōu fù shǐ chén zhī yuàn yě
今有司进退善否，苟得颍州副使，臣之愿也。
tài zōng yuē zhèn zì zhī qīng
"太宗曰："朕自知卿。
wú hé fù jiù guān wèi shū mì zhí xué shì yú yuè bài cān zhī zhèng shì
"无何，复旧官，为枢密直学士，逾月，拜参知政事。
shí zhào pǔ zài zhōng shū cháng yuē wú guān lǚ gōng zòu shì de jiā shǎng wèi cháng xǐ yù yì cuò wèi cháng jù yì bù xíng yú yán zhēn tái fǔ zhī qì yě
时赵普在中书，尝曰："吾观吕公奏事，得嘉赏未尝喜，遇抑挫未尝惧，亦不形于言，真台辅之器也。
suì yú zuǒ jiàn yì dài fū kòu zhǔn yì bài cān zhī zhèng shì
"岁余，左谏议大夫寇准亦拜参知政事。
duān qǐng jū zhǔn xià tài zōng jí yǐ duān wèi zuǒ jiàn yì dài fū lì zhǔn shàng
端请居准下，太宗即以端为左谏议大夫，立准上。
měi dú zhào biàn diàn yǔ bì yí guǐ
每独召便殿，语必移晷。
zhuó bài hù bù shì láng píng zhāng shì
擢拜户部侍郎、平章事。
shí lǚ méng zhèng wèi xiāng tài zōng yù xiāng duān huò yuē duān wéi rén hú tú
时吕蒙正为相，太宗欲相端，或曰："端为人糊涂。
tài zōng yuē duān xiǎo shì hú tú dà shì bù hú tú
"太宗曰："端小事糊涂，大事不糊涂。
jué yì xiāng zhī
"决意相之。
huì qǔ yàn hòu yuàn tài zōng zuò diào yú shī yǒu yún yù ěr jīn gōu shēn wèi dá pán xī xū wèn diào yú rén
会曲宴后苑，太宗作《钓鱼诗》，有云："欲饵金钩深未达，磻溪须问钓鱼人。
yì yǐ shǔ duān
"意以属端。
hòu shù rì ba méng zhèng ér xiāng duān yān
后数日，罢蒙正而相端焉。
chū duān xiōng yú qìng jiàn lóng zhōng yǐ fān fǔ jiù liáo cān yù dà zhèng duān fù jū xiàng wèi shí lùn róng zhī
初，端兄余庆，建隆中以藩府旧僚参预大政，端复居相位，时论荣之。
duān lì guān jǐn sì shí nián zhì shì zhòu bèi jiǎng zhuó tài zōng yóu hèn rèn yòng zhī wǎn
端历官仅四十年，至是骤被奖擢，太宗犹恨任用之晚。
duān wèi xiāng chí zhòng shí dà tǐ yǐ qīng jiǎn wèi wu
端为相持重，识大体，以清简为务。
lǜ yǔ kòu zhǔn tóng liè xiān jū xiàng wèi kǒng zhǔn bù píng nǎi qǐng cān zhī zhèng shì yǔ zǎi xiàng fēn rì yā bān zhī yìn tóng shēng zhèng shì táng tài zōng cóng zhī
虑与寇准同列，先居相位，恐准不平，乃请参知政事与宰相分日押班知印，同升政事堂，太宗从之。
shí tóng liè zòu duì duō yǒu yì yì wéi duān hǎn suǒ jiàn míng
时同列奏对多有异议，惟端罕所建明。
yī rì nèi chū shǒu zhá jiè yù zì jīn zhōng shū shì bì jīng lǚ duān xiáng zhuó nǎi de wén zòu
一日，内出手札戒谕："自今中书事必经吕端详酌，乃得闻奏。
duān yù qiān ràng bù zì dāng
"端愈谦让不自当。
chū li jì qiān rǎo xī bǐ bǎo ān jūn zòu huò qí mǔ
初，李继迁扰西鄙，保安军奏获其母。
zhì shì tài zōng yù zhū zhī yǐ kòu zhǔn jū shū mì fù shǐ dú zhào yǔ móu
至是，太宗欲诛之，以寇准居枢密副使，独召与谋。
zhǔn tuì guò xiāng mù duān yí móu dà shì yāo wèi zhǔn yuē shàng jiè jūn wù yán yú duān hu
准退，过相幕，端疑谋大事，邀谓准曰："上戒君勿言于端乎？
zhǔn yuē fǒu
"准曰："否。
duān yuē biān bǐ cháng shì duān bù bì yǔ zhī ruò jūn guó dà jì duān bèi wèi zǎi xiàng bù kě bù zhī yě
"端曰："边鄙常事，端不必与知，若军国大计，端备位宰相，不可不知也。
zhǔn suì gào qí gù duān yuē hé yǐ chù zhī
"准遂告其故，端曰："何以处之？
zhǔn yuē yù zhǎn yú bǎo ān jūn běi mén wài yǐ jiè xiōng nì
"准曰："欲斩于保安军北门外，以戒凶逆。
duān yuē bì ruò cǐ fēi jì zhī de yě yuàn shǎo huǎn zhī duān jiāng fù zòu
"端曰："必若此，非计之得也，愿少缓之，端将覆奏。
rù yuē xī xiàng yǔ de tài gōng yù pēng zhī gāo zǔ yuē yuàn fēn wǒ yī bēi gēng
"入曰："昔项羽得太公，欲烹之，高祖曰：'愿分我一杯羹。
fu jǔ dà shì bù gù qí qīn kuàng jì qiān bèi nì zhī rén hu
'夫举大事不顾其亲，况继迁悖逆之人乎？
bì xià jīn rì shā zhī míng rì jì qiān kě qín hu
陛下今日杀之，明日继迁可擒乎？
ruò qí bù rán tú jié yuàn chóu yù jiān qí pàn xīn ěr
若其不然，徒结怨仇，愈坚其叛心尔。
tài zōng yuē rán zé hé rú
"太宗曰："然则何如？
duān yuē yǐ chén zhī yú yi zhì yú yán zhōu shǐ shàn yǎng shì zhī yǐ zhāo lái jì qiān
"端曰："以臣之愚，宜置于延州，使善养视之，以招来继迁。
suī bù néng jí jiàng zhōng kě yǐ xì qí xīn ér mǔ sǐ shēng zhī mìng zài wǒ yǐ
虽不能即降，终可以系其心，而母死生之命在我矣。
tài zōng fǔ bì chēng shàn yuē wēi qīng jǐ wù wǒ shì
"太宗抚髀称善曰："微卿，几误我事。
jí yòng qí cè
"即用其策。
qí mǔ hòu bìng sǐ yán zhōu jì qiān xún yì sǐ jì qiān zi jìng nà kuǎn qǐng mìng duān zhī lì yě
其母后病死延州，继迁寻亦死，继迁子竟纳款请命，端之力也。
jìn mén xià shì láng jiān bīng bù shàng shū
进门下侍郎兼兵部尚书。
tài zōng bù yù zhēn zōng wèi huáng tài zǐ duān rì yǔ tài zǐ wèn qǐ jū
太宗不豫，真宗为皇太子，端日与太子问起居。
jí jí dà jiàn nèi shì wáng jì ēn jì tài zǐ yīng míng yīn yǔ cān zhī zhèng shì li chāng líng diàn qián dōu zhǐ huī shǐ li jì xūn zhī zhì gào hú dàn móu lì gù chǔ wáng yuán zuǒ
及疾大渐，内侍王继恩忌太子英明，阴与参知政事李昌龄、殿前都指挥使李继勋、知制诰胡旦谋立故楚王元佐。
tài zōng bēng li huáng hòu mìng jì ēn zhào duān duān zhī yǒu biàn suǒ jì ēn yú gé nèi shǐ rén shǒu zhī ér rù
太宗崩，李皇后命继恩召端，端知有变，锁继恩于阁内，使人守之而入。
huáng hòu yuē gōng chē yǐ yàn jià lì sì yǐ zhǎng shùn yě jīn jiāng rú hé
皇后曰："宫车已晏驾，立嗣以长，顺也，今将如何？
duān yuē xiān dì lì tài zǐ zhèng wèi jīn rì jīn shǐ qì tiān xià qǐ kě jù wéi mìng yǒu yì yì yá
"端曰："先帝立太子正为今日，今始弃天下，岂可遽违命有异议邪？
nǎi fèng tài zǐ zhì fú níng tíng zhōng
"乃奉太子至福宁庭中。
zhēn zōng jì lì chuí lián yǐn jiàn qún chén duān píng lì diàn xià bù bài qǐng juàn lián shēng diàn shěn shì rán hòu jiàng jiē lǜ qún chén bài hū wàn suì
真宗既立，垂帘引见群臣，端平立殿下不拜，请卷帘，升殿审视，然后降阶，率群臣拜呼万岁。
yǐ jì xūn wèi shǐ xiāng fù chén zhōu
以继勋为使相，赴陈州。
biǎn chāng líng zhōng wǔ jūn sī mǎ jì ēn yòu jiān mén wèi jiāng jūn jūn zhōu ān zhì dàn chú míng liú xún zhōu jí qí jiā zī
贬昌龄忠武军司马，继恩右监门卫将军、均州安置，旦除名流浔州，籍其家赀。
zhēn zōng měi jiàn fǔ chén rù duì wéi yú duān sù rán gǒng yī bù yǐ míng hū
真宗每见辅臣入对，惟于端肃然拱揖，不以名呼。
yòu yǐ duān qū tǐ hóng dà gōng tíng jiē shì shāo jùn tè lìng zǐ rén wèi nà bì
又以端躯体洪大，宫庭阶戺稍峻，特令梓人为纳陛。
cháng zhào duì biàn diàn fǎng jūn guó dà shì jīng jiǔ zhī zhì duān chén dāng shì jí wù jiē yǒu tiáo lǐ zhēn zōng jiā nà
尝召对便殿，访军国大事经久之制，端陈当世急务，皆有条理，真宗嘉纳。
jiā yòu pú yè jiān xiū guó shǐ
加右仆射，监修国史。
míng nián xià bèi jí zhào miǎn cháng cān jiù zhōng shū shì shì
明年夏，被疾，诏免常参，就中书视事。
shàng shū qiú jiě bù xǔ
上疏求解，不许。
shí yuè yǐ tài zi tài bǎo ba
十月，以太子太保罢。
zài gào sān bǎi rì yǒu sī yán dāng ba fèng zhào cì rú gù
在告三百日，有司言当罢奉，诏赐如故。
chē jià lín wèn duān bù néng xìng fǔ wèi shèn zhì
车驾临问，端不能兴，抚慰甚至。
zú nián liù shí liù zèng sī kōng shì zhèng huì zhuī fēng qī lǐ shì jīng guó fū rén yǐ qí zi fān wèi tài zǐ zhōng shè xún dà lǐ píng shì wèi qiān niú bèi shēn ǎi diàn zhōng shěng jìn mǎ
卒，年六十六，赠司空，谥正惠，追封妻李氏泾国夫人，以其子藩为太子中舍，荀大理评事，蔚千牛备身，蔼殿中省进马。
duān zī yí guī xiù yǒu qì liàng kuān hòu duō shù shàn tán xuè yì huō rú yě
端姿仪瑰秀，有器量，宽厚多恕，善谈谑，意豁如也。
suī lǚ jīng bìn tuì wèi cháng yǐ de sàng jiè huái
虽屡经摈退，未尝以得丧介怀。
shàn yǔ rén jiāo qīng cái hǎo shī wèi cháng wèn jiā shì
善与人交，轻财好施，未尝问家事。
li wéi qīng zì zhī shū mì gǎi yù shǐ zhōng chéng yì duān yì jǐ jí duān miǎn cháo yè nǎi tán zòu cháng cān guān jí gào yú nián shòu fèng zhě yòu gòu rén sòng táng lì guò shī yù yǐ zhōng duān
李惟清自知枢密改御史中丞，意端抑己，及端免朝谒，乃弹奏常参官疾告逾年受奉者，又构人讼堂吏过失，欲以中端。
duān yuē wú zhí dào ér xíng wú suǒ kuì wèi fēng bō zhī yán bù zú lǜ yě
端曰："吾直道而行，无所愧畏，风波之言不足虑也。
duān zǔ yǎn cháng shì cāng zhōu jié dù liú shǒu wén wèi pàn guān
端祖兖，尝事沧州节度刘守文为判官。
shǒu wén zhī luàn yǎn jǔ zú bèi hài
守文之乱，兖举族被害。
shí fù qí fāng yòu tóng jùn zhào yù mào fēng rèn dài jiān zhě yuē cǐ yǔ zhī dì fēi lǚ shì zi yě
时父琦方幼，同郡赵玉冒锋刃绐监者曰："此予之弟，非吕氏子也。
suì de miǎn
"遂得免。
yù zǐ wén dù wèi yào shuài wén dù sūn shào zōng shí yú suì duān shì rú jǐ zi biǎo jiàn cì chū shēn
玉子文度为耀帅，文度孙绍宗十余岁，端视如己子，表荐赐出身。
gù xiāng féng dào xiāng lǐ shì jiù dào zǐ zhèng zhī bìng fèi duān fēn fèng gěi zhī
故相冯道，乡里世旧，道子正之病废，端分奉给之。
duān liǎng shǐ jué yù qí guó tàn zhòng zhī hòu yǒu shǐ wǎng zhě měi wèn duān wèi zǎi xiàng fǒu qí míng xiǎn rú cǐ
端两使绝域，其国叹重之，后有使往者，每问端为宰相否，其名显如此。
jǐng dé èr nián zhēn zōng wén duān hòu sì bù zhèn yòu lù wèi wéi fèng lǐ láng
景德二年，真宗闻端后嗣不振，又录蔚为奉礼郎。
fān hòu bìng zú bù rèn cháo yè qǐng gào lěi nián yǒu sī zòu ba qí fèng zhēn zōng tè lìng fù jiù guān fēn sī xī jīng gěi fèng jiā jū yǎng bìng
藩后病足，不任朝谒，请告累年，有司奏罢其奉，真宗特令复旧官，分司西京，给奉家居养病。
duān bù xù zī chǎn fān xiōng dì pín kuì yòu pò hūn jià yīn zhì qí jū dì
端不蓄赀产，藩兄弟贫匮，又迫婚嫁，因质其居第。
zhēn zōng shí chū nèi fǔ qián wǔ bǎi wàn shú hái zhī
真宗时，出内府钱五百万赎还之。
yòu bié cì jīn bó bǐ cháng sù fù qiǎn shǐ jiǎn jiào jiā shì
又别赐金帛，俾偿宿负，遣使检校家事。
fān xún jiē zhì guó zǐ bó shì wèi zhì tài zǐ zhōng shè
藩、荀皆至国子博士，蔚至太子中舍。
bì shì ān zì rén sōu dài zhōu yún zhōng rén
毕士安，字仁叟，代州云中人。
zēng zǔ zōng yù běn xiàn lìng
曾祖宗昱，本县令。
zǔ qiú běn zhōu bié jià
祖球，本州别驾。
fù yì lín lèi pì shǐ fǔ zhōng guān chéng lìng yīn jiā yān
父乂林，累辟使府，终观城令，因家焉。
shì ān shǎo hào xué shì jì mǔ zhù shì yǐ xiào wén
士安少好学，事继母祝氏以孝闻。
zhù shì yuē xué bì qiú liáng shī you
祝氏曰："学必求良师友。
nǎi yǔ rú sòng yòu rú zhèng de yáng pú hán pī liú xī wèi you yīn wèi zhèng rén
"乃与如宋，又如郑，得杨璞、韩丕、刘锡为友，因为郑人。
qián dé sì nián jǔ jìn shì
干德四年，举进士。
bīn shuài yáng tíng zhāng pì mù fǔ zhǎng shū zòu
邠帅杨廷璋辟幕府，掌书奏。
kāi bǎo sì nián lì jì zhōu tuán liàn tuī guān zhuān zhǎng guǎn què suì kè zēng xiàn
开宝四年，历济州团练推官，专掌筦榷，岁课增羡。
gǎi yǎn zhōu guān chá tuī guān
改兖州观察推官。
tài píng xīng guó chū wèi dà lǐ sì chéng lǐng sān mén fā yùn shì
太平兴国初，为大理寺丞，领三门发运事。
wú yuè qián chù nà tǔ xuǎn zhī tāi zhōu yán qián shì shàng tú jí yǒu sī jiē zhāng chǐ fù shù jīn hú hǎi xīn mín shǐ dé tiān zi mìng lì yi yǒu ān jí yuàn yī yòng jiù jí
吴越钱俶纳土，选知台州，言："钱氏上图籍，有司皆张侈赋数，今湖海新民始得天子命吏，宜有安辑，愿一用旧籍。
zhào cóng zhī
皇帝下诏同意了他的建议。
míng nián qiān zuǒ zàn shàn dài fū xǐ ráo zhōu gǎi diàn zhōng chéng
明年，迁左赞善大夫，徙饶州，改殿中丞。
zhào hái wèi jiān chá yù shǐ
召还，为监察御史。
fù chū zhī qián zhōu yǐ mǔ lǎo yuàn jiàng rèn jiù yǎng gǎi jiān rǔ zhōu dào tián wu
复出知干州，以母老愿降任就养，改监汝州稻田务。
yōng xī èr nián zhū wáng chū gé shèn zé liáo shǔ
雍熙二年，诸王出阁，慎择僚属。
yǐ yú bù láng zhōng wáng guī cóng jiān chén wáng fǔ jì shì cān jūn shuǐ bù yuán wài láng wáng sù jiān hán wáng fǔ jì shì cān jūn mì shū chéng zhāng mào zhí jiān yì wáng fǔ jì shì cān jūn shì ān qiān zuǒ shí yí jiān jì wáng fǔ jì shì cān jūn
以虞部郎中王龟从兼陈王府记室参军，水部员外郎王素兼韩王府记室参军，秘书丞张茂直兼益王府记室参军，士安迁左拾遗兼冀王府记室参军。
tài zōng zhào wèi yuē zhū zǐ shēng zhǎng gōng tíng wèi xián wài shì nián jiàn chéng rén bì zī liáng shì zàn dǎo shǐ rì wén zhōng xiào zhī dào qīng děng miǎn zhī
太宗召谓曰："诸子生长宫庭，未闲外事，年渐成人，必资良士赞导，使日闻忠孝之道，卿等勉之。
cì xí yī yín dài ān lè mǎ
"赐袭衣、银带、鞍勒马。
shì ān běn míng shì yuán yǐ yuán fàn wáng huì suì gǎi yān
士安本名士元，以"元"犯王讳，遂改焉。
qiān kǎo gōng yuán wài láng
迁考功员外郎。
duān gǒng zhōng zhào wáng fǔ liáo shǔ gè xiàn suǒ zhù wén tài zōng yuè shì lěi rì wèn jìn chén yuē qí cái yǐ jiàn yǐ qí xíng shú yōu
端拱中，诏王府僚属各献所著文，太宗阅视累日，问近臣曰："其才已见矣，其行孰优？
huò yǐ shì ān duì
"或以士安对。
shàng yuē zhèng xié zhèn yì
上曰："正协朕意。
é yǐ běn guān zhī zhì gào wáng qǐng duì yuàn liú fǔ dǐ bù xǔ
"俄以本官知制诰，王请对愿留府邸，不许。
chún huà èr nián zhào rù hàn lín wéi xué shì
淳化二年，召入翰林为学士。
dà chén yǐ zhāng jì jiàn tài zōng yuē jì shì bì shì ān cí yì jiàn lì gù bù jiǎn dàn lǚ xíng yuǎn zài xià ěr
大臣以张洎荐，太宗曰："洎视毕士安词艺践历固不减，但履行远在下尔。
shì ān yǐ fù míng yì lín kàng zhāng yǐn bì cháo yì wèi èr míng bù piān huì bù tīng
"士安以父名乂林抗章引避，朝议谓二名不偏讳，不听。
sān nián yǔ sū yì jiǎn tóng zhī gòng jǔ jiā zhǔ kè láng zhōng
三年，与苏易简同知贡举，加主客郎中。
yǐ jí qǐng wài gǎi yòu jiàn yì dài fū zhī yǐng zhōu
以疾请外，改右谏议大夫、知颍州。
zhēn zōng yǐ shòu wáng yǐn kāi fēng fǔ zhào wèi pàn guān
真宗以寿王尹开封府，召为判官。
jí wèi huáng tài zǐ yǐ jiān yòu shù zǐ qiān jǐ shì zhōng
及为皇太子，以兼右庶子迁给事中。
dēng wèi mìng quán zhī kāi fēng fǔ shì bài gōng bù shì láng shū mì zhí xué shì
登位，命权知开封府事，拜工部侍郎、枢密直学士。
shí jìn chén yǒu hù shì qiáng qǔ mín jiān dìng hūn nǚ qí jiā su yú fǔ shì ān yīn duì zòu hái zhī
时近臣有怙势强取民间定婚女，其家诉于府，士安因对奏，还之。
gōng fǔ cháng cóng wèi tíng zhí zhě měi shòu rèn yú wài bì lìng shì ān jiè xù
宫府常从为廷职者，每授任于外，必令士安戒勖。
xián píng chū cí fǔ zhí bài lǐ bù shì láng fù wèi hàn lín xué shì
咸平初，辞府职，拜礼部侍郎，复为翰林学士。
zhào xuǎn guān xiào kān sān guó zhì jìn táng shū
诏选官校勘《三国志》、晋、唐书。
huò yǒu yán liǎng jìn shì duō bǐ è bù kě liú xíng zhě
或有言两晋事多鄙恶不可流行者。
zhēn zōng yǐ yǔ zǎi xiàng shì ān yuē è yǐ jiè shì shàn yǐ quàn hòu
真宗以语宰相，士安曰："恶以戒世，善以劝后。
shàn è zhī shì chūn qiū bèi zǎi
善恶之事，《春秋》备载。
zhēn zōng rán zhī suì mìng kān kè
"真宗然之，遂命刊刻。
shì ān yǐ mù jí qiú jiě gǎi bīng bù shì láng chū zhī lù zhōu tè jiā yuè gěi zhī shù
士安以目疾求解，改兵部侍郎，出知潞州，特加月给之数。
rù wèi hàn lín shì dú xué shì
入为翰林侍读学士。
jǐng dé chū jiān mì shū jiān
景德初，兼秘书监。
qì dān móu rù jìng shì ān shǒu shū wǔ shì yìng zhào chén xuǎn jiāng xiǎng bīng lǐ cái zhī cè zhēn zōng jiā nà
契丹谋入境，士安首疏五事应诏，陈选将、饷兵、理财之策，真宗嘉纳。
li hàng zú jìn shì ān lì bù shì láng cān zhī zhèng shì
李沆卒，进士安吏部侍郎、参知政事。
rù xiè zhēn zōng yuē wèi yě xíng qiě xiāng qīng
入谢，真宗曰："未也，行且相卿。
shì ān dùn shǒu
"士安顿首。
zhēn zōng yuē zhèn yǐ qīng yǐ fǔ xiāng qǐ tè jīn rì
真宗曰："朕倚卿以辅相，岂特今日。
rán shí fāng duō shì qiú yǔ qīng tóng jìn zhě qí shuí kě
然时方多事，求与卿同进者，其谁可？
duì yuē zǎi xiàng zhě bì yǒu qí qì nǎi kě jū qí wèi chén nú xiǔ shí bù zú yǐ shèng rèn
"对曰："宰相者，必有其器，乃可居其位，臣驽朽，实不足以胜任。
kòu zhǔn jiān zī zhōng yì shàn duàn dà shì cǐ zǎi xiàng cái yě
寇准兼资忠义，善断大事，此宰相才也。
zhēn zōng yuē wén qí hǎo gāng shǐ qì
"真宗曰："闻其好刚使气。
yòu duì yuē zhǔn fāng zhèng kāng kǎi yǒu dà jié wàng shēn xùn guó bǐng dào jí yá cǐ qí sù suǒ xù jī cháo chén hǎn chū qí yòu zhě dì bù wéi liú sú suǒ xǐ
"又对曰："准方正慷慨有大节，忘身徇国，秉道疾邪，此其素所蓄积，朝臣罕出其右者，第不为流俗所喜。
jīn tiān xià zhī mín suī méng xiū dé hán yǎng ān yì ér xī běi tiào liáng wèi biān jìng huàn ruò zhǔn zhě zhèng suǒ yí yòng yě
今天下之民虽蒙休德，涵养安佚，而西北跳梁为边境患，若准者正所宜用也。
zhēn zōng yuē rán dāng jiè qīng sù dé zhèn zhī
"真宗曰："然，当藉卿宿德镇之。
wèi yuè yuè yǐ běn guān yǔ zhǔn tóng bài píng zhāng shì
"未阅月，以本官与准同拜平章事。
shì ān jiān jiān xiū guó shǐ jū zhǔn shàng
士安兼监修国史，居准上。
zhǔn wèi xiāng shǒu zhèng jí è xiǎo rén rì sī suǒ yǐ qīng zhī
准为相，守正嫉恶，小人日思所以倾之。
yǒu bù yī shēn zōng gǔ gào zhǔn jiāo tōng ān wáng yuán jié zhǔn huáng kǒng mò zhī suǒ zì míng
有布衣申宗古告准交通安王元杰，准皇恐，莫知所自明。
shì ān lì biàn qí wū xià zōng gǔ lì jù de jiān wǎng zhǎn zhī zhǔn nǎi ān
士安力辩其诬，下宗古吏，具得奸罔，斩之，准乃安。
jǐng dé yuán nián jiǔ yuè qì dān tǒng jūn tà lǎn yǐn bīng fēn lüè wēi lǔ shùn ān běi píng qīn bǎo zhōu gōng dìng wǔ shù wèi zhū jūn suǒ què yì dōng zhù yáng chéng diàn suì gōng gāo yáng bù dé chěng zhuǎn kuī bèi jì tiān xióng bīng hào èr shí wàn
景德元年九月，契丹统军挞览引兵分掠威虏、顺安、北平，侵保州，攻定武，数为诸军所却，益东驻阳城淀，遂攻高阳，不得逞，转窥贝、冀、天雄，兵号二十万。
zhēn zōng zuò biàn diàn wèn cè ān chū
真宗坐便殿，问策安出。
shì ān yǔ kòu zhǔn tiáo suǒ yǐ yù bèi zhuàng yòu hé yì qǐng zhēn zōng xìng chán yuān
士安与寇准条所以御备状，又合议请真宗幸澶渊。
shì ān yán chán yuān zhī xíng dāng zài zhòng dōng
士安言澶渊之行，当在仲冬；
zhǔn wèi dāng jí wǎng bù kě huǎn
准谓当亟往，不可缓。
zú yòng shì ān yì
卒用士安议。
chū xián píng liù nián yún zhōu guān chá shǐ wáng jì zhōng zhàn xiàn qì dān
初，咸平六年，云州观察使王继忠战陷契丹。
zhì shì wèi qì dān zòu qǐng yì hé
至是，为契丹奏请议和。
dà chén mò gǎn rú hé dú shì ān yǐ wéi kě xìn lì zàn zhēn zōng dāng jī mí bù jué jiàn xǔ qí chéng
大臣莫敢如何，独士安以为可信，力赞真宗当羁縻不绝，渐许其成。
zhēn zōng wèi dí hàn rú cǐ kǒng bù kě bǎo
真宗谓敌悍如此，恐不可保。
shì ān yuē chén cháng de qì dān xiáng rén yán qí suī shēn rù lǚ cuò bù shèn dé zhì yīn yù yǐn qù ér chǐ wú míng qiě bǐ níng bù wèi rén chéng xū fù qí cháo xué cǐ qǐng dài bù wàng
士安曰："臣尝得契丹降人，言其虽深入，屡挫不甚得志，阴欲引去而耻无名，且彼宁不畏人乘虚覆其巢穴，此请殆不妄。
jì zhōng zhī zòu chén qǐng rèn zhī
继忠之奏，臣请任之。
zhēn zōng xǐ shǒu zhào jì zhōng xǔ qí qǐng hé
"真宗喜，手诏继忠，许其请和。
shí yǐ zhào xún xìng ér yì zhě yóu hǒng hǒng èr sān dà chén yǒu jìn jīn líng jí chéng dū tú zhě
时已诏巡幸，而议者犹哄哄，二三大臣有进金陵及成都图者。
shì ān jí tóng zhǔn qǐng duì lì chén qí bù kě wéi jiān dìng qián jì
士安亟同准请对，力陈其不可，惟坚定前计。
zhēn zōng yán bīng jiāng xíng tài bái zhòu jiàn liú xīng chū shàng tái běi guàn dòu kuí
真宗严兵将行，太白昼见，流星出上台北贯斗魁。
huò yán bīng wèi yi běi huò yán dà chén yīng zhī
或言兵未宜北，或言大臣应之。
shì ān shì wò jí yí shū zhǔn yuē lǚ qǐng yú jí cóng xíng shǒu zhào bù xǔ jīn dà jì yǐ dìng wéi jūn miǎn zhī
士安适卧疾，移书准曰："屡请舁疾从行，手诏不许，今大计已定，唯君勉之。
shì ān dé yǐ shēn dāng xīng biàn ér jiù guó shì xīn suǒ yuàn yě
士安得以身当星变而就国事，心所愿也。
yǐ ér shǎo jiàn zhuī zhì chán yuān jiàn yú xíng zài
"已而少间，追至澶渊，见于行在。
shí yǐ jù bīng shù shí wàn qì dān dà zhèn yóu chéng zhòng lüè dé qīng
时已聚兵数十万，契丹大震，犹乘众掠德清。
zhì chán běi bǐ wèi fú nǔ fā shè tà lǎn sǐ zhòng kuì dùn qù
至澶北鄙，为伏弩发射，挞览死，众溃遁去。
huì cáo lì yòng zì qì dān shǐ hái jù de yào lǐng yòu yǔ qí shǐ zhě yáo dōng zhī jù lái jiǎng hé zhī yì suì dìng
会曹利用自契丹使还，具得要领，又与其使者姚东之俱来，讲和之议遂定。
suì yí qì dān yín juàn sān shí wàn cháo lùn jiē yǐ wéi guò
岁遗契丹银绢三十万，朝论皆以为过。
shì ān yuē bù rú cǐ qì dān suǒ gù bù zhòng hé shì kǒng bù néng jiǔ
士安曰："不如此，契丹所顾不重，和事恐不能久。
jí bà bīng cóng hái nǎi àn biān yào xuǎn liáng shǒu jiāng yì zhì zhī xióng zhōu yǐ li yǔn zé dìng zhōu mǎ zhī jié zhèn zhōu sūn quán zhào bǎo zhōu yáng yán zhāo tā suǒ zé yòng gè de qí rèn
"及罢兵，从还，乃按边要选良守将易置之：雄州以李允则，定州马知节，镇州孙全照，保州杨延昭，它所择用各得其任。
lìng sāi shàng de jìng wài niú mǎ lèi zhě xī hái zhī tōng hù shì chú tiě jìn zhāo liú wáng guǎng chǔ xù
令塞上得境外牛马类者悉还之，通互市，除铁禁，招流亡，广储蓄。
wèi jǐ xià zhōu zhào dé míng yì kuǎn sāi nèi fù
未几，夏州赵德明亦款塞内附。
èr fāng jì dìng zhōng wài lüè ān
二方既定，中外略安。
liàng shí zhì fǎ cì dì shī xíng
量时制法，次第施行。
fù zhì xián liáng fāng zhèng zhí yán jí jiàn děng kē yǐ guǎng qǔ shì
复置贤良方正、直言极谏等科，以广取士。
èr nián zhāng qī bā shàng yǐ bìng qiú miǎn yōu zhào bù yǔn
二年，章七八上，以病求免，优诏不允。
qiǎn shǐ dūn yù bù dé yǐ fù qǐ shì shì
遣使敦谕，不得已，复起视事。
shí yuè chén cháo zhì chóng zhèng diàn lú jí bào zuò zhēn zōng bù chū lín shì yǐ bù néng yán
十月晨朝，至崇政殿庐，疾暴作，真宗步出临视，已不能言。
zhào nèi shì dòu shén bǎo yǐ jiān yú sòng guī dì zú nián liù shí bā
诏内侍窦神宝以肩舆送归第，卒，年六十八。
chē jià lín kū fèi cháo wǔ rì zèng tài fù zhōng shū lìng shì wén jiǎn
车驾临哭，废朝五日，赠太傅、中书令，谥文简。
yǐ huáng chéng shǐ wèi shào qīn zhì zàng yǒu sī gěi lǔ bù
以皇城使卫绍钦治葬，有司给卤簿。
lù qí zi shì zhǎng wèi tài zǐ zhōng shè qìng zhǎng wèi dà lǐ sì chéng sūn cóng gǔ wèi jiāng zuò jiān zhǔ bù
录其子世长为太子中舍，庆长为大理寺丞，孙从古为将作监主簿。
shì ān duān fāng chén yā yǒu qīng shi yùn jiè měi fēng cǎi shàn tán tǔ suǒ zhì yǐ yán zhèng chēng
士安端方沉雅，有清识，酝藉，美风采，善谈吐，所至以严正称。
nián qí mù mào dú shū bù chuò shǒu zì chóu jiào huò qīn shàn xiě
年耆目眊，读书不辍，手自雠校，或亲缮写。
yòu jīng yì cí hàn yǒu wén jí sān shí juǎn
又精意词翰，有文集三十卷。
cháng wèi rén yuē pū shì huàn wú hè hè zhī yù dàn lì zì guī jiǎn shù jī guǎ guò ěr
尝谓人曰："仆仕宦无赫赫之誉，但力自规检，庶几寡过尔。
fán jiāo yóu wú dǎng yuán wéi wáng yòu lǚ duān jiàn yǐn zhòng wáng dàn kòu zhǔn yáng yì xiāng yǒu shàn wáng yǔ chēng chén péng nián jiē mén rén yě
"凡交游无党援，唯王祐、吕端见引重，王旦、寇准、杨亿相友善，王禹偁、陈彭年皆门人也。
yǔ chēng jì zhōu rén
禹偁，济州人。
yòu shí yǐ shì zhì shì ān guān shè shì ān shi qí fēi cháng tóng liú zhī jiào yǐ xué jǔ yè rì xiǎn
幼时以事至士安官舍，士安识其非常童，留之，教以学，举业日显。
hòu suì dēng kē jìn yòng gèng zài shì ān qián
后遂登科进用，更在士安前。
jí shì ān zhī zhì gào qí mìng nǎi yǔ chēng cí yě
及士安知制诰，其命乃禹偁词也。
shì ān méi hòu zhēn zōng wèi kòu zhǔn děng yuē bì shì ān shàn rén yě shì zhèn nán fǔ dōng gōng yǐ zhì fǔ xiāng
士安没后，真宗谓寇准等曰："毕士安，善人也，事朕南府、东宫，以至辅相。
chì gōng shèn xíng yǒu gǔ rén zhī fēng jù cǐ lún mò shēn kě dào xī
饬躬慎行，有古人之风，遽此沦没，深可悼惜。
jí wáng dàn wèi xiāng miàn zòu bì xià qián chēng bì shì ān qīng shèn rú gǔ rén zài wèi wén zhī gǎn tàn
"及王旦为相，面奏："陛下前称毕士安清慎如古人，在位闻之感叹。
shì zhì fǔ xiāng ér sì fāng wú tián yuán jū dì méi wèi zhōng sàng jiā yòng yǐ qū zhēn bù fù bì xià suǒ zhī
仕至辅相，而四方无田园居第，没未终丧，家用已屈，真不负陛下所知。
rán shǐ qí jiā jiǎ dài wéi shēng yi yǒu yǐ zhōu zhī zhě qiè wèi dāng chū shàng ēn fēi chén gǎn wéi sī huì
然使其家假贷为生，宜有以周之者，窃谓当出上恩，非臣敢为私惠。
zhēn zōng gǎn tàn cì bái jīn wǔ qiān liǎng
"真宗感叹，赐白金五千两。
zi shì cháng zhì wèi wèi qīng qìng cháng zhì dà fǔ qīng
子世长至卫尉卿，庆长至大府卿。
sūn cóng shàn guāng lù shǎo qīng cóng gǔ jià bù láng zhōng cóng hòu cóng huì jiǎn jiào shuǐ bù yuán wài láng cóng jiǎn bó luó lìng cóng dào diàn zhōng chéng cóng fàn shān nán xī dào jié dù tuī guān cóng yì tài cháng sì tài zhù cóng zhōu cháo sàn láng zhī yáng zhōu
孙从善光禄少卿，从古驾部郎中，从厚、从诲检校水部员外郎，从简博罗令，从道殿中丞，从范山南西道节度推官，从益太常寺太祝，从周朝散郎、知洋州。
zēng sūn zhòng dá zhòng yǎn shì zhì jùn shǒu zhòng yǎn zhòng yóu zhòng yù
曾孙仲达、仲偃仕至郡守，仲衍、仲游、仲愈。
zhòng yǎn zì yí zhòng yǐ yīn wèi yáng dí zhǔ bù
仲衍字夷仲，以荫为阳翟主簿。
zhāng biàn xiàn rén yě fāng zhèn xǔ qǐng yú cháo yù xìng xiāng xiào
张昪，县人也，方镇许，请于朝，欲兴乡校。
jì jù cái jì gōng yòu tīng mín zì yǐ qí lì shū zhù
既具材计工，又听民自以其力输助。
yì zǐ mǎ hóng yǐ kǒu shé héng lǘ lǐ mán wèi zhū háo yuē zhāng gōng xīng xué ér xiàn lìng nǎi yīn yǐ qǔ zhū mín yóu shí bǎi ér zhì qiān wàn wèi yǐ yě jūn jiāng bù kān
邑子马宏以口舌横闾里，谩谓诸豪曰："张公兴学，而县令乃因以取诸民，由十百而至千万未已也，君将不堪。
chéng juān bǎi jīn yǔ wǒ wǒ néng zhǐ yì
诚捐百金予我，我能止役。
háo xìn qí néng yǔ bǎi jīn
"豪信其能，予百金。
hóng jí yì fǔ xuān yán xiàn lì jǐn sī wéi xué zhī fèi yòu jiāng fù yú mín
宏即诣府宣言："县吏尽私为学之费，又将赋于民。
biàn guǒ yí yān chì xiàn qiě zhǐ yòu jiē qí shì yú dào
"昪果疑焉，敕县且止，又揭其事于道。
lìng yù shàng shū biàn zhòng yǎn yuē wáng yì yě bù rú qǔ hóng zhì zhī bù biàn zì zhí yǐ
令欲上疏辩，仲衍曰："亡益也，不如取宏治之，不辩自直矣。
huì shè xiàn shì jí dài bǔ yàn zhì wǔ rì de qí jiān yán yú biàn liú hóng dèng zhōu yī xiàn xiāng hè
"会摄县事，即逮捕验治，五日得其奸，言于昪，流宏邓州，一县相贺。
jǐ shì zhōng zhāng wèn jū lǐ zhōng wèi zhòng yǎn yuē yàn yún chú yī è zhǎng shí shàn jūn zhī wèi yě
给事中张问居里中，谓仲衍曰："谚云'锄一恶，长十善'，君之谓也。
jǔ jìn shì zhōng dì diào shěn qiū lìng
举进士中第，调沈丘令。
ōu yáng xiū lǚ gōng zhe jiàn zhī rù sī nóng wéi zhǔ bù shēng chéng
欧阳修、吕公著荐之，入司农为主簿，升丞。
wú chōng yǐn wèi zhōng shū jiǎn zhèng
吴充引为中书检正。
fèng shǐ qì dān yàn shè lián pò dì zhòng jīng yì zhī
奉使契丹，宴射连破的，众惊异之。
qiě wěi qí zī róng mì shǐ rén qǔ qí yī wèi dù zhì fú yǐ cì
且伟其姿容，密使人取其衣为度，制服以赐。
shí yù qí yuán huì jǐn néng jì qí cháo yí jié zòu tú huà guī xiàn
时预其元会，尽能记其朝仪节奏，图画归献。
hòu qián xié chū shǐ qì dān zhǔ yóu wèn bì shǎo qīng hé guān
后钱勰出使，契丹主犹问："毕少卿何官？
jīn ān zài
今安在？
wáng guī yǔ chōng bù xiāng néng yǐ zhòng yǎn wèi chōng suǒ yòng shù qiú zuì guò yù shāng zhī zú wú kě chéng dàn liú zhì bù qiān
王珪与充不相能，以仲衍为充所用，数求罪过欲伤之，卒无可乘，但留滞不迁。
jīng sì nián nǎi yǐ mì gé xiào lǐ tóng zhī tài cháng lǐ yuàn wèi guān zhì jú jiǎn tǎo guān zhì wén zì qiān wàn jì qū bié fēn lèi sǔn yì shān bǔ jiē qǔ jìn qí dāng
经四年，乃以秘阁校理同知太常礼院，为官制局检讨官，制文字千万计，区别分类，损益删补，皆曲尽其当。
fán cóng zhōng wèn qí shì bì xū zhòng yǎn rán hòu bào tā rén bù zhī yě
凡从中问其事，必须仲衍然后报，他人不知也。
zhuàn zhōng shū bèi duì sān shí juǎn shì dà fū jiā zhēng chuán qí shū
撰《中书备对》三十卷，士大夫家争传其书。
gāo lí shǐ rù gòng zhào guǎn zhī
高丽使入贡，诏馆之。
shàng yuán xī yǔ shǐ zhě yàn dōng què xià zuò shī sòng shèng dé shén zōng cì yùn cì yān dāng shí yǐ wéi chǒng
上元夕，与使者宴东阙下，作诗诵圣德，神宗次韵赐焉，当时以为宠。
guān zhì xíng dì zì zhuó qǐ jū láng wáng guī liú chú mìng wèi wéi tài jùn zhēng yú qián
官制行，帝自擢起居郎，王珪留除命，谓为太峻，争于前。
dì lián chēng yuē shì dāng de ěr
帝连称曰："是当得尔。
wèi jǐ bào de jí yī xī zú nián sì shí sān
"未几，暴得疾，一夕卒，年四十三。
dì qiǎn zhōng shǐ yàn qí jiā fù qián wǔ shí wàn
帝遣中使唁其家，赙钱五十万。
zhòng yóu zì gōng shū yǔ zhòng yǎn tóng dēng dì diào shòu qiū zhè chéng zhǔ bù luó shān lìng huán qìng zhuǎn yùn sī gàn bàn gōng shì
仲游字公叔，与仲衍同登第，调寿丘柘城主簿、罗山令、环庆转运司干办公事。
cóng gāo zūn yù xī zhēng yùn qī pò jù shǎn xī bā shí xiàn kuì wǎn zhī fu sān shí wàn yī dàn xī jí zhuǎn yùn shǐ fàn chún cuì li chá dù shòu qí fù ér gěi zhī shí bì kuàng rì nǎi kě
从高遵裕西征，运期迫遽，陕西八十县馈挽之夫三十万，一旦悉集，转运使范纯粹、李察度受其赋而给之食，必旷日乃可。
huì liáo shǔ yì jiē bù zhī suǒ wéi yǐ wěi zhòng yóu
会僚属议，皆不知所为，以诿仲游。
zhòng yóu jí zhū xiàn lì lìng xiān xiào jīn bó mín qián zhī zuì jiè wù qǐ jiōng jué gòng bù qí míng shù yǐ wéi zhì yù chì qí hú liàng shù qiān dòng chè cāng yǔ qiáng bì shǐ yíng liáng zhě zhì qí suǒ rén zì shì dòu gài shū qí bàn ér yǐ bàn zì jǐ bù zhōng zhāo huò rán ér sàn
仲游集诸县吏，令先效金帛缗钱之最，戒勿启扃𫔎，共簿其名数以为质，预饬其斛量数千，洞撤仓庾墙壁，使赢粮者至其所，人自奭斗概，输其半而以半自给，不终朝霍然而散。
yì rì dà jūn suì xíng
翌日，大军遂行。
chún cuì chá tàn qiě xiè yuē fēi jūn jǐ bài wú shì
纯粹、察叹且谢曰："非君几败吾事。
yuán yòu chū wèi jūn qì wèi wèi chéng
元祐初，为军器卫尉丞。
zhào shì xué shì yuàn tóng cè wèn zhě jiǔ rén nǎi huáng tíng jiān zhāng lěi cháo bǔ zhī bèi
召试学士院，同策问者九人，乃黄庭坚、张耒、晁补之辈。
sū shì yì qí wén zhuó wèi dì yī
苏轼异其文，擢为第一。
jiā jí xián xiào lǐ kāi fēng fǔ tuī guān chū tí diǎn hé dōng lù xíng yù
加集贤校理、开封府推官，出提点河东路刑狱。
hán zhěn yǐ gù xiāng zài tài yuán àn shì rú liè jùn zhěn nú gào yǒu zú piào qí yī yú gōng táng zhī cè zhěn nù jiāng zhì zú yú lǐ
韩缜以故相在太原，按视如列郡，缜奴告有卒剽其衣于公堂之侧，缜怒，将置卒于理。
zhòng yóu yuē nú yī fú xiān báo ér gǎn lüè zhī yú shuài yá fēi rén qíng yě
仲游曰："奴衣服鲜薄而敢掠之于帅牙，非人情也。
qǔ yǐ fù yù zhì zú de miǎn
"取以付狱治，卒得免。
tài yuán tóng qì míng tiān xià dú bù shì yī wù
太原铜器名天下，独不市一物；
jù rén yǐ wéi jiáo yě qiě xíng mǎi èr chá bǐ ér qù
惧人以为矫也，且行，买二茶匕而去。
zhěn yuē rú gōng shū kě wèi zhēn qīng yǐ
缜曰："如公叔可谓真清矣。
zhào bài zhí fāng sī xūn èr yuán wài láng gǎi mì gé xiào lǐ zhī yào zhōu
召拜职方、司勋二员外郎，改秘阁校理、知耀州。
shì suì dà hàn zhòng yóu xiān mín zhī wèi jī jiē yù jìng nèi yuē jùn zhèn shī yǔ píng dí ruò gān wàn shuò
是岁大旱，仲游先民之未饥，揭喻境内曰："郡振施与平籴若干万硕。
shí xū zhāng qí shù
"实虚张其数。
fù shì zhī yǒu bèi yì xiāng quàn fā lǐn
富室知有备，亦相劝发廪。
fán mín jiù shí zhě shí qī wàn jiǔ qiān kǒu wú yī rén qù qí xiāng
凡民就食者十七万九千口，无一人去其乡。
huī zōng shí lì zhī zhèng yùn èr zhōu jīng dōng huái nán zhuǎn yùn fù shǐ
徽宗时，历知郑、郓二州，京东、淮南转运副使。
rù wèi lì bù láng zhōng yán kǒng zǐ miào zì yán huí yǐ jiàng jiē jué mìng yú cháo guān miǎn jū zhèng ér zi lǐ sūn jí nǎi yě fú fú jīn yǐ jì wèi bù chēng
入为吏部郎中，言孔子庙自颜回以降，皆爵命于朝，冠冕居正，而子鲤、孙伋乃野服幅巾以祭，为不称。
zhào jiē zhuī hóu zhī
诏皆追侯之。
zhòng yóu zǎo shòu zhī yú sī mǎ guāng lǚ gōng zhe bù jí yòng
仲游早受知于司马光、吕公著，不及用。
fàn chún rén yóu zhī zhī dāng guó shí yòu shì jū mǔ sāng gù wèi cháng de chǐ cùn jìn
范纯仁尤知之，当国时，又适居母丧，故未尝得尺寸进。
rán yì duò dǎng jí kǎn lǎn sàn zhì ér zhōng nián qī shí wǔ
然亦堕党籍，坎𡒄散秩而终，年七十五。
zhòng yóu wéi wén qiè yú shì lǐ ér yǒu gēn dǐ bù wéi fú kuā guǐ dàn xì nòng bù zhuāng zhī yǔ
仲游为文切于事理而有根柢，不为浮夸诡诞、戏弄不庄之语。
sū shì zài guǎn gé pō yǐ yán yǔ wén zhāng guī qiē shí zhèng
苏轼在馆阁，颇以言语文章规切时政。
zhòng yóu yōu qí jí huò yí shū jiè zhī yuē
仲游忧其及祸，贻书戒之曰：
mèng kē bù dé yǐ ér hòu biàn kǒng zǐ yù wú yán gǔ rén suǒ yǐ jīng móu jí lǜ gù gōng yè ér yǎng shòu mìng zhě wèi cháng bù chū hū cǐ
孟轲不得已而后辩，孔子欲无言，古人所以精谋极虑，固功业而养寿命者，未尝不出乎此。
jūn zì lì cháo yǐ lái huò fú lì hài xì shēn zhě wèi cháng yán gù zhí xī qí yán ěr
君自立朝以来，祸福利害系身者未尝言，顾直惜其言尔。
fu yán yǔ zhī lèi bù tè chū kǒu zhě wéi yán qí xíng yú shī gē zàn yú fù sòng tuō yú bēi míng zhe yú xù jì zhě yì yǔ yán yě
夫言语之累，不特出口者为言，其形于诗歌、赞于赋颂、托于碑铭、著于序记者，亦语言也。
jīn zhī wèi yú kǒu ér wèi wèi yú wén shì qí suǒ shì zé jiàn shì zhě xǐ fēi qí suǒ fēi zé méng fēi zhě yuàn
今知畏于口而未畏于文，是其所是则见是者喜，非其所非则蒙非者怨；
xǐ zhě wèi néng jì jūn zhī móu ér yuàn zhě huò yǐ bài jūn zhī shì yǐ
喜者未能济君之谋，而怨者或已败君之事矣。
tiān xià lùn jūn zhī wén rú sūn bìn zhī yòng bīng biǎn què zhī yī jí gù suǒ zhǐ míng zhě yǐ
天下论君之文，如孙膑之用兵，扁鹊之医疾，固所指名者矣。
suī wú shì fēi zhī yán yóu yǒu shì fēi zhī yí yòu kuàng qí yǒu yé
虽无是非之言，犹有是非之疑，又况其有耶？
guān fēi jiàn chén zhí fēi yù shǐ ér fēi shì rén suǒ wèi shì wēi shēn chù huì yǐ yóu qí jiān dài yóu bào shí ér jiù nì yě
官非谏臣，职非御史，而非是人所未是，危身触讳以游其间，殆犹抱石而救溺也。
sī mǎ guāng wéi zhèng fǎn wáng ān shí suǒ wéi zhòng yóu yǔ zhī shū yuē
司马光为政，反王安石所为，仲游予之书曰：
xī ān shí yǐ xīng zuò zhī shuō dòng xiān dì ér huàn cái zhī bù zú yě gù fán zhèng zhī kě yǐ de mín cái zhě wú bù yòng
昔安石以兴作之说动先帝，而患财之不足也，故凡政之可以得民财者无不用。
gài sàn qīng miáo zhì shì yì liǎn yì qián biàn yán fǎ zhě shì yě
盖散青苗、置市易、敛役钱、变盐法者，事也；
ér yù xīng zuò huàn bù zú zhě qíng yě
而欲兴作、患不足者，情也。
gǒu wèi néng dù qí xīng zuò zhī qíng ér tú yù jìn qí sàn liǎn biàn zhì zhī shì shì yǐ bǎi shuō ér bǎi bù xíng
苟未能杜其兴作之情，而徒欲禁其散敛变置之事，是以百说而百不行。
jīn suì fèi qīng miáo bà shì yì juān yì qián qù yán fǎ fán hào wèi lì ér shāng mín zhě yī sǎo ér gèng zhī zé xiàng lái yòng shì yú xīn fǎ zhě bì bù xǐ yǐ
今遂废青苗，罢市易，蠲役钱，去盐法，凡号为利而伤民者，一扫而更之，则向来用事于新法者必不喜矣。
bù xǐ zhī rén bì bù dàn yuē qīng miáo bù kě fèi shì yì bù kě ba yì qián bù kě juān yán fǎ bù kě qù bì cāo bù zú zhī qíng yán bù zú zhī shì yǐ dòng shàng yì suī zhì shí rén ér shǐ tīng zhī yóu jiāng dòng yě
不喜之人，必不但曰'青苗不可废，市易不可罢，役钱不可蠲，盐法不可去'，必操不足之情，言不足之事，以动上意，虽致石人而使听之，犹将动也。
rú shì zé fèi zhě kě fù sàn ba zhě kě fù zhì juān zhě kě fù liǎn qù zhě kě fù cún yǐ
如是，则废者可复散，罢者可复置，蠲者可复敛，去者可复存矣。
zé bù zú zhī qíng kě bù yù zhì zāi
则不足之情，可不预治哉？
wèi jīn zhī cè dāng dà jǔ tiān xià zhī jì shēn míng chū rù zhī shù yǐ zhū lù suǒ jī zhī qián sù yī guī dì guān shǐ jīng fèi kě zhī èr shí nián zhī yòng
为今之策，当大举天下之计，深明出入之数，以诸路所积之钱粟一归地官，使经费可支二十年之用。
shù nián zhī jiān yòu jiāng shí bèi yú jīn rì
数年之间，又将十倍于今日。
shǐ tiān zǐ xiǎo rán zhī tiān xià zhī yú yú cái yě zé bù zú zhī lùn bù dé chén yú qián rán hòu suǒ lùn xīn fǎ zhě shǐ kě yǒng ba ér bù kě xíng yǐ
使天子晓然知天下之余于财也，则不足之论不得陈于前，然后所论新法者，始可永罢而不可行矣。
xī ān shí zhī jū wèi yě zhōng wài mò fēi qí rén gù qí fǎ néng xíng
昔安石之居位也，中外莫非其人，故其法能行。
jīn yù jiù qián rì zhī bì ér zuǒ yòu shì cóng zhí sī shǐ zhě shí yǒu qī bā jiē ān shí zhī tú suī qǐ èr sān jiù chén yòng liù qī jūn zǐ rán lèi bǎi zhī zhōng cún jī shí shù wū zài qí shì zhī kě wèi yě
今欲救前日之敝，而左右侍从、职司、使者，十有七八皆安石之徒，虽起二三旧臣，用六七君子，然累百之中存基十数，乌在其势之可为也。
shì wèi kě wèi ér yù wèi zhī zé qīng miáo suī fèi jiāng fù sàn kuàng wèi fèi hu
势未可为而欲为之，则青苗虽废将复散，况未废乎？
shì yì suī ba qiě fù zhì kuàng wèi ba hu
市易虽罢且复置，况未罢乎？
yì qián yán fǎ yì mò bù rán
役钱、盐法亦莫不然。
yǐ cǐ jiù qián rì zhī bì rú rén jiǔ bìng ér shǎo jiàn qí fù zǐ xiōng dì xǐ jiàn yán sè ér wèi gǎn hè zhě yǐ qí bìng zhī yóu zài yě
以此救前日之敝，如人久病而少间，其父子兄弟喜见颜色而未敢贺者，以其病之犹在也。
guāng shì de shū sǒng rán jìng rú qí lǜ
光、轼得书耸然，竟如其虑。
zhòng yù lì guó zi jiān chéng zhū wáng fǔ shì jiǎng zhī fèng xiáng fǔ zuò xiōng zhòng yóu xiàn dǎng jí lì fèi chù
仲愈历国子监丞、诸王府侍讲、知凤翔府，坐兄仲游陷党籍，例废黜。
huī zōng yuē bì zhòng yǎn bèi yù xiān dì kě chú zuì jí
徽宗曰："毕仲衍被遇先帝，可除罪籍。
yǐ zhòng yù wèi dōu guān láng zhōng zhuó mì shū shǎo jiān zú
"以仲愈为都官郎中，擢秘书少监，卒。
kòu zhǔn zì píng zhòng huá zhōu xià guī rén yě
寇准，字平仲，华州下邽人也。
fù xiāng jìn kāi yùn zhōng yìng pì wèi wèi wáng fǔ jì shì cān jūn
父相，晋开运中，应辟为魏王府记室参军。
zhǔn shǎo yīng mài tōng chūn qiū sān chuán
准少英迈，通《春秋》三传。
nián shí jiǔ jǔ jìn shì
年十九，举进士。
tài zōng qǔ rén duō lín xuān gù wèn nián shào zhě wǎng wǎng bà qù
太宗取人，多临轩顾问，年少者往往罢去。
huò jiào zhǔn zēng nián dá yuē zhǔn fāng jìn qǔ kě qī jūn yá
或教准增年，答曰："准方进取，可欺君邪？
hòu zhōng dì shòu dà lǐ píng shì zhī guī zhōu bā dōng dà míng fǔ chéng ān xiàn
"后中第，授大理评事，知归州巴东、大名府成安县。
měi qī huì fù yì wèi cháng zhé chū fú yí wéi jù xiāng lǐ xìng míng jiē xiàn mén bǎi xìng mò gǎn hòu qī
每期会赋役，未尝辄出符移，唯具乡里姓名揭县门，百姓莫敢后期。
lèi qiān diàn zhōng chéng tōng pàn yùn zhōu
累迁殿中丞、通判郓州。
zhào shì xué shì yuàn shòu yòu zhèng yán zhí shǐ guǎn wèi sān sī dù zhī tuī guān zhuǎn yán tiě pàn guān
召试学士院，授右正言、直史馆，为三司度支推官，转盐铁判官。
huì zhào bǎi guān yán shì ér zhǔn jí chén lì hài dì yì qì zhòng zhī
会诏百官言事，而准极陈利害，帝益器重之。
zhuó shàng shū yú bù láng zhōng shū mì yuàn zhí xué shì pàn lì bù dōng quán
擢尚书虞部郎中、枢密院直学士，判吏部东铨。
cháng zòu shì diàn zhōng yǔ bù hé dì nù qǐ zhǔn zhé yǐn dì yī lìng dì fù zuò shì jué nǎi tuì
尝奏事殿中，语不合，帝怒起，准辄引帝衣，令帝复坐，事决乃退。
shàng yóu shì jiā zhī yuē zhèn de kòu zhǔn yóu wén huáng zhī de wèi zhēng yě
上由是嘉之，曰："朕得寇准，犹文皇之得魏征也。
chún huà èr nián chūn dà hàn tài zōng yán jìn chén wèn shí zhèng dé shī zhòng yǐ tiān shù duì
淳化二年春，大旱，太宗延近臣问时政得失，众以天数对。
zhǔn duì yuē hóng fàn tiān rén zhī jì yīng ruò yǐng xiǎng dà hàn zhī zhèng gài xíng yǒu suǒ bù píng yě
准对曰："《洪范》天人之际，应若影响，大旱之证，盖刑有所不平也。
tài zōng nù qǐ rù jìn zhōng
"太宗怒，起入禁中。
qǐng zhī zhào zhǔn wèn suǒ yǐ bù píng zhuàng zhǔn yuē yuàn zhào èr fǔ zhì chén jí yán zhī
顷之，召准问所以不平状，准曰："愿召二府至，臣即言之。
yǒu zhào zhào èr fǔ rù zhǔn nǎi yán yuē qīng zhě zǔ jí wáng huái jiē wǔ fǎ shòu qiú jí zāng shǎo nǎi fú zhū
"有诏召二府入，准乃言曰："顷者祖吉、王淮皆侮法受赇，吉赃少乃伏诛；
huái yǐ cān zhèng miǎn zhī dì dào zhǔ shǒu cái zhì qiān wàn zhǐ zhàng réng fù qí guān fēi bù píng ér hé
淮以参政沔之弟，盗主守财至千万，止杖，仍复其官，非不平而何？
tài zōng yǐ wèn miǎn miǎn dùn shǒu xiè yú shì qiè zé miǎn ér zhī huái wèi kě yòng yǐ
"太宗以问沔，沔顿首谢，于是切责沔，而知淮为可用矣。
jí bài zhǔn zuǒ jiàn yì dài fū shū mì fù shǐ gǎi tóng zhī yuàn shì
即拜准左谏议大夫、枢密副使，改同知院事。
zhǔn yǔ zhī yuàn zhāng xùn shù zhēng shì shàng qián
准与知院张逊数争事上前。
tā rì yǔ wēn zhòng shū xié xíng dào féng kuáng rén yíng mǎ hū wàn suì pàn zuǒ jīn wú wáng bīn yǔ xùn yǎ xiàng shàn xùn sǒu shàng qí shì
他日，与温仲舒偕行，道逢狂人迎马呼万岁，判左金吾王宾与逊雅相善，逊嗾上其事。
zhǔn yǐn zhòng shū wèi zhèng xùn lìng bīn dú zòu qí cí pō lì qiě hù chì qí duǎn
准引仲舒为证，逊令宾独奏，其辞颇厉，且互斥其短。
dì nù zhé xùn zhǔn yì ba zhī qīng zhōu
帝怒，谪逊，准亦罢知青州。
dì gù zhǔn hòu jì xíng niàn zhī cháng bù lè
帝顾准厚，既行，念之，常不乐。
yǔ zuǒ yòu yuē kòu zhǔn zài qīng zhōu lè hu
语左右曰："寇准在青州乐乎？
duì yuē zhǔn de shàn fān dāng bù kǔ yě shù rì zhé fù wèn
"对曰："准得善藩，当不苦也"数日，辄复问。
zuǒ yòu chuāi dì yì qiě fù zhào yòng zhǔn yīn duì yuē bì xià sī zhǔn bù shǎo wàng wén zhǔn rì zòng jiǔ wèi zhī yì niàn bì xià hu
左右揣帝意且复召用准，因对曰："陛下思准不少忘，闻准日纵酒，未知亦念陛下乎？
dì mò rán
"帝默然。
míng nián zhào bài cān zhī zhèng shì
明年，召拜参知政事。
zì táng mò fán hù yǒu jū wèi nán zhě
自唐末，蕃户有居渭南者。
wēn zhòng shū zhī qín zhōu qū zhī wèi běi lì pù shān yǐ xiàn qí wǎng lái
温仲舒知秦州，驱之渭北，立堡栅以限其往来。
tài zōng lǎn zòu bù yì yuē gǔ qiāng róng shàng zá chǔ yī luò bǐ fán yí yì dòng nán ān yī yǒu diào fā jiāng zhòng kùn wú guān zhōng yǐ
太宗览奏不怿，曰："古羌戎尚杂处伊、洛，彼蕃夷易动难安，一有调发，将重困吾关中矣。
zhǔn yán táng sòng jǐng bù shǎng biān gōng zú zhì kāi yuán tài píng
"准言："唐宋璟不赏边功，卒致开元太平。
jiāng yì zhī chén yāo gōng yǐ rěn huò shēn kě jiè yě
疆埸之臣邀功以稔祸，深可戒也。
dì yīn mìng zhǔn shǐ wèi běi ān fǔ zú zhàng ér xǐ zhòng shū fèng xiáng
"帝因命准使渭北，安抚族帐，而徙仲舒凤翔。
zhì dào yuán nián jiā jǐ shì zhōng
至道元年，加给事中。
shí tài zōng zài wèi jiǔ féng zhěng děng shàng shū qǐ lì chǔ èr dì nù chì zhī lǐng nán zhōng wài wú gǎn yán zhě
时太宗在位久，冯拯等上疏乞立储贰，帝怒，斥之岭南，中外无敢言者。
zhǔn chū zì qīng zhōu zhào hái rù jiàn dì zú chuàng shén zì qiān yī yǐ shì zhǔn qiě yuē qīng lái hé huǎn yé
准初自青州召还，入见，帝足创甚，自褰衣以示准，且曰："卿来何缓耶？
zhǔn duì yuē chén fēi zhào bù dé zhì jīng shī
"准对曰："臣非召不得至京师。
dì yuē zhèn zhū zǐ shú kě yǐ fù shén qì zhě
"帝曰："朕诸子孰可以付神器者？
zhǔn yuē bì xià wèi tiān xià zé jūn móu jí fù rén zhōng guān bù kě yě
"准曰："陛下为天下择君，谋及妇人、中官，不可也；
móu jí jìn chén bù kě yě
谋及近臣，不可也；
wéi bì xià zé suǒ yǐ fù tiān xià wàng zhě
唯陛下择所以副天下望者。
dì fǔ shǒu jiǔ zhī píng zuǒ yòu yuē xiāng wáng kě hu
"帝俯首久之，屏左右曰："襄王可乎？
zhǔn yuē zhī zǐ mò ruò fù shèng lǜ jì yǐ wèi kě yuàn jí jué dìng
"准曰："知子莫若父，圣虑既以为可，愿即决定。
dì suì yǐ xiāng wáng wèi kāi fēng yǐn gǎi fēng shòu wáng yú shì lì wèi huáng tài zǐ
"帝遂以襄王为开封尹，改封寿王，于是立为皇太子。
miào jiàn hái jīng shī zhī rén yōng dào xǐ yuè yuē shào nián tiān zǐ yě
庙见还，京师之人拥道喜跃，曰："少年天子也。
dì wén zhī bù yì zhào zhǔn wèi yuē rén xīn jù shǔ tài zǐ yù zhì wǒ hé de
"帝闻之不怿，召准谓曰："人心遽属太子，欲置我何地？
zhǔn zài bài hè yuē cǐ shè jì zhī fú yě
"准再拜贺曰："此社稷之福也。
dì rù yǔ hòu pín gōng zhōng jiē qián hè
"帝入语后嫔，宫中皆前贺。
fù chū yán zhǔn yǐn jí zuì ér ba
复出，延准饮，极醉而罢。
èr nián cí nán jiāo zhōng wài guān jiē jìn zhì
二年，祠南郊，中外官皆进秩。
zhǔn sù suǒ xǐ zhě duō de tái shěng qīng yào guān suǒ è bù jí zhī zhě tuì xù jìn zhī
准素所喜者多得台省清要官，所恶不及知者退序进之。
péng wéi jié wèi sù jū féng zhěng xià zhěng zhuǎn yú bù yuán wài láng wéi jié zhuǎn tún tián yuán wài láng zhāng zòu liè xián wéi jié yóu chù qí xià
彭惟节位素居冯拯下，拯转虞部员外郎，惟节转屯田员外郎，章奏列衔，惟节犹处其下。
zhǔn nù táng tiē jiè zhěng wú luàn cháo zhì
准怒，堂帖戒拯毋乱朝制。
zhěng fèn jí chén zhǔn shàn quán yòu tiáo shàng lǐng nán guān lì chú bài bù píng shù shì
拯愤极，陈准擅权，又条上岭南官吏除拜不平数事。
guǎng dōng zhuǎn yùn shǐ kāng jiǎn yì yán lǚ duān zhāng jì li chāng líng jiē zhǔn suǒ yǐn duān dé zhī jì néng qǔ fèng zhǔn ér chāng líng wèi xin ruǎn bù gǎn yǔ zhǔn kàng gù dé yǐ rèn xiōng yì luàn jīng zhì
广东转运使康戬亦言：吕端、张洎、李昌龄皆准所引，端德之，洎能曲奉准，而昌龄畏忄耎，不敢与准抗，故得以任胸臆，乱经制。
tài zōng nù zhǔn shì sì tài miào shè shì zhào zé duān děng
太宗怒，准适祀太庙摄事，召责端等。
duān yuē zhǔn xìng gāng zì rèn chén děng bù yù shù zhēng lǜ shāng guó tǐ
端曰："准性刚自任，臣等不欲数争，虑伤国体。
yīn zài bài qǐng zuì
"因再拜请罪。
jí zhǔn rù duì dì yǔ jí féng zhěng shì zì biàn
及准入对，帝语及冯拯事，自辩。
dì yuē ruò tíng biàn shī zhí zhèng tǐ
帝曰："若廷辩，失执政体。
zhǔn yóu lì zhēng bù yǐ yòu chí zhōng shū bù lùn qū zhí yú dì qián dì yì bú yuè yīn tàn yuē shǔ què shàng zhī rén yì kuàng rén hu
"准犹力争不已，又持中书簿论曲直于帝前，帝益不悦，因叹曰："鼠雀尚知人意，况人乎？
suì ba zhǔn zhī dèng zhōu
"遂罢准知邓州。
zhēn zōng jí wèi qiān shàng shū gōng bù shì láng
真宗即位，迁尚书工部侍郎。
xián píng chū xǐ hé yáng gǎi tóng zhōu
咸平初，徙河阳，改同州。
sān nián cháo jīng shī xíng cì wén xiāng yòu xǐ fèng xiáng fǔ
三年，朝京师，行次阌乡，又徙凤翔府。
dì xìng dà míng zhào fù xíng zài suǒ qiān xíng bù quán zhī kāi fēng fǔ
帝幸大名，诏赴行在所，迁刑部，权知开封府。
liù nián qiān bīng bù wèi sān sī shǐ
六年，迁兵部，为三司使。
shí hé yán tiě dù zhī hù bù wèi yī shǐ zhēn zōng mìng zhǔn cái dìng suì yǐ liù pàn guān fēn zhǎng zhī fán jiǎn shǐ shì zhōng
时合盐铁、度支、户部为一使，真宗命准裁定，遂以六判官分掌之，繁简始适中。
dì jiǔ yù xiāng zhǔn huàn qí gāng zhí nán dú rèn
帝久欲相准，患其刚直难独任。
jǐng dé yuán nián yǐ bì shì ān cān zhī zhèng shì yú yuè bìng mìng tóng zhōng shū mén xià píng zhāng shì zhǔn yǐ jí xián diàn dà xué shì wèi shì ān xià
景德元年，以毕士安参知政事，逾月，并命同中书门下平章事，准以集贤殿大学士位士安下。
shì shí qì dān nèi kòu zòng yóu qí lüè shēn qí jiān xiǎo bù lì zhé yǐn qù cháng yáng wú dòu yì
是时，契丹内寇，纵游骑掠深、祁间，小不利辄引去，徜徉无斗意。
zhǔn yuē shì niǔ wǒ yě
准曰："是狃我也。
qǐng liàn shī mìng jiāng jiǎn xiāo ruì jù yào hài yǐ bèi zhī
请练师命将，简骁锐据要害以备之。
shì dōng qì dān guǒ dà rù
"是冬，契丹果大入。
jí shū yī xī fán wǔ zhì zhǔn bù fā yǐn xiào zì rú
急书一夕凡五至，准不发，饮笑自如。
míng rì tóng liè yǐ wén dì dà hài yǐ wèn zhǔn
明日，同列以闻，帝大骇，以问准。
zhǔn yuē bì xià yù le cǐ bù guò wǔ rì ěr
准曰："陛下欲了此，不过五日尔。
yīn qǐng dì xìng chán zhōu
"因请帝幸澶州。
tóng liè jù yù tuì zhǔn zhǐ zhī lìng hòu jià qǐ
同僚大臣害怕，想退出，寇准制止了他们，命令他们等候皇帝起驾。
dì nán zhī yù hái nèi zhǔn yuē bì xià rù zé chén bù dé jiàn dà shì qù yǐ qǐng wú hái ér xíng
帝难之，欲还内，准曰："陛下入则臣不得见，大事去矣，请毋还而行。
dì nǎi yì qīn zhēng zhào qún chén wèn fāng lüè
"帝乃议亲征，召群臣问方略。
jì ér qì dān wéi yíng zhōu zhí fàn bèi wèi zhōng wài zhèn hài
既而契丹围瀛州，直犯贝、魏，中外震骇。
cān zhī zhèng shì wáng qīn ruò jiāng nán rén yě qǐng xìng jīn líng
参知政事王钦若，江南人也，请幸金陵。
chén yáo sōu shǔ rén yě qǐng xìng chéng dū
陈尧叟，蜀人也，请幸成都。
dì wèn zhǔn zhǔn xīn zhī èr rén móu nǎi yáng ruò bù zhī yuē shuí wèi bì xià huà cǐ cè zhě zuì kě zhū yě
帝问准，准心知二人谋，乃阳若不知，曰："谁为陛下画此策者，罪可诛也。
jīn bì xià shén wǔ jiāng chén xié hé ruò dà jià qīn zhēng zéi zì dāng dùn qù
今陛下神武，将臣协和，若大驾亲征，贼自当遁去。
bù rán chū qí yǐ náo qí móu jiān shǒu yǐ lǎo qí shī láo yì zhī shì wǒ dé shèng suàn yǐ
不然，出奇以挠其谋，坚守以老其师，劳佚之势，我得胜算矣。
nài hé qì miào shè yù xìng chu shǔ yuǎn dì suǒ zài rén xīn bēng kuì zéi chéng shì shēn rù tiān xià kě fù bǎo yá
奈何弃庙社欲幸楚、蜀远地，所在人心崩溃，贼乘势深入，天下可复保邪？
suì qǐng dì xìng chán zhōu
"遂请帝幸澶州。
jí zhì nán chéng qì dān bīng fāng shèng zhòng qǐng zhu bi yǐ chān jūn shì
及至南城，契丹兵方盛，众请驻跸以觇军势。
zhǔn gù qǐng yuē bì xià bù guò hé zé rén xīn yì wēi dí qì wèi shè fēi suǒ yǐ qǔ wēi jué shèng yě
准固请曰："陛下不过河，则人心益危，敌气未慑，非所以取威决胜也。
qiě wáng chāo lǐng jìn bīng zhūn zhōng shān yǐ è qí gāng li jì lóng shí bǎo jí fēn dà zhèn yǐ è qí zuǒ yòu zhǒu sì fāng zhēng zhèn fù yuán zhě rì zhì hé yí ér bù jìn
且王超领劲兵屯中山以扼其亢，李继隆、石保吉分大阵以扼其左右肘，四方征镇赴援者日至，何疑而不进？
zhòng yì bì jù zhǔn lì zhēng zhī bù jué
"众议毕惧，准力争之，不决。
chū yù gāo qióng yú píng jiān wèi yuē tài wèi shòu guó ēn jīn rì yǒu yǐ bào hu
出遇高琼于屏间，谓曰："太尉受国恩，今日有以报乎？
duì yuē qióng wǔ rén yuàn xiào sǐ
"对曰："琼武人，愿效死。
zhǔn fù rù duì qióng suí lì tíng xià zhǔn lì shēng yuē bì xià bù yǐ chén yán wéi rán hé shì wèn qióng děng
"准复入对，琼随立庭下，准厉声曰："陛下不以臣言为然，盍试问琼等？
qióng jí yǎng zòu yuē kòu zhǔn yán shì
"琼即仰奏曰："寇准言是。
zhǔn yuē jī bù kě shī yi qù jià
"准曰："机不可失，宜趣驾。
qióng jí huī wèi shì jìn niǎn dì suì dù hé yù běi chéng mén lóu yuǎn jìn wàng jiàn yù gài yǒng yuè huān hū shēng wén shù shí lǐ
"琼即麾卫士进辇，帝遂渡河，御北城门楼，远近望见御盖，踊跃欢呼，声闻数十里。
qì dān xiāng shì jīng è bù néng chéng liè
契丹相视惊愕，不能成列。
dì jǐn yǐ jūn shì wěi zhǔn zhǔn chéng zhì zhuān jué hào lìng míng sù shì zú xǐ yuè
帝尽以军事委准，准承制专决，号令明肃，士卒喜悦。
dí shù qiān jì chéng shèng báo chéng xià zhào shì zú yíng jī zhǎn huò dà bàn nǎi yǐn qù
敌数千骑乘胜薄城下，诏士卒迎击，斩获大半，乃引去。
shàng hái xíng gōng liú zhǔn jū chéng shàng xú shǐ rén shì zhǔn hé wéi
上还行宫，留准居城上，徐使人视准何为。
zhǔn fāng yǔ yáng yì yǐn bó gē xuè huān hū
准方与杨亿饮博，歌谑欢呼。
dì xǐ yuē zhǔn rú cǐ wú fù hé yōu
帝喜曰："准如此，吾复何忧？
xiāng chí shí yú rì qí tǒng jūn tà lǎn chū dū zhàn
"相持十余日，其统军挞览出督战。
shí wēi hǔ jūn tóu zhāng guī shǒu chuáng zǐ nǔ nǔ hàn jī fā shǐ zhōng tà lǎn é tà lǎn sǐ nǎi mì fèng shū qǐng méng
时威虎军头张瑰守床子弩，弩撼机发，矢中挞览额，挞览死，乃密奉书请盟。
zhǔn bù cóng ér shǐ zhě lái qǐng yì jiān dì jiāng xǔ zhī
准不从，而使者来请益坚，帝将许之。
zhǔn yù yāo shǐ chēng chén qiě xiàn yōu zhōu de
准欲邀使称臣，且献幽州地。
dì yàn bīng yù jī mí bù jué ér yǐ
帝厌兵，欲羁縻不绝而已。
yǒu zèn zhǔn xìng bīng yǐ zì qǔ zhòng zhě zhǔn bù dé yǐ xǔ zhī
有谮准幸兵以自取重者，准不得已，许之。
dì qiǎn cáo lì yòng rú jūn zhōng yì suì bì yuē bǎi wàn yǐ xià jiē kě xǔ yě
帝遣曹利用如军中议岁币，曰："百万以下皆可许也。
zhǔn zhào lì yòng zhì wò yǔ yuē suī yǒu chì rǔ suǒ xǔ wú guò sān shí wàn guò sān shí wàn wú zhǎn rǔ yǐ
"准召利用至幄，语曰："虽有敕，汝所许毋过三十万，过三十万，吾斩汝矣。
lì yòng zhì jūn guǒ yǐ sān shí wàn chéng yuē ér hái
"利用至军，果以三十万成约而还。
hé běi bà bīng zhǔn zhī lì yě
河北罢兵，准之力也。
zhǔn zài xiàng wèi yòng rén bù yǐ cì tóng liè pō bú yuè
准在相位，用人不以次，同列颇不悦。
tā rì yòu chú guān tóng liè yīn lì chí lì bù yǐ jìn
它日，又除官，同列因吏持例簿以进。
zhǔn yuē zǎi xiàng suǒ yǐ jìn xián tuì bù xiào yě ruò yòng lì yī lì zhí ěr
准曰："宰相所以进贤退不肖也，若用例，一吏职尔。
èr nián jiā zhōng shū shì láng jiān gōng bù shàng shū
"二年，加中书侍郎兼工部尚书。
zhǔn pō zì jīn chán yuān zhī gōng suī dì yì yǐ cǐ dài zhǔn shén hòu
准颇自矜澶渊之功，虽帝亦以此待准甚厚。
wáng qīn ruò shēn jí zhī
王钦若深嫉之。
yī rì huì cháo zhǔn xiān tuì dì mù sòng zhī qīn ruò yīn jìn yuē bì xià jìng kòu zhǔn wèi qí yǒu shè jì gōng yá
一日会朝，准先退，帝目送之，钦若因进曰："陛下敬寇准，为其有社稷功邪？
dì yuē rán
"帝曰："然。
qīn ruò yuē chán yuān zhī yì bì xià bù yǐ wéi chǐ ér wèi zhǔn yǒu shè jì gōng hé yě
"钦若曰："澶渊之役，陛下不以为耻，而谓准有社稷功，何也？
dì è rán yuē hé gù
"帝愕然曰："何故？
qīn ruò yuē chéng xià zhī méng chūn qiū chǐ zhī
"钦若曰："城下之盟，《春秋》耻之。
chán yuān zhī jǔ shì chéng xià zhī méng yě
澶渊之举，是城下之盟也。
yǐ wàn shèng zhī guì ér wèi chéng xià zhī méng qí hé chǐ rú zhī
以万乘之贵而为城下之盟，其何耻如之！
dì qiǎo rán wèi zhī bú yuè
"帝愀然为之不悦。
qīn ruò yuē bì xià wén bó hu
钦若曰："陛下闻博乎？
bó zhě shū qián yù jǐn nǎi qìng suǒ yǒu chū zhī wèi zhī gū zhù
博者输钱欲尽，乃罄所有出之，谓之孤注。
bì xià kòu zhǔn zhī gū zhù yě sī yì wēi yǐ
陛下，寇准之孤注也，斯亦危矣。
yóu shì dì gù zhǔn jìn shuāi
由是帝顾准浸衰。
míng nián ba wèi xíng bù shàng shū zhī shǎn zhōu suì yòng wáng dàn wèi xiāng
明年，罢为刑部尚书、知陕州，遂用王旦为相。
dì wèi dàn yuē kòu zhǔn duō xǔ rén guān yǐ wéi jǐ ēn
帝谓旦曰："寇准多许人官，以为己恩。
sì xíng dāng shēn jiè zhī
俟行，当深戒之。
cóng fēng tài shān qiān hù bù shàng shū zhī tiān xióng jūn
"从封泰山，迁户部尚书、知天雄军。
sì fén yīn mìng tí jǔ bèi dé bó míng bīn dì xún jiǎn zhuō zéi gōng shì qiān bīng bù shàng shū rù pàn dōu shěng
祀汾阴，命提举贝、德、博、洺、滨、棣巡检捉贼公事，迁兵部尚书，入判都省。
xìng bó zhōu quán dōng jīng liú shǒu wèi shū mì yuàn shǐ tóng píng zhāng shì
幸亳州，权东京留守，为枢密院使、同平章事。
lín tè wèi sān sī shǐ yǐ hé běi suì shū juàn quē dū zhī shén jí
林特为三司使，以河北岁输绢阙，督之甚急。
ér zhǔn sù è tè pō zhù zhuǎn yùn shǐ li shì héng ér jū tè qiě yán zài wèi shí cháng jìn hé běi juàn wǔ wàn ér sān sī bù nà yǐ zhì quē gōng qǐng hé zhǔ lì yǐ xià
而准素恶特，颇助转运使李士衡而沮特，且言在魏时尝进河北绢五万而三司不纳，以至阙供，请劾主吏以下。
rán jīng shī suì fèi juàn bǎi wàn zhǔn suǒ zhù cái wǔ wàn
然京师岁费绢百万，准所助才五万。
dì bú yuè wèi wáng dàn yuē zhǔn gāng fèn rú xī
帝不悦，谓王旦曰："准刚忿如昔。
dàn yuē zhǔn hǎo rén huái huì yòu yù rén wèi wēi jiē dà chén suǒ bì
"旦曰："准好人怀惠，又欲人畏威，皆大臣所避。
ér zhǔn nǎi wéi jǐ rèn cǐ qí duǎn yě
而准乃为己任，此其短也。
wèi jǐ ba wèi wǔ shèng jūn jié dù shǐ tóng píng zhāng shì pàn hé nán fǔ xǐ yǒng xīng jūn
"未几，罢为武胜军节度使、同平章事、判河南府，徙永兴军。
tiān xǐ yuán nián gǎi shān nán dōng dào jié dù shǐ shí xún jiǎn zhū néng xié nèi shì dōu zhī zhōu huái zhèng zhà wèi tiān shū shàng yǐ wèn wáng dàn
天禧元年，改山南东道节度使，时巡检朱能挟内侍都知周怀政诈为天书，上以问王旦。
dàn yuē shǐ bù xìn tiān shū zhě zhǔn yě
旦曰："始不信天书者准也。
jīn tiān shū jiàng xū lìng zhǔn shàng zhī
今天书降，须令准上之。
zhǔn cóng shàng qí shū zhōng wài jiē yǐ wéi fēi
"准从上其书，中外皆以为非。
suì bài zhōng shū shì láng jiān lì bù shàng shū tóng píng zhāng shì jǐng líng gōng shǐ
遂拜中书侍郎兼吏部尚书、同平章事、景灵宫使。
sān nián sì nán jiāo jìn shàng shū yòu pú yè jí xián diàn dà xué shì
三年，祀南郊，进尚书右仆射、集贤殿大学士。
shí zhēn zōng de fēng jí liú tài hòu yù zhèng yú nèi zhǔn qǐng jiān yuē huáng tài zǐ rén suǒ shǔ wàng yuàn bì xià sī zōng miào zhī zhòng chuán yǐ shén qì zé fāng zhèng dà chén wèi yǔ yì
时真宗得风疾，刘太后预政于内，准请间曰："皇太子人所属望，愿陛下思宗庙之重，传以神器，择方正大臣为羽翼。
dīng wèi qián wéi yǎn nìng rén yě bù kě yǐ fǔ shǎo zhǔ
丁谓、钱惟演，佞人也，不可以辅少主。
dì rán zhī
"帝然之。
zhǔn mì lìng hàn lín xué shì yáng yì cǎo biǎo qǐng tài zǐ jiān guó qiě yù yuán yì fǔ zhèng
准密令翰林学士杨亿草表，请太子监国，且欲援亿辅政。
yǐ ér móu xiè ba wèi tài zǐ tài fù fēng lái guó gōng
已而谋泄，罢为太子太傅，封莱国公。
shí huái zhèng fǎn cè bù zì ān qiě yōu dé zuì nǎi móu shā dà chén qǐng ba huáng hòu yù zhèng fèng dì wèi tài shàng huáng ér chuán wèi tài zǐ fù xiāng zhǔn
时怀政反侧不自安，且忧得罪，乃谋杀大臣，请罢皇后预政，奉帝为太上皇，而传位太子，复相准。
kè shěng shǐ yáng chóng xūn děng yǐ gào dīng wèi wèi wēi fú yè chéng dú chē yì cáo lì yòng jì shì míng rì yǐ wén
客省使杨崇勋等以告丁谓，谓微服夜乘犊车诣曹利用计事，明日以闻。
nǎi zhū huái zhèng jiàng zhǔn wèi tài cháng qīng zhī xiāng zhōu xǐ ān zhōu biǎn dào zhōu sī mǎ
乃诛怀政，降准为太常卿、知相州，徙安州，贬道州司马。
dì chū bù zhī yě tā rì wèn zuǒ yòu yuē wú mù zhōng jiǔ bú jiàn kòu zhǔn hé yě
帝初不知也，他日，问左右曰："吾目中久不见寇准，何也？
zuǒ yòu mò gǎn duì
"左右莫敢对。
dì bēng shí yì xìn wéi zhǔn yǔ li dí kě tuō qí jiàn zhòng rú cǐ
帝崩时亦信惟准与李迪可托，其见重如此。
qián xìng yuán nián zài biǎn léi zhōu sī hù cān jūn
干兴元年，再贬雷州司户参军。
chū dīng wèi chū zhǔn mén zhì cān zhèng shì zhǔn shén jǐn
初，丁谓出准门至参政，事准甚谨。
cháng huì shí zhōng shū gēng wū zhǔn xū wèi qǐ xú fú zhī
尝会食中书，羹污准须，谓起，徐拂之。
zhǔn xiào yuē cān zhèng guó zhī dà chén nǎi wèi guān zhǎng fú xū yá
准笑曰："参政国之大臣，乃为官长拂须邪？
wèi shén kuì zhī yóu shì qīng gòu rì shēn
"谓甚愧之，由是倾构日深。
jí zhǔn biǎn wèi jǐ wèi yì nán cuàn dào léi zhōu zhǔn qiǎn rén yǐ yī zhēng yáng nì jìng shàng
及准贬未几，谓亦南窜，道雷州，准遣人以一蒸羊逆境上。
wèi yù jiàn zhǔn zhǔn jù jué zhī
谓欲见准，准拒绝之。
wén jiā tóng móu yù bào chóu zhě nǎi dù mén shǐ zòng bó wú dé chū cì wèi xíng yuǎn nǎi ba
闻家僮谋欲报仇者，乃杜门使纵博，毋得出，伺谓行远，乃罢。
tiān shèng yuán nián xǐ héng zhōu sī mǎ
天圣元年，徙衡州司马。
chū tài zōng cháng de tōng tiān xī mìng gōng wèi èr dài yī yǐ cì zhǔn
初，太宗尝得通天犀，命工为二带，一以赐准。
jí shì zhǔn qiǎn rén qǔ zì luò zhōng jì zhì shù rì mù yù jù cháo fú shù dài běi miàn zài bài hū zuǒ yòu qù shè wò jù jiù tà ér zú
及是，准遣人取自洛中，既至数日，沐浴，具朝服束带，北面再拜，呼左右趣设卧具，就榻而卒。
chū zhāng yǒng zài chéng dū wén zhǔn rù xiāng wèi qí liáo shǔ yuē kòu gōng qí cái xī xué shù bù zú ěr
初，张咏在成都，闻准入相，谓其僚属曰："寇公奇材，惜学术不足尔。
jí zhǔn chū shǎn yǒng shì zì chéng dū ba hái zhǔn yán gòng zhàng dà wéi jù dài
"及准出陕，咏适自成都罢还，准严供帐，大为具待。
yǒng jiāng qù zhǔn sòng zhī jiāo wèn yuē hé yǐ jiào zhǔn
咏将去，准送之郊，问曰："何以教准？
yǒng xú yuē huò guāng chuán bù kě bù dú yě
"咏徐曰："《霍光传》不可不读也。
zhǔn mò yù qí yì guī qǔ qí chuán dú zhī zhì bù xué wú shù xiào yuē cǐ zhāng gōng wèi wǒ yǐ
"准莫谕其意，归取其传读之，至"不学无术"，笑曰："此张公谓我矣。
zhǔn shào nián fù guì xìng háo chǐ xǐ jù yǐn měi yàn bīn kè duō hé fēi tuō cān
准少年富贵，性豪侈，喜剧饮，每宴宾客，多阖扉脱骖。
jiā wèi cháng ruò yóu dēng suī páo yǎn suǒ zài bì rán jù zhú
家未尝𦶟油灯，虽庖匽所在，必然炬烛。
zài léi zhōu yú nián
在雷州逾年。
jì zú héng zhōu zhī mìng nǎi zhì suì guī zàng xī jīng
既卒，衡州之命乃至，遂归葬西京。
dào chū jīng nán gōng ān xiàn rén jiē shè jì kū yú lù zhé zhú zhí de guà zhǐ qián yú yuè shì zhī kū zhú jǐn shēng sǔn
道出荆南公安，县人皆设祭哭于路，折竹植地，挂纸钱，逾月视之，枯竹尽生笋。
zhòng yīn wèi lì miào suì shí xiǎng zhī
众因为立庙，岁时享之。
wú zi yǐ cóng zǐ suí wèi sì
无子，以从子随为嗣。
zhǔn mò hòu shí yī nián fù tài zǐ tài fù zèng zhōng shū lìng lái guó gōng hòu yòu cì shì yuē zhōng mǐn
准殁后十一年，复太子太傅，赠中书令、莱国公，后又赐谥曰忠愍。
huáng yòu sì nián zhào hàn lín xué shì sūn biàn zhuàn shén dào bēi dì wèi zhuàn qí shǒu yuē jīng zhōng
皇祐四年，诏翰林学士孙抃撰神道碑，帝为篆其首曰"旌忠"。
lùn yuē lǚ duān jiàn qín wáng jū liú biǎo biǎo yǐ jiàn dà qì yǔ kòu zhǔn tóng xiāng ér cháng ràng zhī liú li jì qiān zhī mǔ bù zhū
论曰：吕端谏秦王居留，表表已见大器，与寇准同相而常让之，留李继迁之母不诛。
zhēn zōng zhī lì bì wáng jì ēn yú shì yǐ zhé li hòu yì móu ér dìng dà jì
真宗之立，闭王继恩于室，以折李后异谋，而定大计；
jì lì yóu qǐng qù lián shēng diàn shěn shì rán hòu xià bài tài zōng wèi zhī dà shì bù hú tú zhě zhī chén mò guò jūn yǐ
既立，犹请去帘，升殿审视，然后下拜，太宗谓之"大事不糊涂"者，知臣莫过君矣。
zǎi xiàng bù hé bù zú yǐ dìng dà jì
宰相不和，不足以定大计。
bì shì ān jiàn kòu zhǔn yòu wèi zhī biàn wū
毕士安荐寇准，又为之辨诬。
qì dān dà jǔ ér rù hé cí yǐ quàn zhēn zōng suì xìng chán yuān zhōng què jù dí
契丹大举而入，合辞以劝真宗，遂幸澶渊，终却钜敌。
jí yì suì bì yīn qǐng zhòng huì yào qí jiǔ méng
及议岁币，因请重贿，要其久盟；
yóu shì xī xià shī qiān zhì zhī móu suí yì nèi fù
由是西夏失牵制之谋，随亦内附。
jǐng dé xián píng yǐ lái tiān xià yì ān èr xiāng xié hé zhī suǒ zhì yě
景德、咸平以来，天下乂安，二相协和之所致也。
zhǔn yú tài zōng cháo lùn jiàn tài zǐ wèi shén qì bù kě móu jí fù rén móu jí zhōng guān móu jí jìn chén
准于太宗朝论建太子，谓神器不可谋及妇人、谋及中官、谋及近臣。
cǐ sān yán zhě kě wèi wàn shì guī jiàn
此三言者，可为万世龟鉴。
chán yuān zhī xìng lì jū zhòng yì jìng chéng jùn gōng gǔ suǒ wèi dà chén zhě yú sī jiàn zhī
澶渊之幸，力沮众议，竟成隽功，古所谓大臣者，于斯见之。
rán wǎn yī liú jiàn miàn dǐ tóng liè suī yǒu zhí yán zhī fēng ér shǎo bāo huāng zhī liàng
然挽衣留谏，面诋同列，虽有直言之风，而少包荒之量。
dìng cè jìn zhōng bù shèn suǒ yǔ zhì qǐ huái zhèng xié móu zuò cuàn nán yì
定策禁中，不慎所与，致启怀政邪谋，坐窜南裔。
xūn yè rú shì ér bù lìng jué zhōng suǒ wèi chén bù mì zé shī shēn qǐ bù xìn zāi
勋业如是而不令厥终，所谓"臣不密则失身"，岂不信哉！