dào xué sān
◎道学三
zhū xī zhāng shì
○朱熹张栻
zhū xī zì yuán huì yī zì zhòng huì huī zhōu wù yuán rén
朱熹，字元晦，一字仲晦，徽州婺源人。
fù sōng zì qiáo nián zhōng jìn shì dì
父松字乔年，中进士第。
hú shì jiāng xiè kè jiā jiàn zhī chú mì shū shěng zhèng zì
胡世将、谢克家荐之，除秘书省正字。
zhào dǐng dū du chuān shǎn jīng xiāng jūn mǎ zhāo sōng wèi shǔ cí
赵鼎都督川陕、荆、襄军马，招松为属，辞。
dǐng zài xiāng chú jiào shū láng qiān zhù zuò láng
鼎再相，除校书郎，迁著作郎。
yǐ yù shǐ zhōng chéng cháng tóng jiàn chú dù zhī yuán wài láng jiān shǐ guǎn jiào kān lì sī xūn lì bù láng
以御史中丞常同荐，除度支员外郎，兼史馆校勘，历司勋、吏部郎。
qín guì jué cè yì hé sōng yǔ tóng liè shàng zhāng jí yán qí bù kě
秦桧决策议和，松与同列上章，极言其不可。
guì nù fēng yù shǐ lùn sōng huái yì zì xián chū zhī ráo zhōu wèi shàng zú
桧怒，风御史论松怀异自贤，出知饶州，未上，卒。
xī yòu yǐng wù fǔ néng yán fù zhǐ tiān shì zhī yuē tiān yě
熹幼颖悟，甫能言，父指天示之曰："天也。
xī wèn yuē tiān zhī shàng hé wù
"熹问曰："天之上何物？
sōng yì zhī
"松异之。
jiù fù shòu yǐ xiào jīng yī yuè tí qí shàng yuē bù ruò shì fēi rén yě
就傅，授以《孝经》，一阅，题其上曰："不若是，非人也。
cháng cóng qún ér xì shā shàng dú duān zuò yǐ zhǐ huà shā shì zhī bā guà yě
"尝从群儿戏沙上，独端坐以指画沙，视之，八卦也。
nián shí bā gòng yú xiāng zhōng shào xīng shí bā nián jìn shì dì
年十八贡于乡，中绍兴十八年进士第。
zhǔ quán zhōu tóng ān bù xuǎn yì xiù mín chōng dì zǐ yuán rì yǔ jiǎng shuō shèng xián xiū jǐ zhì rén zhī dào jìn nǚ fù zhī wèi sēng dào zhě
主泉州同安簿，选邑秀民充弟子员，日与讲说圣贤修己治人之道，禁女妇之为僧道者。
bà guī qǐng cí jiān tán zhōu nán yuè miào
罢归请祠，监潭州南岳庙。
míng nián yǐ fǔ chén jiàn yǔ xú dù lǚ guǎng wèn hán yuán jí tóng zhào yǐ jí cí
明年，以辅臣荐，与徐度、吕广问、韩元吉同召，以疾辞。
xiào zōng jí wèi zhào qiú zhí yán xī shàng fēng shì yán shèng gōng suī wèi yǒu guò shī ér dì wáng zhī xué bù kě yǐ bù shú jiǎng
孝宗即位，诏求直言，熹上封事言："圣躬虽未有过失，而帝王之学不可以不熟讲。
cháo zhèng suī wèi yǒu quē yí ér xiū rǎng zhī jì bù kě yǐ bù zǎo dìng
朝政虽未有阙遗，而修攘之计不可以不早定。
lì hài xiū qī suī bù kě biàn jǔ ér běn yuán zhī de bù kě yǐ bù jiā yì
利害休戚虽不可遍举，而本原之地不可以不加意。
bì xià yù dé zhī chū qīn yù jiǎn cè bù guò fēng sòng wén cí yín yǒng qíng xìng yòu pō liú yì yú lǎo zi shì shì zhī shū
陛下毓德之初，亲御简策，不过风诵文辞，吟咏情性，又颇留意于老子、释氏之书。
fu jì sòng cí zǎo fēi suǒ yǐ tàn yuān yuán ér chū zhì dào
夫记诵词藻，非所以探渊源而出治道；
xū wú jì miè fēi suǒ yǐ guàn běn mò ér lì dà zhōng
虚无寂灭，非所以贯本末而立大中。
dì wáng zhī xué bì xiān gé wù zhì zhī yǐ jí fu shì wù zhī biàn shǐ yì lǐ suǒ cún xiān xī bì zhào zé zì rán yì chéng xīn zhèng ér kě yǐ yìng tiān xià zhī wu
帝王之学，必先格物致知，以极夫事物之变，使义理所存，纤悉毕照，则自然意诚心正，而可以应天下之务。
cì yán xiū rǎng zhī jì bù shí dìng zhě jiǎng hé zhī shuō wù zhī yě
"次言："修攘之计不时定者，讲和之说误之也。
fu jīn rén yú wǒ yǒu bù gòng dài tiān zhī chóu zé bù kě hé yě míng yǐ
夫金人于我有不共戴天之仇，则不可和也明矣。
yuàn duàn yǐ yì lǐ zhī gōng bì guān jué yuē rèn xián shǐ néng lì jì gāng lì fēng sú
愿断以义理之公，闭关绝约，任贤使能，立纪纲，厉风俗。
shù nián zhī hòu guó fù bīng qiáng shì wú lì zhī qiáng ruò guān bǐ xìn zhī qiǎn shēn xú qǐ ér tú zhī
数年之后，国富兵强，视吾力之强弱，观彼衅之浅深，徐起而图之。
cì yán sì hǎi lì bìng xì qī mín zhī xiū qī sī mín xiū qī xì shǒu lìng zhī xián fǒu
"次言："四海利病，系欺民之休戚，斯民休戚，系守令之贤否。
jiān sī zhě shǒu lìng zhī gāng cháo tíng zhě jiān sī zhī běn yě
监司者守令之纲，朝廷者监司之本也。
yù sī mín zhī de qí suǒ běn yuán zhī de yì zài cháo tíng ér yǐ
欲斯民之得其所，本原之地亦在朝廷而已。
jīn zhī jiān sī jiān zāng láng jí sì nüè yǐ bìng mín zhě mò fēi zǎi zhí tái jiàn zhī qīn jiù bīn kè
今之监司，奸赃狼籍、肆虐以病民者，莫非宰执、台谏之亲旧宾客。
qí yǐ shī shì zhě jì àn jiàn qí jiāo sī zhī zhuàng ér chì qù zhī
其已失势者，既按见其交私之状而斥去之；
shàng zài shì zhě qǐ wú qí rén gù bì xià wú zì ér zhī zhī ěr
尚在势者，岂无其人，顾陛下无自而知之耳。
lóng xīng yuán nián fù zhào
隆兴元年，复召。
rù duì qí yī yán dà xué zhī dào zài hu gé wù yǐ zhì qí zhī
入对，其一言："大学之道在乎格物以致其知。
bì xià suī yǒu shēng zhī zhī xìng gāo shì zhī xíng ér wèi cháng suí shì yǐ guān lǐ jí lǐ yǐ yìng shì
陛下虽有生知之性，高世之行，而未尝随事以观理，即理以应事。
shì yǐ jǔ cuò zhī jiān dòng shè yí èr tīng nà zhī jì wèi miǎn bì qī píng zhì zhī xiào suǒ yǐ wèi zhe
是以举措之间动涉疑贰，听纳之际未免蔽欺，平治之效所以未著。
qí èr yán jūn fù zhī chóu bù yǔ gòng dài tiān
"其二言："君父之仇不与共戴天。
jīn rì suǒ dāng wèi zhě fēi zhàn wú yǐ fù chóu fēi shǒu wú yǐ zhì shèng
今日所当为者，非战无以复仇，非守无以制胜。
qiě chén gǔ xiān shèng wáng suǒ yǐ qiáng běn zhé chōng wēi zhì yuǎn rén zhī dào
"且陈古先圣王所以强本折冲、威制远人之道。
shí xiāng tāng sī tuì fāng chàng hé yì chú xī wǔ xué bó shì dài cì
时相汤思退方倡和议，除熹武学博士，待次。
qián dào yuán nián cù jiù zhí jì zhì ér hóng shì wèi xiāng fù zhǔ hé lùn bù hé guī
乾道元年，促就职，既至而洪适为相，复主和，论不合，归。
sān nián chén jùn qīng liú gǒng jiàn wèi shū mì yuàn biān xiū guān dài cì
三年，陈俊卿、刘珙荐为枢密院编修官，待次。
wǔ nián dīng nèi jiān
五年，丁内艰。
liù nián gōng bù shì láng hú quán yǐ shī rén jiàn yǔ wáng tíng guī tóng zhào yǐ wèi zhōng sàng cí
六年，工部侍郎胡铨以诗人荐，与王庭珪同召，以未终丧辞。
qī nián jì miǎn sàng fù zhào yǐ lù bù jí yǎng cí
七年，服丧已完，又被召请，他以俸禄不能养家而推辞。
jiǔ nián liáng kè jiā xiāng shēn qián mìng yòu cí
九年，梁克家相，申前命，又辞。
kè jiā zòu xī lǚ zhào bù qǐ yi méng bāo lù zhí zhèng jù chēng zhī shàng yuē xī ān pín shǒu dào lián tuì kě jiā
克家奏熹屡召不起，宜蒙褒录，执政俱称之，上曰："熹安贫守道，廉退可嘉。
tè gǎi hé rù guān zhǔ guǎn tāi zhōu chóng dào guàn
"特改合入官，主管台州崇道观。
xī yǐ qiú tuì de jìn yú yì wèi ān zài cí
熹以求退得进，于义未安，再辞。
chún xī yuán nián shǐ bài mìng
淳熙元年，始拜命。
èr nián shàng yù jiǎng yòng lián tuì yǐ lì fēng sú gōng mào liáng xíng chéng xiàng shì yǐ xī míng jìn chú mì shū láng lì cí qiě yǐ shǒu shū yí mào liáng yán yī shí quán xìng
二年，上欲奖用廉退，以励风俗，龚茂良行丞相事以熹名进，除秘书郎，力辞，且以手书遗茂良，言一时权幸。
qún xiǎo chéng jiàn chán huǐ nǎi yīn xī zài cí jí cóng qí qǐng zhǔ guǎn wǔ yí shān chōng yòu guān
群小乘间谗毁，乃因熹再辞，即从其请，主管武夷山冲佑观。
wǔ nián shǐ hào zài xiāng chú zhī nán kāng jūn jiàng zhǐ biàn dào zhī guān xī zài cí bù xǔ
五年，史浩再相，除知南康军，降旨便道之官，熹再辞，不许。
zhì jùn xīng lì chú hài zhí suì bù yǔ jiǎng qiú huāng zhèng duō suǒ quán huó
至郡，兴利除害，值岁不雨，讲求荒政，多所全活。
qì shì zòu qǐ yī gé tuī shǎng nà sù rén
讫事，奏乞依格推赏纳粟人。
jiān yì jùn xué yǐn jìn shì zǐ yǔ zhī jiǎng lùn
间诣郡学，引进士子与之讲论。
fǎng bái lù dòng shū yuàn yí zhǐ zòu fù qí jiù wèi xué guī bǐ shǒu zhī
访白鹿洞书院遗址，奏复其旧，为《学规》俾守之。
míng nián xià dà hàn zhào jiān sī jùn shǒu tiáo qí mín jiān lì bìng suì shàng shū yán
明年夏，大旱，诏监司、郡守条其民间利病，遂上疏言：
tiān xià zhī wu mò dà yú xù mín ér xù mín zhī běn zài rén jūn zhèng xīn shù yǐ lì jì gāng
天下之务莫大于恤民，而恤民之本，在人君正心术以立纪纲。
gài tiān xià zhī jì gāng bù néng yǐ zì lì bì rén zhǔ zhī xīn shù gōng píng zhèng dà wú piān dǎng fǎn cè zhī sī rán hòu yǒu suǒ xì ér lì
盖天下之纪纲不能以自立，必人主之心术公平正大，无偏党反侧之私，然后有所系而立。
jūn xīn bù néng yǐ zì zhèng bì qīn xián chén yuǎn xiǎo rén jiǎng míng yì lǐ zhī guī bì sè sī xié zhī lù rán hòu nǎi kě de ér zhèng
君心不能以自正，必亲贤臣，远小人，讲明义理之归，闭塞私邪之路，然后乃可得而正。
jīn zǎi xiàng tái shěng shī fū bīn yǒu jiàn zhèng zhī chén jiē shī qí zhí ér bì xià suǒ yǔ qīn mì móu yì zhě bù guò yī èr jìn xí zhī chén
今宰相、台省、师傅、宾友、谏诤之臣皆失其职，而陛下所与亲密谋议者，不过一二近习之臣。
shàng yǐ gǔ huò bì xià zhī xīn zhì shǐ bì xià bù xìn xiān wáng zhī dà dào ér shuō yú gōng lì zhī bēi shuō bù lè zhuāng shì zhī dǎng yán ér ān yú sī yì rì zhī bǐ tài
上以蛊惑陛下之心志，使陛下不信先王之大道，而说于功利之卑说，不乐庄士之谠言，而安于私{埶日}之鄙态。
xià zé zhāo jí tiān xià shì dài fū zhī shì lì wú chǐ zhě wén wǔ huì fēn gè rù qí mén
下则招集天下士大夫之嗜利无耻者，文武汇分，各入其门。
suǒ xǐ zé yīn wèi yǐn yuán zhuó zhì qīng xiǎn
所喜则阴为引援，擢置清显。
suǒ è zé mì xíng zǐ huǐ gōng sì jǐ pái
所恶则密行訾毁，公肆挤排。
jiāo tōng huò lù suǒ dào zhě jiē bì xià zhī cái
交通货赂，所盗者皆陛下之财。
mìng qīng zhì jiāng suǒ qiè zhě jiē bì xià zhī bǐng
命卿置将，所窃者皆陛下之柄。
bì xià suǒ wèi zǎi xiàng shī fū bīn yǒu jiàn zhèng zhī chén huò fǎn chū rù qí mén qiáng chéng wàng qí fēng zhǐ
陛下所谓宰相、师傅、宾友、谏诤之臣，或反出入其门墙，承望其风旨；
qí xìng néng zì lì zhě yì bù guò chuò chuò zì shǒu ér wèi cháng gǎn yī yán yǐ chì zhī
其幸能自立者，亦不过龊龊自守，而未尝敢一言以斥之；
qí shén wèi gōng lùn zhě nǎi néng lüè jǐng zhú qí tú dǎng zhī yī èr jì bù néng shēn yǒu suǒ shāng ér zhōng yì bù gǎn zhèng yán yǐ dǎo qí náng tuó kū xué zhī suǒ zài
其甚畏公论者，乃能略警逐其徒党之一二，既不能深有所伤，而终亦不敢正言以捣其囊橐窟穴之所在。
shì chéng wēi lì zhōng wài mǐ rán xiàng zhī shǐ bì xià zhī hào lìng chù zhì bù fù chū yú cháo tíng ér chū yú yī èr rén zhī mén míng wéi bì xià dú duàn ér shí cǐ yī èr rén zhě yīn zhí qí bǐng
势成威立，中外靡然向之，使陛下之号令黜陟不复出于朝廷，而出于一二人之门，名为陛下独断，而实此一二人者阴执其柄。
qiě yún mò dà zhī huò bì zhì zhī yōu jìn zài cháo xī ér bì xià dú wèi zhī zhī
且云："莫大之祸，必至之忧，近在朝夕，而陛下独未之知。
shàng dú zhī dà nù yuē shì yǐ wǒ wèi wáng yě
"上读之，大怒曰："是以我为亡也。
xī yǐ jí qǐng cí bù bào
"熹以疾请祠，不报。
chén jùn qīng yǐ jiù xiāng shǒu jīn líng guò quē rù jiàn jiàn xī shén lì
陈俊卿以旧相守金陵，过阙入见，荐熹甚力。
zǎi xiàng zhào xióng yán yú shàng yuē shì zhī hǎo míng bì xià jí zhī yù shén zé rén zhī yù zhī yù zhòng wú nǎi shì suǒ yǐ gāo zhī
宰相赵雄言于上曰："士之好名，陛下疾之愈甚，则人之誉之愈众，无乃适所以高之。
bù ruò yīn qí zhǎng ér yòng zhī bǐ jiàn dāng shì rèn néng fǒu zì xiàn yǐ
不若因其长而用之，彼渐当事任，能否自见矣。
shàng yǐ wéi rán nǎi chú xī tí jǔ jiāng xī cháng píng chá yán gōng shì
"上以为然，乃除熹提举江西常平茶盐公事。
xuán lù jiù huāng zhī láo chú zhí mì gé yǐ qián suǒ zòu nà sù rén wèi tuī shǎng cí
旋录救荒之劳，除直秘阁，以前所奏纳粟人未推赏，辞。
huì zhè dōng dà jī zǎi xiàng wáng huái zòu gǎi xī tí jǔ zhè dōng cháng píng chá yán gōng shì jí rì dān chē jiù dào fù yǐ nà sù rén wèi tuī shǎng cí zhí míng
会浙东大饥，宰相王淮奏改熹提举浙东常平茶盐公事，即日单车就道，复以纳粟人未推赏，辞职名。
nà sù shǎng xíng suì shòu zhí míng
纳粟赏行，遂受职名。
rù duì shǒu chén zāi yì zhī yóu yǔ xiū dé rèn rén zhī shuō cì yán bì xià jí zhèng zhī chū gài cháng xuǎn jiàn yīng háo rèn yǐ zhèng shì bù xìng qí jiān bù néng jǐn de qí rén shì yǐ bù fù guǎng qiú xián zhé ér gū qǔ ruǎn shú yì zhì zhī rén yǐ chōng qí wèi
入对，首陈灾异之由与修德任人之说，次言："陛下即政之初，盖尝选建英豪，任以政事，不幸其间不能尽得其人，是以不复广求贤哲，而姑取软熟易制之人以充其位。
yú shì zuǒ yòu sī xiè shǐ lìng zhī jiàn shǐ dé yǐ fèng yàn jiān bèi qū shǐ ér zǎi xiàng zhī quán rì qīng
于是左右私亵使令之贱，始得以奉燕间，备驱使，而宰相之权日轻。
yòu lǜ qí shì yǒu suǒ piān ér yīn zhòng yǐ yōng jǐ yě zé shí tīng wài tíng zhī lùn jiāng yǐ yīn chá cǐ bèi zhī fù fàn ér cāo qiè zhī
又虑其势有所偏，而因重以壅己也，则时听外廷之论，将以阴察此辈之负犯而操切之。
bì xià jì wèi néng xún tiān lǐ gōng shèng xīn yǐ zhèng cháo tíng zhī dà tǐ zé gù yǐ shī qí běn yǐ ér yòu yù jiān tīng shì dà fū zhī yán yǐ wéi jià yù zhī shù zé shì dà fū zhī jìn jiàn yǒu shí ér jìn xí zhī cóng róng wú jiàn
陛下既未能循天理、公圣心，以正朝廷之大体，则固已失其本矣，而又欲兼听士大夫之言，以为驾驭之术，则士大夫之进见有时，而近习之从容无间。
shì dà fū zhī lǐ mào jì zhuāng ér nán qīn qí yì lùn yòu kǔ ér nán rù jìn xí biàn pì cè mèi zhī tài jì zú yǐ gǔ xīn zhì qí xū shǐ jiǎo kuài zhī shù yòu zú yǐ xuàn cōng míng
士大夫之礼貌既庄而难亲，其议论又苦而难入，近习便辟侧媚之态既足以蛊心志，其胥史狡狯之术又足以眩聪明。
shì yǐ suī yù wēi yì cǐ bèi ér cǐ bèi zhī shì rì zhòng suī yù jiān cǎi gōng lùn ér shì dà fū zhī shì rì qīng
是以虽欲微抑此辈，而此辈之势日重，虽欲兼采公论，而士大夫之势日轻。
zhòng zhě jì xié qí zhòng yǐ qiè bì xià zhī quán qīng zhě yòu jiè lì yú suǒ zhòng yǐ wéi qiè wèi gù chǒng zhī jì
重者既挟其重，以窃陛下之权，轻者又借力于所重，以为窃位固宠之计。
rì wǎng yuè lái jìn yín hào shí shǐ bì xià zhī dé yè rì huī gāng jì rì huài xié nìng chōng sè huò lù gōng xíng bīng chóu mín yuàn dào zéi jiàn zuò zāi yì shù jiàn jī jǐn jiàn zhēn
日往月来，浸淫耗蚀，使陛下之德业日隳，纲纪日坏，邪佞充塞，货赂公行，兵愁民怨，盗贼间作，灾异数见，饥馑荐臻。
qún xiǎo xiāng tǐng rén rén jiē de mǎn qí suǒ yù wéi yǒu bì xià liǎo wú suǒ de ér gù nǎi dú shòu qí bì
群小相挺，人人皆得满其所欲，惟有陛下了无所得，而顾乃独受其弊。
shàng wèi dòng róng
"上为动容。
suǒ zòu fán qī shì qí yī èr shì shǒu shū yǐ fáng xuān xiè
所奏凡七事，其一二事手书以防宣泄。
xī shǐ bài mìng jí yí shū tā jùn mù mǐ shāng juān qí zhēng jí zhì zé kè zhōu zhī mǐ yǐ fú còu
熹始拜命，即移书他郡，募米商，蠲其征，及至，则客舟之米已辐凑。
xī rì gōu fǎng mín yǐn àn xíng jìng nèi dān chē píng tú cóng suǒ zhì rén bù jí zhī
熹日钩访民隐，按行境内，单车屏徒从，所至人不及知。
jùn xiàn guān lì dàn qí fēng cǎi zhì zì yǐn qù suǒ bù sù rán
郡县官吏惮其风采，至自引去，所部肃然。
fán dīng qián hé mǎi yì fǎ què gū zhī zhèng yǒu bù biàn yú mín zhě xī lí ér gé zhī
凡丁钱、和买、役法、榷酤之政，有不便于民者，悉厘而革之。
cóng jiù huāng zhī yú suí shì chǔ huà bì wèi jīng jiǔ zhī jì
从救荒之余，随事处画，必为经久之计。
yǒu duǎn xī zhě wèi qí shū yú wéi zhèng shàng wèi wáng huái yuē zhū xī zhèng shì què yǒu kě guān
有短熹者，谓其疏于为政，上谓王淮曰："朱熹政事却有可观。
xī yǐ qián hòu zòu qǐng duō suǒ jiàn yì xìng ér cóng zhě lǜ jī huǎn hòu shí huáng hàn xiāng réng bù shèng yōu fèn fù zòu yán wèi jīn zhī jì dú yǒu duàn zì shèng xīn pèi rán fā hào zé gōng qiú yán rán hòu jūn chén xiāng jiè tòng zì xǐng gǎi
熹以前后奏请多所见抑，幸而从者，率稽缓后时，蝗旱相仍，不胜忧愤，复奏言："为今之计，独有断自圣心，沛然发号，责躬求言，然后君臣相戒，痛自省改。
qí cì wéi yǒu jǐn chū nèi kù zhī qián
其次惟有尽出内库之钱，
yǐ gōng dà lǐ zhī fèi wèi shōu dí zhī běn
以供大礼之费为收籴之本，
zhào hù bù miǎn zhēng jiù fù
诏户部免征旧负，
zhào cáo chén yī tiáo jiǎn fàng zū shuì
诏漕臣依条检放租税，
zhào zǎi chén shā tài bèi zāi lù fēn zhōu jūn jiān sī shǒu chén zhī wú zhuàng zhě
诏宰臣沙汰被灾路分州军监司、守臣之无状者，
lín xuǎn xián néng
遴选贤能，
zé yǐ huāng zhèng
责以荒政，
shù jī yóu zú xià jié rén xīn
庶几犹足下结人心，
xiāo qí chéng shí zuò luàn zhī yì
消其乘时作乱之意。
bù rán chén kǒng suǒ yōu zhě bù zhǐ yú jī piǎo ér jiāng zài yú dào zéi
不然，臣恐所忧者不止于饥殍，而将在于盗贼；
méng qí hài zhě bù zhǐ yú guān lì ér shàng jí yú guó jiā yě
蒙其害者不止于官吏，而上及于国家也。
zhī tāi zhōu táng zhòng you yǔ wáng huái tóng lǐ wèi yīn jiā lì bù shàng shū zhèng bǐng shì yù shǐ zhāng dà jīng jiāo jiàn zhī qiān jiāng xī tí xíng wèi xíng
知台州唐仲友与王淮同里为姻家，吏部尚书郑丙、侍御史张大经交荐之，迁江西提刑，未行。
xī xíng bù zhì tái sòng zhòng you zhě fēn rán àn de qí shí zhāng sān shàng huái nì bù yǐ wén
熹行部至台，讼仲友者纷然，按得其实，章三上，淮匿不以闻。
xī lùn yù lì zhòng you yì zì biàn huái nǎi yǐ xī zhāng jìn chéng shàng lìng zǎi shǔ kàn xiáng dū sī chén yōng děng qǐ lìng zhè xi tí xíng wěi qīng qiáng guān jiū shí réng lìng xī sù wǎng hàn shāng zhōu jùn xiāng shì
熹论愈力，仲友亦自辩，淮乃以熹章进呈，上令宰属看详，都司陈庸等乞令浙西提刑委清强官究实，仍令熹速往旱伤州郡相视。
xī shí liú tái wèi xíng jì fèng zhào yì shàng zhāng lùn qián hòu liù shàng huái bù dé yǐ duó zhòng you jiāng xī xīn mìng yǐ shòu xī cí bù bài suì guī qiě qǐ fèng cí
熹时留台未行，既奉诏，益上章论，前后六上，淮不得已，夺仲友江西新命以授熹，辞不拜，遂归，且乞奉祠。
shí zhèng bǐng shàng shū dǐ chéng shì zhī xué yǐ jū xī huái yòu zhuó tài fǔ sì chéng chén gǔ wèi jiān chá yù shǐ
时郑丙上疏诋程氏之学以沮熹，淮又擢太府寺丞陈贾为监察御史。
gǔ miàn duì shǒu lùn jìn rì jìn shēn yǒu suǒ wèi dào xué zhě dà shuài jiǎ míng yǐ jì wěi yuàn kǎo chá qí rén bìn qì wù yòng
贾面对，首论近日搢绅有所谓"道学"者，大率假名以济伪，愿考察其人，摈弃勿用。
gài zhǐ xī yě
盖指熹也。
shí nián zhào yǐ xī lèi qǐ fèng cí kě chà zhǔ guǎn tāi zhōu chóng dào guàn jì ér lián fèng yún tái hóng qìng zhī cí zhě wǔ nián
十年，诏以熹累乞奉祠，可差主管台州崇道观，既而连奉云台、鸿庆之祠者五年。
shí sì nián zhōu bì dà xiāng chú xī tí diǎn jiāng xī xíng yù gōng shì yǐ jí cí bù xǔ suì xíng
十四年，周必大相，除熹提点江西刑狱公事，以疾辞，不许，遂行。
shí wǔ nián huái bà xiāng suì rù zòu shǒu yán jìn nián xíng yù shī dàng yù guān dāng zé qí rén
十五年，淮罢相，遂入奏，首言近年刑狱失当，狱官当择其人。
cì yán jīng zǒng zhì qián zhī bìng mín jí jiāng xī zhū zhōu kē fá zhī bì
次言经总制钱之病民，及江西诸州科罚之弊。
ér qí mò yán bì xià jí wèi èr shí qī nián yīn xún rěn rǎn wú chǐ cùn zhī xiào kě yǐ yǎng chou shèng zhì
而其末言："陛下即位二十七年，因循荏苒，无尺寸之效可以仰酬圣志。
cháng fǎn fù sī zhī wú nǎi yàn xián huò huò zhī zhōng xū míng yìng wù zhī de tiān lǐ yǒu suǒ wèi chún rén yù yǒu suǒ wèi jǐn shì yǐ wéi shàn bù néng chōng qí liàng chú è bù néng qù qí gēn yī niàn zhī qǐng gōng sī xié zhèng shì fēi dé shī zhī jī jiāo zhàn yú qí zhōng
尝反复思之，无乃燕闲蠖濩之中，虚明应物之地，天理有所未纯，人欲有所未尽，是以为善不能充其量，除恶不能去其根，一念之顷，公私邪正、是非得失之机，交战于其中。
gù tǐ mào dà chén fēi bù hòu ér pián bì cè mèi dé yǐ shēn bèi fù xīn zhī jì
故体貌大臣非不厚，而便嬖侧媚得以深被腹心之寄；
wù mèi yīng háo fēi bù qiè ér róu xié yōng miù dé yǐ jiǔ qiè láng miào zhī quán
寤寐英豪非不切，而柔邪庸缪得以久窃廊庙之权。
fēi bù lè wén gōng yì zhèng lùn ér yǒu shí bù róng
非不乐闻公议正论，而有时不容；
fēi bù jí chán shuō tiǎn xíng ér wèi miǎn wù tīng
非不堲谗说殄行，而未免误听；
fēi bù yù bào fù líng miào chóu chǐ ér wèi miǎn wèi qiè gǒu ān
非不欲报复陵庙仇耻，而未免畏怯苟安；
fēi bù ài yǎng shēng líng cái lì ér wèi miǎn tàn xī chóu yuàn
非不爱养生灵财力，而未免叹息愁怨。
yuàn bì xià zì jīn yǐ wǎng yī niàn zhī qǐng bì jǐn ér chá zhī cǐ wèi tiān lǐ yé rén yù yé
愿陛下自今以往，一念之顷必谨而察之：此为天理耶，人欲耶？
guǒ tiān lǐ yě zé jìng yǐ chōng zhī ér bù shǐ qí shǎo yǒu yōng è
果天理也，则敬以充之，而不使其少有壅阏；
guǒ rén yù yě zé jìng yǐ kè zhī ér bù shǐ qí shǎo yǒu níng zhì
果人欲也，则敬以克之，而不使其少有凝滞。
tuī ér zhì yú yán yǔ dòng zuò zhī jiān yòng rén chǔ shì zhī jì wú bù yǐ shì cái zhī zé shèng xīn dòng rán zhōng wài róng chè wú yī háo zhī sī yù dé yǐ jiè hū qí jiān ér tiān xià zhī shì jiāng wéi bì xià suǒ yù wèi wú bù rú zhì yǐ
推而至于言语动作之间，用人处事之际，无不以是裁之，则圣心洞然，中外融澈，无一毫之私欲得以介乎其间，而天下之事将惟陛下所欲为，无不如志矣。
shì xíng yě yǒu yào zhī yú lù yǐ wéi zhèng xīn chéng yì zhī lùn shàng suǒ yàn wén jiè wù yǐ wéi yán
"是行也，有要之于路，以为"正心诚意"之论上所厌闻，戒勿以为言。
xī yuē wú píng shēng suǒ xué wéi cǐ sì zì qǐ kě yǐn mò yǐ qī wú jūn hu
熹曰："吾平生所学，惟此四字，岂可隐默以欺吾君乎？
jí zòu shàng yuē jiǔ bú jiàn qīng zhè dōng zhī shì zhèn zì zhī zhī jīn dāng chǔ qīng qīng yào bù fù yǐ zhōu xiàn wèi fán yě
"及奏，上曰："久不见卿，浙东之事，朕自知之，今当处卿清要，不复以州县为烦也。
shí céng dí yǐ sǐ wáng biàn yì zhú dú nèi shì gān biàn shàng zài xī lì yǐ wéi yán
时曾觌已死，王抃亦逐，独内侍甘昪尚在，熹力以为言。
shàng yuē biàn nǎi dé shòu suǒ jiàn wèi qí yǒu cái ěr
上曰："昪乃德寿所荐，谓其有才耳。
xī yuē xiǎo rén wú cái ān néng dòng rén zhǔ
"熹曰："小人无才，安能动人主。
yì rì chú bīng bù láng guān yǐ zú jí gài cí
"翌日，除兵部郎官，以足疾丐祠。
běn bù shì láng lín lì cháng yǔ xī lùn yì xi míng bù hé hé xī běn wú xué shù tú qiè zhāng zài chéng yí xù yú wèi zhī dào xué
本部侍郎林栗尝与熹论《易》、《西铭》不合，劾熹："本无学术，徒窃张载、程颐绪余，谓之'道学'。
suǒ zhì zhé xié mén shēng shù shí rén wàng xī kǒng mèng lì pìn zhī fēng yāo suǒ gāo jià bù kěn gòng zhí qí wěi bù kě yǎn
所至辄携门生数十人，妄希孔、孟历聘之风，邀索高价，不肯供职，其伪不可掩。
shàng yuē lín lì yán shì guò
"上曰："林栗言似过。
zhōu bì dà yán xī shàng diàn zhī rì zú jí wèi liáo miǎn qiǎng dēng duì
"周必大言熹上殿之日，足疾未廖，勉强登对。
shàng yuē zhèn yì jiàn qí bǒ yè
上曰："朕亦见其跛曳。
zuǒ bǔ quē xuē shū shì yì zòu yuán xī nǎi lìng yī jiù zhí jiāng xī tí xíng
"左补阙薛叔似亦奏援熹，乃令依旧职江西提刑。
tài cháng bó shì yè shì shàng shū yǔ lì biàn wèi qí yán wú yī shí zhě wèi zhī dào xué yī yǔ wú shí yóu shén wǎng rì wáng huái biǎo lǐ tái jiàn yīn fèi zhèng rén gài yòng cǐ shù
太常博士叶适上疏与栗辨，谓其言无一实者，"谓之道学"一语，无实尤甚，往日王淮表里台谏，阴废正人，盖用此术。
zhào xī zuó rù duì suǒ lùn jiē xīn rèn zhí shì zhèn liàng qí chéng fù cóng suǒ qǐng kě jí sù zhī rèn
诏："熹昨入对，所论皆新任职事，朕谅其诚，复从所请，可疾速之任。
huì hú jìn chén chú shì yù shǐ shǒu lùn lì zhí niù bù tōng xǐ tóng wù yì wú shì ér zhǐ xué zhě wèi dǎng nǎi chù lì zhī quán zhōu
"会胡晋臣除侍御史，首论栗执拗不通，喜同恶异，无事而指学者为党，乃黜栗知泉州。
xī zài cí miǎn chú zhí bǎo wén gé zhǔ guǎn xī jīng sōng shān chóng fú gōng
熹再辞免，除直宝文阁，主管西京嵩山崇福宫。
wèi yú yuè zài zhào xī yòu cí
未逾月再召，熹又辞。
shǐ xī cháng yǐ wéi kǒu chén zhī shuō yǒu suǒ wèi jǐn qǐ jù fēng shì yǐ wén zhì shì tóu guǐ jìn fēng shì yuē
始，熹尝以为口陈之说有所未尽，乞具封事以闻，至是投匦进封事曰：
jīn tiān xià dà shì rú rén yǒu zhòng bìng nèi zì xīn fù wài dá sì zhī wú yī máo yī fà bù shòu bìng zhě
今天下大势，如人有重病，内自心腹，外达四支，无一毛一发不受病者。
qiě yǐ tiān xià zhī dà běn yǔ jīn rì zhī jí wù wèi bì xià yán zhī dà běn zhě bì xià zhī xīn
且以天下之大本与今日之急务，为陛下言之：大本者，陛下之心；
jí wù zé fǔ yì tài zǐ xuǎn rèn dà chén zhèn jǔ gāng jì biàn huà fēng sú ài yǎng mín lì xiū míng jūn zhèng liù zhě shì yě
急务则辅翼太子，选任大臣，振举纲纪，变化风俗，爱养民力，修明军政，六者是也。
gǔ xiān shèng wáng jīng jīng yè yè chí shǒu cǐ xīn shì yǐ jiàn shī bǎo zhī guān liè jiàn zhèng zhī zhí fán yǐn shí jiǔ jiāng yī fú cì shè qì yòng cái huì yǔ fu huàn guān gōng qiè zhī zhèng wú yī bù lǐng yú zhǒng zǎi
古先圣王兢兢业业，持守此心，是以建师保之官，列谏诤之职，凡饮食、酒浆、衣服、次舍、器用、财贿与夫宦官、宫妾之政，无一不领于冢宰。
shǐ qí zuǒ yòu qián hòu yī dòng yī jìng wú bù zhì yǐ yǒu sī zhī fǎ ér wú xiān jiè zhī xì shùn xī zhī qǐng dé yǐ yǐn qí háo fà zhī sī
使其左右前后，一动一静，无不制以有司之法，而无纤芥之隙、瞬息之顷，得以隐其毫发之私。
bì xià suǒ yǐ jīng yī kè fù ér chí shǒu qí xīn guǒ yǒu rú cǐ zhī gōng hu
陛下所以精一克复而持守其心，果有如此之功乎？
suǒ yǐ xiū shēn qí jiā ér zhèng qí zuǒ yòu guǒ yǒu rú cǐ zhī xiào hu
所以修身齐家而正其左右，果有如此之效乎？
gōng shěng shì jìn chén gù bù dé ér zhī rán jué shǎng zhī làn huò lù zhī liú lǘ xiàng qiè yán jiǔ yǐ bù shèng qí jí jí zé bì xià suǒ yǐ xiū zhī jiā zhě kǒng qí wèi yǒu yǐ jí gǔ zhī shèng wáng yě
宫省事禁，臣固不得而知，然爵赏之滥，货赂之流，闾巷窃言，久已不胜其籍籍，则陛下所以修之家者，恐其未有以及古之圣王也。
zhì yú zuǒ yòu pián bì zhī sī ēn yù guò dāng wǎng zhě yuān dí shuō biàn zhī tú shì yàn xūn zhuó qīng dòng yī shí jīn yǐ wú kě yán yǐ
至于左右便嬖之私，恩遇过当，往者渊、觌、说、抃之徒势焰熏灼，倾动一时，今已无可言矣。
dú yǒu qián rì chén suǒ miàn chén zhě
独有前日臣所面陈者，
suī méng shèng cí wěi qū kāi pì
虽蒙圣慈委曲开譬，
rán chén zhī yú
然臣之愚，
qiè yǐ wéi cǐ bèi dàn dāng shǐ zhī shǒu mén chuán mìng
窃以为此辈但当使之守门传命，
gōng sǎo chú zhī yì
供扫除之役，
bù dàng jiǎ jiè chóng cháng
不当假借崇长，
shǐ de chěng xié mèi zuò yín qiǎo yú nèi
使得逞邪媚、作淫巧于内，
yǐ dàng shàng xīn
以荡上心，
lì mén tíng zhāo quán shì yú wài
立门庭、招权势于外，
yǐ lèi shèng zhèng
以累圣政。
chén wén zhī dào lù zì wáng biàn jì zhú zhī hòu zhū jiāng chà chú duō chū cǐ rén zhī shǒu
臣闻之道路，自王抃既逐之后，诸将差除，多出此人之手。
bì xià jié shēng líng gāo xuè yǐ fèng jūn lǚ gù nǎi wèi cháng dé yī wēn bǎo shì jiē jiàng shuài qiǎo wèi míng sè duó qǔ qí liáng sì xíng huò lù yú jìn xí yǐ tú jìn yòng chū rù jìn tà fù xīn zhī chén wài jiāo jiàng shuài gòng wèi qī bì yǐ zhì yú cǐ
陛下竭生灵膏血以奉军旅，顾乃未尝得一温饱，是皆将帅巧为名色，夺取其粮，肆行货赂于近习，以图进用，出入禁闼腹心之臣，外交将帅，共为欺蔽，以至于此。
ér bì xià bù wù fǎn chǒng nì zhī yǐ shì wèi wǒ zhī sī rén zhì shǐ zǎi xiàng bù dé yì qí zhì zhì zhī dé shī gěi jiàn bù dé lùn qí chú shòu zhī shì fēi zé bì xià suǒ yǐ zhèng qí zuǒ yòu zhě wèi néng jí gǔ zhī shèng wáng yòu míng yǐ
而陛下不悟，反宠暱之，以是为我之私人，至使宰相不得议其制置之得失，给谏不得论其除授之是非，则陛下所以正其左右者，未能及古之圣王又明矣。
zhì yú fǔ yì tài zǐ zé zì wáng shí péng chén liáng hàn zhī hòu gōng liáo zhī xuǎn hào wèi dé rén ér néng chēng qí zhí zhě gài yǐ xiān yǐ
至于辅翼太子，则自王十朋、陈良翰之后，宫僚之选号为得人，而能称其职者，盖已鲜矣。
ér yòu shí shǐ xié nìng xuān báo tà rǒng yōng wàng zhī bèi huò de cēn cuò yú qí jiān suǒ wèi jiǎng dú yì gū yǐ yīng wén bèi shù ér wèi wén qí yǒu zhēn guī zhī xiào
而又时使邪佞儇薄、阘冗庸妄之辈，或得参错于其间，所谓讲读，亦姑以应文备数，而未闻其有箴规之效。
zhì yú cóng róng zhāo xī péi shì yóu yàn zhě yòu bù guò shǐ chén huàn zhě shù bèi ér yǐ
至于从容朝夕、陪侍游燕者，又不过使臣宦者数辈而已。
shī fū bīn kè jì bù fù zhì ér zhān shì shù zǐ yǒu míng wú shí qí zuǒ yòu chūn fāng suì zhí yǐ shǐ chén zhǎng zhī jì wú yǐ fā qí lóng shī qīn yǒu zūn dé lè yì zhī xīn yòu wú yǐ fáng qí xì màn xiè xiá qí xié zá jìn zhī hài
师傅、宾客既不复置，而詹事、庶子有名无实，其左右春坊遂直以使臣掌之，既无以发其隆师亲友、尊德乐义之心，又无以防其戏慢媟狎、奇邪杂进之害。
yi tǎo lùn qián diǎn zhì shī fū bīn kè zhī guān bà qù chūn fāng shǐ chén ér shǐ zhān shì shù zǐ gè fù qí zhí
宜讨论前典，置师傅、宾客之官，罢去春坊使臣，而使詹事、庶子各复其职。
zhì yú xuǎn rèn dà chén zé yǐ bì xià zhī cōng míng qǐ bù zhī tiān xià zhī shì bì děi gāng míng gōng zhèng zhī rén ér hòu kě rèn zāi
至于选任大臣，则以陛下之聪明，岂不知天下之事，必得刚明公正之人而后可任哉？
qí suǒ yǐ cháng bù dé rú cǐ zhī rén
其所以常不得如此之人，
ér fǎn róng bǐ fū zhī qiè wèi zhě
而反容鄙夫之窃位者，
zhí yǐ yí niàn zhī jiān
直以一念之间，
wèi néng chè qí sī xié zhī bì
未能彻其私邪之蔽，
ér yàn sī zhī hǎo
而燕私之好，
pián bì zhī liú
便嬖之流，
bù néng jǐn yóu yú fǎ dù
不能尽由于法度，
ruò yòng gāng míng gōng zhèng zhī rén yǐ wéi fǔ xiāng
若用刚明公正之人以为辅相，
zé kǒng qí yǒu yǐ fáng wú zhī shì
则恐其有以妨吾之事，
hài wú zhī rén
害吾之人，
ér bù dé sì
而不得肆。
shì yǐ xuǎn zé zhī jì cháng xiān pái bìn cǐ děng ér hòu qǔ fán pí nuò ruǎn shú píng rì bù gǎn zhí yán zhèng sè zhī rén ér chuǎi mó zhī yòu yú qí zhōng de qí zhì yōng jí lòu jué kě bǎo qí bù zhì yú yǒu suǒ fáng zhě rán hòu jǔ ér jiā zhī yú wèi
是以选择之际，常先排摈此等，而后取凡疲懦软熟、平日不敢直言正色之人而揣摩之，又于其中得其至庸极陋、决可保其不至于有所妨者，然后举而加之于位。
shì yǐ chú shū wèi chū ér wù sè xiān dìng xìng míng wèi xiǎn ér zhōng wài yǐ nì zhī qí jué fēi tiān xià dì yī liú yǐ
是以除书未出，而物色先定，姓名未显，而中外已逆知其决非天下第一流矣。
zhì yú zhèn sù jì gāng biàn huà fēng sú zé jīn rì gōng shěng zhī jiān jìn mì zhī de ér tiān xià bù gōng zhī dào bù zhèng zhī rén gù nǎi dé yǐ kū xué pán jù yú qí jiān
至于振肃纪纲，变化风俗，则今日宫省之间，禁密之地，而天下不公之道，不正之人，顾乃得以窟穴盘据于其间。
ér bì xià mù jiàn ěr wén wú fēi bù gōng bù zhèng zhī shì zé qí suǒ yǐ xūn zhēng xiāo shuò shǐ bì xià hào shàn zhī xīn bù zhe jí wù zhī yì bù shēn qí hài yǐ yǒu bù kě shèng yán zhě yǐ
而陛下目见耳闻，无非不公不正之事，则其所以熏烝销铄，使陛下好善之心不著，疾恶之意不深，其害已有不可胜言者矣。
jí qí zuò jiān fàn fǎ zé bì xià yòu wèi néng shēn gē sī ài ér fù zhū wài tíng zhī yì lùn yǐ yǒu sī zhī fǎ shì yǐ jì gāng bù zhèng yú shàng fēng sú tuí bì yú xià qí wéi huàn zhī rì jiǔ yǐ
及其作奸犯法，则陛下又未能深割私爱，而付诸外廷之议，论以有司之法，是以纪纲不正于上，风俗颓弊于下，其为患之日久矣。
ér zhè zhōng wèi yóu shén
而浙中为尤甚。
dà shuài xí wèi ruǎn měi zhī tài yī ē zhī yán yǐ bù fēn shì fēi bù biàn qū zhí wèi dé jì shèn zhě yǐ jīn zhū wèi fǔ hǎi yǐ qì quàn wèi shī wén zǎi xiàng kě dàn zé dàn zǎi xiàng jìn xí kě tōng zé tōng jìn xí wéi de zhī qiú wú fù lián chǐ
大率习为软美之态、依阿之言，以不分是非不辨曲直为得计，甚者以金珠为脯醢，以契券为诗文，宰相可啖则啖宰相，近习可通则通近习，惟得之求，无复廉耻。
yī yǒu gāng yì zhèng zhí shǒu dào xún lǐ zhī shì chū hū qí jiān zé qún jī zhòng pái zhǐ wèi dào xué ér jiā yǐ jiǎo jī zhī zuì
一有刚毅正直、守道循理之士出乎其间，则群讥众排，指为"道学"，而加以矫激之罪。
shí shù nián lái yǐ cǐ èr zì jìn gù tiān xià zhī xián rén jūn zǐ fù rú xī shí suǒ wèi yuán yòu xué shù zhě pái bìn dǐ rǔ bì shǐ wú suǒ róng qí shēn ér hòu yǐ cǐ qǐ zhì shì zhī shì zāi
十数年来，以此二字禁锢天下之贤人君子，复如昔时所谓元祐学术者，排摈诋辱，必使无所容其身而后已，此岂治世之事哉？
zhì yú ài yǎng mín lì xiū míng jūn zhèng zé zì yú yǔn wén zhī wèi xiāng yě jǐn qǔ bǎn cáo suì rù kē míng zhī bì kě zhǐ nǐ zhě hào wèi suì zhōng xiàn yú zhī shù ér shū zhī nèi tǎng
至于爱养民力，修明军政，则自虞允文之为相也，尽取版曹岁入窠名之必可指拟者，号为岁终羡余之数，而输之内帑。
gù yǐ qí yǒu míng wú shí jī lěi guà qiàn kōng zài bù jí bù kě cuī lǐ zhě bō hái bǎn cáo yǐ wéi nèi tǎng zhī jī jiāng yǐ bèi tā rì yòng bīng jìn qǔ bù shí zhī xū
顾以其有名无实、积累挂欠、空载簿籍、不可催理者，拨还版曹，以为内帑之积，将以备他日用兵进取不时之须。
rán zì shì yǐ lái èr shí yú nián
然自是以来二十余年，
nèi tǎng suì rù bù zhī jǐ hé
内帑岁入不知几何，
ér rèn wéi sī zhù
而认为私贮，
diǎn yǐ sī rén
典以私人，
zǎi xiàng bù dé yǐ shì gòng jūn jié qí chū rù
宰相不得以式贡均节其出入，
bǎn cáo bù dé yǐ bù shū gōu kǎo qí zài wáng
版曹不得以簿书勾考其在亡，
rì xiāo yuè hào
日销月耗，
yǐ fèng yàn sī zhī fèi zhě
以奉燕私之费者，
gài bù zhī qí jǐ hé yǐ
盖不知其几何矣，
ér hé cháng wén qí néng yòng cǐ qián yǐ yì dí rén zhī shǒu
而曷尝闻其能用此钱以易敌人之首，
rú tài zǔ zhī yán zāi
如太祖之言哉。
tú shǐ bǎn cáo jīng fèi quē fá rì shén dū cù rì jùn yǐ zhì fèi qù zǔ zōng yǐ lái pò fēn liáng fǎ ér bì yǐ shí fēn dēng zú wéi xiàn
徒使版曹经费阙乏日甚，督促日峻，以至废去祖宗以来破分良法，而必以十分登足为限；
yǐ wéi wèi zú zé yòu zào wéi bǐ jiào jiān sī jùn shǒu diàn zuì zhī fǎ yǐ yòu xié zhī
朝廷认为赋税征收不足，就又建立监司，州县官员以征收赋税多少为考课等差的办法，用来引诱威胁他们。
yú shì zhōng wài chéng fēng jìng wèi kē jí cǐ mín lì zhī suǒ yǐ zhòng kùn yě
于是中外承风，竞为苛急，此民力之所以重困也。
zhū jiāng zhī qiú jìn yě bì xiān póu kè shì zú yǐ zhí sī lì rán hòu yǐ cǐ zì jié yú bì xià zhī sī rén ér qí yǐ xìng míng dá yú bì xià zhī guì jiāng
诸将之求进也，必先掊克士卒，以殖私利，然后以此自结于陛下之私人，而蕲以姓名达于陛下之贵将。
guì jiāng de qí xìng míng jí yǐ fù zhī jūn zhōng shǐ zì shí wǔ yǐ shàng jié cì bǎo míng chēng qí cái wǔ kān rèn jiàng shuài rán hòu jù zòu dú ér yán zhī bì xià zhī qián
贵将得其姓名，即以付之军中，使自什伍以上节次保明，称其材武堪任将帅，然后具奏牍而言之陛下之前。
bì xià dàn jiàn děng jí tuī xiān àn dú jù bèi zé chéng yǐ wéi gōng jiàn ér kě yǐ dé rén yǐ ér qǐ zhī qí xié jià shū qián yǐ ruò wǎn táng zhī zhài shuài zāi
陛下但见等级推先，案牍具备，则诚以为公荐而可以得人矣，而岂知其谐价输钱，已若晚唐之债帅哉？
fu jiāng zhě
夫将者，
sān jūn zhī sī mìng
三军之司命，
ér qí xuǎn zhì zhī fāng guāi cì rú cǐ
而其选置之方乖刺如此，
zé bǐ zhì yǒng cái lüè zhī rén
则彼智勇材略之人，
shú kěn yì xīn xià shǒu yú huàn guān gōng qiè zhī mén
孰肯抑心下首于宦官、宫妾之门，
ér bì xià zhī suǒ de yǐ wéi jiàng shuài zhě
而陛下之所得以为将帅者，
jiē yōng fū zǒu zú
皆庸夫走卒，
ér yóu wàng qí xiū míng jūn zhèng
而犹望其修明军政，
jī quàn shì zú
激劝士卒，
yǐ qiáng guó shì
以强国势，
qǐ bù wù zāi
岂不误哉！
fán cǐ liù shì jiē bù kě huǎn ér běn zài yú bì xià zhī yī xīn
凡此六事，皆不可缓，而本在于陛下之一心。
yī xīn zhèng zé liù shì wú bù zhèng yī yǒu rén xīn sī yù yǐ jiè hū qí jiān zé suī yù bèi jīng láo lì yǐ qiú zhèng fū liù shì zhě yì jiāng tú wéi wén jù ér tiān xià zhī shì yù zhì yú bù kě wèi yǐ
一心正则六事无不正，一有人心私欲以介乎其间，则虽欲惫精劳力，以求正夫六事者，亦将徒为文具，而天下之事愈至于不可为矣。
shū rù yè lòu xià qī kè shàng yǐ jiù qǐn jí qǐ bǐng zhú dú zhī zhōng piān
疏入，夜漏下七刻，上已就寝，亟起秉烛，读之终篇。
míng rì chú zhǔ guǎn tài yī gōng jiān chóng zhèng diàn shuō shū
明日，除主管太一宫，兼崇政殿说书。
xī lì cí chú mì gé xiū zhuàn fèng wài cí
熹力辞，除秘阁修撰，奉外祠。
guāng zōng jí wèi zài cí zhí míng réng jiù zhí bǎo wén gé jiàng zhào jiǎng yù
光宗即位，再辞职名，仍旧直宝文阁，降诏奖谕。
jū shù yuè chú jiāng dōng zhuǎn yùn fù shǐ yǐ jí cí gǎi zhī zhāng zhōu
居数月，除江东转运副使，以疾辞，改知漳州。
zòu chú shǔ xiàn wú míng zhī fù qī bǎi wàn jiǎn jīng zǒng zhì qián sì bǎi wàn
奏除属县无名之赋七百万，减经总制钱四百万。
yǐ xí sú wèi zhī lǐ cǎi gǔ sāng zàng jià qǔ zhī yí jiē yǐ shì zhī mìng fù lǎo jiě shuō yǐ jiào zǐ dì
以习俗未知礼，采古丧葬嫁娶之仪，揭以示之，命父老解说，以教子弟。
tǔ sú chóng xìn shì shì nán nǚ jù sēng lú wèi fu jīng huì nǚ bù jià zhě wèi ān shè yǐ jū xī xī jìn zhī
土俗崇信释氏，男女聚僧庐为傅经会，女不嫁者为庵舍以居，熹悉禁之。
cháng bìng jīng jiè bù xíng zhī hài huì cháo lùn yù xíng quán tīng zhāng sān zhōu jīng jiè xī nǎi fǎng shì yi zé rén wù jí fāng liàng zhī fǎ shàng zhī
常病经界不行之害，会朝论欲行泉、汀、漳三州经界，熹乃访事宜，择人物及方量之法上之。
ér tǔ jū háo yòu qīn yú pín ruò zhě yǐ wéi bù biàn jū zhī
而土居豪右侵渔贫弱者以为不便，沮之。
zǎi xiàng liú zhèng quán rén yě qí lǐ dǎng yì duō yǐ wéi bù kě xíng
宰相留正，泉人也，其里党亦多以为不可行。
bù yī wú yǔ guī shàng shū sòng qí rǎo rén zhào qiě xū hòu yǒu zhǐ xiān xíng zhāng zhōu jīng jiè
布衣吴禹圭上书讼其扰人，诏且需后，有旨先行漳州经界。
míng nián yǐ zi sàng qǐng cí
明年，以子丧请祠。
shí shǐ hào rù jiàn qǐng shōu tiān xià rén wàng nǎi chú xī mì gé xiū zhuàn zhǔ guǎn nán jīng hóng qìng gōng
时史浩入见，请收天下人望，乃除熹秘阁修撰，主管南京鸿庆宫。
xī zài cí zhào lùn zhuàn zhī zhí yǐ chǒng míng rú
熹再辞，诏："论撰之职，以宠名儒。
nǎi bài mìng
"乃拜命。
chú jīng hú nán lù zhuǎn yùn fù shǐ cí
除荆湖南路转运副使，辞。
zhāng zhōu jīng jiè jìng bào bà yǐ yán bù yòng zì hé
漳州经界竟报罢，以言不用自劾。
chú zhī jìng jiāng fǔ cí zhǔ guǎn nán jīng hóng qìng gōng
除知静江府，辞，主管南京鸿庆宫。
wèi jǐ chà zhī tán zhōu lì cí
未几，差知潭州，力辞。
huáng cháng wèi jiā wáng fǔ xǔ shàn zì yǐ xué bù jí xī qǐ zhào wèi gōng liáo wáng fǔ zhí jiǎng péng guī nián yì wèi dà chén yán zhī
黄裳为嘉王府诩善，自以学不及熹，乞召为宫僚，王府直讲彭龟年亦为大臣言之。
liú zhèng yuē zhèng fēi bù zhī xī dàn qí xìng gāng kǒng dào cǐ bù hé fǎn wèi lèi ěr
留正曰："正非不知熹，但其性刚，恐到此不合，反为累耳。
xī fāng zài cí yǒu zhǐ cháng shā jù píng de xián wéi zhòng
"熹方再辞，有旨："长沙巨屏，得贤为重。
suì bài mìng
"遂拜命。
huì dòng liáo rǎo shǔ jùn xī qiǎn rén yù yǐ huò fú jiē jiàng zhī
会洞獠扰属郡，熹遣人谕以祸福，皆降之。
shēn chì lìng yán wǔ bèi jí jiān lì yì háo mín
申敕令，严武备，戢奸吏，抑豪民。
suǒ zhì xīng xué xiào míng jiào huà sì fāng xué zhě bì zhì
所至兴学校，明教化，四方学者毕至。
níng zōng jí wèi zhào rǔ yú shǒu jiàn xī jí chén fu liáng yǒu zhǐ fù xíng zài zòu shì
宁宗即位，赵汝愚首荐熹及陈傅良，有旨赴行在奏事。
xī xíng qiě cí chú huàn zhāng gé dài zhì shì jiǎng cí bù xǔ
熹行且辞，除焕章阁待制、侍讲，辞，不许。
rù duì shǒu yán nǎi zhě tài huáng tài hòu gōng dìng dà cè bì xià yín shào pī tú kě wèi chù zhī yǐ quán ér shù jī bù shī qí zhèng
入对，首言："乃者，太皇太后躬定大策，陛下寅绍丕图，可谓处之以权，而庶几不失其正。
zì qǐng zhì jīn sān yuè yǐ huò fǎn bù néng wú yí yú nì shùn míng shí zhī jì qiè wèi bì xià yōu zhī
自顷至今三月矣，或反不能无疑于逆顺名实之际，窃为陛下忧之。
yóu yǒu kě wěi zhě yì yuē bì xià zhī xīn qián rì wèi cháng yǒu qiú wèi zhī jì jīn rì wèi cháng wàng sī qīn zhī huái cǐ zé suǒ yǐ xíng quán ér bù shī qí zhèng zhī gēn běn yě
犹有可诿者，亦曰陛下之心，前日未尝有求位之计，今日未尝忘思亲之怀，此则所以行权而不失其正之根本也。
chōng wèi cháng qiú wèi zhī xīn yǐ jǐn fù zuì yǐn tè zhī chéng chōng wèi cháng wàng qīn zhī xīn yǐ zhì wēn qǐng dìng shěng zhī lǐ ér dà lún zhèng dà běn lì yǐ
充未尝求位之心，以尽负罪引慝之诚，充未尝忘亲之心，以致温凊定省之礼，而大伦正，大本立矣。
fù miàn cí dài zhì shì jiǎng shàng shǒu zhá qīng jīng shù yuān yuán zhèng zī quàn jiǎng cì duì zhī zhí wù fù láo cí yǐ fù zhèn chóng rú zhòng dào zhī yì
"复面辞待制、侍讲，上手札："卿经术渊源，正资劝讲，次对之职，勿复劳辞，以副朕崇儒重道之意。
suì bài mìng
"遂拜命。
huì zhào yàn yú àn shì xiào zōng shān líng yǐ wéi tǔ ròu qiǎn bó xià yǒu shuǐ shí
会赵彦逾按视孝宗山陵，以为土肉浅薄，下有水石。
sūn féng jí fù àn qǐ bié qiú jí zhào
孙逢吉复按，乞别求吉兆。
yǒu zhǐ jí yì tái shǐ dàn zhī yì zhōng chuò
有旨集议，台史惮之，议中辍。
xī jìng shàng yì zhuàng yán shòu huáng shèng dé yì guān zhī cáng dāng bó fǎng míng shān bù yí piān xìn tái shǐ wěi zhī shuǐ quán shā lì zhī zhōng
熹竟上议状言："寿皇圣德，衣冠之藏，当博访名山，不宜偏信台史，委之水泉沙砾之中。
bù bào
"不报。
shí lùn zhě yǐ wéi shàng wèi hái dà nèi zé míng tǐ bù zhèng ér yí yì shēng
时论者以为上未还大内，则名体不正而疑议生；
jīn shǐ qiě lái huò yǒu kuī sì
金使且来，或有窥伺。
yǒu zhǐ xiū qì jiù dōng gōng wèi wū sān shù bǎi jiān yù xǐ jū zhī
有旨修葺旧东宫，为屋三数百间，欲徙居之。
xī zòu shū yán
熹奏疏言：
cǐ bì zuǒ yòu jìn xí chàng wèi cǐ shuō yǐ wù bì xià ér yù yīn yǐ suì qí jiān xīn
此必左右近习倡为此说以误陛下，而欲因以遂其奸心。
chén kǒng bù wéi shàng dì zhèn nù zāi yì shǔ chū zhèng dāng kǒng jù xiū xǐng zhī shí bù dàng xìng cǐ dà yì yǐ fú qiǎn gào jǐng dòng zhī yì
臣恐不惟上帝震怒，灾异数出，正当恐惧修省之时，不当兴此大役，以咈谴告警动之意；
yì kǒng jī diàn bǎi xìng jī è liú lí diàn yú sǐ wáng zhī jì huò néng yuàn wàng fèn qiè yǐ shēng tā biàn
亦恐畿甸百姓饥饿流离、阽于死亡之际，或能怨望忿切，以生他变。
bù wéi wú yǐ gǎn gé tài shàng huáng dì zhī xīn yǐ zhì wèi yǒu jìn jiàn zhī qī yì kǒng shòu huáng zài bìn yīn shān wèi bǔ jǐ yán zhī fèng bù róng shǎo chí tài huáng tài hòu huáng tài hòu jiē yǐ zūn lǎo zhī nián qióng rán zài yōu kǔ zhī zhōng chén hūn zhī yǎng yóu bù kě quē
不惟无以感格太上皇帝之心，以致未有进见之期，亦恐寿皇在殡，因山未卜，几筵之奉不容少弛，太皇太后、皇太后皆以尊老之年，茕然在忧苦之中，晨昏之养尤不可阙。
ér sì fāng zhī rén dàn jiàn bì xià jí yù dà zhì gōng shì sù de chéng jiù yī dàn piān rán wěi ér qù zhī yǐ jiù ān biàn liù jūn wàn mín zhī xīn jiāng yǒu è wàn bù píng zhě yǐ
而四方之人，但见陛下亟欲大治宫室，速得成就，一旦翩然委而去之，以就安便，六军万民之心将有扼腕不平者矣。
qián jiàn wèi yuǎn shén kě jù yě
前鉴未远，甚可惧也。
yòu wén tài shàng huáng hòu jù wǔ tài shàng huáng dì shèng yì bù yù qí wén tài shàng zhī chēng yòu bù yù qí wén nèi chán zhī shuō cǐ yòu lǜ zhī guò zhě
又闻太上皇后惧忤太上皇帝圣意，不欲其闻太上之称，又不欲其闻内禅之说，此又虑之过者。
shū bù zhī ruò dàn rú cǐ ér bù wéi wǎn zhuǎn fāng biàn zé fù zǐ zhī jiān shàng yuàn nù ér xià yōu kǒng jiāng hé shí ér yǐ
殊不知若但如此，而不为宛转方便，则父子之间，上怨怒而下忧恐，将何时而已。
fù zǐ dà lún sān gāng suǒ xì jiǔ ér bù tú yì jiāng yǒu jiè qí míng yǐ zào bàng shēng shì zhě cǐ yòu chén zhī suǒ dà jù yě
父子大伦，三纲所系，久而不图，亦将有借其名以造谤生事者，此又臣之所大惧也。
yuàn bì xià míng zhào dà chén shǒu ba xiū qì dōng gōng zhī yì ér yǐ qí gōng liào huí jiù cí fú zhòng huá zhī jiān cǎo chuàng qǐn diàn yī èr shí jiān shǐ cū kě jū
愿陛下明诏大臣，首罢修葺东宫之役，而以其工料回就慈福、重华之间，草创寝殿一二十间，使粗可居。
ruò fú guò gōng zhī jì
若夫过宫之计，
zé chén yòu yuàn bì xià xià zhào zì zé
则臣又愿陛下下诏自责，
jiǎn shěng yú wèi
减省舆卫，
rù gōng zhī hòu
入宫之后，
zàn biàn fú sè
暂变服色，
rú táng sù zōng zhī gǎi fú zǐ páo zhí kòng mǎ qián zhě
如唐肃宗之改服紫袍、执控马前者，
yǐ shēn fù zuì yǐn tè zhī chéng
以伸负罪引慝之诚，
zé tài shàng huáng dì suī yǒu fèn nù zhī qíng
则太上皇帝虽有忿怒之情，
yì qiě huò rán xiāo sàn
亦且霍然消散，
ér huān yì jiā qià yǐ
而欢意浃洽矣。
zhì ruò cháo tíng zhī jì gāng zé chén yòu yuàn bì xià shēn zhào zuǒ yòu wù yù cháo zhèng
至若朝廷之纪纲，则臣又愿陛下深诏左右，勿预朝政。
qí shí yǒu xūn yōng ér suǒ de bāo shǎng wèi qiè zhòng lùn zhě yì zhào dà chén gōng yì qí shì jī kǎo lìng diǎn hòu bào qí láo
其实有勋庸而所得褒赏未惬众论者，亦诏大臣公议其事，稽考令典，厚报其劳。
ér fán hào lìng zhī chí zhāng rén cái zhī jìn tuì zé yī wěi zhī èr sān dà chén shǐ zhī fǎn fù jiào liàng wù xún jǐ jiàn zhuó qǔ gōng lùn zòu ér xíng zhī
而凡号令之弛张，人才之进退，则一委之二三大臣，使之反复较量，勿循己见，酌取公论，奏而行之。
yǒu bù dàng zhě jiǎo bó lùn nàn zé qí shàn zhě chēng zhì lín jué zé bù wéi jìn xí bù dé gàn yù cháo quán dà chén bù dé zhuān rèn jǐ sī ér bì xià yì dé yǐ yì míng xí tiān xià zhī shì ér wú suǒ yí yú dé shī zhī suàn yǐ
有不当者，缴驳论难，择其善者称制临决，则不惟近习不得干预朝权，大臣不得专任己私，而陛下亦得以益明习天下之事，而无所疑于得失之算矣。
ruò fú shān líng zhī bo zé yuàn chù tái shǐ zhī shuō bié qiú cǎo zé yǐ yíng xīn gōng shǐ shòu huáng zhī yí tǐ de ān yú nèi ér zōng shè shēng líng jiē méng fú yú wài yǐ
若夫山陵之卜，则愿黜台史之说，别求草泽，以营新宫，使寿皇之遗体得安于内，而宗社生灵皆蒙福于外矣。
shū rù bù bào rán shàng yì wèi yǒu nù xī yì yě
疏入不报，然上亦未有怒熹意也。
měi yǐ suǒ jiǎng biān cì chéng zhì yǐ jìn shàng yì kāi huái róng nà
每以所讲编次成帙以进，上亦开怀容纳。
xī yòu zòu miǎn shàng jìn dé yún yuàn bì xià rì yòng zhī jiān yǐ qiú fàng xīn wèi zhī běn ér yú wán jīng guān shǐ qīn jìn rú xué yì yòng lì yān
熹又奏勉上进德云："愿陛下日用之间，以求放心为之本，而于玩经观史，亲近儒学，益用力焉。
shù zhào dà chén qiē mó zhì dào qún chén jìn duì yì cì wēn yán fǎn fù xún fǎng yǐ qiú zhèng shì zhī dé shī mín qíng zhī xiū qī ér yòu yīn yǐ chá qí rén cái zhī xié zhèng duǎn cháng zhù yú tiān xià zhī shì gè de qí lǐ
数召大臣，切劘治道，群臣进对，亦赐温颜，反复询访，以求政事之得失，民情之休戚，而又因以察其人才之邪正短长，庶于天下之事各得其理。
xī zòu lǐ jīng chì lìng zi wèi fù dí sūn chéng zhòng wèi zǔ fù jiē zhǎn shuāi sān nián
"熹奏："礼经敕令，子为父，嫡孙承重为祖父，皆斩衰三年；
dí zǐ dāng wèi qí fù hòu bù néng xí wèi zhí sàng zé dí sūn jì tǒng ér dài zhī zhí sàng
嫡子当为其父后，不能袭位执丧，则嫡孙继统而代之执丧。
zì hàn wén duǎn sàng lì dài yīn zhī tiān zǐ suì wú sān nián zhī sàng
自汉文短丧，历代因之，天子遂无三年之丧。
wèi fù qiě rán zé dí sūn chéng zhòng kě zhī
为父且然，则嫡孙承重可知。
rén jì fèi huài sān gāng bù míng qiān yǒu yú nián mò néng lí zhèng
人纪废坏，三纲不明，千有余年，莫能厘正。
shòu huáng shèng dì zhì xìng zì tiān yì yuè zhī wài yóu zhí tōng sàng cháo yī cháo guān jiē yòng dà bù suǒ yí zhe zài fāng cè wèi wàn shì fǎ chéng
寿皇圣帝至性自天，易月之外，犹执通丧，朝衣朝冠皆用大布，所宜著在方册，为万世法程。
jiān zhě yí gào chū bān tài shàng huáng dì ǒu wéi kāng yù bù néng gōng jiù sàng cì
间者，遗诰初颁，太上皇帝偶违康豫，不能躬就丧次。
bì xià yǐ shì dí chéng dà tǒng zé chéng zhòng zhī fú zhe zài lǐ lǜ suǒ yí zūn shòu huáng yǐ xíng zhī fǎ
陛下以世嫡承大统，则承重之服著在礼律，所宜遵寿皇已行之法。
yī shí cāng cù bù jí xiáng yì suì yòng qī shā qiǎn huáng zhī fú bù wéi shàng wéi lǐ lǜ qiě shǐ shòu huáng yǐ xíng zhī lǐ jǔ ér fù zhuì chén qiè tòng zhī
一时仓卒，不及详议，遂用漆纱浅黄之服，不惟上违礼律，且使寿皇已行之礼举而复坠，臣窃痛之。
rán jì wǎng zhī shī bù jí zhuī gǎi wéi yǒu jiāng lái qǐ bìn fā yǐn lǐ dāng fù yòng chū sàng zhī fú
然既往之失不及追改，唯有将来启殡发引，礼当复用初丧之服。
huì xiào zōng fù miào yì zōng miào dié huǐ zhī zhì sūn féng jí céng sān fù shǒu qǐng bìng tiāo xī xuān èr zǔ fèng tài zǔ jū dì yī shì xiá jì zé zhèng dōng xiàng zhī wèi
会孝宗祔庙，议宗庙迭毁之制，孙逢吉、曾三复首请并祧僖、宣二祖，奉太祖居第一室，祫祭则正东向之位。
yǒu zhǐ jí yì xī shùn yì xuān sì zǔ tiāo zhǔ yi yǒu suǒ guī
有旨集议：僖、顺、翼、宣四祖祧主，宜有所归。
zì tài zǔ huáng dì shǒu zūn sì zǔ zhī miào zhì píng jiān yì zhě yǐ shì shù jìn yuǎn qǐng qiān xī zǔ yú jiā shì
自太祖皇帝首尊四祖之庙，治平间，议者以世数浸远，请迁僖祖于夹室。
hòu wáng ān shí děng zòu xī zǔ yǒu miào yǔ jì qì wú yì qǐng fù qí jiù
后王安石等奏，僖祖有庙，与稷、契无异，请复其旧。
shí xiāng zhào rǔ yú yā bù yǐ fù sì xī zǔ wéi rán shì cóng duō cóng qí shuō
时相赵汝愚雅不以复祀僖祖为然，侍从多从其说。
lì bù shàng shū zhèng qiáo yù qiě tiāo xuān zǔ ér fù xiào zōng
吏部尚书郑侨欲且祧宣祖而祔孝宗。
xī yǐ wéi cáng zhī jiā shì zé shì yǐ zǔ zōng zhī zhǔ xià cáng yú zǐ sūn zhī jiā shì shén zōng fù fèng yǐ wéi shǐ zǔ yǐ wèi de lǐ zhī zhèng ér hé yú rén xīn suǒ wèi yǒu jǔ zhī ér mò gǎn fèi zhě hu
熹以为藏之夹室，则是以祖宗之主下藏于子孙之夹室，神宗复奉以为始祖，已为得礼之正，而合于人心，所谓有举之而莫敢废者乎。
yòu nǐ wèi miào zhì yǐ biàn yǐ wéi wù qǐ yǒu wú běn ér shēng zhě
又拟为《庙制》以辨，以为物岂有无本而生者。
miào táng bù yǐ wén jí huǐ chè xī xuān miào shì gèng chuàng bié miào yǐ fèng sì zǔ
庙堂不以闻，即毁撤僖、宣庙室，更创别庙以奉四祖。
shǐ níng zōng zhī lì hán tuō zhòu zì wèi yǒu dìng cè gōng jū zhōng yòng shì
始，宁宗之立，韩侂胄自谓有定策功，居中用事。
xī yōu qí hài zhèng shù yǐ wéi yán qiě yuē lì bù shì láng péng guī nián gòng lùn zhī
熹忧其害政，数以为言，且约吏部侍郎彭龟年共论之。
huì guī nián chū hù shǐ kè xī nǎi shàng shū chì yán zuǒ yòu qiè bǐng zhī shī zài jiǎng yán fù shēn yán zhī
会龟年出护使客，熹乃上疏斥言左右窃柄之失，在讲筵复申言之。
yù pī yún mǐn qīng qí ài kǒng nán lì jiǎng yǐ chú qīng gōng guàn
御批云："悯卿耆艾，恐难立讲，已除卿宫观。
rǔ yú xiù yù bǐ hái shàng qiě jiàn qiě bài
"汝愚袖御笔还上，且谏且拜。
nèi shì wáng dé qiān jìng yǐ yù bǐ fù xī tái jiàn zhēng liú bù kě
内侍王德谦径以御笔付熹，台谏争留，不可。
lóu yào chén fu liáng xuán fēng hái lù huáng xiū zhù guān liú guāng zǔ shān rì fēng zhāng jiāo shàng
楼钥、陈傅良旋封还录黄，修注官刘光祖、邓驲封章交上。
xī xíng bèi mìng chú bǎo wén gé dài zhì yǔ zhōu jùn chāi qiǎn cí
熹行，被命除宝文阁待制，与州郡差遣，辞。
xún chú zhī jiāng líng fǔ cí réng qǐ zhuī huán xīn jiù zhí míng zhào yī jiù huàn zhāng gé dài zhì tí jǔ nán jīng hóng qìng gōng
寻除知江陵府，辞，仍乞追还新旧职名，诏依旧焕章阁待制，提举南京鸿庆宫。
qìng yuán yuán nián chū zhào rǔ yú jì xiāng shōu zhào sì fāng zhī míng zhī shì zhōng wài yǐn lǐng wàng zhì xī dú tì rán yǐ tuō zhòu yòng shì wèi lǜ
庆元元年初，赵汝愚既相，收召四方知名之士，中外引领望治，熹独惕然以侂胄用事为虑。
jì lǚ wéi shàng yán yǐ shù yǐ shǒu shū qǐ rǔ yú dāng yòng hòu shǎng chou qí láo wù shǐ de yù cháo zhèng yǒu fáng wēi dù jiàn jǐn bù kě hū zhī yǔ
既屡为上言，以数以手书启汝愚，当用厚赏酬其劳，勿使得预朝政，有"防微杜渐，谨不可忽"之语。
rǔ yú fāng wèi qí yì zhì bù yǐ wéi yì
汝愚方谓其易制，不以为意。
jí shì rǔ yú yì yǐ wū zhú ér cháo tíng dà quán xī guī tuō zhòu yǐ
及是，汝愚亦以诬逐，而朝廷大权悉归侂胄矣。
xī shǐ yǐ miào yì zì hé bù xǔ yǐ jí zài qǐ xiū zhì zhào cí zhí xiè shì fēi zhèn yōu xián zhī yì yī jiù mì gé xiū zhuàn
熹始以庙议自劾，不许，以疾再乞休致，诏："辞职谢事，非朕优贤之意，依旧秘阁修撰。
èr nián chén jì zǔ wèi jiān chá yù shǐ wū xī shí zuì zhào luò zhí bà cí mén rén cài yuán dìng yì sòng dào zhōu biān guǎn
"二年，沈继祖为监察御史，诬熹十罪，诏落职罢祠，门人蔡元定亦送道州编管。
sì nián xī yǐ nián jìn qī shí shēn qǐ zhì shì wǔ nián yī suǒ qǐng
四年，熹以年近七十，申乞致仕，五年，依所请。
míng nián zú nián qī shí yī
明年卒，年七十一。
jí qiě gé shǒu shū shǔ qí zi zài jí mén rén fàn niàn dé huáng gàn quán quán yǐ miǎn xué jí xiū zhèng yí shū wéi yán
疾且革，手书属其子在及门人范念德、黄干，拳拳以勉学及修正遗书为言。
yì rì zhèng zuò zhěng yī guān jiù zhěn ér shì
翌日，正坐整衣冠，就枕而逝。
xī dēng dì wǔ shí nián shì yú wài zhě jǐn jiǔ kǎo lì cháo cái sì shí rì
熹登第五十年，仕于外者仅九考，立朝才四十日。
jiā gù pín shǎo yī fù you liú zǐ yǔ yù jiàn zhī chóng ān hòu xǐ jiàn yáng zhī kǎo tíng dān piáo lǚ kōng yàn rú yě
家故贫，少依父友刘子羽，寓建之崇安，后徙建阳之考亭，箪瓢屡空，晏如也。
zhū shēng zhī zì yuǎn ér zhì zhě dòu fàn lí gēng lǜ yǔ zhī gòng
诸生之自远而至者，豆饭藜羹，率与之共。
wǎng wǎng chēng dài yú rén yǐ gěi yòng ér fēi qí dào yì zé yī jiè bù qǔ yě
往往称贷于人以给用，而非其道义则一介不取也。
zì xī qù guó tuō zhòu shì yì zhāng
自熹去国，侂胄势益张。
hé dàn wèi zhōng sī shǒu lùn zhuān mén zhī xué wén zhà gū míng qǐ biàn zhēn wěi
何澹为中司，首论专门之学，文诈沽名，乞辨真伪。
liú dé xiù shì cháng shā bù wéi zhāng shì zhī tú suǒ lǐ jí wèi jiàn guān shǒu lùn liú zhèng yǐn wěi xué zhī zuì
刘德秀仕长沙，不为张栻之徒所礼，及为谏官，首论留正引伪学之罪。
wěi xué zhī chēng gài zì cǐ shǐ
"伪学"之称，盖自此始。
tài cháng shǎo qīng hú hóng yán bǐ nián wěi xué chāng jué tú wèi bù guǐ wàng xuān yù dà chén quán zhù jìn nǐ
太常少卿胡纮言："比年伪学猖獗，图为不轨，望宣谕大臣，权住进拟。
suì zhào chén gǔ wèi bīng bù shì láng
"遂召陈贾为兵部侍郎。
wèi jǐ xī yǒu duó zhí zhī mìng
未几，熹有夺职之命。
liú sān jié yǐ qián yù shǐ lùn xī rǔ yú liú guāng zǔ xú yì zhī tú qián rì zhī wěi dǎng zhì cǐ yòu biàn ér wèi nì dǎng
刘三杰以前御史论熹、汝愚、刘光祖、徐谊之徒，前日之伪党，至此又变而为逆党。
jí rì chú sān jié yòu zhèng yán
即日除三杰右正言。
yòu jiàn yì dài fū yáo yù lùn dào xué quán chén jié wèi sǐ dǎng kuī sì shén qì
右谏议大夫姚愈论道学权臣结为死党，窥伺神器。
nǎi mìng zhí xué shì yuàn gāo wén hǔ cǎo zhào yù tiān xià yú shì gōng wěi rì jí xuǎn rén yú jiā zhì shàng shū qǐ zhǎn xī
乃命直学士院高文虎草诏谕天下，于是攻伪日急，选人余嘉至上书乞斩熹。
fāng shì shí shì zhī shéng qū chǐ bù shāo yǐ rú míng zhě wú suǒ róng qí shēn
方是时，士之绳趋尺步、稍以儒名者，无所容其身。
cóng yóu zhī shì tè lì bù gù zhě píng fú qiū hè
从游之士，特立不顾者，屏伏丘壑；
yī ē xùn nuò zhě gēng míng tā shī guò mén bù rù shèn zhì biàn yì yì guān xiá yóu shì sì yǐ zì bié qí fēi dǎng
依阿巽懦者，更名他师，过门不入，甚至变易衣冠，狎游市肆，以自别其非党。
ér xī rì yǔ zhū shēng jiǎng xué bù xiū huò quàn yǐ xiè qiǎn shēng tú zhě xiào ér bù dá
而熹日与诸生讲学不休，或劝以谢遣生徒者，笑而不答。
yǒu jí tián lìng chén jǐng sī zhě gù xiāng kāng bó zhī sūn yě yǔ tuō zhòu yǒu yīn lián quàn tuō zhòu wù wèi yǐ shèn tuō zhòu yì yì jiàn huǐ
有籍田令陈景思者，故相康伯之孙也，与侂胄有姻连，劝侂胄勿为已甚，侂胄意亦渐悔。
xī jì méi jiāng zàng yán zhě wèi sì fāng wěi tú qī huì sòng wěi shī zhī zàng huì jù zhī jiān fēi wàng tán shí rén duǎn cháng zé miào yì shí zhèng dé shī wàng lìng shǒu chén yuē shù
熹既没，将葬，言者谓：四方伪徒期会，送伪师之葬，会聚之间，非妄谈时人短长，则缪议时政得失，望令守臣约束。
cóng zhī
从之。
jiā tài chū xué jìn shāo chí
嘉泰初，学禁稍弛。
èr nián zhào zhū xī yǐ zhì shì chú huá wén gé dài zhì yǔ zhì shì ēn zé
二年，诏："朱熹已致仕，除华文阁待制，与致仕恩泽。
hòu tuō zhòu sǐ zhào cì xī yí biǎo ēn zé shì yuē wén
"后侂胄死，诏赐熹遗表恩泽，谥曰文。
xún zèng zhōng dài fū tè zèng bǎo mó gé zhí xué shì
寻赠中大夫，特赠宝谟阁直学士。
lǐ zōng bǎo qìng sān nián zèng tài shī zhuī fēng xìn guó gōng gǎi huī guó
理宗宝庆三年，赠太师，追封信国公，改徽国。
shǐ xī shǎo shí kǎi rán yǒu qiú dào zhī zhì
始，熹少时，慨然有求道之志。
fù sōng bìng jí cháng shǔ xī yuē jí xī hú yuán zhòng bái shuǐ liú zhì zhōng píng shān liú yàn chōng sān rén xué yǒu yuān yuán wú suǒ jìng wèi wú jí sǐ rǔ wǎng shì zhī ér wéi qí yán zhī tīng
父松病亟，尝属熹曰："籍溪胡原仲、白水刘致中、屏山刘彦冲三人，学有渊源，吾所敬畏，吾即死，汝往事之，而惟其言之听。
sān rén wèi hú xiàn liú miǎn zhī liú zi huī yě
"三人，谓胡宪、刘勉之、刘子翚也。
gù xī zhī xué jì bó qiú zhī jīng zhuàn fù biàn jiāo dāng shì yǒu shí zhī shì
故熹之学既博求之经传，复遍交当世有识之士。
yán píng li tōng lǎo yǐ cháng xué yú luō cóng yàn xī guī zì tóng ān bù yuǎn shù bǎi lǐ tú bù wǎng cóng zhī
延平李侗老矣，尝学于罗从彦，熹归自同安，不远数百里，徒步往从之。
qí wéi xué dà dǐ qióng lǐ yǐ zhì qí zhī fǎn gōng yǐ jiàn qí shí ér yǐ jū jìng wéi zhǔ
其为学，大抵穷理以致其知，反躬以践其实，而以居敬为主。
cháng wèi shèng xián dào tǒng zhī chuán sàn zài fāng cè shèng jīng zhī zhǐ bù míng ér dào tǒng zhī chuán shǐ huì
尝谓圣贤道统之传散在方册，圣经之旨不明，而道统之传始晦。
yú shì jié qí jīng lì yǐ yán qióng shèng xián zhī jīng xùn
于是竭其精力，以研穷圣贤之经训。
suǒ zhù shū yǒu yì běn yì qǐ méng shī guà kǎo wù
所著书有：《易》本义、启蒙、《蓍卦考误》，
shī jí chuán
《诗集传》，
dà xué zhōng yōng zhāng jù huò wèn lún yǔ mèng zǐ jí zhù tài jí tú tōng shū xi míng jiě chǔ cí jí zhù biàn zhèng
《大学中庸》章句、或问、《论语》、《孟子》集注、《太极图》、《通书》、《西铭解》、《楚辞》集注、辨证，
hán wén kǎo yì
《韩文考异》；
suǒ biān cì yǒu lùn mèng jí yì
所编次有：《论孟集议》，
mèng zǐ zhǐ yào
《孟子指要》，
zhōng yōng ji lüè
《中庸辑略》，
xiào jīng kān wù
《孝经刊误》，
xiǎo xué shū
《小学书》，
tōng jiàn gāng mù
《通鉴纲目》，
sòng míng chén yán xíng lù
《宋名臣言行录》，
jiā lǐ
《家礼》，
jìn sī lù
《近思录》，
hé nán chéng shì yí shū
《河南程氏遗书》，
yī luò yuān yuán lù
《伊洛渊源录》，
jiē xíng yú shì
皆行于世。
xī méi cháo tíng yǐ qí dà xué yǔ mèng zhōng yōng xùn shuō lì yú xué guān
熹没，朝廷以其《大学》、《语》、《孟》、《中庸》训说立于学官。
yòu yǒu yí lǐ jīng zhuàn tōng jiě wèi tuō gǎo yì zài xué guān
又有《仪礼经传通解》未脱稿，亦在学官。
píng shēng wéi wén fán yī bǎi juǎn shēng tú wèn dá fán bā shí juǎn bié lù shí juǎn
平生为文凡一百卷，生徒问答凡八十卷，别录十卷。
lǐ zōng shào dìng mò mì shū láng li xīn chuán qǐ yǐ sī mǎ guāng zhōu dūn yí shào yōng zhāng zài chéng hào chéng yí zhū xī qī rén liè yú cóng sì bù bào
理宗绍定末，秘书郎李心传乞以司马光、周敦颐、邵雍、张载、程颢、程颐、朱熹七人列于从祀，不报。
chún yòu yuán nián zhēng yuè shàng shì xué shǒu zhào yǐ zhōu zhāng èr chéng jí xī cóng sì kǒng zǐ miào
淳祐元年正月，上视学，手诏以周、张、二程及熹从祀孔子庙。
huáng gàn yuē dào zhī zhèng tǒng dài rén ér hòu chuán zì zhōu yǐ lái rèn chuán dào zhī zé zhě bù guò shù rén ér néng shǐ sī dào zhāng zhāng jiào zhù zhě yī èr rén ér zhǐ ěr
黄干曰："道之正统待人而后传，自周以来，任传道之责者不过数人，而能使斯道章章较著者，一二人而止耳。
yóu kǒng zǐ ér hòu zēng zǐ zi sī jì qí wēi zhì mèng zǐ ér shǐ zhe
由孔子而后，曾子、子思继其微，至孟子而始著。
yóu mèng zǐ ér hòu zhōu chéng zhāng zi jì qí jué zhì xī ér shǐ zhe
由孟子而后，周、程、张子继其绝，至熹而始著。
shí zhě yǐ wéi zhī yán
"识者以为知言。
xī zi zài shào dìng zhōng wèi lì bù shì láng
熹子在，绍定中为吏部侍郎。
zhāng shì zì jìng fu chéng xiàng jùn zi yě
张栻字敬夫，丞相浚子也。
yǐng wù sù chéng jùn ài zhī zì yòu xué suǒ jiào mò fēi rén yì zhōng xiào zhī shí
颖悟夙成，浚爱之，自幼学，所教莫非仁义忠孝之实。
zhǎng shī hú hóng hóng yī jiàn jí yǐ kǒng mén lùn rén qīn qiè zhī zhǐ gào zhī
长师胡宏，宏一见，即以孔门论仁亲切之旨告之。
shì tuì ér sī ruò yǒu de yān hóng chēng zhī yuē shèng mén yǒu rén yǐ
栻退而思，若有得焉，宏称之曰："圣门有人矣。
shì yì zì fèn lì yǐ gǔ shèng xián zì qī zuò xī yán lù
"栻益自奋厉，以古圣贤自期，作《希颜录》。
yǐ yīn bǔ guān pì xuān fǔ sī dū du fǔ shū xiě jī yí wén zì chú zhí mì gé shí xiào zōng xīn jí wèi jùn qǐ zhé jí kāi fǔ zhì róng cān zuǒ jiē jí yī shí zhī xuǎn
以荫补官，辟宣抚司都督府书写机宜文字，除直密阁，时孝宗新即位，浚起谪籍，开府治戎，参佐皆极一时之选。
shì shí yǐ shào nián nèi zàn mì móu wài cān shù wù qí suǒ zōng huà mù fǔ zhū rén jiē zì yǐ wéi bù jí yě
栻时以少年，内赞密谋，外参庶务，其所综画，幕府诸人皆自以为不及也。
jiān yǐ jūn shì rù zòu yīn jìn yán yuē bì xià shàng niàn zōng shè zhī chóu chǐ xià mǐn zhōng yuán zhī tú tàn tì rán yú zhōng ér sī yǒu yǐ zhèn zhī
间以军事入奏，因进言曰："陛下上念宗社之仇耻，下闵中原之涂炭，惕然于中，而思有以振之。
chén wèi cǐ xīn zhī fā jí tiān lǐ zhī suǒ cún yě
臣谓此心之发，即天理之所存也。
yuàn yì jiā xǐng chá ér jī gǔ qīn xián yǐ zì fǔ wú shǐ qí huò shǎo xī zé jīn rì zhī gōng kě yǐ bì chéng ér yīn xún zhī bì kě gé yǐ
愿益加省察，而稽古亲贤以自辅，无使其或少息，则今日之功可以必成，而因循之弊可革矣。
xiào zōng yì qí yán yú shì suì dìng jūn chén zhī qì
"孝宗异其言，于是遂定君臣之契。
jùn qù wèi tāng sī tuì yòng shì suì bà bīng jiǎng hé
浚去位，汤思退用事，遂罢兵讲和。
jīn rén chéng jiàn zòng bīng rù huái diàn zhōng wài dà zhèn miào táng yóu zhǔ hé yì zhì chì zhū jiāng wú de zhé chēng bīng
金人乘间纵兵入淮甸，中外大震，庙堂犹主和议，至敕诸将无得辄称兵。
shí jùn yǐ méi
时浚已没，
shì yíng zàng fu bì
栻营葬甫毕，
jí bài shū yán wú yǔ jīn rén yǒu bù gòng dài tiān zhī chóu
即拜疏言："吾与金人有不共戴天之仇，
yì shí cháo tíng suī cháng xìng gǎo sù zhī shī
异时朝廷虽尝兴缟素之师，
rán xuán qiǎn yù bó zhī shǐ
然旋遣玉帛之使，
shì yǐ jiǎng hé zhī niàn wèi wàng yú xiōng zhōng
是以讲和之念未忘于胸中，
ér zhì chén cè dá zhī xīn wú yǐ gǎn gé yú tiān rén zhī jì
而至忱恻怛之心无以感格于天人之际，
cǐ suǒ yǐ shì lǚ bài ér gōng bù chéng yě
此所以事屡败而功不成也。
jīn suī zhòng wèi qún yá suǒ wù yǐ cù guó ér zhào kòu rán yì ān zhī fēi tiān yù yǐ shì kāi shèng xīn zāi
今虽重为群邪所误，以蹙国而召寇，然亦安知非天欲以是开圣心哉。
wèi yi shēn chá cǐ lǐ shǐ wú xiōng zhōng liǎo rán wú xiān jiè zhī huò rán hòu míng zhào zhōng wài gōng xíng shǎng fá yǐ kuài jūn mín zhī fèn zé rén xīn yuè shì qì chōng ér dí bù nán què yǐ
谓宜深察此理，使吾胸中了然无纤芥之惑，然后明诏中外，公行赏罚，以快军民之愤，则人心悦，士气充，而敌不难却矣。
jì jīn yǐ wǎng yì jiān cǐ zhì shì bù yán hé zhuān wù zì qiáng suī zhé bù náo shǐ cǐ xīn chún yī guàn chè shàng xià zé chí yǐ suì yuè yì hé gōng zhī bù jì zāi
从今以往，使抗金的意志更加坚强，誓不言和，专务自强，奋发有为，虽折而不挠，使这个心事纯洁如一，贯彻朝廷、国家上下，等待一些时间，有什么功业还不能建立呢？
shū rù bù bào
"疏入，不报。
jiǔ zhī liú gǒng jiàn yú shàng chú zhī fǔ zhōu wèi shàng gǎi yán zhōu
久之，刘珙荐于上，除知抚州，未上，改严州。
shí zǎi xiāng yú yǔn wén yǐ huī fù zì rèn rán suǒ yǐ qiú zhě lèi fēi qí dào yì shì sù lùn dāng yǔ jǐ hé shù qiǎn rén zhì yīn qín shì bù dá
时宰相虞允文以恢复自任，然所以求者类非其道，意栻素论当与己合，数遣人致殷勤，栻不答。
rù zòu shǒu yán xiān wáng suǒ yǐ jiàn shì lì gōng wú bù rú zhì zhě yǐ qí xiōng zhōng zhī chéng yǒu yǐ gǎn gé tiān rén zhī xīn ér yǔ zhī wú jiān yě
入奏，首言："先王所以建事立功无不如志者，以其胸中之诚有以感格天人之心，而与之无间也。
jīn guī huà suī láo ér shì gōng bù lì bì xià chéng shēn chá zhī rì yòng zhī jiān niàn lǜ yún wéi zhī jì yì yǒu sī yì zhī fā yǐ hài wú zhī chéng zhě hu
今规画虽劳，而事功不立，陛下诚深察之日用之间，念虑云为之际，亦有私意之发以害吾之诚者乎？
yǒu zé kè ér qù zhī shǐ wú zhōng jú dòng rán wú suǒ jiān zá zé jiàn yì bì jīng shǒu yì bì gù ér tiān rén zhī yīng jiāng bù dài qiú ér de yǐ
有则克而去之，使吾中局洞然无所间杂，则见义必精，守义必固，而天人之应将不待求而得矣。
fu yù fù zhōng yuán zhī de xiān yǒu yǐ dé zhōng yuán zhī xīn yù de zhōng yuán zhī xīn xiān yǒu yǐ de wú mín zhī xīn
夫欲复中原之地，先有以得中原之心，欲得中原之心，先有以得吾民之心。
qiú suǒ yǐ de wú mín zhī xīn zhě qǐ yǒu tā zāi
求所以得吾民之心者，岂有他哉？
bù jìn qí lì bù shāng qí cái ér yǐ yǐ
不尽其力，不伤其财而已矣。
jīn rì zhī shì gù dāng yǐ míng dà yì zhèng rén xīn wèi běn
今日之事，固当以明大义、正人心为本。
rán qí suǒ shī yǒu xiān hòu zé qí huǎn jí bù kě yǐ bù xiáng
然其所施有先后，则其缓急不可以不详；
suǒ wu yǒu míng shí zé qí qǔ shě bù kě yǐ bù shěn cǐ yòu míng zhǔ suǒ yí shēn chá yě
所务有名实，则其取舍不可以不审，此又明主所宜深察也。
míng nián zhào wèi lì bù shì láng jiān quán qǐ jū láng shì lì guān
明年，召为吏部侍郎，兼权起居郎侍立官。
shí zǎi fāng wèi dí shì shuāi ruò kě tú jiàn yì qiǎn fàn shǐ wǎng zé líng qǐn zhī gù shì dà fū yǒu yōu qí wú bèi ér zhào bīng zhě zhé chì qù zhī
时宰方谓敌势衰弱可图，建议遣泛使往责陵寝之故，士大夫有忧其无备而召兵者，辄斥去之。
shì jiàn shàng shàng yuē qīng zhī dí guó shì hu
栻见上，上曰："卿知敌国事乎？
shì duì yuē bù zhī yě
"栻对曰："不知也。
shàng yuē jīn guó jī jǐn lián nián dào zéi sì qǐ
"上曰："金国饥馑连年，盗贼四起。
shì yuē jīn rén zhī shì chén suī bù zhī jìng zhōng zhī shì zé zhī zhī yǐ
"栻曰："金人之事，臣虽不知，境中之事，则知之矣。
shàng yuē hé yě
"上曰："何也？
shì yuē chén qiè jiàn bǐ nián zhū dào duō shuǐ hàn mín pín rì shén ér guó jiā bīng ruò cái kuì guān lì dàn màn bù zú yǐ lài
"栻曰："臣切见比年诸道多水旱，民贫日甚，而国家兵弱财匮，官吏诞谩，不足倚赖。
zhèng shǐ bǐ shí kě tú chén jù wǒ zhī wèi zú yǐ tú bǐ yě
正使彼实可图，臣惧我之未足以图彼也。
shàng wèi mò rán jiǔ zhī
"上为默然久之。
shì yīn chū suǒ zòu shū dú zhī yuē chén qiè wèi líng qǐn gé jué chéng chén zi bù rěn yán zhī zhì tòng rán jīn wèi néng fèng cí yǐ tǎo zhī yòu bù néng zhèng míng yǐ jué zhī nǎi yù bēi cí hòu lǐ yǐ qiú yú bǐ zé yú dà yì yǐ wèi wèi jǐn
栻因出所奏疏读之曰："臣窃谓陵寝隔绝，诚臣子不忍言之至痛，然今未能奉辞以讨之，又不能正名以绝之，乃欲卑祠厚礼以求于彼，则于大义已为未尽。
ér yì lùn zhě yóu yǐ wéi yōu zé qí qiǎn lòu wèi qiè gù yì shén yǐ
而异论者犹以为忧，则其浅陋畏怯，固益甚矣。
rán chén qiè kuí qí xīn yì huò zhě yì yǒu yǐ jiàn wǒ wèi yǒu bì shèng zhī xíng ér bù néng bù yōu yě yú
然臣窃揆其心意，或者亦有以见我未有必胜之形，而不能不忧也欤。
gài bì shèng zhī xíng dāng zài yú zǎo zhèng sù dìng zhī shí ér bù zài yú liǎng zhèn jué jī zhī rì
盖必胜之形，当在于早正素定之时，而不在于两阵决机之日。
shàng wèi sǒng tīng gǎi róng
"上为竦听改容。
shì fù dú yuē jīn rì dàn dāng xià āi tòng zhī zhào míng fù chóu zhī yì xiǎn jué jīn rén bù yǔ tōng shǐ
栻复读曰："今日但当下哀痛之诏，明复仇之义，显绝金人，不与通使。
rán hòu xiū dé lì zhèng yòng xián yǎng mín xuǎn jiàng shuài liàn jiǎ bīng tōng nèi xiū wai rǎng jìn zhàn tuì shǒu yǐ wéi yī shì qiě bì zhì qí shí ér bù wéi xū wén zé bì shèng zhī xíng yǐn rán kě jiàn suī yǒu qiǎn lòu wèi qiè zhī rén yì qiě fèn yuè ér zhēng xiān yǐ
然后修德立政，用贤养民，选将帅，练甲兵，通内修外攘、进战退守以为一事，且必治其实而不为虚文，则必胜之形隐然可见，虽有浅陋畏怯之人，亦且奋跃而争先矣。
shàng wèi tàn xī bāo yù yǐ wéi qián shǐ wèi wén cǐ lùn yě
"上为叹息褒谕，以为前始未闻此论也。
qí hòu yīn cì duì fǎn fù qián shuō shàng yì jiā tàn miàn yù dāng yǐ qīng wèi jiǎng guān jì shí de wù yǔ yě
其后因赐对反复前说，上益嘉叹，面谕："当以卿为讲官，冀时得晤语也。
huì shǐ zhèng zhì wèi fā yùn shǐ míng wéi jūn shū shí jǐn duó zhōu xiàn cái fù yuǎn jìn sāo rán shì dà fū zhēng yán qí hài shì yì yǐ wéi yán
会史正志为发运使，名为均输，实尽夺州县财赋，远近骚然，士大夫争言其害，栻亦以为言。
shàng yuē zhèng zhì wèi dàn qǔ zhī zhū jùn fēi qǔ zhī yú mín yě
上曰："正志谓但取之诸郡，非取之于民也。
shì yuē jīn rì zhōu jùn cái fù dà dǐ wú yú ruò qǔ zhī bù yǐ ér jīng yòng yǒu quē bù guò qiǎo wèi míng sè yǐ qǔ zhī yú mín ěr
"栻曰："今日州郡财赋大抵无余，若取之不已，而经用有阙，不过巧为名色以取之于民耳。
shàng jué rán yuē rú qīng zhī yán shì zhèn jiǎ shǒu yú fā yùn shǐ yǐ bìng wú mín yě
"上矍然曰："如卿之言，是朕假手于发运使以病吾民也。
xuán yuè qí shí guǒ rú shì yán jí zhào ba zhī
"旋阅其实，果如栻言，即诏罢之。
jiān shì jiǎng chú zuǒ sī yuán wài láng
兼侍讲，除左司员外郎。
jiǎng shī gé tán jìn shuō zhì shēng yú jìng wèi luàn qǐ yú jiāo yín
讲《诗葛覃》，进说："治生于敬畏，乱起于骄淫。
shǐ wèi guó zhě měi niàn jià sè zhī láo ér qí hòu fēi bù wàng zhī rèn zhī shì zé xīn bù cún zhě guǎ yǐ
使为国者每念稼穑之劳，而其后妃不忘织纴之事，则心不存者寡矣。
yīn shàng chén zǔ zōng zì jiā xíng guó zhī yì xià chì jīn rì xìng lì rǎo mín zhī hài
"因上陈祖宗自家刑国之懿，下斥今日兴利扰民之害。
shàng tàn yuē cǐ wáng ān shí suǒ wèi rén yán bù zú xù zhě suǒ yǐ wèi wù guó yě
上叹曰："此王安石所谓'人言不足恤'者，所以为误国也。
zhī gé mén shì zhāng shuō chú qiān shū shū mì yuàn shì shì yè cǎo shū jí jiàn qí bù kě dàn yì cháo táng zhì zé zǎi xiàng yú yǔn wén yuē huàn guān zhí zhèng zì jīng fǔ shǐ jìn xí zhí zhèng zì xiāng gōng shǐ
知阁门事张说除签书枢密院事，栻夜草疏极谏其不可，旦诣朝堂，质责宰相虞允文曰："宦官执政，自京、黼始，近习执政，自相公始。
yǔn wén cán fèn bù kān
"允文惭愤不堪。
shì fù zòu wén wǔ chéng bù kě piān rán jīn yù yòu wǔ yǐ jūn èr bǐng ér suǒ yòng nǎi de rú cǐ zhī rén fēi wéi bù zú yǐ fú wén lì zhī xīn zhèng kǒng fǎn jī wǔ chén zhī nù
栻复奏："文武诚不可偏，然今欲右武以均二柄，而所用乃得如此之人，非惟不足以服文吏之心，正恐反激武臣之怒。
xiào zōng gǎn wù mìng dé zhōng qǐn
"孝宗感悟，命得中寝。
rán zǎi xiàng shí yīn fù shuō míng nián chū shì zhī yuán zhōu shēn shuō qián mìng zhōng wài xuān huá shuō jìng yǐ zhé sǐ
然宰相实阴附说，明年出栻知袁州，申说前命，中外喧哗，说竟以谪死。
shì zài cháo wèi qī suì ér zhào duì zhì liù qī suǒ yán dà dǐ jiē xiū shēn wu xué wèi tiān xù mín yì jiǎo xìng píng chán yú yú shì zǎi xiàng yì dàn zhī ér jìn xí yóu bú yuè
栻在朝未期岁，而召对至六七，所言大抵皆修身务学，畏天恤民，抑侥幸，屏谗谀，于是宰相益惮之，而近习尤不悦。
tuì ér jiā jū lěi nián xiào zōng niàn zhī zhào chú jiù zhí zhī jìng jiāng fǔ jīng lüè ān fǔ guǎng nán xi lù
退而家居累年，孝宗念之，诏除旧职，知静江府，经略安抚广南西路。
suǒ bù huāng cán duō dào shì zhì jiǎn zhōu bīng tài rǒng bǔ quē jí zhū zhōu qíng zú kàng jiàn zhě wèi xiào yòng rì xí yuè àn shēn yán bǎo wǔ fǎ
所部荒残多盗，栻至，简州兵，汰冗补阙，籍诸州黥卒伉健者为效用，日习月按，申严保伍法。
yù xī tóng qiú háo mǐ yuàn mù lín wú xiāng shā lüè yú shì qún mán tiē fú
谕溪峒酋豪弭怨睦邻，毋相杀掠，于是群蛮帖服。
cháo tíng mǎi mǎ héng shān suì jiǔ bì zī biān méng gào bìng ér mǎ bù shí zhì
朝廷买马横山，岁久弊滋，边氓告病，而马不时至。
shì jiū qí lì bìng liù shí yú tiáo zòu gé zhī zhū mán gǎn yuè zhēng yǐ shàn mǎ zhì
栻究其利病六十余条，奏革之，诸蛮感悦，争以善马至。
xiào zōng wén shì zhì xíng zhào tè jìn zhì zhí bǎo wén gé yīn rèn
孝宗闻栻治行，诏特进秩，直宝文阁，因任。
xún chú mì gé xiū zhuàn jīng hú běi lù zhuǎn yùn fù shǐ
寻除秘阁修撰、荆湖北路转运副使。
gǎi zhī jiāng líng fǔ ān fǔ běn lù
改知江陵府，安抚本路。
yī rì qù tān lì shí sì rén
一日去贪吏十四人。
hú běi duō dào fǔ xiàn wǎng wǎng zòng shì yǐ bìng liáng mín shì shǒu hé dà lì zhī zòng zéi zhě bǔ zhǎn jiān mín zhī shě zéi zhě lìng qí dǎng de xiāng bǔ gào yǐ chú zuì qún dào jiē dùn qù
湖北多盗，府县往往纵释以病良民，栻首劾大吏之纵贼者，捕斩奸民之舍贼者，令其党得相捕告以除罪，群盗皆遁去。
jùn bīn biān tún zhǔ jiàng yǔ shuài shǒu měi bù xiāng xià shì yǐ lǐ yù zhū jiāng de qí huān xīn yòu jiā xù shì wǔ miǎn yǐ zhōng yì duì zhǎng yǒu gōng zhé bǔ guān shì xián gǎn fèn
郡濒边屯，主将与帅守每不相下，栻以礼遇诸将，得其欢心，又加恤士伍，勉以忠义，队长有功辄补官，士咸感奋。
bìng huái jiān mín chū sài wèi dào zhě bǔ de shù rén yǒu běi fāng wáng nú yì zài dào zhōng
并淮奸民出塞为盗者，捕得数人，有北方亡奴亦在盗中。
shì yuē cháo tíng wèi néng zhèng míng tǎo dí wú shǐ jiāng chǎng zhī shì qí qū zài wǒ
栻曰："朝廷未能正名讨敌，无使疆场之事其曲在我。
mìng zhǎn zhī yǐ xùn yú jìng ér fù qí wáng nú guī zhī
"命斩之以徇于境，而缚其亡奴归之。
běi rén tàn yuē nán cháo yǒu rén
北人叹曰："南朝有人。
xìn yáng shǒu liú dà biàn hù shì xī shǎng guǎng zhāo liú mín ér duó jiàn hù shú tián yǐ yǔ zhī
信阳守刘大辩怙势希赏，广招流民，而夺见户熟田以与之。
shì hé dà biàn zhà xuān suǒ zhāo liú mín bù mǎn bǎi ér xū zēng qí shù shí bèi qǐng lùn qí zuì bù bào
栻劾大辨诈谖，所招流民不满百，而虚增其数十倍，请论其罪，不报。
zhāng lèi shàng dà biàn yì tā jùn shì zì yǐ bù de qí zhí qiú qù zhào yǐ yòu wén diàn xiū zhuàn tí jǔ wǔ yí shān chōng yòu guān
章累上，大辩易他郡，栻自以不得其职求去，诏以右文殿修撰提举武夷山冲佑观。
bìng qiě sǐ yóu shǒu shū quàn shàng qīn jūn zǐ yuǎn xiǎo rén xìn rèn fáng yī jǐ zhī piān hào wù gōng tiān xià zhī lǐ
病且死，犹手疏劝上亲君子远小人，信任防一己之偏，好恶公天下之理。
tiān xià chuán sòng zhī
天下传诵之。
shì yǒu gōng fǔ zhī wàng zú shí nián sì shí yǒu bā
栻有公辅之望，卒时年四十有八。
xiào zōng wén zhī shēn wéi jiē dào sì fāng xián shì dài fū wǎng wǎng chū tì xiāng diào ér jiāng líng jìng jiāng zhī mín yóu kū zhī āi
孝宗闻之，深为嗟悼，四方贤士大夫往往出涕相吊，而江陵、静江之民尤哭之哀。
jiā dìng jiān cì shì yuē xuān
嘉定间，赐谥曰宣。
chún yòu chū zhào cóng sì kǒng zǐ miào
淳祐初，诏从祀孔子庙。
shì wéi rén biǎo lǐ dòng rán yǒng yú cóng yì wú háo fà zhì lìn
栻为人表里洞然，勇于从义，无毫发滞吝。
měi jìn duì bì zì méng yú xīn bù kě yǐ rén zhǔ yì yuè zhé yǒu suǒ suí shùn
每进对，必自盟于心，不可以人主意悦辄有所随顺。
xiào zōng cháng yán fú jié sǐ yì zhī chén nán de shì duì dāng yú fàn yán gǎn jiàn zhōng qiú zhī
孝宗尝言伏节死义之臣难得，栻对："当于犯颜敢谏中求之。
ruò píng shí bù néng fàn yán gǎn jiàn tā rì hé wàng qí fú jié sǐ yì
若平时不能犯颜敢谏，他日何望其伏节死义？
xiào zōng yòu yán nán de bàn shì zhī chén shì duì bì xià dāng qiú xiǎo shì zhī chén bù dàng qiú bàn shì zhī chén
"孝宗又言难得办事之臣，栻对："陛下当求晓事之臣，不当求办事之臣。
ruò dàn qiú bàn shì zhī chén zé tā rì bài bì xià shì zhě wèi bì fēi cǐ rén yě
若但求办事之臣，则他日败陛下事者，未必非此人也。
shì zì yán qián hòu zòu duì wǔ shàng zhǐ suī duō ér shàng měi niàn zhī wèi cháng jiā nù zhě suǒ wèi kě yǐ lǐ duó yún ěr
"栻自言：前后奏对忤上旨虽多，而上每念之，未尝加怒者，所谓可以理夺云尔。
qí yuǎn xiǎo rén yóu yán
张栻远离小人尤为严格。
wèi dū sī rì jiān yú chū yù céng dí dí jǔ shǒu yù yī shì jí yǎn qí chuāng líng dí cán shǒu bù dé xià
为都司日，肩舆出，遇曾觌，觌举手欲揖，栻急掩其窗棂，觌惭，手不得下。
suǒ zhì jùn xiá rì zhào zhū shēng gào yǔ
所至郡，暇日召诸生告语。
mín yǐ shì zhì tíng bì suí shì kāi xiǎo
民以事至庭，必随事开晓。
jù wèi tiáo jiào dà dǐ yǐ zhèng lǐ sú míng lún jì wèi xiān
具为条教，大抵以正礼俗、明伦纪为先。
chì yì duān huǐ yín cí ér chóng shè jì shān chuān gǔ xiān shèng xián zhī sì jiù diǎn suǒ yí yì yǐ yì qǐ yě
斥异端，毁淫祠，而崇社稷山川古先圣贤之祀，旧典所遗，亦以义起也。
shì wén dào shén zǎo zhū xī cháng yán jǐ zhī xué nǎi zhū jī cùn lěi ér chéng rú jìng fu zé yú dà běn zhuó rán xiān yǒu jiàn zhě yě
栻闻道甚早，朱熹尝言："己之学乃铢积寸累而成，如敬夫，则于大本卓然先有见者也。
suǒ zhe lún yǔ mèng zǐ shuō tài jí tú shuō zhū sì yán rén zhū gě zhōng wǔ hóu chuán jīng shì jì nián jiē xíng yú shì
"所著《论语孟子说》、《太极图说》、《洙泗言仁》、《诸葛忠武侯传》、《经世纪年》，皆行于世。
shì zhī yán yuē xué mò xiān yú yì lì zhī biàn
栻之言曰："学莫先于义利之辨。
yì zhě běn xīn zhī dāng wèi fēi yǒu wéi ér wèi yě
义者，本心之当为，非有为而为也。
yǒu wéi ér wèi zé jiē rén yù fēi tiān lǐ
有为而为，则皆人欲，非天理。
cǐ shì jiǎng xué zhī yào yě
"此栻讲学之要也。
zi zhuō
子焯。