yǐn zhū sūn fu xiè jiàng zi jǐng wēn yè qīng chén yáng chá
尹洙孙甫谢绛（子景温）叶清臣杨察
yǐn zhū zì shī lǔ hé nán rén
尹洙，字师鲁，河南人。
shǎo yǔ xiōng yuán jù yǐ rú xué zhī míng
少与兄源俱以儒学知名。
jǔ jìn shì diào zhèng píng xiàn zhǔ bù
举进士，调正平县主簿。
lì hé nán fǔ hù cáo cān jūn ān guó jūn jié dù tuī guān zhī guāng zé xiàn
历河南府户曹参军、安国军节度推官、知光泽县。
jǔ shū pàn bá cuì gǎi shān nán dōng dào jié dù zhǎng shū jì zhī yī yáng xiàn yǒu néng míng
举书判拔萃，改山南东道节度掌书记、知伊阳县，有能名。
yòng dà chén jiàn zhào shì wèi guǎn gé jiào kān qiān tài zǐ zhōng yǔn
用大臣荐，召试，为馆阁校勘，迁太子中允。
huì fàn zhòng yān biǎn chì bǎng cháo táng róng bǎi guān wèi péng dǎng
会范仲淹贬，敕榜朝堂，戎百官为朋党。
zhū shàng zòu yuē zhòng yān zhōng liàng yǒu sù chén yǔ zhī yì jiān shī yǒu zé shì zhòng yān zhī dǎng yě
洙上奏曰："仲淹忠亮有素，臣与之义兼师友，则是仲淹之党也。
jīn zhòng yān yǐ péng dǎng bèi zuì chén bù kě gǒu miǎn
今仲淹以朋党被罪，臣不可苟免。
zǎi xiàng nù luò jiào kān fù wèi zhǎng shū jì jiān táng zhōu jiǔ shuì
"宰相怒，落校勘，复为掌书记、监唐州酒税。
xī běi jiǔ ān zhū zuò xù yàn xi shù èr piān yǐ wéi wǔ bèi bù kě chí
西北久安，洙作《叙燕》、《息戍》二篇，以为武备不可弛。
xù yàn yuē
《叙燕》曰：
zhàn guó shì yàn zuì ruò
战国世，燕最弱。
èr hàn pàn chén chí yàn xié lǔ miè néng zì gù yǐ gōng sūn bó guī zhī qiáng zú zhì yú yuán shì
二汉叛臣，持燕挟虏，蔑能自固，以公孙伯珪之强，卒制于袁氏。
dú mù róng chéng shí hǔ luàn nǎi bìng zhào
独慕容乘石虎乱，乃并赵。
suī shèng bài yì shù dà gài lùn qí qiáng ruò yàn bù néng jiā zhào
虽胜败异术，大概论其强弱，燕不能加赵。
zhào wèi yī zé yàn gù bù dí
赵、魏一，则燕固不敌。
táng sān dào lián héng bǎi yú nián lǔ wèi cháng yuè yàn qīn zhào wèi shì yàn dú néng zhī lǔ yě
唐三盗连衡百余年，虏未尝越燕侵赵、魏，是燕独能支虏也。
zì yàn rù yú qì dān shì rì chì dà
自燕入于契丹，势日炽大。
xiǎn dé shì suī fù sān guān shàng wèi jǐn yàn nán dì
显德世，虽复三关，尚未尽燕南地。
guó chū shǐ yǔ bìng hé shì yì zhāng rán zhǐ mìng piān shī bèi yù
国初，始与并合，势益张，然止命偏师备御。
wáng shī fá shǔ fá wú tài rán bù yǐ liǎng hé wèi gù shì zhào wèi zú yǐ zhì zhī míng yǐ
王师伐蜀伐吴，泰然不以两河为顾，是赵、魏足以制之明矣。
bìng kòu jì píng xī tiān xià ruì zhuān lì qì dān bù néng ràng chǐ cùn de
并寇既平，悉天下锐专力契丹，不能攘尺寸地。
qǐng cháng yǐ bǎi wàn zhòng zhù zhào wèi qì dí tuì mò gǎn kàng shì duō jiù qí bù zhàn
顷尝以百万众驻赵、魏，讫敌退莫敢抗，世多咎其不战。
rán wǒ zhòng fù chéng yǒu nèi gù xīn zhàn bù bì shèng bù shèng zé shì jí yǐ gù bù zhàn wèi cháng jiù yě
然我众负城，有内顾心，战不必胜，不胜则事亟矣，故不战未尝咎也。
yuán qí bì zài bīng bù fēn
原其弊，在兵不分。
shè bīng wèi sān bì yú zhēng dì jǐ jiǎo yǐ yí qí shì shè fù yǐ dài qí jìn
设兵为三，壁于争地，掎角以疑其势，设覆以待其进。
biān lěi sù gù qū mín yǐ shǒu zhī bǐ qí bīng dùn jiān chéng zhī xià chéng jiàn jiā jī wú bù shèng yǐ
边垒素固，驱民以守之，俾其兵顿坚城之下，乘间夹击，无不胜矣。
gài bīng bù fēn yǒu liù bì shǐ dí xù yǒng yǐ dài zhàn wú tā zhī wú yī yě
盖兵不分有六弊：使敌蓄勇以待战，无他枝梧，一也；
wǒ zhòng zé shì dài èr yě
我众则士怠，二也；
qián shì shàn jiàng bīng zhě bì wèn jǐ hé jīn yǐ zhōng cái jǐn zhǔ zhī sān yě
前世善将兵者必问几何，今以中才尽主之，三也；
dà zhòng tǎng běi bǐ suì zhǎng qū wú fù gù jì sì yě
大众傥北，彼遂长驱无复顾忌，四也；
zhòng bīng yī shǔ gēn běn xū ruò xiān rén yì yǐ gàn shuō wǔ yě
重兵一属，根本虚弱，纤人易以干说，五也；
suī wěi dà bǐng bù wú yí èr fù mìng guì chén jiān dū jìn tuì jiē yóu zhōng yù shī yú yìng biàn liù yě
虽委大柄，不无疑贰，复命贵臣监督，进退皆由中御，失于应变，六也。
bīng fēn zé jǐn yì qí bì shì yǒu liù lì yě
兵分则尽易其弊，是有六利也。
shèng bài bīng jiā cháng shì
胜败兵家常势。
xī nèi yǐ jī wài shī zé jǔ suǒ yǒu yǐ qì zhī fú jiān féi shuǐ gē shū hàn tóng guān shì yě
悉内以击外，失则举所有以弃之，苻坚淝水、哥舒翰潼关是也。
shì zé zhì dí zài móu bù zài zhòng
是则制敌在谋不在众。
yǐ zhào wèi yàn nán yì yǐ shān xī mín zú yǐ shǒu bīng zú yǐ zhàn
以赵、魏、燕南，益以山西，民足以守，兵足以战。
fēn ér shuài zhī jiāng de zhuān zhì jiù shǐ piān shī cuò nǜ tā zhòng shàng fèn jù néng xì guó ān wēi zāi
分而帅之，将得专制，就使偏师挫衄，他众尚奋，讵能系国安危哉？
gù shī fù yú wài ér běn gēn bù yáo zhě shàn bài yě
故师覆于外而本根不摇者，善败也。
xī zhě liù guó gè yǒu de qiān lǐ shī bài yú qín sàn ér fù zhèn jǐ bǎi zhàn yóu wèi jí qí dōu shǒu guó zhī gù yě
昔者六国各有地千里，师败于秦，散而复振，几百战犹未及其都，守国之固也。
chén shèng xiàng liáng jǔ guān dōng zhī zhòng cháo bài ér xī miè xīn zào zhī shì yě
陈胜、项梁举关东之众，朝败而夕灭，新造之势也。
yǐ tiān xià zhī guǎng móu qí guó bù ruò qiān lǐ zhī gù ér xí xīn zào zhī shì jiǎo xìng yú yī zhàn yōng fēi huò zāi
以天下之广谋其国，不若千里之固，而袭新造之势，侥幸于一战，庸非惑哉？
bīng jì jiǔ mǐ shì dà fū sòng xí wèi bǎi shì bù fù yòng fēi shèn wàng zhě bù tán
兵既久弭，士大夫诵习，谓百世不复用，非甚妄者不谈。
rán bīng guǒ fèi zé yǐ tǎng hòu shì fù yòng zhī jiàn cǐ shǎo yǐ wù shì zhǔ gù jì qí shèng bài yún
然兵果废则已，傥后世复用之，鉴此少以悟世主，故迹其胜败云。
xi shù yuē
《息戍》曰：
guó jiā gē qì shuò fāng xī shī bù chū sān shí nián ér tíng jiǎo qiān lǐ huán zhòng bīng yǐ shù zhī
国家割弃朔方，西师不出三十年，而亭徼千里，环重兵以戍之。
suī zhǒng luò lǚ rǎo jí shí jí dìng rán tún shù zhī fèi yì yǐ shèn yǐ
虽种落屡扰，即时辑定，然屯戍之费，亦已甚矣。
xī róng wèi kòu yuǎn zì zhōu shì xī hàn xiān lián dōng hàn shāo dāng jìn dǐ qiāng táng tū fā lì cháo qīn yì wèi guó jù huàn
西戎为寇，远自周世，西汉先零，东汉烧当，晋氐、羌，唐秃发，历朝侵轶，为国剧患。
xīng shī dìng lǜ jiē yǒu chéng gōng ér láo bì zhōng guó dōng hàn yóu shén fèi yòng cháng yǐ yì jì
兴师定律，皆有成功，而劳弊中国，东汉尤甚，费用常以亿计。
xiào ān shì qiāng pàn shí sì nián yòng èr bǎi sì shí yì
孝安世，羌叛十四年，用二百四十亿。
yǒng hé mò fù jīng qī nián yòng bā shí yú yì
永和末，复经七年，用八十余亿。
jí duàn jì míng yòng cái wǔ shí sì yì ér jiǎn miè dài jìn
及段纪明，用裁五十四亿，而剪灭殆尽。
jīn xī běi jīng yuán bīn níng qín fèng fū yán sì shuài shù zú shí yú wàn
今西北泾原、邠宁、秦凤、鄜延四帅，戍卒十余万。
yī zú suì gěi wú lǜ èr wàn qí zú yǔ rǒng zú jiào qí zhōng zhě zǒng lǐn gěi zhī shù ēn shǎng bù zài yān yǐ shí wàn jiào zhī suì yòng èr shí yì
一卒岁给，无虑二万，骑卒与冗卒，较其中者，总廪给之数，恩赏不在焉，以十万较之，岁用二十亿。
bái líng wǔ bà bīng jì fèi liù bǎi yú yì fāng qián shì shù bèi yǐ
白灵武罢兵，计费六百余亿，方前世数倍矣。
píng shì tún shù qiě yóu ruò shì hòu suī yǒu tā jǐng bù kě yī rì chuò qù shì shí wàn zhòng yǒu zēng ér wú sǔn qī yě
平世屯戍，且犹若是，后虽有他警，不可一日辍去，是十万众，有增而无损期也。
guó jiā hòu lì mù shāng rù sù qīng sì fāng zhī huò rán wú shuǐ cáo zhī yùn suǒ wǎn zhì yì bù guò bèi biān shù jùn ěr
国家厚利募商入粟，倾四方之货，然无水漕之运，所挽致亦不过被边数郡尔。
suì bù cháng dēng lǐn yǒu cháng gěi qǐng nián yì cháng shāo kuì yǐ
岁不常登，廪有常给，顷年亦尝稍匮矣。
tǎng qí chéng wǒ jiàn jī wǒ bì jì shī kuì xiǎng dāng chū yú guān zhōng zé wèi zhàn ér xī chuí yǐ kùn kě bù lǜ zāi
傥其乘我荐饥，我必济师，馈𫗵当出于关中，则未战而西垂已困，可不虑哉？
àn táng fǔ bīng shàng fǔ qiān èr bǎi rén zhōng fǔ qiān rén xià fǔ bā bǎi rén
按唐府兵，上府千二百人，中府千人，下府八百人。
wèi jīn zhī jì mò ruò jí dīng mín wèi bīng nǐ táng zhì fǔ pō sǔn qí shù
为今之计，莫若籍丁民为兵，拟唐置府，颇损其数。
yòu jīn biān bǐ suī yǒu xiāng bīng zhī zhì rán zhǐ jí sāi shù jùn mín jí guǎ shǎo bù zú bèi dí
又今边鄙虽有乡兵之制，然止极塞数郡，民籍寡少，不足备敌。
liào jīng zhào xī běi shù jùn shàng hù kě shí yú wàn zhōng jiā bàn zhī dāng de bīng liù qī wàn
料京兆西北数郡，上户可十余万，中家半之，当得兵六七万。
zhì qí fù wú tā yì fù yǐ bó míng zhě bù yì yǐ wǔ gǔ chù mǎ zhě yòu juān qí zá yáo
质其赋无他易，赋以帛名者不易以五谷，畜马者又蠲其杂徭。
mín xìng yú bì zōng lè rán lì jí
民幸于庇宗，乐然隶籍。
nóng xì jiǎng shì dēng cái wǔ zhě wèi shí zhǎng duì zhèng shèng qiū xún yuè cháng ruò kòu zhì
农隙讲事，登材武者为什长、队正，盛秋旬阅，常若寇至。
yǐ guān nèi hé dōng jìn bīng fu zhī jǐn ba jīng shī jìn lǚ shèn jiǎn shǒu shuài fēn qí tǒng zhuān qí rèn
以关内、河东劲兵傅之，尽罢京师禁旅，慎简守帅，分其统，专其任。
fēn tǒng zé bīng bù zhòng zhuān rèn zé jiāng yì lì jiān qí shǒu bèi xí qí xíng shì jī sù duō jiào shì ruì shǐ lǔ zhòng wú xì kě kuī bù zhàn ér shè
分统则兵不重，专任则将益励，坚其守备，习其形势，积粟多，教士锐，使虏众无隙可窥，不战而慑。
bīng zhì suǒ wèi wú shì qí bù lái shì wú yǒu yǐ dài zhī qí miào shèng zhī cè hu
《兵志》所谓"无恃其不来，恃吾有以待之"，其庙胜之策乎？
yòu wèi shù xiǎng shěn duàn yuán xíng dūn xué jiáo chá kǎo jì guǎng jiàn fán zá yì gòng jiǔ piān shàng zhī
又为《述享》、《审断》、《原刑》、《敦学》、《矫察》、《考绩》、《广谏》，凡《杂议》共九篇上之。
zhào yuán hào fǎn dà jiàng gé huái mǐn pì wèi jīng lüè pàn guān
赵元昊反，大将葛怀敏辟为经略判官。
zhū suī yòng huái mǐn pì yóu wéi hán qí suǒ shēn zhì
洙虽用怀敏辟，尤为韩琦所深知。
qǐng zhī liú píng shí yuán sūn zhàn bài cháo tíng yǐ xià sǒng wèi jīng lüè ān fǔ shǐ fàn zhòng yān hán qí fù zhī fù yǐ zhū wèi pàn guān
顷之，刘平、石元孙战败，朝廷以夏竦为经略、安抚使，范仲淹、韩琦副之，复以洙为判官。
zhū shù shàng shū lùn bīng qǐng biàn diàn zhào duì èr fǔ dà chén yì biān shì jí jiǎng qiú kāi bǎo yǐ qián yòng bīng gù shí tè chū ruì duàn yǐ zhòng biān jì
洙数上疏论兵，请便殿召对二府大臣议边事，及讲求开宝以前用兵故实，特出睿断，以重边计。
yòu qǐng jiǎn bìng shān lěi zhào mù tǔ bīng shěng qí jūn zēng bù zú
又请减并栅垒，召募土兵，省骑军，增步卒。
yòu shàng yù jué lìng
又上鬻爵令。
shí zhào wèn gōng shǒu zhī jì sǒng jù èr cè lìng qí yǔ zhū yì què zòu zhī
时诏问攻守之计，竦具二策，令琦与洙诣阙奏之。
dì qǔ gōng cè yǐ zhū wèi jí xián xiào lǐ
帝取攻策，以洙为集贤校理。
zhū suì qū yán zhōu móu chū bīng ér zhòng yān chí bù kě
洙遂趋延州谋出兵，而仲淹持不可。
hái zhì qìng zhōu huì rèn fú bài yú hǎo shuǐ chuān yīn fā qìng zhōu bù jiàng liú zhèng ruì zú shù qiān qū zhèn róng jūn fù jiù wèi zhì zéi yǐn qù
还至庆州，会任福败于好水川，因发庆州部将刘政锐卒数千，趋镇戎军赴救，未至，贼引去。
xià sǒng zòu zhū shàn fā bīng jiàng tōng pàn háo zhōu
夏竦奏洙擅发兵，降通判濠州。
dāng shí yán zhě wèi fú zhī bài yóu cān jūn gěng fu dū zhàn tài jí
当时言者谓福之败，由参军耿傅督战太急。
hòu de fu shū nǎi jiè fú shǐ chí zhòng wú qīng jìn
后得傅书，乃戒福使持重，毋轻进。
zhū yǐ fu wén lì wú jūn zé ér sǐ yú háng zhèn yòu wéi shí suǒ wū suì zuò mǐn zhōng biàn wū èr piān
洙以傅文吏，无军责而死于行阵，又为时所诬，遂作《悯忠》、《辨诬》二篇。
wèi jǐ hán qí zhī qín zhōu pì zhū tōng pàn zhōu shì jiā zhí jí xián yuàn
未几，韩琦知秦州，辟洙通判州事，加直集贤院。
shàng zòu yuē
上奏曰：
hàn wén dì shèng dé zhī zhǔ jiǎ yì lùn dāng shí shì shì yóu yún kě wèi tòng kū
汉文帝盛德之主，贾谊论当时事势，犹云可为恸哭。
xiào wǔ dì wài zhì sì yí yǐ qiáng zhǔ wēi xú lè yán ān shàng yǐ chén shèng wáng qín liù qīng cuàn jìn wèi jiè
孝武帝外制四夷，以强主威，徐乐、严安尚以陈胜亡秦、六卿篡晋为戒。
èr dì bù yǐ wēi luàn miè wáng wèi huì gù zǐ sūn bǎo yǒu tiān xià zhě shí yú shì
二帝不以危乱灭亡为讳，故子孙保有天下者十余世。
qín èr shì shí guān dōng dào qǐ
秦二世时，关东盗起。
huò yǐ fǎn zhě wén èr shì nù xià lì
或以反者闻，二世怒，下吏；
huò yuē zhú bǔ jīn jǐn bù zú yōu nǎi yuè
或曰逐捕今尽，不足忧，乃悦。
suí yáng dì shí sì fāng bīng qǐ zuǒ yòu jìn chén jiē yǐn zéi shù bù yǐ shí wén huò yán zéi duō zhě zhé bèi jí
隋炀帝时，四方兵起，左右近臣皆隐贼数，不以实闻，或言贼多者，辄被诘。
èr dì yǐ wēi luàn miè wáng wèi huì gù qín duò zōng shè shù nián wèi qiū xū
二帝以危乱灭亡为讳，故秦、隋宗社数年为丘墟。
bì xià shì jīn rì tiān xià zhī zhì shú yǔ hàn wén
陛下视今日天下之治，孰与汉文？
wēi zhì sì yí shú yǔ hàn wǔ
威制四夷，孰与汉武？
guó jiā jī běn rén dé bì xià cí xiào ài mín chéng wàn wàn yú qín duò yǐ
国家基本仁德，陛下慈孝爱民，诚万万于秦、隋矣。
zhì yú xi yǒu bù chén zhī lǔ běi yǒu qiáng dà zhī lín fēi tè lǘ xiàng dào zéi zhī shì yě
至于西有不臣之虏，北有强大之邻，非特闾巷盗贼之势也。
zì xī xià pàn mìng sì nián bìng sāi kǔ shù rǎo nèi dì pí yuǎn shū
自西夏叛命四年，并塞苦数扰，内地疲远输。
bīng jiǔ yú wài ér xiū xī wú qī zú yǒu chéng bì ér qǐ
兵久于外而休息无期，卒有乘弊而起。
bīng fǎ suǒ wèi suī yǒu zhì zhě bù néng shàn qí hòu
《兵法》所谓"虽有智者，不能善其后"。
dāng cǐ zhī shí bì xià yi sù yè yōu jù suǒ yǐ lǜ shì biàn ér sāi huò yuán yě
当此之时，陛下宜夙夜忧惧，所以虑事变而塞祸源也。
bì xià yán fǎng biān shì róng nà zhí yán qián shì rén zhǔ
陛下延访边事，容纳直言，前世人主。
qín láo kuān dà wèi yǒu néng yuǎn guò zhě
勤劳宽大，未有能远过者。
rán wèi wén yǐ zōng miào wèi yōu wēi wáng wèi jù cǐ jiàn chén suǒ yǐ gǎn fèn yú yì ér bù yǐ yě
然未闻以宗庙为忧，危亡为惧，此贱臣所以感愤于邑而不已也。
hé zhě
为什么呢？
jīn mìng lìng shù gèng ēn chǒng guò làn cì yǔ bù jié
今命令数更，恩宠过滥，赐与不节。
cǐ sān zhě jiè zhī shèn zhī zài bì xià suǒ xíng ěr fēi yǒu nán dòng zhī shì yě
此三者，戒之慎之，在陛下所行尔，非有难动之势也。
ér yīn xún bù gé bì huài rì shén
而因循不革，弊坏日甚。
chén wèi bì xià bù yǐ zōng miào wèi yōu wēi wáng wèi jù zhě yǐ cǐ
臣谓陛下不以宗庙为忧、危亡为惧者，以此。
wèi mìng lìng zhě rén zhǔ suǒ yǐ qǔ xìn yú xià yě
未命令者，人主所以取信于下也。
yì shí mín jiān cháo tíng jiàng yī mìng lìng jiē sǒng shì zhī
异时民间，朝廷降一命令，皆竦视之；
jīn zé bù rán xiāng yǔ qiè yǔ yǐ wéi bù jiǔ dāng gèng jì ér xìn rán cǐ mìng lìng rì qīng yú xià yě
今则不然，相与窃语，以为不久当更，既而信然，此命令日轻于下也。
mìng lìng qīng zé cháo tíng bù zūn yǐ
命令轻，则朝廷不尊矣。
yòu wén qún chén yǒu xiàn zhōng móu zhě bì xià shǐ shén tīng zhī nián fù yī rén jū zhī zé yì yí yǐ
又闻群臣有献忠谋者，陛下始甚听之，年复一人沮之，则意移矣。
zhōng yán zhě yǐ xìn zhī bù néng zhōng pō zì qū qí móu yǐ wéi wú yì cǐ mìng lìng shù gèng zhī bì yě
忠言者以信之不能终，颇自诎其谋，以为无益，此命令数更之弊也。
fu jué shǎng bì xià suǒ chí zhī bǐng yě
夫爵赏，陛下所持之柄也。
jìn shí wài qī nèi chén yǐ jí shì rén huò yīn yuán yǐ qiú ēn zé cóng zhōng ér xià wèi zhī nèi jiàng
近时外戚、内臣以及士人，或因缘以求恩泽，从中而下谓之"内降"。
chén wén táng shì zhèng shuāi huò mǔ hòu zhuān zhì huò fēi zhǔ shàn cháo shù ēn sī dǎng míng wéi xié fēng
臣闻唐氏政衰，或母后专制，或妃主擅朝，树恩私党，名为"斜封"。
jīn bì xià wēi bǐng zì chū wài qī nèi chén xián ér cái zhě dāng yǔ dà chén gōng yì ér jìn zhī hé bì xí xié fēng zhī bì zāi
今陛下威柄自出，外戚、内臣贤而才者，当与大臣公议而进之，何必袭"斜封"之弊哉。
qiě shǐ dà chén cóng zhī zé huài bì xià gāng jì
且使大臣从之，则坏陛下纲纪；
bù cóng zé jū bì xià dé yīn
不从，则沮陛下德音。
huài gāng jì zhōng chén suǒ bù rěn wèi
坏纲纪，忠臣所不忍为；
jū dé yīn zé wēi bǐng qīng yú shàng
沮德音，则威柄轻于上。
qiě jǐn gōng bù ē cháo tíng suǒ yǐ zé dà chén
且尽公不阿，朝廷所以责大臣。
jīn nǎi zì yǐ sī nì náo zhī ér yù zé dà chén zhī bù sī nán yǐ
今乃自以私昵挠之，而欲责大臣之不私，难矣。
cǐ ēn chǒng guò làn zhī bì yě
此恩宠过滥之弊也。
fu cì yǔ zhě guó jiā suǒ yǐ qín gōng yě
夫赐予者，国家所以勤功也。
bǐ nián yǐ lái pín yù jí líng guān tài yī zhī shǔ cì yǔ guò hòu
比年以来，嫔御及伶官、太医之属，赐予过厚。
mín jiān chuán yán nèi tǎng jīn bó jiē zǔ zōng lèi cháo jī jù
民间传言，内帑金帛，皆祖宗累朝积聚。
bì xià yòng zhī bù shèn ài xī jīn zhī suǒ cún wú jǐ
陛下用之，不甚爱惜，今之所存无几。
shū yuǎn zhī rén chéng bù néng zhī nèi fǔ fēng kuì zhī shù dàn jiàn qǔ yú mín zhě rì fán jí zhī chù yú gōng tǎng zhě bù hòu
疏远之人，诚不能知内府丰匮之数，但见取于民者日烦，即知畜于公帑者不厚。
chén yì zhī guó jiā zì xī fāng sù bīng yòng dù jìn guǎng tǎng cáng zhī jī wèi bì xī wèi cì yǔ suǒ fèi rán xià mín bù kě jiā zhì ér hù xiǎo dú jiàn bì xià xíng shì gǎn dòng ěr
臣亦知国家自西方宿兵，用度浸广，帑藏之积，未必悉为赐予所费，然下民不可家至而户晓，独见陛下行事感动尔。
wǎng suì wén biān jiāng wáng guī yǐ lì zhàn cì jīn zé wú bù yuè fú
往岁闻边将王珪，以力战赐金，则无不悦服；
huò jiàn yōu rén suǒ de guò hòu zé wǎng wǎng fèn tàn
或见优人所得过厚，则往往愤叹。
rén qíng bù kě bù chá cǐ cì yǔ bù jié zhī bì yě
人情不可不察，此赐予不节之弊也。
chén suǒ lùn sān shì jiē rén rén suǒ gòng zhī jìn chén cóng yú ér bù yán yǐ zhì jīn rì
臣所论三事，皆人人所共知，近臣从谀而不言，以至今日。
fāng jīn fēi dú sì yí zhī wéi huàn cháo zhèng rì bì ér bì xià bù wù rén xīn rì wēi ér bì xià bù zhī
方今非独四夷之为患，朝政日弊而陛下不寤，人心日危而陛下不知。
gù chén yuàn xiān zhèng yú nèi yǐ zhèng yú wài
故臣愿先正于内，以正于外。
rán hòu zhōng móu jiàn jìn jì gāng jiàn jǔ guó yòng jiàn zú shì xīn jiàn fèn
然后忠谋渐进，纪纲渐举，国用渐足，士心渐奋。
biān jìng zhī huàn shù hū xi yǐ
边境之患，庶乎息矣。
wéi shēn chá qín duò è wén zhōng yán suǒ yǐ wáng yuǎn fǎ hàn wáng bù huì wēi luàn suǒ yǐ cún rì qīn shèng dé yǔ rén gēng shǐ zé tiān xià xìng shèn
惟深察秦、隋恶闻忠言所以亡，远法汉王不讳危乱所以存，日亲盛德，与民更始，则天下幸甚。
rén zōng jiā nà zhī
仁宗嘉纳之。
gǎi tài cháng chéng zhī jīng zhōu
改太常丞、知泾州。
yǐ yòu sī jiàn zhī wèi zhōu jiān lǐng jīng yuán lù jīng lüè gōng shì
以右司谏、知渭州兼领泾原路经略公事。
huì zhèng jiǎn wèi shǎn xī sì lù dōu zǒng guǎn qiǎn liú hù dǒng shì lián chéng shuǐ luò yǐ tōng qín wèi yuán bīng
会郑戬为陕西四路都总管，遣刘沪、董士廉城水洛，以通秦、渭援兵。
zhū yǐ wéi qián cǐ lǚ kùn yú zéi zhě zhèng yóu chéng zhài duō ér bīng shì fēn yě
洙以为前此屡困于贼者，正由城砦多而兵势分也。
jīn yòu yì chéng bù kě zòu ba zhī
今又益城，不可，奏罢之。
shí jiǎn yǐ jiě sì lù
时戬已解四路。
ér zòu hù děng dū yì rú gù
而奏沪等督役如故。
zhū bù píng qiǎn rén zài zhào hù bù zhì
洙不平，遣人再召沪，不至；
mìng zhāng zhōng wǎng dài zhī yòu bù shòu
命张忠往代之，又不受。
yú shì yù dí qīng xiè hù shì lián xià lì
于是谕狄青械沪、士廉下吏。
jiǎn lùn zòu bù yǐ zú xǐ zhū qìng zhōu ér chéng shuǐ luò
戬论奏不已，卒徙洙庆州而城水洛。
yòu xǐ jìn zhōu qiān qǐ jū shè rén zhí lóng tú gé zhī lù zhōu
又徙晋州，迁起居舍人、直龙图阁、知潞州。
huì shì lián yì què shàng shū sòng zhū zhào qiǎn yù shǐ liú shí jiù jū bù dé tā zuì
会士廉诣阙上书讼洙，诏遣御史刘湜就鞫，不得他罪。
ér zhū yǐ bù jiàng sūn yòng yóu jūn xiào bǔ biān zì jīng shī dài xī qián dào guān wáng yǐ cháng
而洙以部将孙用由军校补边，自京师贷息钱到官，亡以偿。
zhū xī qí cái kě yòng kǒng yǐ fàn fǎ bà qù cháng jiǎ gōng shǐ qián wèi cháng zhī yòu yǐ wéi cháng zì dài zuò biǎn chóng xìn jūn jié dù fù shǐ tiān xià mò bù yǐ wéi shí wén zhì zhī yě
洙惜其才可用，恐以犯法罢去，尝假公使钱为偿之，又以为尝自贷，坐贬崇信军节度副使，天下莫不以为湜文致之也。
xǐ jiān jūn zhōu jiǔ shuì gǎn jí yán dié zhì nán yáng fǎng yī zú nián sì shí qī
徙监均州酒税，感疾，沿牒至南阳访医，卒，年四十七。
jiā yòu zhōng zǎi xiàng hán qí wèi zhū yán nǎi zhuī fù gù guān jí guān qí zi gòu
嘉祐中，宰相韩琦为洙言，乃追复故官，及官其子构。
zhū nèi gāng wài hé bó xué yǒu shí dù yóu shēn yú chūn qiū
洙内刚外和，博学有识度，尤深于《春秋》。
zì táng mò lì wǔ dài wén gé bēi ruò
自唐末经过五代，文风柔弱。
zhì sòng chū liǔ kāi shǐ wèi gǔ wén zhū yǔ mù xiū fù zhèn qǐ zhī
至宋初，柳开始为古文，洙与穆修复振起之。
qí wéi wén jiǎn ér yǒu fǎ yǒu jí èr shí qī juǎn
其为文简而有法，有集二十七卷。
zì yuán hào bù tíng zhū wèi cháng bù zài bīng jiān gù yú xi shì yóu liàn xí
自元昊不庭，洙未尝不在兵间，故于西事尤练习。
qí wèi bīng zhì zhī shuō shù zhàn shǒu shèng bài jǐn dāng shí lì hài
其为兵制之说，述战守胜败，尽当时利害。
yòu yù xun tǔ bīng dài shù zú yǐ jiǎn biān fèi wèi yù róng cháng jiǔ zhī cè jiē wèi jí shī wéi
又欲训土兵代戍卒，以减边费，为御戎长久之策，皆未及施为。
ér yuán hào chén zhū yì qù ér dé zuì yǐ
而元昊臣，洙亦去而得罪矣。
sūn fu zì zhī hàn xǔ zhōu yáng dí rén
孙甫字之翰，许州阳翟人。
shǎo hào xué rì sòng shù qiān yán mù sūn hé wéi gǔ wén zhāng
少好学，日诵数千言，慕孙何为古文章。
chū jǔ jìn shì de tóng xué jiū chū shēn wèi cài zhōu rǔ yáng xiàn zhǔ bù
初次参加进士考试，被授同学究出身，任蔡州汝阳县主簿。
zài jǔ jìn shì jí dì wèi huá zhōu tuī guān
再举进士及第，为华州推官。
zhuǎn yùn shǐ li hóng jiàn qí cái qiān dà lǐ sì chéng zhī jiàng zhōu yì chéng xiàn
转运使李纮荐其材，迁大理寺丞、知绛州翼城县。
dù yǎn pì wèi yǒng xīng sī lù fán lì zhí xiān mò jiē yǐ bàn fu
杜衍辟为永兴司录，凡吏职，纤末皆倚办甫。
fu yuē dài wǒ yǐ cǐ kě yǐ qù yǐ
甫曰："待我以此，可以去矣。
yǎn wén zhī bù fù yǐ xiǎo shì shǔ fu
"衍闻之，不复以小事属甫。
yǎn yǔ yàn yǔ fu bì yǐn jīng yǐ duì yán tiān xià xián jùn lì píng qí cái xìng suǒ cháng
衍与宴语，甫必引经以对，言天下贤俊，历评其才性所长。
yǎn yuē wú pì shǔ guān dé yì you
衍曰："吾辟属官，得益友。
zhū shēng yì duō cóng fu xué wèn
"诸生亦多从甫学问。
xǐ zhī yǒng chāng xiàn jiān yì zhōu jiāo zǐ wù zài qiān tài cháng bó shì
徙知永昌县，监益州交子务，再迁太常博士。
shǔ yòng tiě qián mín kǔ zhuǎn mào zhòng gù shè shū zhǐ dài qián yǐ biàn shì yì
蜀用铁钱，民苦转贸重，故设书纸代钱，以便市易。
zhuǎn yùn shǐ yǐ wěi zào jiāo zǐ duō fàn fǎ yù fèi bù yòng
转运使以伪造交子多犯法，欲废不用。
fu yuē jiāo zǐ kě yǐ wěi zào qián yì kě yǐ sī zhù sī zhù yǒu fàn qián kě fèi hu
甫曰："交子可以伪造，钱亦可以私铸，私铸有犯，钱可废乎？
dàn yán zhì zhī bù dàng yǐ xiǎo rén fèi dà lì
但严治之，不当以小仁废大利。
hòu zú bù néng fèi
"后卒不能废。
yǎn wèi shū mì fù shǐ jiàn yú cháo shòu mì gé xiào lǐ
衍为枢密副使，荐于朝，授秘阁校理。
shì suì zhào sān guǎn chén liáo yán shì
是岁，诏三馆臣僚言事。
fu jìn shí èr shì àn zǔ zōng gù shí xiào dāng shì zhī zhì yǒu suǒ bù dǎi zhě lùn shù yǐ wéi fěng jiàn míng sān shèng zhèng fàn
甫进十二事，按祖宗故实，校当世之治有所不逮者，论述以为讽谏，名《三圣政范》。
gǎi yòu zhèng yán
改右正言。
shí hé běi jiàng chì xuě hé dōng dì zhèn wǔ liù nián bù zhǐ fu tuī hóng fàn wǔ xíng chuán jí qián dài biàn yàn shàng shū yuē chì xuě zhě chì shěng yě rén jūn shū huǎn zhī yīng
时河北降赤雪，河东地震五六年不止，甫推《洪范五行传》及前代变验，上疏曰："赤雪者，赤眚也，人君舒缓之应。
shū huǎn zé zhèng shì chí shǎng fá chà bǎi guān fèi zhí suǒ yǐ zhào luàn yě
舒缓则政事弛，赏罚差，百官废职，所以召乱也。
jìn tài kāng zhōng hé yīn jiàng chì xuě
晋太康中，河阴降赤雪。
shí wǔ dì dài yú zhèng shì huāng yàn hòu gōng
时武帝怠于政事，荒宴后宫。
měi jiàn chén xià duō dào cháng shì bù jí jīng guó yuǎn tú gù zhāo chì shěng zhī guài zhōng zhì jìn luàn
每见臣下，多道常事，不及经国远图，故招赤眚之怪，终致晋乱。
dì zhèn zhě yīn zhī shèng yě
地震者，阴之盛也。
yīn zhī xiàng chén yě hòu gōng yě sì yí yě
阴之象，臣也，后宫也，四夷也。
sān zhě bù kě guò shèng guò shèng zé yīn wèi biàn ér dòng yǐ
三者不可过盛，过盛则阴为变而动矣。
xīn zhōu zhào fēn dì zhèn liù nián
忻州赵分，地震六年。
měi zhèn zé yǒu shēng rú léi qián dài dì zhèn wèi yǒu rú cǐ zhī jiǔ zhě
每震，则有声如雷，前代地震，未有如此之久者。
wéi táng gāo zōng běn fēng yú jìn jí jí wèi jìn zhōu jīng suì dì zhèn
惟唐高宗本封于晋，及即位，晋州经岁地震。
zǎi xiàng zhāng xíng chéng yán kǒng nǚ yè yòng shì dà chén yīn móu yi zhì yú wèi méng
宰相张行成言，恐女谒用事，大臣阴谋，宜制于未萌。
qí hòu wǔ zhāo yí zhuān zì jǐ yí táng zuò
其后武昭仪专恣，几移唐祚。
tiān dì zāi biàn gù bù xū yīng bì xià jiù shū huǎn zhī shī mò ruò zì zhǔ wēi fú shí chū yīng duàn yǐ shè jiān xié yǐ sù tiān xià
天地灾变，固不虚应，陛下救纾缓之失，莫若自主威福，时出英断，以慑奸邪，以肃天下。
jiù yīn shèng zhī biàn mò ruò wài jǐn róng bèi nèi zhì hòu gōng
救阴盛之变，莫若外谨戎备，内制后宫。
jǐn róng bèi zé qiè zé dà chén shǐ zhī yù tú bīng fáng shú jì chéng bài
谨戎备，则切责大臣，使之预图兵防，熟计成败；
zhì hòu gōng zé fán yè tíng fēi diǎn zhǎng yù xìng zhě jǐn chū zhī qiě cái jié qí ēn shǐ wú guò fēn cǐ yìng tiān zhī shí yě
制后宫，则凡掖庭非典掌御幸者，尽出之，且裁节其恩，使无过分，此应天之实也。
shí qì dān xī xià shāo qiáng hòu gōng zhāng xiū yuàn chǒng xìng dà chén zhuān zhèng fu yǐ cǐ jiàn yān
"时契丹、西夏稍强，后宫张修媛宠幸，大臣专政，甫以此谏焉。
yòu yán xiū yuàn chǒng zì shì ēn huò jiàn yǐ méng
又言："修媛宠恣市恩，祸渐已萌。
fu hòu zhě zhèng dí yě qí yú jiē bì qiè ěr
夫后者，正嫡也，其余皆婢妾尔。
guì jiàn yǒu děng yòng wù bù yí guò tiě
贵贱有等，用物不宜过僣。
zì gǔ chǒng nǚ sè chū bù zhì ér hòu bù néng zhì zhě qí huò bù kě huǐ
自古宠女色，初不制而后不能制者，其祸不可悔。
dì yuē yòng wù zài yǒu sī zhèn hèn bù zhī ěr
"帝曰："用物在有司，朕恨不知尔。
fu yuē shì wèi jiàn chén ěr mù guān suǒ yǐ dá bù zhī yě
"甫曰："世谓谏臣耳目官，所以达不知也。
ruò suǒ wèi qián shì nǚ huò zhě zài zài shū shǐ bì xià kě zì zhī yě
若所谓前世女祸者，载在书史，陛下可自知也。
xià guó qǐ méng fu shàng yī lì yuē hài yuē sù bīng yǐ lái guó yòng kōng hào
夏国乞盟，甫上一利、曰害曰："宿兵以来，国用空耗。
jīn ruò yǔ zhī yuē hé zé biān bīng kě jiǎn kē liǎn kě shěng
今若与之约和，则边兵可减，科敛可省。
qí wèi lì yī yě
其为利一也。
shǐ qì dān shēng yán cháng qiǎn shǐ yù xī rén shǐ chén zhōng guó
始，契丹声言，尝遣使谕西人使臣中国。
jīn hé yì jì chéng bì shì qí gōng
今和议既成，必恃其功。
qù suì yǒu gē dì zhī qǐng cháo tíng yǐ zēng suì lù ruò gèng yǒu qiú jiāng ān jù zhī
去岁有割地之请，朝廷已增岁赂，若更有求，将安拒之？
qí wéi hài yī yě
其为害一也。
zì chéng píng sì shí nián wǔ shì bù chì jí biān bǐ yǒu jǐng ér yòng bù xí zhī jiāng bù liàn zhī bīng gù jiǔ wú chéng gōng
自承平四十年，武事不饬，及边鄙有警，而用不习之将，不练之兵，故久无成功。
rán bǐ lái biān chén zhōng cái móu yǒng jiàn zhě wǎng wǎng fù chū fāng zài jiǎng xùn bù xiè yǐ zhāng zhōng guó zhī wēi
然比来边臣中材谋勇健者，往往复出，方在讲训不懈，以张中国之威。
yī dàn yīn yì hé chí bèi fù rú nǎng rì huǎn jí bì bù kě yòng
一旦因议和弛备，复如曩日，缓急必不可用。
qí wéi hài èr yě
其为害二也。
zì yuán hào jù mìng zhōng bù gǎn shēn rù guān zhōng zhě yǐ gū sī luō děng zú bù fù lǜ wèi hòu huàn yě
自元昊拒命，终不敢深入关中者，以唃厮啰等族不附，虑为后患也。
jīn zhōng guó yǔ zhī hé huò suì yí zhī hòu bǐ bì zhuān lì yǐ zhì èr fán qiáng dà zhī shì zì cí wèi shǐ
今中国与之和，获岁遗之厚，彼必专力以制二蕃，强大之势，自兹为始。
qí wéi hài sān yě
其为害三也。
qiě cháo tíng shì jiǔ ān zhī shì fǎ lìng jì gāng chí ér bù qì
且朝廷恃久安之势，法令纪纲，弛而不葺。
jí xī róng lèi bài wáng shī shǐ yì gēng zhāng yǐ jiù qián bì
及西戎累败，王师始议更张，以救前弊。
jīn jiàn róng rén qǐng hé gǒu tān wú shì tā shí zhī huàn bù kě jiù yǐ
今见戎人请和，苟贪无事，他时之患，不可救矣。
qí wéi hài sì yě
其为害四也。
fán lì hài zhī jī yuàn bì xià shú tú zhī
凡利害之机，愿陛下熟图之。
yòu yán zhāng zi shì shǐ xià zhōu huí yuán hào fù chēng chén rán qǐ suì mài qīng yán shí wàn shí jiān yù jiù jīng shī hù shì zhū wù réng qiú zēng suì gěi zhī shù
又言："张子奭使夏州回，元昊复称臣，然乞岁卖青盐十万石，兼欲就京师互市诸物，仍求增岁给之数。
chén yǐ wèi xi yán shù wàn dàn qí zhí bù xià qián shí yú wàn mín
臣以谓西盐数万石，其直不下钱十余万缗。
kuàng cháo tíng yǐ xǔ suì cì èr shí wǔ wàn ruò yòu xǔ qí mài yán zé yǔ yí qì dān wù shù xiāng dāng
况朝廷已许岁赐二十五万，若又许其卖盐，则与遗契丹物数相当。
shǐ qì dān wén zhī zé tān de zhī xīn shēng yǐ
使契丹闻之，则贪得之心生矣。
kuàng zì dé míng zhī shí lèi qǐ fàng xíng qīng yán xiān dì yǐ qí luàn fǎ bù tīng
况自德明之时，累乞放行青盐，先帝以其乱法，不听。
jí qǐng zhī bù yǐ zhuī dé míng dì rù zhì ér xǔ zhī shì zé yǐ bǐ nán cóng zhī shì dù qí yì yě
及请之不已，追德明弟入质而许之，是则以彼难从之事，杜其意也。
gài yán zhōng guó zhī dà lì yòu xī róng zhī yán wèi shèng jiě chí suǒ chū ér chū chǎn wú qióng
盖盐，中国之大利，又西戎之盐，味胜解池所出，而出产无穷。
jì kāi qí jìn zé liú yú mín jiān wú yǐ dī fáng yǐ
既开其禁，则流于民间，无以堤防矣。
jiān wén zhāng zi shì yán yuán hào zì jù mìng yǐ lái shōu jié rén xīn chāo lüě suǒ de xuán gěi qí zhòng bīng lì suī shèng yòng dù suí jiǒng
兼闻张子奭言，元昊自拒命以来，收结人心，钞掠所得，旋给其众，兵力虽胜，用度随窘。
dāng cǐ zhī shí yóu yi yǐ jì kùn zhī ān dé jí jí yǔ hé qǔ xùn qí qǐng hu
当此之时，尤宜以计困之，安得汲汲与和，曲徇其请乎？
shí shǎn xī jīng lüè zhāo tǎo fù shǐ hán qí pàn guān yǐn zhū hái cháo fu jiàn yì qǐng zhào qí děng tiáo sì lù jiàng guān néng fǒu wéi shàng zhōng xià sān děng chù qí zuì xià zhě
时陕西经略招讨副使韩琦、判官尹洙还朝，甫建议请诏琦等，条四路将官能否，为上、中、下三等，黜其最下者。
bǎo zhōu bīng biàn qián yǒu gào zhě dà chén bù shí fā zhī
保州兵变前，有告者，大臣不时发之。
fu yīn yán shū mì shǐ fù dāng de zuì shǐ nǎi dù yǎn yě
甫因言枢密使副当得罪，使，乃杜衍也。
biān jiāng liú hù chéng shuǐ luò yú wèi zhōu zǒng guǎn yǐn zhū yǐ hù wéi jié dù jiāng zhǎn zhī
边将刘沪城水洛于渭州，总管尹洙以沪违节度，将斩之。
dà chén shāo zhǔ zhū yì fu yǐ wèi shuǐ luò tōng qín wèi yú guó jiā wèi lì hù bù kě zuì
大臣稍主洙议，甫以谓："水洛通秦、渭，于国家为利，沪不可罪。
yóu shì ba zhū ér shì hù
"由是罢洙而释沪。
yǎn lǚ jiàn fu zhū yǔ fu sù shàn zhě ér fu bù shǎo jiǎ jiè qí gěng liàng bù sī rú cǐ
衍屡荐甫，洙与甫素善者，而甫不少假借，其鲠亮不私如此。
fu cháng yán cān zhī zhèng shì chén zhí zhōng bù xué wáng shù bù kě yòng
甫尝言参知政事陈执中不学亡术，不可用。
dì nán zhī yóu shì qiú bǔ wài bù xǔ
帝难之，由是求补外，不许。
qí hòu zòu dīng dù yīn duì qiú jìn yòng dì yuē dù wèi cháng qǐng yě
其后奏丁度因对求进用，帝曰："度未尝请也。
dù qǐ yǔ fu biàn qiě zhǐ fu wèi zǎi xiàng dù yǎn mén rén
"度乞与甫辩，且指甫为宰相杜衍门人。
nǎi yǐ yòu sī jiàn chū zhī dèng zhōu xǐ ān zhōu lì jiāng dōng liǎng zhè zhuǎn yùn shǐ
乃以右司谏出知邓州，徙安州，历江东、两浙转运使。
fàn zhòng ǎn zhī háng zhōu duō yǐ biàn yi cóng shì
范仲俺知杭州，多以便宜从事。
fu yuē fàn gōng dà chén yě
甫曰："范公，大臣也。
wú qū yú cǐ zé bù de shēn yú bǐ yǐ
吾屈于此，则不得伸于彼矣。
yī qiè shéng zhī yǐ fǎ rán tuì wèi cháng bù chēng qí xián
"一切绳之以法，然退未尝不称其贤。
zài qiān shàng shū bīng bù yuán wài láng gǎi zhí shǐ guǎn zhī shǎn zhōu xǐ jìn zhōu
再迁尚书兵部员外郎，改直史馆、知陕州，徙晋州。
wèi hé dōng zhuǎn yùn shǐ sān sī dù zhī fù shǐ qiān xíng bù láng zhōng tiān zhāng gé dài zhì hé běi dōu zhuǎn yùn shǐ liú wèi shì dú
为河东转运使、三司度支副使，迁刑部郎中、天章阁待制、河北都转运使，留为侍读。
zú tè zèng yòu jiàn yì dài fū
卒，特赠右谏议大夫。
fu xìng jìn guǒ shàn chí lùn yǒu wén jí qī juǎn zhe táng shǐ jì qī shí wǔ juǎn
甫性劲果，善持论，有文集七卷，著《唐史记》七十五卷。
měi yán táng jūn chén xíng shì yǐ tuī jiàn dāng shí zhì luàn ruò shēn lǚ qí jiān ér tīng zhě xiǎo rán rú mù jiàn zhī
每言唐君臣行事，以推见当时治乱，若身履其间，而听者晓然，如目见之。
shí rén yán zhōng rì dú shǐ bù rú yī rì tīng sūn lùn yě
时人言："终日读史，不如一日听孙论也。
táng shǐ cáng mì gé
"《唐史》藏秘阁。
xiè jiàng zì xī shēn qí xiān yáng jiǎ rén
谢绛，字希深，其先阳夏人。
zǔ yì wén wèi háng zhōu yán guān xiàn lìng zàng fù yáng suì wèi fù yáng rén
祖懿文，为杭州盐官县令，葬富阳，遂为富阳人。
fù tāo yǐ wén xíng chēng jìn shì qǐ jiā wèi zǐ zhōu què yán yuàn pàn guān
父涛，以文行称，进士起家，为梓州榷盐院判官。
li shùn fǎn chéng dū gōng xiàn zhōu xiàn tāo cháng huà shǒu yù zhī jì
李顺反成都，攻陷州县，涛尝画守御之计。
zéi píng yǐ gōng qiān guān chá tuī guān quán zhī huá yáng xiàn
贼平，以功迁观察推官，权知华阳县。
luàn wáng zhī hòu tián lú huāng fèi zhào yǒu néng zhàn tián ér bèi rù zū zhě yǔ zhī yú shì yú tián xī wèi háo yòu suǒ zhàn liú mín zhì wú suǒ guī
乱亡之后，田庐荒废，诏有能占田而倍入租者与之，于是腴田悉为豪右所占，流民至无所归。
tāo shōu zhào shū xī yǐ tián hái zhǔ
涛收诏书，悉以田还主。
gǎi mì shū shěng zhù zuò zuǒ láng zhī xīng guó jūn
改秘书省著作佐郎、知兴国军。
hái yǐ zhì xíng zhào duì cháng chūn diàn mìng shì xué shì yuàn
还，以治行召对长春殿，命试学士院。
huì qì dān rù kòu zhēn zōng yì qīn zhēng shí cáo pú duō dào ér qì dān shēng yán qū qí yùn yǐ tāo zhī cáo zhōu
会契丹入寇，真宗议亲征，时曹、濮多盗，而契丹声言趋齐、郓，以涛知曹州。
shǔ xiàn fù shuì duō shū suī yáng zhù bīng shí shì suì lín liáo bǎi xìng kǔ yú zhuǎn sòng tāo xī liú bù qiǎn
属县赋税多输睢阳助兵食，是岁霖潦，百姓苦于转送，涛悉留不遣。
zòu yuē jiāng huái cáo yùn rì guò suī yáng kě qǔ yǐ xiǎng jūn
奏曰："江、淮漕运，日过睢阳，可取以饷军。
yuàn liú cáo fù yáo guǎng jì hé yǐ kuì jīng shī
愿留曹赋繇广济河以馈京师。
zhuǎn yùn shǐ lùn yǐ wéi bù kě zhào cóng tāo zòu
"转运使论以为不可，诏从涛奏。
cháng shǐ shǔ hái jǔ suǒ bù guān sān shí yú rén
尝使蜀还，举所部官三十余人。
zǎi xiàng yí yǐ wéi duō tāo yuē yǒu zuì yuàn lián zuò zhī
宰相疑以为多，涛曰："有罪，愿连坐之。
fèng shǐ jǔ guān lián zuò zì tāo shǐ
"奉使举官连坐，自涛始。
jiǔ zhī yòng féng zhěng jiàn fù zhào shì yǐ shàng shū bīng bù yuán wài láng zhí shǐ guǎn suì jiān shì yù shǐ zhī zá shì
久之，用冯拯荐，复召试，以尚书兵部员外郎直史馆，遂兼侍御史知杂事。
zhēn zōng shān líng líng jià suǒ jīng dào lù yǒu sī qǐng xī huài chéng mén lú shè yǐ guò chē yú xiàng wù
真宗山陵灵驾所经道路，有司请悉坏城门、庐舍，以过车舆象物。
tāo yán xiān dì chē jià fēng sì yí wù dà bèi yóu bù wén yǒu suǒ huǐ chè qiě yí zhào cóng jiǎn báo
涛言："先帝车驾封祀，仪物大备，犹不闻有所毁撤，且遗诏从俭薄。
jīn yǒu sī zhì míng qì chǐ dà yǐ láo zhōu xiàn fēi xiān dì yì yuàn xià shào fǔ cái sǔn zhī
今有司治明器侈大，以劳州县，非先帝意，愿下少府裁损之。
jìn zhí zhāo wén guǎn lèi guān zhì tài zǐ bīn kè
"进直昭文馆，累官至太子宾客。
jiàng yǐ fù rèn shì mì shū shěng jiào shū láng jǔ jìn shì zhōng jiǎ kē shòu tài cháng sì fèng lǐ láng zhī rǔ yīn xiàn
绛以父任试秘书省校书郎，举进士中甲科，授太常寺奉礼郎、知汝阴县。
shàn yì lùn xǐ tán shí shì cháng lùn sì mín shī yè lèi shù qiān yán
善议论，喜谈时事，尝论四民失业，累数千言。
tiān xǐ zhōng shàng shū wèi sòng dāng yǐ tǔ dé wàng tiān xià
天禧中，上疏谓宋当以土德王天下。
shí dà lǐ sì chéng dǒng xíng fù qǐng yòng tiān wèi tǒng yǐ jīn wèi dé
时大理寺丞董行父，请用天为统，以金为德。
zhào liǎng zhì yì jiē yán yòng tǔ dé zé dāng yuè táng shàng chéng yú duò
诏两制议，皆言："用土德，则当越唐上承于隋；
yòng jīn dé zé dāng yuè wǔ dài shào táng
用金德，则当越五代绍唐。
ér tài zǔ shí shòu zhōng zhōu shì qǐ kě fú zūn chuán jì zhī xù
而太祖实际上是承受后周的政权，怎么可以不遵循传继的顺序呢？
jiàng xíng fù yì jiē chù bù yòng
"绛、行父议皆黜不用。
yáng yì jiàn jiàng wén zhāng zhào shì zhuó mì gé xiào lǐ tóng pàn tài cháng lǐ yuàn
杨亿荐绛文章，召试，擢秘阁校理、同判太常礼院。
dīng mǔ yōu fú chú rén zōng jí wèi qiān tài cháng bó shì
丁母忧，服除，仁宗即位，迁太常博士。
yòng zhèng shì jīng táng gù shì yì xuān zǔ fēi shòu mìng zǔ bù yí pèi xiǎng gǎn shēng dì qǐng yǐ zhēn zōng pèi zhī
用郑氏《经》、唐故事议宣祖非受命祖，不宜配享感生帝，请以真宗配之。
hàn lín xué shì chéng zhǐ lǐ wéi yǐ wéi bù kě
翰林学士承旨李维以为不可。
xún chū tōng pàn cháng zhōu
寻出通判常州。
tiān shèng zhōng tiān xià shuǐ hàn huáng qǐ hé jué huá zhōu jiàng shàng shū yuē
天圣中，天下水旱、蝗起，河决滑州，绛上疏曰：
qù nián jīng shī dà shuǐ bài mín lú shè hé qú bào yì jǐ mào chéng guō
去年京师大水，败民庐舍，河渠暴溢，几冒城郭；
jīn nián kǔ hàn bǎi xìng yì sǐ tián gǔ jiāo gǎo qiū chéng jué wàng cǐ jiē dà yì yě
今年苦旱，百姓疫死，田谷焦槁，秋成绝望：此皆大异也。
àn hóng fàn jīng fáng yì zhuàn jiē yǐ wéi jiǎn jì sì nì tiān shí zé shuǐ bù shùn xià
按《洪范》、京房《易传》皆以为简祭祀，逆天时，则水不顺下；
zhèng lìng nì shí shuǐ shī qí xìng zé huài guó yì shāng jià sè
政令逆时，水失其性，则坏国邑，伤稼穑；
zhuān shì zhě zhī zhū fá jué lǐ zé dà shuǐ shā rén
颛事者知，诛罚绝理，则大水杀人；
yù dé bù yòng cí wèi zhāng jué zāi huāng
欲德不用，兹谓张，厥灾荒；
shàng xià jiē bì cí wèi gé qí jiù hàn tiān dào zhǐ lèi shì jiè dà yào rú cǐ
上下皆蔽，兹谓隔，其咎旱：天道指类示戒，大要如此。
bì xià sù yè qín kǔ sī yǒu yǐ shàng sāi shí biàn gù yi cè gào yāng jiù biàn gēng lǐ huà xià zuì jǐ zhī zhào xiū shùn shí zhī lìng xuān qún yán yǐ dǎo yōng chì jìn xìng yǐ sǔn yīn
陛下夙夜勤苦，思有以上塞时变，固宜策告殃咎，变更理化，下罪己之诏，修顺时之令，宣群言以导壅，斥近幸以损阴。
ér shèng xīn yōu róu zhòng zài gǎi zuò hào lìng suǒ fā wèi wén yǒu yǐ dàng tiān xīn zhě
而圣心优柔，重在改作，号令所发，未闻有以当天心者。
fu fēng yǔ hán shǔ zhī yú tiān shí wèi dà xìn yě
夫风雨、寒暑之于天时，为大信也；
xìn bù jí yú wù zé bù jiù yú xià zé shuǐ hàn wèi lì
信不及于物，泽不究于下，则水旱为沴。
jìn rì zhì mìng yǒu xìn sù zhé gǎi shì xíng jù zhǐ ér yù fēng yǔ yǐ xìn qí kě de hu
近日制命，有信宿辄改，适行遽止，而欲风雨以信，其可得乎？
tiān xià zhī guǎng wàn jǐ zhī zhòng bù chū fáng tà qǐ néng jǐn zhī
天下之广，万几之众，不出房闼，岂能尽知？
ér zài tíng zhī chén wèi wén bèi shù kè zhī zhào tǔ piàn yán zhī shàn zhāo xī zuǒ yòu fēi ēn zé jí nìng xìng shàng xià jiē bì qí yīng bù xū
而在廷之臣，未闻被数刻之召，吐片言之善，朝夕左右，非恩泽即佞幸，上下皆蔽，其应不虚。
xī liǎng hàn rì shí dì zhèn shuǐ hàn zhī biàn zé cè miǎn sān gōng yǐ shì jiè jù
昔两汉日食、地震、水旱之变，则策免三公，以示戒惧。
bì xià jìn yòng chéng bì jí yī shí zhī xuǎn ér zhèng dào wèi mào tiān shí wèi shùn qǐ dà chén fǔ zuǒ bù míng yá
陛下进用丞弼，极一时之选，而政道未茂，天时未顺，岂大臣辅佐不明邪？
bì xià xìn rèn bù dǔ yá
陛下信任不笃邪？
bì ruò shǐ zhī yi tuī xīn zé chéng yǐ jí qí xiào
必若使之，宜推心责成，以极其效；
wèi zhī bù rán zé gēng xuǎn xián zhě
谓之不然，则更选贤者。
bǐ lái jiān xié zhě yì jìn shǒu dào zhě shù qióng zhèng chū duō mén sú xǐ yóu jìng
比来奸邪者易进，守道者数穷，政出多门，俗喜由径。
shèng xīn gù yù jǐn dé tiān xià zhī xián néng fēn zhí shòu yè
圣心固欲尽得天下之贤能，分职受业；
ér zǎi xiàng fāng kǎo xián jìn lì wú gǎn jiàn bái
而宰相方考贤进吏，无敢建白。
yù dé bù yòng zhī yīng yòu kě yàn yǐ
欲德不用之应，又可验矣。
jīn yáng jiāo mò jiě chóng niè jiàn chì hé shuǐ wàng xíng
今阳骄莫解，虫孽渐炽，河水妄行。
xún gù dào zhī jī xíng xún cháng zhī zhèng chén kǒng bù zú huí líng yì sāi zhì jiè
循故道之迹，行寻常之政，臣恐不足回灵意、塞至戒。
gǔ zhě gǔ bù dēng zé kuī shàn zāi lǚ zhì zé xiáng fú xiōng nián bù tú xì
古者，谷不登则亏膳，灾屡至则降服，凶年不涂塈。
yuàn xià zhào yǐn jiù sǔn tài guān zhī shàn bì lù qǐn zhī cháo xǔ shì dà fū chì huì shàng wén jī qiē shí bìng
愿下诏引咎，损太官之膳，避路寝之朝，许士大夫斥讳上闻，讥切时病。
ba bù jí zhī yì shěng wú míng zhī liǎn wù chóng sī ēn gèng jìn zhí dào xuān dé liú huà yǐ xiū xī tiān xià
罢不急之役，省无名之敛，勿崇私恩，更进直道，宣德流化，以休息天下。
zhì chéng dòng hu shàng dà huì jiā yú xià qǐ yǒu shí zé zhī jiān zāi
至诚动乎上，大惠浃于下，岂有时泽之艰哉！
rén zōng jiā nà zhī
仁宗嘉纳之。
huì xiū guó shǐ yǐ jiàng wèi biān xiū guān shǐ chéng qiān cí bù yuán wài láng zhí jí xián yuàn
会修国史，以绛为编修官，史成，迁祠部员外郎、直集贤院。
shí tāo guān xī jīng qiě lǎo yǐ yīn qǐng biàn yǎng tōng pàn hé nán fǔ
时涛官西京，且老矣，因请便养，通判河南府。
yòu lùn táng shì lì zhèng shǐ guān zhī jú bìng zài dà míng huá qīng gōng nèi
又论："唐室丽正、史官之局，并在大明、华清宫内。
tài zōng huáng dì zhào xiū sān guǎn gēng lì mì gé yú shēng lóng mén zuǒ qīn wéi fēi bái shū é zuò zàn kè shí gé xià
太宗皇帝始修造三馆，另在升龙门左边建立秘阁，亲自为它用飞白体书写匾额，又写作赞文刻在秘阁下的石上。
jǐng dé zhōng tú shū jìn guǎng zhēn zōng huáng dì yì yǐ nèi tǎng sì kù
景德中，图书浸广，真宗皇帝益以内帑四库。
èr shèng shù cháng lín xìng qīn jiā láo wèn dì sù guǎng nèi zhě yǒu bù shí zhī zhào
二圣数尝临幸，亲加劳问，递宿广内者，有不时之召。
rén rén lì dào shù jiū yì wén zhī tiān zǐ zūn lǐ shén qín ér míng chén gāo wèi yáo cǐ qí xuǎn yě
人人力道术、究艺文，知天子尊礼甚勤，而名臣高位，繇此其选也。
wǎng zhě zāo gòu yán fán wèi huáng zhōng qì huò yǐn liǎng shěng gù shì bié jiàn wài guǎn zhí shè bēi xuān mín yán cóng jiē
往者遭遘延燔，未遑中葺，或引两省故事，别建外馆，直舍卑喧，民櫩丛接。
dà guān wèi wèi gòng nǐ zī xuē kuī tǐ shāng fēng mò cí wéi shèn
大官卫尉，供拟滋削，亏体伤风，莫兹为甚。
bì xià wèi cháng yū cuì huá jiàng yù zhǐ liáo liáo cè fǔ bù wén yú mǎ zhī yīn kuàng yǒu rì yǐ
陛下未尝迂翠华、降玉趾，寥寥册府，不闻舆马之音，旷有日矣。
yì zhě yǐ wèi mù dào bù dǔ yú gǔ dài shì shǎo sǔn yú qián
议者以谓慕道不笃于古，待士少损于前。
shì wú yán fǎng zhī qín ér yīn xún xiāng shàng bù zì jī cè wén yǎ jiàn bì qiè wèi shèng cháo xī zhī
士无延访之勤，而因循相尚，不自激策，文雅渐弊，窃为圣朝惜之。
yuàn pì nèi guǎn yǐ huī jǐng dé zhī zhì
愿辟内馆，以恢景德之制。
zhào kě
"诏可。
jiàng suī zài wài yóu shù lùn shì
绛虽在外，犹数论事。
zòu yán jìn suì bù chěng zhī tú tuō yán shù shù yǐ xiān shēng chǔ shì zì míng tū jīn duǎn hè nèi jié quán xìng wài zǒu zhōu yì shèn zhě jiǎo wū zhào shū ào hū guān lì
奏言："近岁不逞之徒，托言数术，以先生、处士自名，秃巾短褐，内结权幸，外走州邑，甚者矫诬诏书，傲忽官吏。
qǐng yán jìn zhǐ
请严禁止。
cháng yǐ mò chì cì fēng hào zhě zhuī huán zhī
尝以墨敕赐封号者，追还之。
hái quán kāi fēng fǔ pàn guān yán
还权开封府判官，言：
huáng xuān tián yě bèn rén fú guō tiào zhì guān sì jǐng yǎn jiē mǎn
蝗亘田野，坌人郛郭，跳掷官寺，井郾皆满。
lǔ sān shū míng gǔ liáng yǐ wéi āi gōng yòng tián fù nüè qǔ yú mín
鲁三书螟，《谷梁》以为哀公用田赋虐取于民。
cháo tíng liǎn chí zhī fǎ jìn yú lián píng yǐ chén yú suǒ wén shì lì bù shèn chēng ér zhào qí biàn
朝廷敛弛之法，近于廉平，以臣愚所闻，似吏不甚称而召其变。
fán jīn diǎn chéng mù mín yǒu zhuān fāng miàn zhī zhí cái zhě lüè gōng qǔ míng yǐ yán jí wèi shù huò biàn wěi wú shí shù méng jiǎng lù
凡今典城牧民，有颛方面之执：才者掠功取名，以严急为术，或辩伪无实，数蒙奖录；
yú zhě qī huì bù shū wèi shǒu yǔ wěi
愚者期会簿书，畏首与尾。
èr zhě zhèng shū ér tóng guī yú bì
二者政殊，而同归于弊。
fu wèi guó zài yǎng mín yǎng mín zài zé lì lì xún zé mín ān qì hé ér zāi xi
夫为国在养民，养民在择吏，吏循则民安，气和而灾息。
yuàn xiān qǔ dà zhōu yì shù shí bǎi zhào gōng qīng yǐ xià jǔ rèn zhōu shǒu zhě shǐ de zì pì shǔ xiàn lìng zhǎng wù qiú shù lüè bù xiàn zī kǎo
愿先取大州邑数十百，诏公卿以下，举任州守者，使得自辟属县令长，务求术略，不限资考。
rán hòu kuān yǐ yuē shù xǔ biàn yí cóng shì
然后宽以约束，许便宜从事。
jī nián tiáo shàng lǐ zhuàng huò xǐ huò liú bì yǒu gōng huà fēng jī yì hu yǒu sī yǐ zī ér rèn zhī zhě yān
期年条上理状，或徙或留，必有功化风迹，异乎有司以资而任之者焉。
hàn shí zhào wèn jīng fáng zāi yì kě xi zhī shù fáng duì yǐ kǎo gōng kè lì
汉时，诏问京房灾异可息之术，房对以考功课吏。
chén yuàn bì xià bó fǎng lǐ guān chú fán kē zhī mìng
臣愿陛下博访理官，除烦苛之命；
shēn chì jì chén sǔn jù liǎn zhī yì
申敕计臣，损聚敛之役。
wù qǐ dà yù wù yòng zào rén wu jìng ān shǒu yuān mò
勿起大狱，勿用躁人，务静安，守渊默。
chuán yuē dà qīn zhī lǐ bǎi guān bèi ér bù zhì
《传》曰："大侵之礼，百官备而不制。
yán shěng shì yě
言省事也。
rú cǐ ér lì qì bù mǐ jiā xiū bù zhì shì líng yì yán lán ér shèng yán wǎng huò yú
"如此而沴气不弭，嘉休不至，是灵意讠谰，而圣言罔惑欤。
huì guō huáng hòu fèi jiàng chén shī bái huá yǐn shēn hòu bāo sì shì yǐ fěng cí shén qiē zhì
会郭皇后废，绛陈《诗白华》，引申后、褒姒事以讽，辞甚切至。
xǐ sān sī dù zhī pàn guān zài qiān bīng bù yuán wài láng
徙三司度支判官，再迁兵部员外郎。
shàng yán ěr lái yòng wù zī chǐ cì yǔ guò zhì jìn zhōng xū suǒ qù nián jì wèi mín qián sì shí wǔ wàn
上言："迩来用物滋侈，赐予过制，禁中须索，去年计为缗钱四十五万。
zì jīn chūn zhì sì yuè yǐ jí èr shí yú wàn
自今春至四月，已及二十余万。
bǐ zhào cái jié fèi yòng ér yǒu sī yí wén dàn qiú xián píng jǐng dé bù shū
比诏裁节费用，而有司移文，但求咸平、景德簿书。
bù shū bù cún zé wú suǒ cuò zhì
簿书不存，则无所措置。
chén yǐ wèi bù ruò tuī jìn jí yuǎn dì kǎo suì yòng ér cái jié zhī bù bì xián píng jǐng dé wéi zhǔn yě
臣以谓不若推近及远，递考岁用而裁节之，不必咸平、景德为准也。
chū zhào ba zhī mì huā tòu bèi jìn rén fú yòng qiě yún zì yè tíng shǐ
初，诏罢织密花透背，禁人服用，且云自掖庭始。
jì ér nèi rén cì yī fù qǔ yú yǒu sī
既而内人赐衣，复取于有司。
yòu hòu yuàn zuò zhì dài mào qì suǒ guī tǒng yú shì
又后苑作制玳瑁器，索龟筒于市。
guī tǒng jìn wù yě mín jiān bù dé yǒu ér suǒ bù yǐ
龟筒，禁物也，民间不得有，而索不已。
jiàng jiē lùn ba zhī
绛皆论罢之。
yòu yán hào lìng shù biàn zé kuī guó tǐ lì hài piān tīng zé huò cōng míng
又言："号令数变则亏国体，利害偏听则惑聪明。
qǐng zhě wu yù gè xíng ér shǒu zhě huàn yú bù yī
请者务欲各行，而守者患于不一。
qǐng ba nèi jiàng fán zhào lìng jiē yóu zhōng shū shū mì rán hòu shī xíng
请罢内降，凡诏令皆由中书、枢密，然后施行。
yīn jìn shèng zhì zhēn wǔ piān
"因进《圣治箴》五篇。
yǐ fù yōu qù fú chú zhuó zhī zhì gào pàn lì bù liú nèi quán tài cháng lǐ yuàn
以父忧去，服除，擢知制诰，判吏部流内铨、太常礼院。
lì bù nǐ guān jiù shì zhí tián yǒu wú bù wèn duō guǎ yǐ shì bù jūn
吏部拟官，旧视职田有无，不问多寡，以是不均。
jiàng wèi hé qí shí yǐ duō guǎ wèi chà qí yǒu míng ér wú shí zhě jiē bù yòng rén yǐ wéi biàn
绛为核其实，以多寡为差，其有名而无实者皆不用，人以为便。
chū gǎi pàn lǐ yuàn wèi zhī lǐ yí shì zì zhāng jiàng jiàn qǐng
初改判礼院为知礼仪事，自张绛建请。
shǐ qì dān hái qǐng zhī dèng zhōu
使契丹，还，请知邓州。
jù zhōu bǎi èr shí lǐ yǒu měi yáng yàn yǐn tuān shuǐ gài gōng tián
距州百二十里，有美阳堰，引湍水溉公田。
shuǐ lái yuǎn ér shǎo lì bù jí mín
水来远而少，利不及民；
bīn yàn zhù xīn tǔ wèi fáng sú wèi zhī dūn zhě dà xiǎo yòu shí shù suì shù huài zhé diào mín zēng zhù
滨堰筑新土为防，俗谓之墩者，大小又十数，岁数坏，辄调民增筑。
jiān rén xù xīn jiāo yǐ shí qí jí wǎng wǎng dào jué yàn dūn bǎi xìng kǔ zhī
奸人蓄薪茭，以时其急，往往盗决堰墩，百姓苦之。
jiàng àn zhào xìn chén liù mén yàn gù jì jù chéng sān lǐ yōng shuǐ zhù qián lú bēi gài tián zhì sān wàn qǐng
绛按召信臣六门堰故迹，距城三里，壅水注钳庐陂，溉田至三万顷。
qǐng fù xiū zhī kě ba zhōu rén suì yì yǐ shuǐ yǔ mín wèi jiù ér zú nián sì shí liù
请复修之，可罢州人岁役，以水与民，未就而卒，年四十六。
jiàng yǐ wén xué zhī míng yī shí wéi rén xiū jié yùn jiè suǒ zhì dà xīng xué shè cháng qǐng zhū jùn lì xué
绛以文学知名一时，为人修洁酝藉，所至大兴学舍，尝请诸郡立学。
zài hé nán xiū guó zǐ xué jiào zhū shēng zì yuǎn dìng ér zhì zhě shù bǎi rén
在河南修国子学，教诸生，自远锭而至者数百人。
hào shī zōng zú xǐ bīn kè yǐ gù zú zhī rì jiā wú yú zī
好施宗族，喜宾客，以故，卒之日，家无余赀。
yǒu wén jí wǔ shí juǎn
有文集五十卷。
zi jǐng chū jǐng wēn jǐng píng jǐng huí
子景初、景温、景平、景回。
jǐng píng hào xué zhe shī shū chuán shuō shù shí piān zhōng mì shū chéng
景平好学，著诗书传说数十篇，终秘书丞。
jǐng huí zǎo zú
景回早卒。
jǐng wēn zì shī zhí
景温字师直。
zhōng jìn shì dì tōng pàn rǔ mò èr zhōu jiāng dōng zhuǎn yùn pàn guān
中进士第，通判汝、莫二州，江东转运判官。
xìng xuān chéng bǎi zhàng wéi yì zhě yǐ wéi zuì jiàng tōng pàn zhī lián shuǐ jūn
兴宣城百丈圩，议者以为罪，降通判、知涟水军。
shén zōng chū zhī jiàn yuàn shào kàng zhí qí qián shì xǐ zhēn zhōu tí diǎn jiāng xī xíng yù
神宗初，知谏院邵亢直其前事，徙真州，提点江西刑狱。
lì jīng xi huái nán zhuǎn yùn shǐ
历京西、淮南转运使。
jǐng wēn píng shēng wèi cháng shì zhōng cháo wáng ān shí yǔ zhī shàn yòu jǐng wēn mèi jià qí dì ān lǐ nǎi zhòu zhuó wèi shì yù shǐ zhī zá shì
景温平生未尝仕中朝，王安石与之善，又景温妹嫁其弟安礼，乃骤擢为侍御史知杂事。
ān shí fāng è sū shì jǐng wēn hé shì xiàng dīng yōu guī shǔ chéng zhōu shāng fàn
安石方恶苏轼，景温劾轼向丁忧归蜀，乘舟商贩。
cháo tíng xià liù lù bǔ dǎi gāo gōng shuǐ shī qióng qí shì qì wú yī shí
朝廷下六路捕逮篙工、水师穷其事，讫无一实。
sū sòng děng lùn li dìng bù chí mǔ fú jǐng wēn chá ān shí zhǐ wèi biàn yú qián
苏颂等论李定不持母服，景温察安石指，为辨于前。
yǐ ér shì xià tái jǐng wēn nán wéi zhòng yì shǐ yún dìng dàng zhuī fú
已而事下台，景温难违众议，始云定当追服。
yòu yán xuē xiàng bù dàng de shì cóng wáng sháo biān zòu wū wǎng jìn shī ān shí yì rán yóu yǐ cháng zhù jǐ dàn gǎi zhí shǐ guǎn jiān shì dú
又言薛向不当得侍从，王韶边奏诬罔，浸失安石意，然犹以尝助己，但改直史馆兼侍读。
bù gǎn bài chū zhī dèng zhōu
不敢拜，出知邓州。
yú nián jìn shǎn xī dōu zhuǎn yùn shǐ yǐ bù fèng sī nóng yuē shù gǎi zhī shān xiāng chán sān zhōu jiā zhí lóng tú gé pàn jiāng zuò jiān
逾年，进陕西都转运使，以不奉司农约束，改知邓、襄、澶三州，加直龙图阁，判将作监。
zhuǎn yòu jiàn yì dài fū zhī tán zhōu
转右谏议大夫、知潭州。
zhāng dūn kāi wǔ xī jǐng wēn xié lì zhí zhù lùn gōng jìn guān zhào bài lǐ bù shì láng
章惇开五溪，景温协力拓筑，论功进官，召拜礼部侍郎。
fù chū zhī hóng zhōu yìng tiān fǔ yíng zhōu
复出知洪州、应天府、瀛州。
yuán yòu chū jìn bǎo wén gé zhí xué shì zhī kāi fēng fǔ
元祐初，进宝文阁直学士、知开封府。
wèi mǎn suì yù shǐ zhōng chéng liú zhì yán qí fēi bō fán lì
未满岁，御史中丞刘挚言其非拨烦吏。
yòu sī jiàn wáng dí yán yíng zhōu yāo fù li zì chēng shì jiǔ xiān shèng mǔ néng yú rén tōng yǔ yán tán huò fú
右司谏王觌言："瀛州妖妇李自称事九仙圣母，能与人通语言，谈祸福。
jǐng wēn zài jùn wèi suǒ huò lǐ xiǎng shén hòu qiǎn shí bīng qiè zhī rù jīng
景温在郡为所惑，礼饷甚厚，遣十兵挈之入京。
shù qiǎn zi zào zhì qí chù
数遣子慥至其处；
bǔ li xù wèi xiǎo shǐ shǐ chū rù guān fǔ chóng dà shēng shì
补李婿为小史，使出入官府，崇大声势；
zhì zòng bì qiè zhī dì zuì ōu shì rén
至纵嬖妾之弟，醉欧市人。
wéi zhèng ruò cǐ shàng hé xī ér bù jiā qiǎn
为政若此，尚何惜而不加谴。
yú shì ba zhī cài zhōu
"于是罢知蔡州。
sān nián chū zhì quán liù cáo shàng shū yǐ wéi xíng bù
三年初，置权六曹尚书，以为刑部。
liú ān shì fù lùn zhī gǎi zhī yùn zhōu zài lì yǒng xīng jūn
刘安世复论之，改知郓州，再历永兴军。
shí zhāng dūn wèi xiāng jǐng wēn yán yuán yòu dà chén gǎi xiān dì zhī zhèng bìng xī xià rén yǎn jiǎn zhōng wèi shùn mìng yi ba fēn huà yǐ mǎ jī suǒ zhì wèi jìng
时章惇为相，景温言元祐大臣改先帝之政，并西夏人偃蹇终未顺命，宜罢分画，以马迹所至为境。
dūn yòng qí shuō xǐ zhī hé yáng zú nián qī shí qī
惇用其说，徙知河阳，卒，年七十七。
yè qīng chén zì dào qīng sū zhōu cháng zhōu rén
叶清臣，字道卿，苏州长洲人。
fù cān zhōng guāng lù qīng
父参，终光禄卿。
qīng chén yòu mǐn yì hào xué shàn zhǔ wén
清臣幼敏异，好学善属文。
tiān shèng èr nián jǔ jìn shì zhī jǔ liú yún qí suǒ duì cè zhuó dì èr
天圣二年，举进士，知举刘筠奇所对策，擢第二。
sòng jìn shì yǐ cè zhuó gāo dì zì qīng chén shǐ
宋进士以策擢高第，自清臣始。
shòu tài cháng sì fèng lǐ láng qiān shū sū zhōu guān chá pàn guān shì
授太常寺奉礼郎、签书苏州观察判官事。
hái wèi guāng lù sì chéng jí xián xiào lǐ tōng pàn tài píng zhōu zhī xiù zhōu
还为光禄寺丞、集贤校理，通判太平州、知秀州。
rù pàn sān sī hù bù gōu yuàn gǎi yán tiě pàn guān
入判三司户部勾院，改盐铁判官。
shàng yán jiǔ shì qǐng qiǎn shǐ xún háng tiān xià zhī mín jí kǔ chá lì néng fǒu
上言九事：请遣使循行天下，知民疾苦，察吏能否；
xìng tài xué xuǎn zhì bó shì xǔ gōng qīng dà chén zǐ dì bǔ xué shēng
兴太学，选置博士，许公卿大臣子弟补学生；
zhòng xiàn lìng
重县令；
zhū kē jǔ rén qǔ míng dà yì zé yǐ cè wèn
诸科举人取名大义，责以策问；
shěng liú wài guān wú de rù shì
省流外官，无得入仕；
tīng wǔ chén zhōng sān nián zhī sàng
听武臣终三年之丧；
ba dù sēng
罢度僧；
fèi dú jīng yī yè
废读经一业；
xùn bīng liàn jiāng shèn chū lìng jiǎn tiáo yuē
训兵练将，慎出令，简条约。
cí duō bù zài
词多不载。
chū zhī xuān zhōu lèi qiān tài cháng chéng tóng xiū qǐ jū zhù pàn sān sī yán tiě gōu yuàn jìn zhí shǐ guǎn
出知宣州，累迁太常丞，同修起居注，判三司盐铁勾院，进直史馆。
shì dōng jīng shī dì zhèn shàng shū yuē tiān yǐ yáng dòng jūn zhī dào yě
是冬，京师地震，上疏曰："天以阳动，君之道也；
de yǐ yīn jìng chén zhī dào yě
地以阴静，臣之道也。
tiān dòng de jìng zhǔ zūn chén bēi
天动地静，主尊臣卑。
yì cǐ zé luàn de wèi zhī zhèn
易此则乱，地为之震。
nǎi shí èr yuè èr rì bǐng yè jīng shī dì zhèn yí kè ér zhǐ
乃十二月二日丙夜，京师地震，移刻而止；
dìng xiāng tóng rì zhèn zhì wǔ rì bù zhǐ huài lú sì shā rén chù fán shí zhī liù
定襄同日震，至五日不止，坏庐寺，杀人畜，凡十之六。
dà hé zhī dōng mí qiān wǔ bǎi lǐ ér jí dū xià chéng dà yì yě
大河之东，弥千五百里而及都下，诚大异也。
zhǔ zhě yíng huò fàn nán dòu zhì lì zhě xiāng gù ér hài
属者荧惑犯南斗，治历者相顾而骇。
bì xià yōu qín shù zhèng fāng xià tài níng ér yī suì zhī zhōng zāi biàn réng jiàn
陛下忧勤庶政，方夏泰宁，而一岁之中，灾变仍见。
bì yǒu xià shī mín wàng shàng lì tiān yì zhě gù chuí jiè yǐ qǐ dí qīng zhōng
必有下失民望、上戾天意者，故垂戒以启迪清衷。
ér bì xià tài rán bù yǐ wèi yì tú shǐ nèi shì zǒu sì fāng zhì fó shì xiū dào kē fēi suǒ wèi xiāo fù zhī shí yě
而陛下泰然不以为异，徒使内侍走四方，治佛事，修道科，非所谓消复之实也。
qǐng fàn zhòng yān yú jìng yǐ yán shì bèi chù tiān xià zhī rén zé shé bù gǎn yì cháo zhèng zhě xíng jiāng èr nián
顷范仲淹、余靖以言事被黜，天下之人，𫜬舌不敢议朝政者，行将二年。
yuàn bì xià shēn zì jiù zé xǔ yán zhōng zhí gǎn yán zhī shì shù jī míng wēi jiàng jiàn ér shàn yìng lái jí yě
愿陛下深自咎责，许延忠直敢言之士，庶几明威降鉴，而善应来集也。
shū zòu shù rì zhòng yān děng jiē de jìn xǐ
"书奏数日，仲淹等皆得近徙。
huì zhào qiú zhí yán qīng chén fù shàng shū yán dà chén zhuān zhèng rén zōng jiā nà zhī
会诏求直言，清臣复上疏言大臣专政，仁宗嘉纳之。
qīng chén qǐng wài wèi liǎng zhè zhuǎn yùn fù shǐ
清臣请外，为两浙转运副使。
bìng tài hú yǒu mín tián háo yòu jù shàng yóu shuǐ bù dé xiè ér mín bù gǎn su
并太湖有民田，豪右据上游，水不得泄，而民不敢诉。
cháng jiàn qǐng shū pán lóng huì hù dú gǎng rù yú hǎi mín lài qí lì
尝建请疏盘龙汇、沪渎港入于海，民赖其利。
yǐ yòu zhèng yán zhī zhì gào zhī shěn guān yuàn pàn guó zǐ jiàn
以右正言知制诰，知审官院，判国子监。
shí shǎn xī yòng bīng shàng yán dāng jīn jiāng bù sù xù bīng bù sù liàn cái wú jiǔ jī
时陕西用兵，上言："当今将不素蓄，兵不素练，财无久积。
xiǎo yǒu biān jǐng wài wú xiāo jiàng nèi wú zhòng bīng
小有边警，外无骁将，内无重兵。
jǔ xī běi èr chuí guān zhī ruò huò luò dà hù wài shì xióng zhuàng qí zhōng kōng dòng liǎo wú yī wù
举西北二垂观之，若濩落大瓠，外示雄壮，其中空洞，了无一物。
tuō bù xìng róng mǎ chāng tū fù nèi zhū chéng fēi kě yǐ jì shù shǒu yě
脱不幸戎马猖突，腹内诸城，非可以计术守也。
zì yuán hào tiě qiè yīn xún zhì yú yán zhōu zhī kòu zhōng jiān yī suì yǐ
自元昊僣窃，因循至于延州之寇，中间一岁矣。
ér tún shù wú shù zī liáng bù chōng qióng nián chù bīng liǎo bù zú yòng lián jiān mù mǎ wèi jǐ yǐ xū
而屯戍无术，资粮不充，穷年畜兵，了不足用，连监牧马，未几已虚。
shǐ chī chī zhī méng wú suǒ yǐ ér ān zhě cǐ chén suǒ yǐ zī zī yōu dà hù zhī chuān yě
使蚩蚩之甿无所倚而安者，此臣所以孜孜忧大瓠之穿也。
jīn qiāng róng shāo què biàn zhà wáng qióng qǐ yí chéng jí shí zhī xiǎo ān wàng qián rì zhī dà rǔ
今羌戎稍却，变诈亡穷，岂宜乘即时之小安，忘前日之大辱？
yòu jiāng tài rán zì chǔ zé hòu rì shì jīn yóu jīn zhī shì qián yě
又将泰然自处，则后日视今，犹今之视前也。
yuán hào wéi yán zhōu jì jiě qù qián xiá nèi shì lú shǒu qín yǔ tōng pàn jì yòng zhāng gèng sòng yú cháo
元昊围延州，既解去，钤辖内侍卢守勤与通判计用章更讼于朝。
shí nèi shì yòng shì zhě duō wèi shǒu qín yóu shuì cháo tíng yì báo shǒu qín zuì ér liú yòng zhāng lǐng nán
时内侍用事者，多为守勤游说，朝廷议薄守勤罪，而流用章岭南。
qīng chén shàng shū yuē chén wén zhòng yì yán zhōu zhī wéi lú shǒu qín shǒu duì fàn yōng hào qì móu qiǎn li kāng bó jiàn yuán hào wèi tōu shēng zhī jì
清臣上疏曰："臣闻众议，延州之围，卢守勤首对范雍号泣，谋遣李康伯见元昊，为偷生之计。
jì yòng zhāng yǐ wéi shì jí bù ruò tuì bǎo fū zhōu li kāng bó suì yǒu sǐ nàn bù kě chū chéng jiàn zéi zhī yǔ
计用章以为事急，不若退保鄜州，李康伯遂有'死难，不可出城见贼'之语。
zì yuán hào tuì shǒu qín jù jīn míng zhī shī èr jiāng zhī méi cháo tíng guī zuì biān jiāng
自元昊退，守勤惧金明之失、二将之没，朝廷归罪边将；
yòu sī cāng cù zhī yán yī dàn wéi rén suǒ fā zé huò zài bù cè
又思仓卒之言，一旦为人所发，则祸在不测。
suì fǎn fù qián yì yí guò yú rén xiān wèi zòu chén jì wàng qǔ xìn
遂反复前议，移过于人，先为奏陈，冀望取信。
zhèng rú huáng dé hé wū zòu liú píng yù miǎn tuì zǒu zhī zuì
正如黄德和诬奏刘平，欲免退走之罪。
xún wén jì yòng zhāng yì shū chì shǒu qín shì zhuàng zhào wén yàn bó zhì hé wèi fēn qū zhí ér jù zuì yòng zhāng kāng bó shēng shè shǒu qín
寻闻计用章亦疏斥守勤事状，诏文彦博置劾，未分曲直，而遽罪用章、康伯，牲赦守勤。
cǐ bì yǒu yì zhě jié zhōng rén huò shèng tīng yǐ wéi fāng dāng yòng shī biān chuí bù kě qīng qǐ dà yù
此必有议者结中人、惑圣听，以为方当用师边陲，不可轻起大狱。
chén guān qián shǐ wèi shàng chén tāng suī yǒu gōng shàng bù miǎn xuē jué fá zuò àn yàn lì shì
臣观前史，魏尚、陈汤虽有功，尚不免削爵，罚作案验吏士。
hé kuàng yōng bīng zì gù guān wàng bù chū zì zòng qiāng zéi pò yī xiàn qín èr jiāng
何况拥兵自固，观望不出，恣纵羌贼，破一县，擒二将。
dà zuì wèi lù yòu zì bì qí guò jiǎo wū shàng zòu cǐ ér bù àn hé zuì bù róng
大罪未戮，又自蔽其过，矫诬上奏，此而不按，何罪不容？
shè yòng zhāng yǒu tuì bǎo zhī yán zhǐ zuò wèi nuò
设用章有退保之言，止坐畏懦；
ér shǒu qín móu jiàn zéi zhī xíng nǎi shì guī kuǎn
而守勤谋见贼之行，乃是归款。
èr zhě zhī zé shú zhòng shú qīng wàng zhào yàn bó jū zhèng qí yù
二者之责，孰重孰轻，望诏彦博鞫正其狱。
gǒu yòng zhāng zhī zhuàng guǒ xū shǒu qín zhī zuì guǒ bái yòng zhāng gēng zhì zhòng kē wù lùn yì yǔn
苟用章之状果虚，守勤之罪果白，用章更置重科，物论亦允。
wú róng piān tīng yī cí yǐ kuī wáng dào wú dǎng zhī yì
无容偏听一辞，以亏王道无党之义。
qí hòu yù jù shǒu qín cái jiàng hú běi bīng mǎ dōu jiān
"其后狱具，守勤才降湖北兵马都监。
shí xī shī wèi jiě jí yú jīng fèi zhōng shū jìn nǐ sān sī shǐ qīng chén chū bù zài xuǎn zhòng
时西师未解，急于经费，中书进拟三司使，清臣初不在选中。
dì yuē yè qīng chén cái kě yòng
帝曰："叶清臣才可用。
zhuó wèi qǐ jū shè rén lóng tú gé xué shì quán sān sī shǐ gōng shì
"擢为起居舍人、龙图阁学士、权三司使公事。
shǐ zòu biān qián hòu zhào chì shǐ lì bù néng qī bù zhàng zhī cóng rǒng zhě yī qiè shān qù
始奏编前后诏敕，使吏不能欺，簿帐之丛冗者，一切删去。
nèi dōng mén yù chú jiē nèi shì lǐng zhī fán suǒ hū suǒ yǒu sī bù gǎn wèn nǎi wèi hé tóng yǐ jiǎn qí chū rù
内东门、御厨皆内侍领之，凡所呼索，有司不敢问，乃为合同以检其出入。
qīng chén yǔ sòng xiáng zhèng jiǎn yǎ xiàng shàn wèi lǚ yí jiǎn suǒ è chū zhī jiāng níng fǔ
清臣与宋庠、郑戬雅相善，为吕夷简所恶，出知江宁府。
yú nián rù hàn lín xué shì zhī tōng jìn yín tái sī gòu dàng sān bān yuàn
逾年，入翰林学士，知通进银台司、勾当三班院。
dīng fù yōu yán zhě yǐ qīng chén wèi zhī bīng qǐng qǐ shǒu biān
丁父忧，言者以清臣为知兵，请起守边。
jí fú chú zǎi xiàng chén zhí zhōng sù bú yuè zhī jí chú hàn lín shì dú xué shì zhī bīn zhōu
及服除，宰相陈执中素不悦之，即除翰林侍读学士、知邠州。
dào yóu jīng shī yīn qǐng duì gǎi chán zhōu jìn shàng shū hù bù láng zhōng zhī qīng zhōu
道由京师，因请对，改澶州，进尚书户部郎中、知青州。
xǐ zhī yǒng xīng jūn jùn sān bái qú gài tián yú liù qiān qǐng
徙知永兴军，浚三白渠，溉田逾六千顷。
rén zōng yù tiān zhāng gé zhào gōng qīng chū shǒu zhào wèn dāng shì jí wù
仁宗御天章阁，召公卿，出手诏问当世急务。
qīng chén wén zhī wèi tiáo duì jí lùn shí zhèng quē shī qí yán duō mó qiē quán guì
清臣闻之，为条对，极论时政阙失，其言多劘切权贵。
qiě yuē bì xià yù xi bēn jìng cǐ xì zhōng shū
且曰："陛下欲息奔竞，此系中书。
ruò zǎi xiàng cái yì bēn jìng zhī liú zé fēng sú dūn hòu rén zhī zhǐ zú
若宰相裁抑奔竞之流，则风俗惇厚，人知止足；
zǎi xiàng yòng xiān nìng zhī shì zé tān róng mào jìn jī chéng hún bō
宰相用𪫺佞之士，则贪荣冒进，激成浑波。
xiàng yǒu zhí zài guǎn kù rì qū zǒu shí xiāng zhī mén
向有职在管库，日趋走时相之门。
rù zé qǔ jiē tán xiàng yán yǐ zī ěr mù
入则取街谈巷言，以资耳目；
chū zé qiè miào mó cháo lùn yǐ jīng liú bèi
出则窃庙谟朝论，以惊流辈。
yī dàn jiē zhuó zhí sī yǐ chou suǒ rèn
一旦皆擢职司，以酬所任。
bǐ rì rén shì jìng zhǒng cǐ fēng chū rù quán yào zhī jiā shí yǒu sān shī wǔ guǐ zhī hào
比日人士竞踵此风，出入权要之家，时有'三尸'、'五鬼'之号。
nǎi liè guǎn zhí huò zhì shěng cáo
乃列馆职，或置省曹。
qiě tái jiàn guān wèi tiān zǐ ěr mù jīn zé bù rán jǐn wèi zǎi xiàng zhǒu yè
且台谏官为天子耳目，今则不然，尽为宰相肘腋。
zǎi xiàng suǒ è zé jùn yǐ wēi xiá gōng xíng jī bó
宰相所恶，则捃以微瑕，公行击搏；
zǎi xiàng suǒ shàn zé cóng ér chàng hè wèi zhī xiān róng
宰相所善，则从而唱和，为之先容。
zhōng shū zhèng lìng bù píng shǎng fá bù dàng zé qián kǒu jié shé wèi cháng gǎn yán
中书政令不平，赏罚不当，则箝口结舌，未尝敢言。
rén zhǔ xiān wēi guò chà huò gōng wéi xiǎo shì jí jí yán guò dāng yòng wèi jié zhí
人主纤微过差，或宫闱小事，即极言过当，用为讦直。
gòng zhí wèi yú suì shí qiān zhuó yǐ jiā cháng děng
供职未逾岁时，迁擢已加常等。
sòng xǐ wèi yù shǐ quàn bì xià gōng zhōng chù quǎn shè jí yǐ wéi shǒu wèi
宋禧为御史，劝陛下宫中畜犬设棘，以为守卫。
xuē ruò cháo tǐ qǔ xiào sì yí bù jiā hē qiǎn zhuó wèi jiàn guān
削弱朝体，取笑四夷，不加诃谴，擢为谏官。
wáng dá liǎng wèi hú nán jiāng xī zhuǎn yùn shǐ suǒ zhì kē nüè zhū bāo bǎi xìng tú pèi wú gū tè yǐ zǎi xiàng gù jiù bù cì bá zhuó suì yǒu hé běi zhī xíng
王达两为湖南、江西转运使，所至苛虐，诛剥百姓，徒配无辜，特以宰相故旧，不次拔擢，遂有河北之行。
rú cǐ shì zhǎng bēn jìng yě
如此，是长奔竞也。
qí tā suǒ liè lì hài shén zhòng
"其他所列利害甚众。
huì hé jué shāng hú běi dào jiān shí fù yǐ wéi hàn lín xué shì quán sān sī shǐ
会河决商胡，北道艰食，复以为翰林学士、权三司使。
jiù zhì yǒu sān sī shǐ quán shǐ gōng shì ér qīng chén suǒ chú zhǐ yán quán shǐ zì shì fēn sān děng yān
旧制，有三司使、权使公事，而清臣所除，止言"权使"，自是分三等焉。
yǐ hù bù fù shǐ xiàng chuán shì bù zhí zòu qǐng chū zhī
以户部副使向传式不职，奏请出之。
huáng yòu yuán nián chūn dì yù biàn diàn fǎng jìn chén yǐ bèi biān zhī cè
皇祐元年春，帝御便殿，访近臣以备边之策。
qīng chén shàng duì lüè yuē
清臣上对，略曰：
bì xià lín yù tiān xià èr shí bā nián wèi cháng yī rì zì xiá zì yì
陛下临御天下，二十八年，未尝一日自暇自逸。
ér xī xià qì dān pín suì wéi huàn zhě qǐ fēi jiàng xiàng dà chén bù dé qí rén bù néng wèi bì xià zhāng wēi dé ér ràng sì yí hu
而西夏、契丹频岁为患者，岂非将相大臣，不得其人，不能为陛下张威德而攘四夷乎？
xī wáng shāng zài tíng
昔王商在廷。
chán yú bù gǎn yǎng shì
单于不敢仰视。
zhì dōu lín dài xiōng nú bù gǎn fàn biān
郅都临代，匈奴不敢犯边。
jīn nèi zé fǔ xiāng guǎ móu gāng jì bù zhèn
今内则辅相寡谋，纲纪不振；
wài zé bīng bù sù liàn jiāng bù sù xù
外则兵不素练，将不素蓄。
cǐ wài kòu dé yǐ nèi wǔ yě
此外寇得以内侮也。
qìng lì liú liù fú lái zhí zhèng wú shù lüè bù néng zhé chōng zūn zǔ yǐ pò qí móu
庆历，刘六符来，执政无术略，不能折冲樽俎，以破其谋。
liù fú chū yì yí dà guó zhī yǒu rén cáng jiān jì ér wèi fā
六符初亦疑大国之有人，藏奸计而未发。
jì jiàn biǎo lǐ suì sì lù liáng
既见表里，遂肆陆梁。
zhǐ fán yī jiè zhī shǐ zuò zhì èr shí wàn wù yǒng kuì gāo xuè yǐ fèng xīng shān
只烦一介之使，坐致二十万物，永匮膏血，以奉腥膻。
cǐ yǒu shí zhī shì suǒ yǐ wèi guó cháng tài xī yě
此有识之士，所以为国长太息也。
jīn zhào wèn běi shǐ yì què yǐ fá xī róng wèi míng jí yǒu yāo qiú hé yǐ dá zhī
今诏问："北使诣阙，以伐西戎为名，即有邀求，何以答之？
chén wén shì shū suǒ zài bǐ cǐ wú qiú
"臣闻誓书所载，彼此无求。
kuàng yuán hào pàn biān lěi nián zhì tǎo qì dān zuò guān jīn gǔ zhī chū qǐ yǒu háo fà zhī zhù
况元昊叛边，累年致讨，契丹坐观金鼓之出，岂有毫发之助？
jīn bǐ guó chū shī zhé qiú wǒ zhù jiān méng wéi yuē bù yì shén hu
今彼国出师，辄求我助，奸盟违约，不亦甚乎？
ruò shǐ biàn jié zhī rén pàn qí qū zhí yào zhī yī zhàn yǐ pò qí móu wǒ zhí bǐ qū qǐ bù dàn fú
若使辩捷之人，判其曲直，要之一战，以破其谋，我直彼曲，岂不惮服。
gǒu bù zhī jiù huò sì qīn líng fāng hé shuò zāi shāng zhī yú yě wú lú shè wǒ jiān bì zì shǒu zòng lìng shēn rù qí néng jiǔ jū
苟不知咎，或肆侵陵，方河朔灾伤之余，野无庐舍，我坚壁自守，纵令深入，其能久居？
jì wú suǒ yīn zhī liáng zé jí dāng dùn qù
既无所因之粮，则亟当遁去。
rán hòu xuǎn zé xiāo yǒng è jué guī shī shè fú chū qí yāo jī shǒu wěi ruò bù jiù qín yì qiě dà bài yǐ
然后选择骁勇，遏绝归师，设伏出奇，邀击首尾，若不就禽，亦且大败矣。
zhào wèn fǔ yì zhī néng fāng miàn zhī cái yǔ fu shuài lǐng piān pí dāng jīn dūn kě yǐ rèn cǐ zhě
诏问："辅翊之能，方面之才，与夫帅领偏裨，当今敦可以任此者。
chén yǐ wéi bù huàn wú rén huàn yǒu rén ér bù néng yòng ěr
"臣以为不患无人，患有人而不能用尔。
jīn fǔ yì zhī chén bào zhōng yì zhī shēn zhě mò rú fù bì
今辅翊之臣，抱忠义之深者，莫如富弼。
wèi shè jì zhī gù zhě mò zhī fàn zhòng yān
为社稷之固者，莫知范仲淹。
ān gǔ jīn gù shì zhě mò rú xià sǒng
谙古今故事者，莫如夏竦。
yì lùn zhī mǐn zhě mò rú zhèng jiǎn
议论之敏者，莫如郑戬。
fāng miàn zhī cái yán zhòng yǒu jì lǜ zhě mò rú hán qí
方面之才，严重有纪律者，莫如韩琦。
lín dà shì néng duàn zhě mò rú tián kuàng
临大事能断者，莫如田况。
gāng guǒ wú gù bì zhě mò rú liú huàn
刚果无顾避者，莫如刘涣。
hóng dá yǒu fāng lüè zhě mò rú sūn miǎn
宏达有方略者，莫如孙沔。
zhì yú shuài lǐng piān pí guì néng zuò yùn chóu cè bù bì qīn dāng shǐ shí wáng dé yòng sù yǒu wēi míng fàn zhòng yān shēn liàn jūn zhèng páng jí jiǔ jīng biān rèn jiē qí xuǎn yě
至于帅领偏裨，贵能坐运筹策，不必亲当矢石，王德用素有威名，范仲淹深练军政，庞籍久经边任，皆其选也。
dí qīng fàn quán pō néng yù zhòng jiǎng xié chén yì yǒu shù lüè zhāng gāng tì tǎng yǒu dǎn yǒng liú yí sūn cái wǔ gāng duàn wáng dé jī chún què jìn yǒng cǐ kě bǔ piān pí zhě yě
狄青、范全颇能驭众，蒋偕沉毅有术略，张亢倜傥有胆勇，刘贻孙材武刚断，王德基纯悫劲勇，此可补偏裨者也。
zhào wèi shuò fāng zāi shāng jūn chǔ quē fá
诏谓："朔方灾伤，军储缺乏。
cǐ zé sān sī shī jì zhì zhuǎn yùn shǐ bù jǔ zhí gù fēi yī rì
"此则三司失计置，转运使不举职，固非一日。
jì wǎng gù yǐ bù jiù lái zhě yòu fù bù zhuī chén wèi jiàn qí kě yě
既往固已不咎，来者又复不追，臣未见其可也。
qiě rú shī chāng yán chéng jiǔ bì zhī zhèng fāng yù jié sī lǜ bàn zhí shì yī yǔ gǔ chāng cháo wéi lì suì bèi yí xǐ jūn chǔ hé yóu bù fá
且如施昌言承久弊之政，方欲竭思虑、办职事，一与贾昌朝违戾，遂被移徙，军储何由不乏？
zì qù nián qiū bā yuè jì dù shì dí ér chāng cháo zhí yì yì zhòng chūn shàng wèi yǔ duó cái fù hé yuán de fēng
自去年秋八月，计度市籴，而昌朝执异议，仲春尚未与夺，财赋何缘得丰？
xiān cháo zhì nèi tǎng běn bèi fēi cháng
先朝置内帑，本备非常。
jīn wéi zhǔ zhě zhī lìn zì fēn bǐ wǒ huǎn jí bù yǐ wèi bèi zé chén bù zhī qí suǒ wèi yě
今为主者之吝，自分彼我，缓急不以为备，则臣不知其所为也。
zhì rú lì shí zhī zhòng zhuǎn xǐ wéi nán mò ruò zhòng lì jué děng shǎo jūn wàn shù háo mín guà wù shǐ de rù sù yǐ miǎn zhàng chī bì néng sù bàn
至如粒食之重，转徙为难，莫若重立爵等，少均万数，豪民诖误，使得入粟，以免杖笞，必能速办。
fu néng jiǎn sè yǐ shěng fèi jiàn zhì yú cóng róng
夫能俭啬以省费，渐致于从容。
dé yīn jí cǐ tiān xià zhī fú yě
德音及此，天下之福也。
bǐ rì duō yǐ bēi guān liè qǐng hòu fèng huò shēn wéi nèi gòng fèng ér yǒu yáo cì zhī gěi huò wèi guān chá shǐ biàn zhàn liú hòu zhī fēng xìng mén rì kāi cì yǔ wú yì ruò lìng yǒu sī zhí shǒu lǜ xún jiù guī shù jī wù lì yì huò kuān chí
比日多以卑官躐请厚奉，或身为内供奉而有遥刺之给，或为观察使便占留后之封，幸门日开，赐予无艺，若令有司执守，率循旧规，庶几物力亦获宽弛。
zhào wèn zhàn mǎ fá jué hé cè kě shǐ zú yòng
诏问："战马乏绝，何策可使足用？
chén qián zài sān sī cháng chén jiān mù zhī bì zhàn liáng tián jiǔ wàn yú qǐng suì fèi qián bǎi wàn mín
"臣前在三司，尝陈监牧之弊，占良田九万余顷，岁费钱百万缗。
tiān xián zhī shù cái sān sì wàn jí yǒu zhēng diào yī bù kě yòng
天闲之数，才三四万，急有征调，一不可用。
jīn yù bù fèi ér mǎ lì bàn mò ruò fù mǎ yú hé běi hé dōng shǎn xī jīng dōng xi wǔ lù
今欲不费而马立办，莫若赋马于河北、河东、陕西、京东西五路。
shàng hù yī mǎ zhōng hù èr hù yī mǎ yǎng mǎ zhě fù qí yī dīng
上户一马，中户二户一马，养马者复其一丁。
rú cǐ zé zuò zhì zhàn mǎ èr shí wàn pǐ bù wéi nán yǐ
如此，则坐致战马二十万匹，不为难矣。
shí qīng chén yǐ hé běi fá bīng shí zì biàn cáo mǐ yáo hé yīn shū běi dào zhě qī shí yú wàn
时清臣以河北乏兵食，自汴漕米繇河阴输北道者七十余万；
yòu qǐng fā dà míng kù qián yǐ zuǒ biān dí
又请发大名库钱，以佐边籴。
ér ān fǔ shǐ gǔ chāng cháo gé zhào bù cóng qīng chén gù zhēng qiě shū qí bá hù bù chén
而安抚使贾昌朝格诏不从，清臣固争，且疏其跋扈不臣。
zǎi xiàng fāng yù liǎng zhōng zhī nǎi xǐ chāng cháo zhèng zhōu ba qīng chén wèi shì dú xué shì zhī hé yáng
宰相方欲两中之，乃徙昌朝郑州，罢清臣为侍读学士、知河阳。
zú zèng zuǒ jiàn yì dài fū
卒，赠左谏议大夫。
qīng chén tiān zī shuǎng mài yù shì gǎn xíng zòu duì wú suǒ qū
清臣天资爽迈，遇事敢行，奏对无所屈。
guō chéng yòu qī shū wáng yuán chēng nǚ fēng jùn zhǔ gěi fèng
郭承祐妻舒王元偁女，封郡主，给奉；
jí chéng yòu wèi diàn qián fù dōu zhǐ huī shǐ qī yǐ bù jiā fēng qǐng zēng yuè gěi qīng chén zhí zòu bù kě
及承祐为殿前副都指挥使，妻以不加封，请增月给，清臣执奏不可。
rén zōng yuē chéng yòu guǎn jūn qī yòu zhū wáng nǚ dāng yōu zhī
仁宗曰："承祐管军，妻又诸王女，当优之。
qīng chén yuē shì zhōng wèi jiǎo xìng
"清臣曰："是终为侥幸。
suì juǎn qí zòu zhì huái zhōng bù xíng
"遂卷其奏置怀中，不行。
shù shàng shū lùn tiān xià shì chén jiǔ yì shí yào wǔ lì jiē dāng shì kě xíng zhě
数上书论天下事，陈九议、十要、五利，皆当世可行者。
yǒu wén jí yī bǎi liù shí juǎn
有文集一百六十卷。
zi jūn wèi jí xián xiào lǐ
子均，为集贤校理。
yáng chá zì yǐn fu
杨察，字隐甫。
qí xiān jìn rén cóng táng xī zōng rù shǔ jiā yú chéng dū
其先晋人，从唐僖宗入蜀，家于成都。
zhì qí zǔ jūn shǐ cóng mèng chǎng guī cháo
至其祖钧，始从孟昶归朝。
jūn shēng jū jiǎn shì zhēn zōng shí zhì shàng shū dōu guān yuán wài láng cháng guān lú zhōu suì wèi hé féi rén
钧生居简，仕真宗时，至尚书都官员外郎，尝官庐州，遂为合肥人。
jū jiǎn shēng chá jǐng yòu yuán nián jǔ jìn shì jiǎ kē chú jiāng zuò jiān chéng tōng pàn sù zhōu
居简生察，景祐元年，举进士甲科，除将作监丞、通判宿州。
qiān mì shū shěng zhù zuò láng zhí jí xián yuàn chū zhī yǐng shòu èr zhōu rù wèi kāi fēng fǔ tuī guān pàn sān sī yán tiě dù zhī gōu yuàn xiū qǐ jū zhù lì jiāng nán dōng lù zhuǎn yùn shǐ
迁秘书省著作郎、直集贤院，出知颍、寿二州，入为开封府推官，判三司盐铁、度支勾院，修起居注，历江南东路转运使。
shǔ lì yǐ chá nián shào yì zhī
属吏以察年少，易之。
jí xíng bù shù zhāi jiān yǐn zhòng shǐ wèi fú
及行部，数摘奸隐，众始畏伏。
chá zài bù zhuān yǐ jǔ guān wèi jí wù
察在部，专以举官为急务。
rén huò yì zhī chá yuē cǐ àn chá zhí yě gǒu jǐ shi xiàn yú zé sú lì zhī néng hé bì wǒ zāi
人或议之，察曰："此按察职也，苟掎拾羡余，则俗吏之能，何必我哉！
zhào wèi yòu zhèng yán zhī zhì gào quán pàn lǐ bù gòng yuàn
"召为右正言、知制诰，权判礼部贡院。
shí shàng fēng zhě qǐng ba yǒu sī hú míng kǎo shì jí biàn wén gé shǐ wèi fàng yì yǐ xí táng tǐ
时上封者请罢有司糊名考士，及变文格，使为放轶以袭唐体。
chá yǐ wèi fáng jìn yī kuì zé bēn jìng fù qǐ
察以谓："防禁一溃，则奔竞复起。
qiě wén wú jīn xī wéi yǐ tǐ yào wèi zōng ruò sì qí chán màn yì fēi táng shì kē xuǎn zhī fǎ
且文无今昔，惟以体要为宗，若肆其澶漫，亦非唐氏科选之法。
qián yì suì qǐn
"前议遂寝。
yàn shū zhí zhèng yǐ qī fù xián huàn lóng tú gé dài zhì
晏殊执政，以妻父嫌，换龙图阁待制。
mǔ yōu qù zhí fú chú fù wèi zhī zhì gào bài hàn lín xué shì quán zhī kāi fēng fǔ zhuó yòu jiàn yì dài fū quán yù shǐ zhōng chéng
母忧去职，服除，复为知制诰，拜翰林学士、权知开封府，擢右谏议大夫、权御史中丞。
lùn shì wú suǒ bì
论事无所避。
huì zhào jǔ yù shǐ jiàn yán tái shǔ gòng fèng diàn zhōng xún jiū bù fǎ bì děi tōng gǔ jīn zhì luàn liáng zhí zhī chén
会诏举御史，建言："台属供奉殿中，巡纠不法，必得通古今治乱良直之臣。
jīn jǔ gé tài mì gōng zuò xì gù jiē zhì bù qǔ kǒng yīng wěi zhī shì huò yǒu suǒ yí
今举格太密，公坐细故，皆置不取，恐英伟之士，或有所遗。
yù shǐ hé tán yǐ lùn shì bù dé shí zhōng shū wèn zhuàng
"御史何郯以论事不得实，中书问状。
chá yòu yán yù shǐ gù shì xǔ fēng wén
察又言："御史，故事许风闻；
zòng suǒ yán bù dàng zì xì cháo tíng cǎi zé
纵所言不当，自系朝廷采择。
jīn yǐ yí sì zhī jiān jù bèi jié wèn chén kǒng tái jiàn guān wèi zuì jiān mò fēi suǒ yǐ guǎng yán lù yě
今以疑似之间，遽被诘问，臣恐台谏官畏罪缄默，非所以广言路也。
yòu shù yǐ yán shì wǔ zǎi xiàng chén zhí zhōng
又数以言事忤宰相陈执中。
wèi jǐ sān sī hù bù pàn guān yáng yí yǐ qǐng qiú biǎn guān chá zuò qián zài fǔ shī chū chī zuì suī qù guān yóu ba zhī xìn zhōu
未几，三司户部判官杨仪以请求贬官，察坐前在府失出笞罪，虽去官，犹罢知信州。
xǐ yáng zhōu fù wèi hàn lín shì dú xué shì yòu jiān lóng tú gé xué shì zhī yǒng xīng jūn jiā duān míng diàn xué shì zhī yì zhōu
徙扬州，复为翰林侍读学士，又兼龙图阁学士、知永兴军，加端明殿学士、知益州。
zài qiān lǐ bù shì láng fù quán zhī kāi fēng fǔ fù jiān hàn lín xué shì quán sān sī shǐ
再迁礼部侍郎，复权知开封府，复兼翰林学士、权三司使。
nèi shì yáng yǒng dé huǐ chá yú dì sān sī yǒu yù cí lián wèi shì huáng chéng sī bù jí qiǎn ér yǒu zhào yí kāi fēng fǔ jū zhī
内侍杨永德毁察于帝，三司有狱，辞连卫士，皇城司不即遣，而有诏移开封府鞫之。
chá yóu shì qǐ ba sān sī nǎi qiān hù bù shì láng jiān sān xué shì tí lián jí xǐ guān jìn chéng zhǐ
察由是乞罢三司，乃迁户部侍郎兼三学士，提连集禧观，进承旨。
yú nián fù yǐ běn guān chōng sān sī shǐ
逾年，复以本官充三司使。
ěr zhōng rǔ guò jì bìng yōng zú
饵钟乳过剂，病痈卒。
zèng lǐ bù shàng shū shì xuān yì
赠礼部尚书，谥宣懿。
chá měi fēng yí
察美风仪。
yòu gū qī suì shǐ néng yán mǔ pō zhī shū cháng zì jiào zhī
幼孤，七岁始能言，母颇知书，尝自教之。
mǐn yú zhǔ wén qí wèi zhì gào chū ruò bù yòng yì
敏于属文，其为制诰，初若不用意；
jí gǎo chéng jiē yǎ zhì yǒu tǐ dāng shì chēng zhī
及稿成，皆雅致有体，当世称之。
yù shì míng jué qín yú lì zhí suī duō yì xǐ bù yàn
遇事明决，勤于吏职，虽多益喜不厌。
yōng fāng zuò yóu rù duì shāng huà cái lì guī ér dà dùn rén yǐ wéi yòng shén tài jié yún
痈方作，犹入对，商画财利，归而大顿，人以为用神太竭云。
yǒu wén jí èr shí juǎn
有文集二十卷。
wú zi yǐ xiōng zi zhù wèi sì
无子，以兄子庶为嗣。
dì tián jǔ jìn shì dì yī tōng pàn rùn zhōu yǐ mǔ yōu bù fù huǐ jí ér zú
弟寘，举进士第一，通判润州，以母忧不赴，毁瘠而卒。
shí rén shāng zhī
时人伤之。
lùn yuē dāng rén zōng zài wèi shí sòng xìng qiě bǎi nián hǎi nèi jiā jìng shàng xià ān yì
论曰：当仁宗在位时，宋兴且百年，海内嘉靖，上下安佚。
rán fǎ zhì rì yǐ wán chí jiǎo xìng zhī bì duō
然法制日以玩弛，侥幸之弊多。
zì xī chuí yòng bīng guān zhōng kùn rǎo tiān zǐ mǐn láo yuán yuán fèn rán yù yòng qún cái yǐ gèng nèi wài zhī zhì yú shí jùn jié bèi chū
自西陲用兵，关中困扰，天子悯劳元元，奋然欲用群材以更内外之治，于时俊杰辈出。
yǐn zhū qí qū bīng jiān yì pō lùn tiān xià zhī shì
尹洙崎岖兵间，亦颇论天下之事。
sūn fu chí chěng yán lù xián yǐ wén xué fāng zhèng zhī míng
孙甫驰骋言路，咸以文学、方正知名。
jiàng wén cí yì lùn yóu wéi rú lín suǒ zōng
绛文词议论，尤为儒林所宗。
cháo tíng fāng yù yǐ yòng zhī bù xìng sǐ yǐ
朝廷方欲倚用之，不幸死矣。
zuì hòu qīng chén chá yáo jìn shì gāo děng bù shù nián zhì wèi shì cóng lì cháo jiǎn jiǎn wú suǒ fù lì wèi yī shí míng chén
最后，清臣、察繇进士高等，不数年致位侍从，立朝謇謇，无所附丽，为一时名臣。
qǐ fēi chū yú shàng zhī suǒ zì zhuó gù fèn lì bù náo yǐ tú bào chēng zāi
岂非出于上之所自擢，故奋励不挠，以图报称哉？