wáng ān shí zi pāng táng jiōng fù wáng ān lǐ wáng ān guó
王安石（子雱唐坰附） 王安礼王安国
wáng ān shí zì jiè fu fǔ zhōu lín chuān rén
王安石，字介甫，抚州临川人。
fù yì dōu guān yuán wài láng
父益，都官员外郎。
ān shí shǎo hǎo dú shū yī guò mù zhōng shēn bù wàng
安石少好读书，一过目终身不忘。
qí zhǔ wén dòng bǐ rú fēi chū ruò bù jīng yì jì chéng jiàn zhě jiē fú qí jīng miào
其属文动笔如飞，初若不经意，既成，见者皆服其精妙。
yǒu shēng zēng gǒng xié yǐ shì ōu yáng xiū xiū wéi zhī yán yù
友生曾巩携以示欧阳修，修为之延誉。
zhuó jìn shì shàng dì qiān shū huái nán pàn guān
擢进士上第，签书淮南判官。
jiù zhì zhì mǎn xǔ xiàn wén qiú shì guǎn zhí ān shí dú fǒu
旧制，秩满许献文求试馆职，安石独否。
zài diào zhī yín xiàn qǐ dī yàn jué bēi táng wèi shuǐ lù zhī lì
再调知鄞县，起堤堰，决陂塘，为水陆之利；
dài gǔ yǔ mín chū xī yǐ cháng bǐ xīn chén xiāng yì yì rén biàn zhī
贷谷与民，出息以偿，俾新陈相易，邑人便之。
tōng pàn shū zhōu
通判舒州。
wén yàn bó wèi xiāng jiàn ān shí tián tuì qǐ bù cì jìn yòng yǐ jī bēn jìng zhī fēng
文彦博为相，荐安石恬退，乞不次进用，以激奔竞之风。
xún zhào shì guǎn zhí bù jiù
寻召试馆职，不就。
xiū jiàn wèi jiàn guān yǐ zǔ mǔ nián gāo cí
修荐为谏官，以祖母年高辞。
xiū yǐ qí xū lù yǎng yán yú cháo yòng wèi qún mù pàn guǎn qǐng zhī cháng zhōu
修以其须禄养言于朝，用为群牧判管，请知常州。
yí tí diǎn jiāng dōng xíng yù rù wèi dù zhī pàn guān shí jiā yòu sān nián yě
移提点江东刑狱，入为度支判官，时嘉祐三年也。
ān shí yì lùn gāo qí néng yǐ biàn bó jì qí shuō guǒ yú zì yòng kǎi rán yǒu jiǎo shì biàn sú zhī zhì
安石议论高奇，能以辨博济其说，果于自用，慨然有矫世变俗之志。
yú shì shàng wàn yán shū yǐ wéi jīn tiān xià zhī cái lì rì yǐ kùn qióng fēng sú rì yǐ shuāi huài huàn zài bù zhī fǎ dù bù fǎ xiān wáng zhī zhèng gù yě
于是上万言书，以为："今天下之财力日以困穷，风俗日以衰坏，患在不知法度，不法先王之政故也。
fǎ xiān wáng zhī zhèng zhě fǎ qí yì ér yǐ
法先王之政者，法其意而已。
fǎ qí yì zé wú suǒ gǎi yì gēng gé bù zhì hu qīng hài tiān xià zhī ěr mù áo tiān xià zhī kǒu ér gù yǐ hé xiān wáng zhī zhèng yǐ
法其意，则吾所改易更革，不至乎倾骇天下之耳目，嚣天下之口，而固已合先王之政矣。
yīn tiān xià zhī lì yǐ shēng tiān xià zhī cái qǔ tiān xià zhī cái yǐ gōng tiān xià zhī fèi zì gǔ zhì shì wèi cháng yǐ cái bù zú wèi gōng huàn yě huàn zài zhì cái wú qí dào ěr
因天下之力以生天下之财，取天下之财以供天下之费，自古治世，未尝以财不足为公患也，患在治财无其道尔。
zài wèi zhī rén cái jì bù zú ér lǘ xiàng cǎo yě zhī jiān yì shǎo kě yòng zhī cái shè jì zhī tuō fēng jiāng zhī shǒu bì xià qí néng jiǔ yǐ tiān xìng wèi cháng ér wú yī dàn zhī yōu hu
在位之人才既不足，而闾巷草野之间亦少可用之才，社稷之托，封疆之守，陛下其能久以天幸为常，而无一旦之忧乎？
yuàn jiān gǒu qiě yīn xún zhī bì míng zhào dà chén wèi zhī yǐ jiàn qī hé yú dāng shì zhī biàn
愿监苟且因循之弊，明诏大臣，为之以渐，期合于当世之变。
chén zhī suǒ chēng liú sú zhī suǒ bù jiǎng ér yì zhě yǐ wéi yū kuò ér shú làn zhě yě
臣之所称，流俗之所不讲，而议者以为迂阔而熟烂者也。
hòu ān shí dāng guó qí suǒ zhù cuò dà dǐ jiē zǔ cǐ shū
"后安石当国，其所注措，大抵皆祖此书。
é zhí jí xián yuàn
俄直集贤院。
xiān shì guǎn gé zhī mìng lǚ xià ān shí lǚ cí
先是，馆阁之命屡下，安石屡辞；
shì dà fū wèi qí wú yì yú shì hèn bù shí qí miàn cháo tíng měi yù bǐ yǐ měi guān wéi huàn qí bù jiù yě
士大夫谓其无意于世，恨不识其面，朝廷每欲俾以美官，惟患其不就也。
míng nián tóng xiū qǐ jū zhù cí zhī lěi rì
明年，同修起居注，辞之累日。
gé mén lì jī chì jiù fù zhī jù bù shòu
阁门吏赍敕就付之，拒不受；
lì suí ér bài zhī zé bì yú cè
吏随而拜之，则避于厕；
lì zhì chì yú àn ér qù yòu zhuī huán zhī
吏置敕于案而去，又追还之；
shàng zhāng zhì bā jiǔ nǎi shòu
上章至八九，乃受。
suì zhī zhì gào jiū chá zài jīng xíng yù zì shì bù fù cí guān yǐ
遂知制诰，纠察在京刑狱，自是不复辞官矣。
yǒu shào nián de dòu chun qí chái qiú zhī bù yǔ shì yǔ zhī nì zhé chí qù shào nián zhuī shā zhī
有少年得斗鹑，其侪求之不与，恃与之昵辄持去，少年追杀之。
kāi fēng dāng cǐ rén sǐ ān shí bó yuē àn lǜ gōng qǔ qiè qǔ jiē wèi dào
开封当此人死，安石驳曰："按律，公取、窃取皆为盗。
cǐ bù yǔ ér bǐ xié yǐ qù shì dào yě
此不与而彼携以去，是盗也；
zhuī ér shā zhī shì bǔ dào yě suī sǐ dàng wù lùn
追而杀之，是捕盗也，虽死当勿论。
suì hé fǔ sī shī rù
"遂劾府司失入。
fǔ guān bù fú shì xià shěn xíng dà lǐ jiē yǐ fǔ duàn wéi shì
府官不伏，事下审刑、大理，皆以府断为是。
zhào fàng ān shí zuì dāng yì gé mén xiè
诏放安石罪，当诣阁门谢。
ān shí yán wǒ wú zuì
安石言："我无罪。
bù kěn xiè
"不肯谢。
yù shǐ jǔ zòu zhī zhì bù wèn
御史举奏之，置不问。
shí yǒu zhào shè rén yuàn wú de shēn qǐng chú gǎi wén zì ān shí zhēng zhī yuē shěn rú shì zé shè rén bù dé fù xíng qí zhí ér yī tīng dà chén suǒ wéi zì fēi dà chén yù qīng cè ér wèi sī zé lì fǎ bù dàng rú cǐ
时有诏舍人院无得申请除改文字，安石争之曰："审如是，则舍人不得复行其职，而一听大臣所为，自非大臣欲倾侧而为私，则立法不当如此。
jīn dà chén zhī ruò zhě bù gǎn wèi bì xià shǒu fǎ
今大臣之弱者不敢为陛下守法；
ér qiáng zhě zé xié shàng zhǐ yǐ zào lìng jiàn guān yù shǐ wú gǎn nì qí yì zhě chén shí jù yān
而强者则挟上旨以造令，谏官、御史无敢逆其意者，臣实惧焉。
yǔ jiē qīn zhí zhèng yóu shì yì yǔ zhī wǔ
"语皆侵执政，由是益与之忤。
yǐ mǔ yōu qù zhōng yīng zōng shì zhào bù qǐ
以母忧去，终英宗世，召不起。
ān shí běn chu shì wèi zhī míng yú zhōng cháo yǐ hán lǚ èr zú wèi jù shì yù jiè yǐ qǔ zhòng
安石本楚士，未知名于中朝，以韩、吕二族为巨室，欲借以取重。
nǎi shēn yǔ hán jiàng jiàng dì wéi jí lǚ gōng zhe jiāo sān rén gèng chēng yáng zhī míng shǐ shèng
乃深与韩绛、绛弟维及吕公著交，三人更称扬之，名始盛。
shén zōng zài fān dǐ wéi wèi jì shì měi jiǎng shuō jiàn chēng wéi yuē cǐ fēi wéi zhī shuō wéi zhī you wáng ān shí zhī shuō yě
神宗在藩邸，维为记室，每讲说见称，维曰："此非维之说，维之友王安石之说也。
jí wèi tài zǐ shù zǐ yòu jiàn zì dài
"及为太子庶子，又荐自代。
dì yóu shì xiǎng jiàn qí rén fu jí wèi mìng zhī jiāng níng fǔ
帝由是想见其人，甫即位，命知江宁府。
shù yuè zhào wèi hàn lín xué shì jiān shì jiǎng
数月，召为翰林学士兼侍讲。
xī níng yuán nián sì yuè shǐ zào cháo
熙宁元年四月，始造朝。
rù duì dì wèn wèi zhì suǒ xiān duì yuē zé shù wèi xiān
入对，帝问为治所先，对曰："择术为先。
dì yuē táng tài zōng hé rú
"帝曰："唐太宗何如？
yuē bì xià dāng fǎ yáo shùn hé yǐ tài zōng wèi zāi
"曰："陛下当法尧、舜，何以太宗为哉？
yáo shùn zhī dào zhì jiǎn ér bù fán zhì yào ér bù yū zhì yì ér bù nán
尧、舜之道，至简而不烦，至要而不迂，至易而不难。
dàn mò shì xué zhě bù néng tōng zhī yǐ wéi gāo bù kě jí ěr
但末世学者不能通知，以为高不可及尔。
dì yuē qīng kě wèi zé nàn yú jūn zhèn zì shì miǎo gōng kǒng wú yǐ fù qīng cǐ yì
"帝曰："卿可谓责难于君，朕自视眇躬，恐无以副卿此意。
kě xī yì fǔ zhèn zhù tóng jì cǐ dào
可悉意辅朕，庶同济此道。
yī rì jiǎng xí qún chén tuì dì liú ān shí zuò yuē yǒu yù yǔ qīng cóng róng lùn yì zhě
一日讲席，群臣退，帝留安石坐，曰："有欲与卿从容论议者。
yīn yán táng tài zōng bì děi wèi zhēng liú bèi bì děi zhū gě liàng rán hòu kě yǐ yǒu wéi èr zi chéng bu shi chū zhī rén yě
"因言："唐太宗必得魏征，刘备必得诸葛亮，然后可以有为，二子诚不世出之人也。
ān shí yuē bì xià chéng néng wèi yáo shùn zé bì yǒu gāo kuí jì xiè
"安石曰："陛下诚能为尧，舜，则必有皋、夔、稷、禼；
chéng néng wèi gāo zōng zé bì yǒu fù shuō
诚能为高宗，则必有傅说。
bǐ èr zi jiē yǒu dào zhě suǒ xiū hé zú dào zāi
彼二子皆有道者所羞，何足道哉？
yǐ tiān xià zhī dà rén mín zhī zhòng bǎi nián chéng píng xué zhě bù wéi bù duō
以天下之大，人民之众，百年承平，学者不为不多。
rán cháng huàn wú rén kě yǐ zhù zhì zhě yǐ bì xià zé shù wèi míng tuī chéng wèi zhì suī yǒu gāo kuí jì xiè fù shuō zhī xián yì jiāng wèi xiǎo rén suǒ bì juǎn huái ér qù ěr
然常患无人可以助治者，以陛下择术未明，推诚未至，虽有皋、夔、稷、禼、傅说之贤，亦将为小人所蔽，卷怀而去尔。
dì yuē hé shì wú xiǎo rén suī yáo shùn zhī shí bù néng wú sì xiōng
"帝曰："何世无小人，虽尧、舜之时，不能无四凶。
ān shí yuē wéi néng biàn sì xiōng ér zhū zhī cǐ qí suǒ yǐ wéi yáo shùn yě
"安石曰："惟能辨四凶而诛之，此其所以为尧、舜也。
ruò shǐ sì xiōng de sì qí chán tè zé gāo kuí jì xiè yì ān kěn gǒu shí qí lù yǐ zhōng shēn hu
若使四凶得肆其谗慝，则皋、夔、稷、禼亦安肯苟食其禄以终身乎？
dēng zhōu fù rén è qí fu qǐn lòu yè yǐ rèn zhuó zhī shāng ér bù sǐ
登州妇人恶其夫寝陋，夜以刃斮之，伤而不死。
yù shàng cháo yì jiē dāng zhī sǐ ān shí dú yuán lǜ biàn zhèng zhī wèi hé zòng móu shā shāng jiǎn èr děng lùn
狱上，朝议皆当之死，安石独援律辨证之，为合从谋杀伤，减二等论。
dì cóng ān shí shuō qiě zhe wèi lìng
帝从安石说，且著为令。
èr nián èr yuè bài cān zhī zhèng shì
二年二月，拜参知政事。
shàng wèi yuē rén jiē bù néng zhī qīng yǐ wéi qīng dàn zhī jīng shù bù xiǎo shì wù
上谓曰："人皆不能知卿，以为卿但知经术，不晓世务。
ān shí duì yuē jīng shù zhèng suǒ yǐ jīng shì wu dàn hòu shì suǒ wèi rú zhě dà dǐ jiē yōng rén gù shì sú jiē yǐ wéi jīng shù bù kě shī yú shì wù ěr
"安石对曰："经术正所以经世务，但后世所谓儒者，大抵皆庸人，故世俗皆以为经术不可施于世务尔。
shàng wèn rán zé qīng suǒ shī shè yǐ hé xiān
"上问："然则卿所施设以何先？
ān shí yuē biàn fēng sú lì fǎ dù zhèng fāng jīn zhī suǒ jí yě
"安石曰："变风俗，立法度，正方今之所急也。
shàng yǐ wéi rán
"上以为然。
yú shì shè zhì zhì sān sī tiáo lì sī lìng pàn zhī shū mì yuàn shì chén shēng zhī tóng lǐng zhī
于是设制置三司条例司，令判知枢密院事陈升之同领之。
ān shí lìng qí dǎng lǚ huì qīng yù qí shì
安石令其党吕惠卿预其事。
ér nóng tián shuǐ lì qīng miáo jūn shū bǎo jiá miǎn yì shì yì bǎo mǎ fāng tián zhū yì xiāng jì bìng xìng hào wèi xīn fǎ qiǎn tí jǔ guān sì shí yú bèi bān xíng tiān xià
而农田水利、青苗、均输、保甲、免役、市易、保马、方田诸役相继并兴，号为新法，遣提举官四十余辈，颁行天下。
qīng miáo fǎ zhě yǐ cháng píng dí běn zuò qīng miáo qián sàn yú rén hù lìng chū xī èr fēn chūn sàn qiū liǎn
青苗法者，以常平籴本作青苗钱，散与人户，令出息二分，春散秋敛。
jūn shū fǎ zhě yǐ fā yùn zhī zhí gǎi wéi jūn shū jiǎ yǐ qián huò fán shàng gòng zhī wù jiē de xǐ guì jiù jiàn yòng jìn yì yuǎn yù zhī zài jīng cāng kù suǒ dāng bàn zhě dé yǐ pián yí xù mǎi
均输法者，以发运之职改为均输，假以钱货，凡上供之物，皆得徙贵就贱，用近易远，预知在京仓库所当办者，得以便宜蓄买。
bǎo jiá zhī fǎ jí xiāng cūn zhī mín èr dīng qǔ yī shí jiā wèi bǎo bǎo dīng jiē shòu yǐ gōng nǔ jiào zhī zhàn zhèn
保甲之法，籍乡村之民，二丁取一，十家为保，保丁皆授以弓弩，教之战阵。
miǎn yì zhī fǎ jù jiā zī gāo xià gè lìng chū qián gù rén chōng yì xià zhì dān dīng nǚ hù běn lái wú yì zhě yì yī gài shū qián wèi zhī zhù yì qián
免役之法，据家赀高下，各令出钱雇人充役，下至单丁、女户，本来无役者，亦一概输钱，谓之助役钱。
shì yì zhī fǎ tīng rén shē dài xiàn guān cái huò yǐ tián zhái huò jīn bó wèi dǐ dàng chū xī shí fēn zhī èr guò qī bù shū xi wài měi yuè gèng jiā fá qián bǎi fēn zhī èr
市易之法，听人赊贷县官财货，以田宅或金帛为抵当，出息十分之二，过期不输，息外每月更加罚钱百分之二。
bǎo mǎ zhī fǎ fán wǔ lù yì bǎo yuàn yǎng mǎ zhě hù yì pǐ yǐ jiān mù jiàn mǎ gěi zhī huò guān yǔ qí zhí shǐ zì shì suì yī yuè qí féi jí sǐ bìng zhě bǔ cháng
保马之法，凡五路义保愿养马者，户一匹，以监牧见马给之，或官与其直，使自市，岁一阅其肥瘠，死病者补偿。
fāng tián zhī fǎ yǐ dōng xi nán běi gè qiān bù dāng sì shí yī qǐng liù shí liù mǔ yī bǎi liù shí bù wèi yī fāng suì yǐ jiǔ yuè lìng zuǒ fēn dì jì liàng yàn dì tǔ féi jí dìng qí sè hào fēn wéi wǔ děng yǐ de zhī děng jūn dìng shuì shù
方田之法，以东、西、南、北各千步，当四十一顷六十六亩一百六十步为一方，岁以九月，令、佐分地计量，验地土肥瘠，定其色号，分为五等，以地之等，均定税数。
yòu yǒu miǎn xíng qián zhě yuē jīng shī bǎi wù zhū xíng lì rù hòu bó jiē lìng nà qián yǔ miǎn xíng hù zhī yìng
又有免行钱者，约京师百物诸行利入厚薄，皆令纳钱，与免行户祗应。
zì shì sì fāng zhēng yán nóng tián shuǐ lì gǔ bēi fèi yàn xī wu xīng fù
自是四方争言农田水利，古陂废堰，悉务兴复。
yòu lìng mín fēng zhuàng zēng jià yǐ mǎi fāng chǎng yòu zēng chá jiān zhī é yòu shè cuò zhì hé běi dí biàn sī guǎng jī liáng gǔ yú lín liú zhōu xiàn yǐ bèi kuì yùn
又令民封状增价以买坊场，又增茶监之额，又设措置河北籴便司，广积粮谷于临流州县，以备馈运。
yóu shì fù liǎn yù zhòng ér tiān xià sāo rán yǐ
由是赋敛愈重，而天下骚然矣。
yù shǐ zhōng chéng lǚ huì lùn ān shí guò shī shí shì dì wèi chū huì ān shí jiàn lǚ gōng zhe dài zhī
御史中丞吕诲论安石过失十事，帝为出诲，安石荐吕公著代之。
hán qí jiàn shū zhì dì gǎn wù yù cóng zhī ān shí qiú qù
韩琦谏疏至，帝感悟，欲从之，安石求去。
sī mǎ guāng dá zhào yǒu shì fū fèi téng lí mín sāo dòng zhī yǔ ān shí nù kàng zhāng zì biàn dì wèi xùn cí xiè lìng lǚ huì qīng yù zhǐ hán jiàng yòu quàn dì liú zhī
司马光答诏，有"士夫沸腾，黎民骚动"之语，安石怒，抗章自辨，帝为巽辞谢，令吕惠卿谕旨，韩绛又劝帝留之。
ān shí rù xiè yīn wèi shàng yán zhōng wài dà chén cóng guān tái jiàn cháo shì péng bǐ zhī qíng qiě yuē bì xià yù yǐ xiān wáng zhī zhèng dào shèng tiān xià liú sú gù yǔ tiān xià liú sú xiāng wéi zhòng qīng
安石入谢，因为上言中外大臣、从官、台谏、朝士朋比之情，且曰："陛下欲以先王之正道胜天下流俗，故与天下流俗相为重轻。
liú sú quán zhòng zé tiān xià zhī rén guī liú sú
流俗权重，则天下之人归流俗；
bì xià quán zhòng zé tiān xià zhī rén guī bì xià
陛下权重，则天下之人归陛下。
quán zhě yǔ wù xiāng wéi zhòng qīng suī qiān jūn zhī wù suǒ jiā sǔn bù guò zhū liǎng ér yí
权者与物相为重轻，虽千钧之物，所加损不过铢两而移。
jīn jiān rén yù bài xiān wáng zhī zhèng dào yǐ jū bì xià zhī suǒ wéi
今奸人欲败先王之正道，以沮陛下之所为。
yú shì bì xià yǔ liú sú zhī quán shì zhēng qīng zhòng zhī shí jiā zhū liǎng zhī lì zé yòng lì zhì wēi ér tiān xià zhī quán yǐ guī yú liú sú yǐ cǐ suǒ yǐ fēn fēn yě
于是陛下与流俗之权适争轻重之时，加铢两之力，则用力至微，而天下之权，已归于流俗矣，此所以纷纷也。
shàng yǐ wéi rán
"上以为然。
ān shí nǎi shì shì qí shuō bù dé xíng
安石乃视事，琦说不得行。
ān shí yǔ guāng sù hòu guāng yuán péng yǒu zé shàn zhī yì sān yí shū fǎn fù quàn zhī ān shí bù lè
安石与光素厚，光援朋友责善之义，三诒书反复劝之，安石不乐。
dì yòng guāng fù shū mì guāng cí wèi bài ér ān shí chū mìng suì qǐn
帝用光副枢密，光辞未拜而安石出，命遂寝。
gōng zhe suī wèi suǒ yǐn yì yǐ qǐng ba xīn fǎ chū yǐng zhōu
公著虽为所引，亦以请罢新法出颍州。
yù shǐ liú shù liú qí qián yǐ sūn chāng líng wáng zǐ sháo chéng hào zhāng jiǎn chén xiāng chén jiàn xiè jǐng wēn yáng huì liú zhì jiàn guān fàn chún rén li cháng sūn jué hú zōng yù jiē bù dé qí yán xiāng jì qù
御史刘述、刘琦、钱𫖮、孙昌龄、王子韶、程颢、张戬、陈襄、陈荐、谢景温、杨绘、刘挚，谏官范纯仁、李常、孙觉、胡宗愈皆不得其言，相继去。
zhòu yòng xiù zhōu tuī guān li dìng wèi yù shǐ zhī zhì gào sòng mǐn qiú li dà lín sū sòng fēng hái cí tóu yù shǐ lín dàn xuē chāng cháo fàn yù lùn dìng bù xiào jiē bà zhú
骤用秀州推官李定为御史，知制诰宋敏求、李大临、苏颂封还词头，御史林旦、薛昌朝、范育论定不孝，皆罢逐。
hàn lín xué shì fàn zhèn sān shū yán qīng miáo duó zhí zhì shì
翰林学士范镇三疏言青苗，夺职致仕。
huì qīng zāo sàng qù ān shí wèi zhī suǒ tuō de céng bù xìn rèn zhī yà yú huì qīng
惠卿遭丧去，安石未知所托，得曾布，信任之，亚于惠卿。
sān nián shí èr yuè bài tóng zhōng shū mén xià píng zhāng shì
三年十二月，拜同中书门下平章事。
míng nián chūn jīng dōng hé běi yǒu liè fēng zhī yì mín dà kǒng
明年春，京东、河北有烈风之异，民大恐。
dì pī fù zhōng shū lìng shěng shì ān jìng yǐ yìng tiān biàn fàng qiǎn liǎng lù mù fu zé yǒu sī jùn shǒu bù yǐ shàng wén zhě
帝批付中书，令省事安静以应天变，放遣两路募夫，责有司、郡守不以上闻者。
ān shí zhí bù xià
王安石扣住而不下达这道诏令。
kāi fēng mín bì bǎo jiá yǒu jié zhǐ duàn wàn zhě zhī fǔ hán wéi yán zhī dì wèn ān shí ān shí yuē cǐ gù wèi kě zhī jiù lìng yǒu zhī yì bù zú guài
开封民避保甲，有截指断腕者，知府韩维言之，帝问安石，安石曰："此固未可知，就令有之，亦不足怪。
jīn shì dài fū dǔ xīn zhèng shàng huò fēn rán jīng yì
今天士大夫对于新政，尚且吵吵嚷嚷感到惊异；
kuàng yú èr shí wàn hù bǎi xìng gù yǒu chǔn yú wéi rén suǒ huò dòng zhě qǐ yīng wèi cǐ suì bù gǎn yī yǒu suǒ wèi yá
况于二十万户百姓，固有蠢愚为人所惑动者，岂应为此遂不敢一有所为邪？
dì yuē mín yán hé ér tīng zhī zé shèng yì bù kě bù wèi yě
"帝曰："民言合而听之则胜，亦不可不畏也。
dōng míng mín huò zhē zǎi xiàng mǎ su zhù yì qián ān shí bái dì yuē zhī xiàn gǔ fán nǎi fàn zhòng yān zhī xù hǎo fù liú sú zhì mín rú shì
东明民或遮宰相马诉助役钱，安石白帝曰："知县贾蕃乃范仲淹之婿，好附流俗，致民如是。
yòu yuē zhì mín dāng zhī qí qíng wěi lì bìng bù kě shì gū xī
"又曰："治民当知其情伪利病，不可示姑息。
ruò zòng zhī shǐ wàng jīng shěng tái míng gǔ yāo jià shì zhòng jiǎo xìng zé fēi suǒ yǐ wéi zhèng
若纵之使妄经省台，鸣鼓邀驾，恃众侥幸，则非所以为政。
qí qiáng biàn bèi lǐ lǜ lèi cǐ
"其强辩背理率类此。
dì yòng hán wéi wèi zhōng chéng ān shí hàn nǎng yán zhǐ wéi shàn fù liú sú yǐ fēi shàng suǒ jiàn lì yīn wéi cí ér zhǐ
帝用韩维为中丞，安石憾曩言，指为善附流俗以非上所建立，因维辞而止。
ōu yáng xiū qǐ zhì shì féng jīng qǐng liú zhī ān shí yuē xiū fù lì hán qí yǐ qí wèi shè jì chén
欧阳修乞致仕，冯京请留之，安石曰："修附丽韩琦，以琦为社稷臣。
rú cǐ rén zài yī jùn zé huài yī jùn zài cháo tíng zé huài cháo tíng liú zhī ān yòng
如此人，在一郡则坏一郡，在朝廷则坏朝廷，留之安用？
nǎi tīng zhī
"乃听之。
fù bì yǐ gé qīng miáo jiě shǐ xiāng ān shí wèi bù zú yǐ zǔ jiān zhì bǐ zhī gòng gǔn
富弼以格青苗解使相，安石谓不足以阻奸，至比之共、鲧。
líng tái láng yóu yīng yán tiān jiǔ yīn xīng shī dù yi tuì ān shí jí qíng lì yīng zhōu
灵台郎尤瑛言天久阴，星失度，宜退安石，即黥隶英州。
táng jiōng běn yǐ ān shí yǐn jiàn wèi jiàn guān yīn qǐng duì jí lùn qí zuì zhé sǐ
唐坰本以安石引荐为谏官，因请对极论其罪，谪死。
wén yàn bó yán shì yì yǔ xià zhēng lì zhì huá yuè shān bēng
文彦博言市易与下争利，致华岳山崩。
ān shí yuē huà shān zhī biàn dài tiān yì wèi xiǎo rén fā
安石曰："华山之变，殆天意为小人发。
shì yì zhī qǐ zì wèi xì mín jiǔ kùn yǐ yì jiān bìng ěr yú guān hé lì yān
市易之起，自为细民久困，以抑兼并尔，于官何利焉。
è qí zòu chū yàn bó shǒu wèi
"阏其奏，出彦博守魏。
yú shì lǚ gōng zhe hán wéi ān shí jiè yǐ lì shēng yù zhě yě
于是吕公著、韩维，安石借以立声誉者也；
ōu yáng xiū wén yàn bó jiàn jǐ zhě yě
欧阳修、文彦博，荐己者也；
fù bì hán qí yòng wèi shì cóng zhě yě
富弼、韩琦，用为侍从者也；
sī mǎ guāng fàn zhèn jiāo yǒu zhī shàn zhě yě xī pái chì bù yí lì
司马光、范镇，交友之善者也：悉排斥不遗力。
lǐ guān yì zhèng tài miào tài zǔ dōng xiàng zhī wèi ān shí dú dìng yì hái xī zǔ yú tiāo miào yì zhě hé zhēng zhī fú de
礼官议正太庙太祖东向之位，安石独定议还僖祖于祧庙，议者合争之，弗得。
shàng yuán xī cóng jià chéng mǎ rù xuān dé mén wèi shì hē zhǐ zhī cè qí mǎ
上元夕，从驾乘马入宣德门，卫士诃止之，策其马。
ān shí nù shàng zhāng qǐng dǎi zhì
安石怒，上章请逮治。
yù shǐ cài què yán sù wèi zhī shì gǒng hù zhì zūn ér yǐ zǎi xiàng xià mǎ fēi qí chù suǒ yīng hē zhǐ
御史蔡确言："宿卫之士，拱扈至尊而已，宰相下马非其处，所应诃止。
dì zú wèi zhàng wèi shì chì nèi shì ān shí yóu bù píng
"帝卒为杖卫士，斥内侍，安石犹不平。
wáng sháo kāi xī hé zòu gōng dì yǐ ān shí zhǔ yì jiě suǒ fú yù dài cì zhī
王韶开熙河奏功，帝以安石主议，解所服玉带赐之。
qī nián chūn tiān xià jiǔ hàn jī mín liú lí dì yōu xíng yú sè duì cháo jiē tàn yù jǐn ba fǎ dù zhī bù shàn zhě
七年春，天下久旱，饥民流离，帝忧形于色，对朝嗟叹，欲尽罢法度之不善者。
ān shí yuē shuǐ hàn cháng shù yáo tāng suǒ bù miǎn cǐ bù zú zhāo shèng lǜ dàn dāng xiū rén shì yǐ yīng zhī
安石曰：""水旱常数，尧、汤所不免，此不足招圣虑，但当修人事以应之。
dì yuē cǐ qǐ xì shì zhèn suǒ yǐ kǒng jù zhě zhèng wéi rén shì zhī wèi xiū ěr
"帝曰："此岂细事，朕所以恐惧者，正为人事之未修尔。
jīn qǔ miǎn xíng qián tài zhòng rén qíng zī yuàn zhì chū bù xùn yǔ
今取免行钱太重，人情咨怨，至出不逊语。
zì jìn chén yǐ zhì hòu zú wú bù yán qí hài
自近臣以至后族，无不言其害。
liǎng gōng qì xià yōu jīng shī luàn qǐ yǐ wéi tiān hàn gèng shī rén xīn
两宫泣下，忧京师乱起，以为天旱，更失人心。
ān shí yuē jìn chén bù zhī wèi shuí ruò liǎng gōng yǒu yán nǎi xiàng jīng cáo yì suǒ wéi ěr
"安石曰："近臣不知为谁，若两宫有言，乃向经、曹佾所为尔。
féng jīng yuē chén yì wén zhī
"冯京曰："臣亦闻之。
ān shí yuē shì dà fū bù chěng zhě yǐ jīng wèi guī gù jīng dú wén qí yán chén wèi zhī wén yě
"安石曰："士大夫不逞者以京为归，故京独闻其言，臣未之闻也。
jiān ān shàng mén zhèng xiá shàng shū huì suǒ jiàn liú mín fú lǎo xié yòu kùn kǔ zhī zhuàng wèi tú yǐ xiàn yuē hàn yóu ān shí suǒ zhì
"监安上门郑侠上疏，绘所见流民扶老携幼困苦之状，为图以献，曰："旱由安石所致。
qù ān shí tiān bì yǔ
去安石，天必雨。
xiá yòu zuò cuàn lǐng nán
"侠又坐窜岭南。
cí shèng xuān rén èr tài hòu liú tì wèi dì yuē ān shí luàn tiān xià
慈圣、宣仁二太后流涕谓帝曰："安石乱天下。
dì yì yí zhī suì ba wèi guān wén diàn dà xué shì zhī jiāng níng fǔ zì lǐ bù shì láng chāo jiǔ zhuàn wèi lì bù shàng shū
"帝亦疑之，遂罢为观文殿大学士、知江宁府，自礼部侍郎超九转为吏部尚书。
lǚ huì qīng fú què ān shí zhāo xī jí yǐn zhī zhì shì bái wèi cān zhī zhèng shì yòu qǐ zhào hán jiàng dài jǐ
吕惠卿服阕，安石朝夕汲引之，至是，白为参知政事，又乞召韩绛代己。
èr rén shǒu qí chéng mó bù shǎo shī shí hào jiàng wèi chuán fǎ shā mén huì qīng wèi hù fǎ shàn shén
二人守其成谟，不少失，时号绛为"传法沙门"，惠卿为"护法善神"。
ér huì qīng shí yù zì dé zhèng jì ān shí fù lái yīn zhèng xiá yù xiàn qí dì ān guó yòu qǐ li shì níng yù yǐ qīng ān shí
而惠卿实欲自得政，忌安石复来，因郑侠狱陷其弟安国，又起李士宁狱以倾安石。
jiàng jué qí yì mì bái dì qǐng zhào zhī
绛觉其意，密白帝请召之。
bā nián èr yuè fù bài xiàng ān shí chéng mìng jí bèi dào lái
八年二月，复拜相，安石承命，即倍道来。
sān jīng yì chéng jiā shàng shū zuǒ pú yè jiān mén xià shì láng yǐ zi pāng wèi lóng tú gé zhí xué shì
《三经义》成，加尚书左仆射兼门下侍郎，以子雱为龙图阁直学士。
pāng cí huì qīng quàn dì yǔn qí qǐng yóu shì xián xì yù zhe
雱辞，惠卿劝帝允其请，由是嫌隙愈著。
huì qīng wèi cài chéng xǐ suǒ jī jū jiā sì mìng
惠卿为蔡承禧所击，居家俟命。
pāng fēng yù shǐ zhōng chéng shān wǎn fù dàn huì qīng yǔ zhī huá tíng xiàn zhāng ruò jì wèi jiān lì shì zhì yù jū zhī huì qīng chū shǒu chén
雱风御史中丞邓绾，复弹惠卿与知华亭县张若济为奸利事，置狱鞫之，惠卿出守陈。
shí yuè huì chū dōng fāng zhào qiú zhí yán jí xún zhèng shì zhī wèi xié yú mín zhě
十月，彗出东方，诏求直言，及询政事之未协于民者。
ān shí lǜ tóng liè shū yán jìn wǔ dì wǔ nián huì chū zhěn
安石率同列疏言："晋武帝五年，彗出轸；
shí nián yòu yǒu bèi
十年，又有孛。
ér qí zài wèi èr shí bā nián yǔ yǐ sì zhàn suǒ qī bù hé
而其在位二十八年，与《乙巳占》所期不合。
gài tiān dào yuǎn xiān wáng suī yǒu guān zhàn ér suǒ xìn zhě rén shì ér yǐ
盖天道远，先王虽有官占，而所信者人事而已。
tiān wén zhī biàn wú qióng shàng xià fù huì qǐ wú ǒu hé
天文之变无穷，上下傅会，岂无偶合。
zhōu gōng zhào gōng qǐ qī chéng wáng zāi
周公、召公，岂欺成王哉。
qí yán zhōng zōng xiǎng guó rì jiǔ zé yuē yán gōng yín wèi tiān mìng zì dù zhì mín bù gǎn huāng níng
其言中宗享国日久，则曰'严恭寅畏，天命自度，治民不敢荒宁'。
qí yán xià shāng duō lì nián suǒ yì yuē dé ér yǐ
其言夏、商多历年所，亦曰'德'而已。
bì zào yán huǒ ér yàn yù ráng zhī guó qiáo bù tīng zé yuē bù yòng wú yán zhèng yòu jiāng huǒ
裨灶言火而验，欲禳之，国侨不听，则曰'不用吾言，郑又将火'。
qiáo zhōng bù tīng zhèng yì bù huǒ
侨终不听，郑亦不火。
yǒu rú bì zào wèi miǎn wàng dàn kuàng jīn xīng gōng zāi
有如裨灶，未免妄诞，况今星工哉？
suǒ chuán zhàn shū yòu shì suǒ jìn yuè téng xiě wěi wù yóu bù kě zhī
所传占书，又世所禁，〈月誊〉写伪误，尤不可知。
bì xià shèng dé zhì shàn fēi tè xián yú zhōng zōng zhōu zhào suǒ yán zé jì yuè ér jǐn zhī yǐ qǐ xū yú gǔ fù yǒu suǒ chén
陛下盛德至善，非特贤于中宗，周、召所言，则既阅而尽之矣，岂须愚瞽复有所陈。
qiè wén liǎng gōng yǐ cǐ wéi yōu wàng yǐ chén děng suǒ yán lì xíng kāi wèi
窃闻两宫以此为忧，望以臣等所言，力行开慰。
dì yuē wén mín jiān shū kǔ xīn fǎ
"帝曰："闻民间殊苦新法。
ān shí yuē qí hán shǔ yǔ mín yóu yuàn zī cǐ wú yōng xù
"安石曰："祁寒暑雨，民犹怨咨，此无庸恤。
dì yuē qǐ ruò bìng qí hán shǔ yǔ zhī yuàn yì wú xié
"帝曰："岂若并祁寒暑雨之怨亦无邪？
ān shí bú yuè tuì ér shǔ jí wò dì wèi miǎn qǐ zhī
"安石不悦，退而属疾卧，帝慰勉起之。
qí dǎng móu yuē jīn bù qǔ shàng sù suǒ bù xǐ zhě bào jìn yòng zhī zé quán qīng jiāng yǒu kuī rén jiān xì zhě
其党谋曰："今不取上素所不喜者暴进用之，则权轻，将有窥人间隙者。
ān shí shì qí cè
"安石是其策。
dì xǐ qí chū xī cóng zhī
帝喜其出，悉从之。
shí chū shī ān nán dié de qí lù bù yán zhōng guó zuò qīng miáo zhù yì zhī fǎ qióng kùn shēng mín
时出师安南，谍得其露布，言："中国作青苗、助役之法，穷困生民。
wǒ jīn chū bīng yù xiāng zhěng jì
我今出兵，欲相拯济。
ān shí nù zì cǎo chì bǎng dǐ zhī
"安石怒，自草敕榜诋之。
huá tíng yù jiǔ bù chéng pāng yǐ shǔ mén xià kè lǚ jiā wèn liàn hēng fu gòng yì qǔ shān wǎn suǒ liè huì qīng shì zá tā shū xià zhì yù ān shí bù zhī yě
华亭狱久不成，雱以属门下客吕嘉问、练亨甫共议，取邓绾所列惠卿事，杂他书下制狱，安石不知也。
shěng lì gào huì qīng yú chén huì qīng yǐ zhuàng wén qiě sòng ān shí yuē ān shí jǐn qì suǒ xué lóng shàng zòng héng zhī mò shù fāng mìng jiǎo lìng wǎng shàng yào jūn
省吏告惠卿于陈，惠卿以状闻，且讼安石曰："安石尽弃所学，隆尚纵横之末数，方命矫令，罔上要君。
cǐ shù è lì xíng yú nián suì zhī jiān suī gǔ zhī shī zhì dǎo xíng ér nì shī zhě dài bù rú cǐ
此数恶力行于年岁之间，虽古之失志倒行而逆施者，殆不如此。
yòu fā ān shí sī shū yuē wú shǐ shàng zhī zhě
"又发安石私书曰："无使上知"者。
dì yǐ shì ān shí ān shí xiè wú yǒu guī yǐ wèn pāng pāng yán qí qíng ān shí jiù zhī
帝以示安石，安石谢无有，归以问雱，雱言其情，安石咎之。
pāng fèn huì jū fā bèi sǐ
雱愤恚，疽发背死。
ān shí bào wǎn zuì qù wéi chén zǐ dì qiú guān jí jiàn chén xù cài biàn suì yǔ hēng fu jiē dé zuì
安石暴绾罪，去"为臣子弟求官及荐臣婿蔡卞"，遂与亨甫皆得罪。
wǎn shǐ yǐ fù ān shí jū yán zhí jí ān shí yǔ lǚ huì qīng xiàng qīng wǎn jí lì zhù gōng huì qīng
绾始以附安石居言职，及安石与吕惠卿相倾，绾极力助攻惠卿。
shàng pō yàn ān shí suǒ wéi wǎn jù shī shì lǚ liú zhī yú shàng qí yán wú suǒ gù jì
上颇厌安石所为，绾惧失势，屡留之于上，其言无所顾忌；
hēng fu xiǎn báo chǎn shì pāng yǐ jìn zhì shì jiē chì
亨甫险薄，谄事雱以进，至是皆斥。
ān shí zhī zài xiāng yě lǚ xiè bìng qiú qù jí zi pāng sǐ yóu bēi shāng bù kān lì qǐng jiě jǐ wù
安石之再相也，屡谢病求去，及子雱死，尤悲伤不堪，力请解几务。
shàng yì yàn zhī ba wèi zhèn nán jūn jié dù shǐ tóng píng zhāng shì pàn jiāng níng fǔ
上益厌之，罢为镇南军节度使、同平章事、判江宁府。
míng nián gǎi jí xǐ guān shǐ fēng shū guó gōng
明年，改集禧观使，封舒国公。
lǚ qǐ hái jiàng xiàng yìn
屡乞还将相印。
yuán fēng èr nián fù bài zuǒ pú yè guān wén diàn dà xué shì
元丰二年，复拜左仆射、观文殿大学士。
huàn tè jìn gǎi fēng jīng
换特进，改封荆。
zhé zōng lì jiā sī kōng
哲宗立，加司空。
yuán yòu yuán nián zú nián liù shí liù zèng tài fù
元祐元年，卒，年六十六，赠太傅。
shào shèng zhōng shì yuē wén pèi xiǎng shén zōng miào tíng
绍圣中，谥曰文，配享神宗庙庭。
chóng níng sān nián yòu pèi shí wén xuān wáng miào liè yú yán mèng zhī cì zhuī fēng shū wáng
崇宁三年，又配食文宣王庙，列于颜、孟之次，追封舒王。
qīn zōng shí yáng shí yǐ wéi yán zhào tíng zhī
钦宗时，杨时以为言，诏停之。
gāo zōng yòng zhào dǐng lǚ cōng wèn yán tíng zōng miào pèi xiǎng xuē qí wáng fēng
高宗用赵鼎、吕聪问言，停宗庙配享，削其王封。
chū ān shí xùn shì shī shū zhōu lǐ jì chéng bān zhī xué guān tiān xià hào yuē xīn yì
初，安石训释《诗》、《书》、《周礼》，既成，颁之学官，天下号曰"新义"。
wǎn jū jīn líng yòu zuò zì shuō duō chuān záo fù huì
晚居金陵，又作《字说》，多穿凿傅会。
qí liú rù yú fú lǎo
其流入于佛、老。
yī shí xué zhě wú gǎn bù chuán xí zhǔ sī chún yòng yǐ qǔ shì shì mò de zì míng yī shuō xiān rú zhuàn zhù yī qiè fèi bù yòng
一时学者，无敢不传习，主司纯用以取士，士莫得自名一说，先儒传注，一切废不用。
chù chūn qiū zhī shū bù shǐ liè yú xué guān zhì xì mù wèi duàn làn cháo bào
黜《春秋》之书，不使列于学官，至戏目为"断烂朝报"。
ān shí wèi guì shí míng zhèn jīng shī xìng bù hǎo huá yú zì fèng zhì jiǎn huò yī gòu bù huàn miàn gòu bù xǐ shì duō chēng qí xián
安石未贵时，名震京师，性不好华腴，自奉至俭，或衣垢不浣，面垢不洗，世多称其贤。
shǔ rén sū xún dú yuē shì bù jìn rén qíng zhě xiān bù wéi dà jiān tè
蜀人苏洵独曰："是不近人情者，鲜不为大奸慝。
zuò biàn jiān lùn yǐ cì zhī wèi wáng yǎn lú qǐ hé wéi yī rén
"作《辩奸论》以刺之，谓王衍、卢杞合为一人。
ān shí xìng qiáng zhì yù shì wú kě fǒu zì xìn suǒ jiàn zhí yì bù huí
安石性强忮，遇事无可否，自信所见，执意不回。
zhì yì biàn fǎ ér zài tíng jiāo zhí bù kě ān shí fu jīng yì chū jǐ yì biàn lùn zhé shù bǎi yán zhòng bù néng qū
至议变法，而在廷交执不可，安石傅经义，出己意，辩论辄数百言，众不能诎。
shèn zhě wèi tiān biàn bù zú wèi zǔ zōng bù zú fǎ rén yán bù zú xù
甚者谓"天变不足畏，祖宗不足法，人言不足恤。
bà chù zhōng wài lǎo chéng rén jǐ jǐn duō yòng mén xià xuān huì shào nián
"罢黜中外老成人几尽，多用门下儇慧少年。
jiǔ zhī yǐ hàn yǐn qù jì fù xiāng suì yú ba zhōng shén zōng shì bù fù zhào fán bā nián
久之，以旱引去，洎复相，岁馀罢，终神宗世不复召，凡八年。
zi pāng
子雱。
pāng zì yuán zé
雱字元泽。
wéi rén piào hàn yīn kè wú suǒ gù jì
为人慓悍阴刻，无所顾忌。
xìng mǐn shén wèi guàn yǐ zhù shū shù wàn yán
性敏甚，未冠，已著书数万言。
nián shí sān de qín zú yán táo hé shì tàn yuē cǐ kě fǔ ér yǒu yě
年十三，得秦卒言洮、河事，叹曰："此可抚而有也。
shǐ xī xià de zhī zé wú dí qiáng ér biān huàn bó yǐ
使西夏得之，则吾敌强而边患博矣。
qí hòu wáng sháo kāi xī hé ān shí lì zhǔ qí yì gài zhào yú cǐ
"其后王韶开熙河，安石力主其议，盖兆于此。
jǔ jìn shì diào jīng dé wèi
举进士，调旌德尉。
pāng qì háo pì nì yī shì bù néng zuò xiǎo guān
雱气豪，睥睨一世，不能作小官。
zuò cè èr shí yú piān jí lùn tiān xià shì yòu zuò lǎo zi xùn chuán jí fó shū yì jiě yì shù wàn yán
作策二十余篇，极论天下事，又作《老子训传》及《佛书义解》，亦数万言。
shí ān shí zhí zhèng suǒ yòng duō shǎo nián pāng yì yù yù xuǎn nǎi yǔ fù móu yuē zhí zhèng zi suī bù kě yù shì ér jīng yán kě chù
时安石执政，所用多少年，雱亦欲预选，乃与父谋曰："执政子虽不可预事，而经筵可处。
ān shí yù shàng zhī ér zì yòng nǎi yǐ pāng suǒ zuò cè jí zhù dào dé jīng lòu bǎn zhōu yú shì suì chuán dá yú shàng
"安石欲上知而自用，乃以雱所作策及注《道德经》镂板鬻于市，遂传达于上。
shān wǎn céng bù yòu lì jiàn zhī zhào jiàn chú tài zǐ zhōng yǔn chóng zhèng diàn shuō shū
邓绾、曾布又力荐之，召见，除太子中允、崇政殿说书。
shén zōng shù liú yǔ yǔ shòu zhào zhù shī shū yì zhuó tiān zhāng gé dài zhì jiān shì jiǎng
神宗数留与语，受诏注《诗》、《书》义，擢天章阁待制兼侍讲。
shū chéng qiān lóng tú gé zhí xué shì yǐ bìng cí bù bài
书成，迁龙图阁直学士，以病辞不拜。
ān shí gēng zhāng zhèng shì pāng shí dǎo zhī
安石更张政事，雱实导之。
cháng chēng shāng yāng wèi háo jié zhī shì yán bù zhū yì yì zhě fǎ bù xíng
常称商鞅为豪杰之士，言不诛异议者法不行。
ān shí yǔ chéng hào yǔ pāng qiú shǒu xiǎn zú xié fù rén guàn yǐ chū wèn fù suǒ yán hé shì
安石与程颢语，雱囚首跣足，携妇人冠以出，问父所言何事。
yuē yǐ xīn fǎ shù wéi rén suǒ zǔ gù yǔ chéng jūn yì
曰："以新法数为人所阻，故与程君议。
pāng dà yán yuē xiāo hán qí fù bì zhī tóu yú shì zé fǎ xíng yǐ
"雱大言曰："枭韩琦、富弼之头于市，则法行矣。
ān shí jù yuē r wù yǐ
"安石遽曰："儿误矣。
zú shí cái sān shí sān tè zèng zuǒ jiàn yì dài fū
"卒时才三十三，特赠左谏议大夫。
táng jiōng zhě yǐ fù rèn de guān
唐坰者，以父任得官。
xī níng chū shàng shū yún qín èr shì zhì yú zhào gāo nǎi shī zhī ruò fēi shī zhī qiáng
熙宁初，上书云："秦二世制于赵高，乃失之弱，非失之强。
shén zōng yuè qí yán
"神宗悦其言。
yòu yún qīng miáo fǎ bù xíng yi zhǎn dà chén yì yì rú hán qí zhě shù rén
又云："青苗法不行，宜斩大臣异议如韩琦者数人。
ān shí yóu xǐ zhī jiàn shǐ duì cì jìn shì chū shēn wèi chóng wén jiào shū
"安石尤喜之，荐使对，赐进士出身，为崇文校书。
shàng báo qí rén chú zhī qián táng xiàn
上薄其人，除知钱塘县。
ān shí yù liú zhī nǎi lìng shān wǎn jiàn wèi yù shǐ suì chú tài zǐ zhōng yǔn
安石欲留之，乃令邓绾荐为御史，遂除太子中允。
shù yuè jiāng yòng wèi jiàn guān ān shí yí qí qīng tuō jiāng bèi jǐ lì míng bù chú zhí yǐ běn guān tóng zhī jiàn yuàn fēi gù shì yě
数月，将用为谏官，安石疑其轻脱，将背己立名，不除职，以本官同知谏院，非故事也。
jiōng guǒ nù ān shí yì jǐ fán zòu èr shí shū lùn shí shì jiē liú zhōng bù chū
坰果怒安石易己，凡奏二十疏，论时事，皆留中不出。
nǎi yīn bǎi guān qǐ jū rì kòu bì qǐng duì shàng lìng yù yǐ tā rì jiōng fú dì bù qǐ suì zhào shēng diàn
乃因百官起居日，扣陛请对，上令谕以他日，坰伏地不起，遂召升殿。
jiōng zhì yù zuò qián jìn yuē chén suǒ yán jiē dà chén bù fǎ qǐng duì bì xià yī yī chén zhī
坰至御坐前，进曰："臣所言，皆大臣不法，请对陛下一一陈之。
nǎi cuò hù zhǎn shū mù ān shí yuē wáng ān shí jìn yù zuò tīng zhá zǐ
"乃措笏展疏，目安石曰："王安石近御坐，听札子。
ān shí chí chí jiōng hē yuē bì xià qián yóu gǎn rú cǐ zài wài kě zhī
"安石迟迟，坰诃曰："陛下前犹敢如此，在外可知！
ān shí sǒng rán ér jìn
"安石悚然而进。
jiōng dà shēng xuān dú fán liù shí tiáo dà lüè yǐ ān shí zhuān zuò wēi fú céng bù děng biǎo lǐ shàn quán tiān xià dàn zhī dàn ān shí wēi quán bù fù zhī yǒu bì xià
坰大声宣读，凡六十条，大略以"安石专作威福，曾布等表里擅权，天下但知惮安石威权，不复知有陛下。
wén yàn bó féng jīng zhī ér bù gǎn yán
文彦博、冯京知而不敢言。
wáng guī qǔ shì ān shí wú yì sī pú
王珪曲事安石，无异厮仆。
qiě dú qiě mù guī guī cán jù fǔ shǒu
"且读且目珪，珪惭惧俯首。
yuán jiàng xuē xiàng chén yì ān shí yí zhǐ qì shǐ wú yì jiā nú
"元绛、薛向、陈绎，安石颐指气使，无异家奴。
zhāng hǔ li dìng wèi ān shí zhǎo yá tái guān zhāng shāng yīng nǎi ān shí yīng quǎn
张琥、李定为安石爪牙，台官张商英乃安石鹰犬。
nì yì zhě suī xián wèi bù xiào fù jǐ zhě suī bù xiào wèi xián
逆意者虽贤为不肖，附己者虽不肖为贤。
zhì dǐ wèi lǐ lín fǔ lú qǐ
"至诋为李林甫、卢杞。
shàng lǚ zhǐ zhī jiōng kāng kǎi zì ruò lüè bù tuì shè
上屡止之，坰慷慨自若，略不退慑。
dú yǐ xià diàn zài bài ér tuì
读已，下殿再拜而退。
shì chén wèi shì xiāng gù shī sè ān shí wèi zhī qǐng qù
侍臣卫士，相顾失色，安石为之请去。
gé mén jiū qí dú luàn cháo yí biǎn cháo zhōu bié jià
阁门纠其渎乱朝仪，贬潮州别驾。
shān wǎn shēn jiù zhī qiě zì hé miào jǔ
邓绾申救之，且自劾缪举。
ān shí yuē cǐ sù kuáng bù zú zé
安石曰："此素狂，不足责。
gǎi jiān guǎng zhōu jūn zī kù hòu xǐ jí zhōu jiǔ shuì zú guān
"改监广州军资库，后徙吉州酒税，卒官。
lùn yuē zhū xī cháng lùn ān shí yǐ wén zhāng jié xíng gāo yī shì ér yóu yǐ dào dé jīng jì wéi jǐ rèn
论曰：朱熹尝论安石"以文章节行高一世，而尤以道德经济为己任。
bèi yù shén zōng zhì wèi zǎi xiàng shì fāng yǎng qí yǒu wéi shù jī fù jiàn èr dì sān wáng zhī shèng
被遇神宗，致位宰相，世方仰其有为，庶几复见二帝三王之盛。
ér ān shí nǎi jí jí yǐ cái lì bīng gé wèi xiān wù yǐn yòng xiōng xié pái bìn zhōng zhí zào pò qiáng lì shǐ tiān xià zhī rén áo rán sàng qí lè shēng zhī xīn
而安石乃汲汲以财利兵革为先务，引用凶邪，排摈忠直，躁迫强戾，使天下之人，嚣然丧其乐生之心。
zú zhī qún jiān sì nüè liú dú sì hǎi zhì yú chóng níng xuān hé zhī jì ér huò luàn jí yǐ
卒之群奸嗣虐，流毒四海，至于崇宁、宣和之际，而祸乱极矣"。
cǐ tiān xià zhī gōng yán yě
此天下之公言也。
xī shén zōng yù mìng xiāng wèn hán qí yuē ān shí hé rú
昔神宗欲命相，问韩琦曰："安石何如？
duì yuē ān shí wèi hàn lín xué shì zé yǒu yú chù fǔ bì zhī de zé bù kě
"对曰："安石为翰林学士则有余，处辅弼之地则不可。
shén zōng bù tīng suì xiāng ān shí
"神宗不听，遂相安石。
wū hū
唉！
cǐ suī sòng shì zhī bù xìng yì ān shí zhī bù xìng yě
此虽宋氏之不幸，亦安石之不幸也。
wáng ān lǐ zì hé fu ān shí zhī dì yě
王安礼，字和甫，安石之弟也。
zǎo dēng kē cóng hé dōng táng jiè pì
早登科，从河东唐介辟。
xī níng zhōng fū yán lù chéng luō wù hé dōng fā mín sì wàn fù xiǎng xuān fǔ shǐ hán jiàng xí shǐ zuǒ yì hòu shuài lǚ gōng bì jiāng cóng zhī
熙宁中，鄜延路城啰兀，河东发民四万负饷，宣抚使韩绛檄使佐役，后帅吕公弼将从之。
ān lǐ zhēng yuē mín bīng bù xí wǔ shì jīn qū zhī shēn rù cǐ bù wéi kòu suǒ chéng zé dòng è ér sǐ ěr yi jí bà qiǎn
安礼争曰："民兵不习武事，今驱之深入，此不为寇所乘，则冻饿而死尔，宜亟罢遣。
gōng bì yòng qí yán mín de guī ér tā lù yù dí zhě quán jūn jiē fù
"公弼用其言，民得归，而他路遇敌者，全军皆覆。
gōng bì zhí ān lǐ shǒu yán yuē sì wàn zhī zhòng qǐ ǒu rán zāi
公弼执安礼手言曰："四万之众，岂偶然哉。
guǒ yǒu yīn dé xiāng yǔ gòng zhī
果有阴德，相与共之。
chū jiàng zhuān jué shǎng jì shàng zuì duō shī shí gōng bì yǐ zhuàng wén
初，绛专爵赏，既上最，多失实，公弼以状闻。
zhào jí hé dōng yì gōng gōng bì jiāng shòu zhī
诏即河东议功，公弼将受之。
ān lǐ yuē xuān fǔ shǐ yǐ zǎi xiàng jié zhì zhū dào qiě xǔ pián yí fēng shòu yī yǒu bù wěi rén yóu de fēi zhī
安礼曰："宣抚使以宰相节制诸道，且许便宜，封授一有不韪，人犹得非之。
gōng fān chén nǎi yù shù jìn gōng zhuàng yú fēi qí rèn yá
公藩臣，乃欲隃进功状于非其任邪？
gōng bì jù cí
"公弼遽辞。
suì jiàn ān lǐ yú cháo shén zōng zhào duì yù zhòu yòng zhī
遂荐安礼于朝，神宗召对，欲骤用之。
ān shí dāng guó cí yǐ wéi zhù zuò zuǒ láng chóng wén yuàn jiào shū
安石当国，辞，以为著作佐郎、崇文院校书。
tā rì de jiàn mìng zhī zuò yǒu sī yán bā pǐn guān wú cì zuò zhě tè mìng zhī
他日得见，命之坐，有司言八品官无赐坐者，特命之。
qiān zhí jí xián yuàn chū zhī rùn zhōu hú zhōu zhào wèi kāi fēng fǔ pàn guān
迁直集贤院，出知润州、湖州，召为开封府判官。
cháng xié yǐn zòu shì jì tuì dú liú fǎng yǐ tiān xià shì dì shén xiāng nà
尝偕尹奏事，既退，独留访以天下事，帝甚乡纳。
zhí shè rén yuàn tóng xiū qǐ jū zhù
直舍人院、同修起居注。
sū shì xià yù shǐ yù shì wēi shén wú gǎn jiù zhě
苏轼下御史狱，势危甚，无敢救者。
ān lǐ cóng róng yán zì gǔ dà dù zhī zhǔ bù yǐ yán yǔ zuì rén
安礼从容言："自古大度之主，不以言语罪人。
shì yǐ cái zì fèn wèi jué wèi kě lì qǔ gù lù lù rú cǐ qí xīn bù néng wú jué wàng
轼以才自奋，谓爵位可立取，顾录录如此，其心不能无觖望。
jīn yī dàn zhì yú lǐ kǒng hòu shì wèi bì xià bù néng róng cái
今一旦致于理，恐后世谓陛下不能容才。
dì yuē zhèn gù bù shēn qiǎn yě xíng wéi qīng shì zhī
帝曰："朕固不深谴也，行为卿贳之。
qīng dì qù wù lòu yán shì fāng jiǎ yuàn yú zhòng kǒng yán zhě yuán yǐ hài qīng yě
卿第去，勿漏言，轼方贾怨于众，恐言者缘以害卿也。
li dìng zhāng zǎo jiē zhì shǐ wù jiù ān lǐ bù dá shì yǐ gù de qīng bǐ
"李定、张璪皆擿使勿救，安礼不答，轼以故得轻比。
jìn zhī zhì gào
进知制诰。
huì xīng jiàn zhào qiú zhí yán
彗星见，诏求直言。
ān lǐ shàng shū yuē rén shì shī yú xià biàn xiàng jiàn yú shàng
安礼上疏曰："人事失于下，变象见于上。
bì xià yǒu rén mín ài wù zhī xīn ér zé bù xià jiū yì zhě zuǒ yòu dà chén bù jūn bù zhí wèi zhōng zhě wèi bù zhōng bù xián zhě wèi xián chéng quán shè lì zhě yòng lì dān yú gōu jí qǔ lì jiū yú yuán fū zú yǐ gàn yīn yáng ér zhào xīng biàn
陛下有仁民爱物之心，而泽不下究，意者左右大臣不均不直，谓忠者为不忠，不贤者为贤，乘权射利者，用力殚于沟瘠，取利究于园夫，足以干阴阳而召星变。
yuàn chá qīn jìn zhī xíng dù xié wǎng zhī mén
愿察亲近之行，杜邪枉之门。
zhì yú qí ráng xiǎo shù biǎn sǔn jiù zhāng kǒng fēi suǒ yǐ yìng tiān zhě
至于祈禳小数，贬损旧章，恐非所以应天者。
dì lǎn shù jiā tàn yù zhī yuē wáng guī yù shǐ qīng tiáo jù zhèn cháng wèi bù yīng jǔ gé rén yán yǐ zì yōng zhàng
"帝览数嘉叹，谕之曰："王珪欲使卿条具，朕尝谓不应沮格人言，以自壅障。
jīn yǐ yī zhǐ bì mù suī tài huá zài qián fú zhī jiàn jìn xí bì qí jūn hé yǐ yì cǐ qīng dāng yì zì xìn
今以一指蔽目，虽泰、华在前弗之见，近习蔽其君，何以异此，卿当益自信。
yǐ hàn lín xué shì zhī kāi fēng fǔ shì zhì lì duàn
以翰林学士知开封府，事至立断。
qián zhì sòng bù dé qí qíng jí qiě àn ér wèi lùn zhě jǐ wàn rén ān lǐ pōu jué wèi sān yuè sān yù yuàn jí jī chì shí jiǔ yì qiú xì jiē kōng
他的前任审理得不十分妥当的案子，以及立案后没有处理的案子很多，牵涉到几万人。王安礼接手处理，不到三个月，三狱院以及畿、赤县十九个邑的囚室都空了。
shū jiē yú fǔ qián liáo shǐ guò ér jiàn zhī tàn xī kuā yì
书揭于府前，辽使过而见之，叹息夸异。
dì wén zhī xǐ yuē xī qín nèi shǐ liáo cóng róng zǔ dòu yǐ duó yóu yú zhī móu jīn ān lǐ néng qín lì shì hài dòng shū lín yú gǔ wú kuì yǐ
帝闻之，喜曰："昔秦内史廖从容俎豆，以夺由余之谋，今安礼能勤吏事，骇动殊邻，于古无愧矣。
tè shēng yī jiē
"特升一阶。
dì shù shī huáng zǐ tài shǐ yán mín mù duō pò jīng chéng gù bù lì guó sì zhào xī gǎi bǔ wú lǔ shù shí wàn jì zhòng xiōng jù
帝数失皇子，太史言民墓多迫京城，故不利国嗣，诏悉改卜，无虏数十万计，众汹惧。
ān lǐ jiàn yuē wén wáng bǔ shì sān shí qí zhèng xiān yú yǎn gé mái zì wèi wén qiān rén zhī zhǒng yǐ lì qí sì zhě
安礼谏曰："文王卜世三十，其政先于掩骼埋胔，未闻迁人之冢以利其嗣者。
dì cè rán ér ba
"帝恻然而罢。
luó zhě lián de nì míng shū gào rén bù guǐ suǒ shè bǎi yú jiā
逻者连得匿名书告人不轨，所涉百余家。
dì fù ān lǐ yuē jí zhì zhī
帝付安礼曰："亟治之。
ān lǐ yàn suǒ zhǐ jiē lüè tóng zuì hòu yī shū jiā sān rén yǒu xìng xuē zhě ān lǐ xǐ yuē wú de zhī yǐ
"安礼验所指，皆略同，最后一书加三人，有姓薛者，安礼喜曰："吾得之矣。
hū wèn xuē yuē ruò qǐ yǒu sù bù kuài zhě yé
"呼问薛曰："若岂有素不快者耶？
yuē yǒu chí bǐ lái shòu zhě jù zhī yāng yāng qù qí yì sì jiàn xián
"曰有持笔来售者，拒之，鞅鞅去，其意似见衔。
jí mìng bǔ xùn guǒ qí suǒ wèi yě
即命捕讯，果其所为也。
jí xiāo qí shǒu yú shì bù dǎi yī rén jīng shī wèi wéi shén míng
即枭其首于市，不逮一人，京师谓为神明。
zōng shì lìng fēi yǐ shù shí wàn qián mǎi qiè jiǔ ér chì guī zhī su fǔ dū yuán zhí
宗室令𬴂以数十万钱买妾，久而斥归之，诉府督元直。
ān lǐ shì qiè jì huǒ bài qí miàn yǐ jí zòu yán qiè zhī suǒ yǐ zhí shù shí wàn zhě yǐ zī shǒu yě jīn zhì bài zhī zé bù fù kě zhōu cǐ yǔ páo luò zhī xíng hé yì
安礼视妾，既火败其面矣，即奏言："妾之所以直数十万者，以姿首也，今炙败之，则不复可鬻，此与炮烙之刑何异。
qǐng wù lǐ qí zhí ér jiā hòu qiǎn yǐ wéi jiè
请勿理其直而加厚谴，以为戒。
zhào cóng zhī réng duó lìng fēi fèng
"诏从之，仍夺令𬴂俸。
hòu gōng zào yóu bó yuē sān nián sǔn zhě fǎn qí jià cái yī nián yǒu sǔn zhě zhōng guān chí yì fǔ qǐng rú yuē cí qì shén lì
后宫造油箔，约三年损者反其价，才一年有损者，中官持诣府，请如约，词气甚厉。
ān lǐ yuē yōng jù fēi zhì zhī bù dé qí de wèi fēng yǔ zào shī suǒ huài yé
安礼曰："庸讵非置之不得其地，为风雨燥湿所坏耶。
gǒu rú shì mín jiāng wú fù de zhí yuē bù kě yòng yě
苟如是，民将无复得直，约不可用也。
zú bù zhuī
"卒不追。
yǐ shì zōng shì zhōng guì rén jiē dàn zhī
以是宗室、中贵人皆惮之。
yuán fēng sì nián chū fēn sān xǐng zhì zhí zhèng bài zhōng dài fū shàng shū yòu chéng
元丰四年，分建三省，设立执政，王安礼被拜为中大夫、尚书右丞。
zhuǎn zuǒ chéng
转左丞。
wáng shī wèn zuì xià guó jīng yuán chéng shòu liáng tóng zòu zhuǎn yùn shǐ yè kāng zhí xiǎng mǐ è bù kě shí
王师问罪夏国，泾原承受梁同奏："转运使叶康直饷米，恶不可食。
dì dà nù yuē guì dí yuǎn xiǎng fǎn bù kě yòng
"帝大怒曰："贵籴远饷，反不可用。
tú bì mín lì yú dào lù kāng zhí kě zhǎn yě
徒弊民力于道路，康直可斩也。
ān lǐ yuē cǐ yī liáng tóng zhī yán yí wèi bì shí dāng àn zhī
"安礼曰："此一梁同之言，疑未必实，当按之。
nǎi qiǎn pàn guān zhāng dà níng yǔ tóng cān hé qiě xiè xì kāng zhí yǐ sì
"乃遣判官张大宁与同参核，且械系康直以俟。
jì ér mǐ kě yòng zhě shén bā jiǔ dì yì jiě shè kāng zhí
既而米可用者什八九，帝意解，赦康直。
shì shí fá xià bù dé zhì li xiàn yòu yù zài jǔ
是时，伐夏不得志，李宪又欲再举。
dì yǐ fǎng fǔ chén wáng guī yuē xiàng suǒ huàn zhě yòng bù zú cháo tíng jīn juān qián chāo wǔ bǎi wàn mín yǐ gōng jūn shí yǒu yú yǐ
帝以访辅臣，王珪曰："向所患者用不足，朝廷今捐钱钞五百万缗，以供军食有余矣。
ān lǐ yuē chāo bù kě dàn bì biàn ér wèi qián qián yòu biàn wéi chú sù
"安礼曰："钞不可啖，必变而为钱，钱又变为刍粟。
jīn jù chū zhēng zhī qī cái liǎng yuè ān néng jí shì
今距出征之期才两月，安能集事。
dì yuē li xiàn yǐ wéi yǐ yǒu bèi bǐ huàn zhě néng rú shì qīng děng dú wú yì hu
"帝曰："李宪以为已有备，彼宦者能如是，卿等独无意乎？
táng píng huái cài wéi péi dù móu yì yǔ zhǔ tóng
唐平淮蔡，唯裴度谋议与主同。
jīn nǎi bù chū gōng qīng ér chū yú yān sì zhèn shén chǐ zhī
今乃不出公卿而出于阉寺，朕甚耻之。
ān lǐ yuē huái xi sān zhōu ěr yǒu péi dù zhī móu li guāng yán li yùn zhī jiāng rán yóu yǐn tiān xià zhī bīng lì lì suì ér hòu dìng
"安礼曰："淮西，三州尔，有裴度之谋，李光颜、李酝之将，然犹引天下之兵力，历岁而后定。
jīn xià shì zhī qiáng fēi huái cài bǐ xiàn cái fēi dù pǐ zhū jiāng fēi yǒu guāng yán yùn bèi chén jù wú yǐ fù shèng yì yě
今夏氏之强非淮蔡比，宪材非度匹，诸将非有光颜、酝辈，臣惧无以副圣意也。
dì wù ér zhǐ
"帝悟而止。
hòu yù chú xiàn jié dù shǐ ān lǐ yòu yǐ wéi bù kě
后欲除宪节度使，安礼又以为不可。
yù shǐ zhōng chéng shū dǎn shàng zhāng dǐ zhí zhèng qiě yán shàng shū bù zhì lù mù yǒu zhǐ àn lì zuì
御史中丞舒亶上章诋执政，且言："尚书不置录目，有旨按吏罪。
ān lǐ qǐng qǔ tái lù yǐ wéi shì nǎi yǔ shěng zhōng tóng suì bìng liè dǎn tā shì dǎn zuò fèi
"安礼请取台录以为式，乃与省中同，遂并列亶他事，亶坐废。
xú xǐ jì yì biān shì ān lǐ yuē xǐ zhì dà cái shū bì wù guó
徐禧计议边事，安礼曰："禧志大才疏，必误国。
jí yǒng lè bài shū wén dì yuē ān lǐ měi quàn zhèn wù yòng bīng shǎo zhì yù gài wéi shì yě
"及永乐败书闻，帝曰："安礼每劝朕勿用兵，少置狱，盖为是也。
jiǔ zhī yù shǐ zhāng rǔ xián lùn qí guò yǐ duān míng diàn xué shì zhī jiāng níng fǔ rǔ xián yì ba
久之，御史张汝贤论其过，以端明殿学士知江宁府，汝贤亦罢。
yuán yòu zhōng jiā zī zhèng diàn xué shì lì yáng qīng cài sān zhōu
元祐中，加资政殿学士，历扬、青、蔡三州。
yòu wèi yù shǐ yán shī xué shì yí shū zhōu
又为御史言，失学士，移舒州。
shào shèng chū hái zhí zhī yǒng xīng jūn
绍圣初，还职，知永兴军。
èr nián zhī tài yuán fǔ
二年，知太原府。
kǔ fēng bì wò zhàng zhōng jué shì xià bù gǎn qī
苦风痹，卧帐中决事，下不敢欺。
zú nián liù shí èr zèng yòu yín qīng guāng lù dài fu
卒，年六十二，赠右银青光禄大夫。
ān lǐ wěi fēng yí lùn yì míng biàn cháng yǐ jīng lún zì rèn ér kuò lüè xì jǐn yǐ gù shù yí kǒu yǔ yún
安礼伟风仪，论议明辨，常以经纶自任，而阔略细谨，以故数诒口语云。
wáng ān guó zì píng fu ān lǐ zhī dì yě
王安国，字平甫，安礼之弟也。
yòu mǐn wù wèi cháng cóng xué ér wén cí tiān chéng
幼敏悟，未尝从学，而文词天成。
nián shí èr chū suǒ wéi shī míng lùn fù shù shí piān shì rén yǔ jiē jǐng bá suì yǐ wén zhāng wén yú shì shì dà fū jiāo kǒu yù zhī
年十二，出所为诗、铭、论、赋数十篇示人，语皆警拔，遂以文章闻于世，士大夫交口誉之。
yú shū wú suǒ bù tōng shù jǔ jìn shì yòu jǔ mào cái yì děng yǒu sī kǎo qí suǒ xiàn xù yán wèi dì yī yǐ mǔ sāng bù shì lú yú mù sān nián
于书无所不通，数举进士，又举茂材异等，有司考其所献序言为第一，以母丧不试，庐于墓三年。
xī níng chū hán jiàng jiàn qí cái xíng zhào shì cì jí dì chú xī jīng guó zǐ jiào shòu
熙宁初，韩绛荐其材行，召试，赐及第，除西京国子教授。
guān mǎn zhì jīng shī shàng yǐ ān shí gù cì duì
官满，至京师，上以安石故，赐对。
dì yuē qīng xué wèn tōng gǔ jīn yǐ hàn wén dì wèi hé rú zhǔ
帝曰："卿学问通古今，以汉文帝为何如主？
duì yuē sān dài yǐ hòu wèi yǒu yě
"对曰："三代以后未有也。
dì yuē dàn hèn qí cái bù néng lì fǎ gēng zhì ěr
"帝曰："但恨其才不能立法更制尔。
duì yuē wén dì zì dài lái rù wèi yāng gōng dìng biàn gǔ é qǐng hū xī jiān kǒng wú cái zhě bù néng
"对曰："文帝自代来，入未央宫，定变故俄顷呼吸间，恐无才者不能。
zhì yòng jiǎ yì yán dài qún chén yǒu jié zhuān wù yǐ dé huà mín hǎi nèi xìng yú lǐ yì jǐ zhì xíng cuò zé wén dì jiā yǒu cái yī děng yǐ
至用贾谊言，待群臣有节，专务以德化民，海内兴于礼义，几致刑措，则文帝加有才一等矣。
dì yuē wáng měng zuǒ fú jiān yǐ zuì ěr guó ér lìng bì xíng jīn zhèn yǐ tiān xià zhī dà bù néng shǐ rén hé yě
"帝曰："王猛佐苻坚，以蕞尔国而令必行，今朕以天下之大，不能使人，何也？
yuē měng jiào jiān yǐ jùn xíng fǎ shā rén zhì qín zuò bù chuán shì jīn kè bó xiǎo rén bì yǒu yǐ shì wù bì xià zhě
"曰："猛教坚以峻刑法杀人，致秦祚不传世，今刻薄小人，必有以是误陛下者。
yuàn zhuān yǐ yáo shùn sān dài wéi fǎ zé xià qǐ yǒu bù cóng zhě hu
愿颛以尧、舜、三代为法，则下岂有不从者乎。
yòu wèn qīng xiōng bǐng zhèng wài lùn wèi hé
"又问："卿兄秉政，外论谓何？
yuē hèn zhī rén bù míng jù liǎn tài jí ěr
"曰："恨知人不明，聚敛太急尔。
dì mò rán bú yuè yóu shì bié wú ēn mìng zhǐ shòu chóng wén yuàn jiào shū hòu gǎi mì gé xiào lǐ
"帝默然不悦，由是别无恩命，止授崇文院校书，后改秘阁校理。
lǚ yǐ xīn fǎ lì jiàn ān shí yòu zhì zé céng bù wù qí xiōng shēn è lǚ huì qīng zhī jiān
屡以新法力谏安石，又质责曾布误其兄，深恶吕惠卿之奸。
xiān shì ān guó jiào shòu xī jīng pō ruò yú shēng sè ān shí zài xiàng wèi yǐ shū jiè zhī yuē yi fàng zhèng shēng
先是，安国教授西京，颇溺于声色，安石在相位，以书戒之曰："宜放郑声。
ān guó fù shū yuē yì yuàn xiōng yuǎn nìng rén
"安国复书曰"亦愿兄远佞人。
huì qīng xián zhī
"惠卿衔之。
jí ān shí bà xiāng huì qīng suì yīn zhèng xiá shì xiàn ān guó zuò duó guān fàng guī tián lǐ
及安石罢相，惠卿遂因郑侠事陷安国，坐夺官，放归田里。
zhào yǐ yù ān shí ān shí duì shǐ zhě qì xià
诏以谕安石，安石对使者泣下。
jì ér fù qí guān mìng xià ér ān guó zú nián sì shí qī
既而复其官，命下而安国卒，年四十七。
lùn yuē ān shí è sū shì ér ān lǐ jiù zhī nì huì qīng ér ān guó zhé zhī yì zhě bù yǐ jiù èr dì yě wéi qí dāng ér yǐ yǐ
论曰：安石恶苏轼而安礼救之，昵惠卿而安国折之，议者不以咎二弟也，惟其当而已矣。
ān lǐ wéi zhèng yǒu zú chēng zhě
安礼为政，有足称者。
ān guó zǎo zú gù bú jiàn yú yòng yún
安国早卒，故不见于用云。