dào xué sì zhū shì mén rén
◎道学四（朱氏门人）
huáng gàn li fán zhāng qià chén chún li fāng zǐ huáng hào
○黄干李燔张洽陈淳李方子黄灏
huáng gàn zì zhí qīng fú zhōu mǐn xiàn rén
黄干字直卿，福州闽县人。
fù yǔ zài gāo zōng shí wéi jiān chá yù shǐ yǐ dǔ xíng zhí dào zhe wén
父瑀，在高宗时为监察御史，以笃行直道著闻。
yǔ méi gàn wǎng jiàn qīng jiāng liú qīng zhī
瑀没，干往见清江刘清之。
qīng zhī qí zhī yuē zi nǎi yuǎn qì shí xué fēi suǒ yǐ chǔ zǐ yě
清之奇之，曰："子乃远器，时学非所以处子也。
yīn mìng shòu yè zhū xī
"因命受业朱熹。
gàn jiā fǎ yán zhòng nǎi yǐ bái mǔ jí rì xíng
干家法严重，乃以白母，即日行。
shí dà xuě jì zhì ér xī tā chū gàn yīn liú kè dǐ wò qǐ yī tà bù jiě yī zhě èr yuè ér xī shǐ guī
时大雪，既至而熹它出，干因留客邸，卧起一榻，不解衣者二月，而熹始归。
gàn zì xiàn xī yè bù shè tà bù jiě dài shǎo juàn zé wēi zuò yī yǐ huò zhì dá shǔ
干自见熹，夜不设榻，不解带，少倦则微坐，一倚或至达曙。
xī yǔ rén yuē zhí qīng zhì jiān sī kǔ yǔ zhī chù shén yǒu yì
熹语人曰："直卿志坚思苦，与之处甚有益。
cháng yì dōng lái lǚ zǔ qiān yǐ suǒ wén yú xī zhě xiāng zhì zhèng
"尝诣东莱吕祖谦，以所闻于熹者相质正。
jí guǎng hàn zhāng shì wáng
及广汉张栻亡。
xī yǔ gàn shū yuē wú dào yì gū yǐ suǒ wàng yú xián zhě bù qīng
熹与干书曰："吾道益孤矣，所望于贤者不轻。
hòu suì yǐ qí zi qī gàn
"后遂以其子妻干。
níng zōng jí wèi xī mìng gàn fèng biǎo bǔ jiāng shì láng quán zhōng shòu dí gōng láng jiān tāi zhōu jiǔ wù
宁宗即位，熹命干奉表，补将仕郎，铨中，授迪功郎，监台州酒务。
dīng mǔ yōu xué zhě cóng zhī jiǎng xué yú mù lú shén zhòng
丁母忧，学者从之讲学于墓庐甚众。
xī zuò zhú lín jīng shè chéng yí gàn shū yǒu tā shí biàn kě qǐng zhí qīng dài jí jiǎng xí zhī yǔ
熹作竹林精舍成，遗干书，有"它时便可请直卿代即讲席"之语。
jí biān lǐ shū dú yǐ sàng jì èr biān shǔ gàn gǎo chéng xī jiàn ér xǐ yuē suǒ lì guī mó cì dì zhěn mì yǒu tiáo lǐ tā rì dāng qǔ suǒ biān jiā xiāng bāng guó wáng cháo lǐ xī fǎng cǐ gēng dìng zhī
及编《礼书》，独以《丧》、《祭》二编属干，稿成，熹见而喜曰："所立规模次第，缜密有条理，它日当取所编家乡、邦国、王朝礼，悉仿此更定之。
bìng jí yǐ shēn yī jí suǒ zhù shū shòu gàn shǒu shū yǔ jué yuē wú dào zhī tuō zài cǐ wú wú hàn yǐ
"病革，以深衣及所著书授干，手书与诀曰："吾道之托在此，吾无憾矣。
fù wén gàn chí xīn sàng sān nián bì diào jiān jiā xīng fǔ shí mén jiǔ kù
"讣闻，干持心丧三年毕，调监嘉兴府石门酒库。
shí hán tuō zhòu fāng móu yòng bīng wú liè shuài hú běi jiāng fù zhèn fǎng yǐ bīng shì
时韩侂胄方谋用兵，吴猎帅湖北，将赴镇，访以兵事。
gàn yuē wén yì zhě wèi jīn tiān xià yù wèi dà jǔ shēn rù zhī móu guǒ ěr bì bài
干曰："闻议者谓今天下欲为大举深入之谋，果尔，必败。
cǐ hé shí ér kě jìn qǔ zāi
此何时而可进取哉？
liè yā jìng gàn míng dé pì wèi jīng hú běi lù ān fǔ sī jī shǎng jiǔ kù jiān zhǔn bèi chāi qiǎn shì yǒu wèi dāng bì shū zhōng kuǎn lì zhēng
"猎雅敬干名德，辟为荆湖北路安抚司激赏酒库兼准备差遣，事有未当，必输忠款力争。
jiāng xī tí jǔ cháng píng zhào xī yì zhī fǔ zhōu gāo shāng lǎo pì wèi lín chuān lìng suì hàn quàn tiào bǔ huáng jí qí lì
江西提举常平赵希怿、知抚州高商老辟为临川令，岁旱，劝粜捕蝗极其力。
gǎi zhī xīn gàn xiàn lì mín xí zhī lín chuān zhī zhèng jiē xǐ bù lìng ér zhèng xíng
改知新淦县，吏民习知临川之政，皆喜，不令而政行。
yǐ tí jǔ cháng píng jùn tài shǒu jiàn zhuó jiān shàng shū liù bù mén wèi shàng gǎi chà tōng pàn ān fēng jūn
以提举常平郡太守荐，擢监尚书六部门，未上，改差通判安丰军。
huái xi shuài sī xí gàn jū hé zhōu yù yù gù yǐ yí wèi jué gàn shì qiú zhì gù yǐn shí zhī wěi qū shěn wèn wú suǒ de
淮西帅司檄干鞫和州狱，狱故以疑未决，干释囚桎梏饮食之，委曲审问无所得。
yī yè mèng jǐng zhōng yǒu rén míng rì hū qiú jí zhī yuē rǔ shā rén tóu zhī yú jǐng wǒ xī zhī zhī yǐ hú de qī wǒ
一夜，梦井中有人，明日呼囚诘之曰："汝杀人，投之于井，我悉知之矣，胡得欺我。
qiú suì jīng fú guǒ yú fèi jǐng de shī
"囚遂惊服，果于废井得尸。
xún zhī hàn yáng jūn
寻知汉阳军。
zhí suì jī dí kè mǐ fā cháng píng yǐ zhèn
值岁饥，籴客米、发常平以振。
zhì zhì sī xià lìng yù yí běn jūn zhī sù ér jìn qí dí gàn bào yǐ qǐ hou gàn bà rán hòu shī xíng jí yuán è zhōu lì shí zhī yī gào dí yú zhì sī
制置司下令，想移本军的粟米而禁止他们买入外地的粮食，黄干回答说请待黄干被罢职后再这样施行，到援引鄂州的先例，十分之一告籴于制司。
huāng zhèng jù jǔ
荒政具举。
páng jùn jī mín fú còu huì fǔ jūn yī chūn nuǎn yuàn guī zhě gěi zhī liáng bù yuàn zhě jié lú jū zhī mín dà gǎn yuè
旁郡饥民辐凑，惠抚均一，春暖愿归者给之粮，不愿者结庐居之，民大感悦。
suǒ zhì yǐ zhòng xiáng xù xiān jiào yǎng
所至以重庠序，先教养。
qí zài hàn yáng jí jùn zhì hòu fèng qī shān wèi wū guǎn sì fāng shì lì zhōu chéng yóu zhū sì xiān shēng cí
其在汉阳，即郡治后凤栖山为屋，馆四方士，立周、程、游、朱四先生祠。
yǐ bìng qǐ cí zhǔ guǎn wǔ yí chōng yòu guān
以病乞祠，主管武夷冲祐观。
xún qǐ zhī ān qìng fǔ zhì zé jīn rén pò guāng shān ér yán biān duō jǐng
寻起知安庆府，至则金人破光山，而沿边多警。
ān qìng qù guāng shān bù yuǎn mín qíng zhèn kǒng
安庆去光山不远，民情震恐。
nǎi qǐng yú cháo chéng ān qìng yǐ bèi zhàn shǒu bù sì bào jí rì xīng gōng
乃请于朝，城安庆以备战守，不俟报，即日兴工。
chéng fēn shí èr liào xiān zì zhù yī liào jì qí gōng fèi ruò gān rán hòu wěi guān lì yù gōng shì rén fēn liào zhǔ zhī
城分十二料，先自筑一料，计其工费若干，然后委官吏、寓公、士人分料主之。
yì mín bīng wǔ qiān rén rén yì jiǔ shí rì ér jì rén hù chǎn qián qǐ dīng fū tōng yì èr wàn fū rén shí rì ér ba
役民兵五千人，人役九十日，而计人户产钱起丁夫，通役二万夫，人十日而罢。
yì zhě gēng fān shǔ yuè yuè xiū liù rì rì wǔ xiū yī shí zhì qiū jiàn shā qí bàn
役者更番，暑月月休六日，日午休一时，至秋渐杀其半。
gàn rì yǐ wǔ gǔ zuò yú táng háo zhài guān rù tīng mìng yǐ yī rì chéng suàn shòu zhī yì mǒu xiāng mín bīng ruò gān mǒu xiāng rén fu ruò gān
干日以五鼓坐于堂，濠砦官入听命，以一日成算授之：役某乡民兵若干，某乡人夫若干；
fēn bù yú mǒu rén liào fēn huò bān yùn mǒu chù tǔ mù yìng fù mǒu liào shǐ yòng
分布于某人料分，或搬运某处土木，应副某料使用；
mǒu liào mín bīng rén fu hé dāng gēng dài hé sàn jǐ rì qián mǐ
某料民兵人夫合当更代，合散几日钱米。
jù shòu mìng bì nǎi zhì fǔ shì lǐ mín sòng jiē bīn kè yuè shì zú huì liáo zuǒ jiǎng jiū biān fáng lì bìng cì zé xún chéng shì yì wǎn rù shū yuàn jiǎng lùn jīng shǐ
俱受命毕，乃治府事，理民讼，接宾客，阅士卒，会僚佐讲究边防利病，次则巡城视役，晚入书院讲论经史。
zhù chéng zhī chǔ yòng qián jiān wèi zhù zhī tiě shì bì hái zhī
筑城之杵，用钱监未铸之铁，事毕还之。
chéng chéng huì shàng yuán rì zhāng dēng shì mín fú lǎo xié yòu wǎng lái bù jué
城成，会上元日张灯，士民扶老携幼，往来不绝。
yǒu lǎo yù bǎi suì èr zi yú zhī zhū sūn cóng zhì fǔ zhì xiè
有老妪百岁，二子舆之，诸孙从，至府致谢。
gān lǐ zhī mìng jù jiǔ zhì qiě láo yǐ jīn bó
干礼之，命具酒炙，且劳以金帛。
yù yuē lǎo fù zhī lái wèi yī jùn shēng líng xiè ěr tài shǒu zhī cì fēi suǒ jì yě
妪曰："老妇之来，为一郡生灵谢耳，太守之赐非所冀也。
bù shòu ér qù
"不受而去。
shì suì dà hàn gàn qí zhé yǔ huò wèi chū chén xīng dēng jùn gé wàng qián shān zài bài yǔ jí zhì
是岁大旱，干祈辄雨，或未出，晨兴登郡阁，望灊山再拜，雨即至。
hòu èr nián jīn rén pò huáng zhōu shā wō zhū guān huái dōng xi jiē zhèn dú ān qìng àn dǔ rú gù
后二年，金人破黄州沙窝诸关，淮东、西皆震，独安庆按堵如故。
jì ér lín liáo yú yuè jù jìn bào zhì chéng yì rán wú yú
继而霖潦余月，巨浸暴至，城屹然无虞。
shū rén dé zhī xiāng wèi yuē bù cán yú kòu bù tāo yú shuǐ shēng rǔ zhě huáng fù yě
舒人德之，相谓曰："不残于寇，不滔于水，生汝者黄父也。
zhì zhì li jué pì wèi cān yì guān zài cí bù shòu
制置李珏辟为参议官，再辞不受。
jì ér cháo mìng yǔ xú qiáo liǎng yì hé zhōu qiě lìng xiān fù zhì fǔ bǐng yì gàn jí rì jiě yìn qū zhì fǔ
既而朝命与徐侨两易和州，且令先赴制府禀议，干即日解印趋制府。
hé zhōu rén rì wàng qí lái yuē shì cháng xí zhì wú jùn jū sǐ qiú gǎn mèng yú jǐng zhōng zhě zhù néng zhí wú qū hu
和州人日望其来，曰："是尝檄至吾郡鞫死囚、感梦于井中者，庶能直吾屈乎。
xiān shì gàn yí shū jué yuē chéng xiàng zhū hán zhī hòu chéng yì wài zhī biàn zhuān yòng zuǒ yòu qīn xìn zhī rén wǎng wǎng dé zuì yú tiān xià gōng yì
先是，干移书珏曰："丞相诛韩之后，惩意外之变，专用左右亲信之人，往往得罪于天下公议。
shì zhī jūn zǐ suì cóng ér guī jiù yú chéng xiàng chéng xiàng bù kān qí jiù jì rán zhú qù zhī ér zuǒ yòu qīn xìn zhě qí yòng yù zhuān yǐ
世之君子遂从而归咎于丞相，丞相不堪其咎，继然逐去之，而左右亲信者其用愈专矣。
píng jū wú shì jì gāng wěn luàn bù guò zhōu xiàn zhī jiān bǎi xìng shòu huò
平居无事，纪纲紊乱，不过州县之间，百姓受祸。
zhì yú jūn zhèng bù xiū biān bèi fèi chí jiē cǐ cáo wèi zhī ruò jīn dà dí zài jìng gèng bù gǎi tú dà shì qù yǐ
至于军政不修，边备废弛，皆此曹为之，若今大敌在境，更不改图，大事去矣。
jīn rì zhī jí mò dà yú cǐ
今日之急，莫大于此。
yòu yuē jīn rì zhī jì mò ruò yòng liǎng huái zhī rén shí liǎng huái zhī sù shǒu liǎng huái zhī de
"又曰："今日之计，莫若用两淮之人，食两淮之粟，守两淮之地。
rán qí cè dāng xiān míng bǎo wu bǎo wǔ jì míng zé wèi zhī lì pù zhài xù mǎ zhì jūn qì yǐ zī qí yòng bù guò lěi yuè jūn zhèng kě chéng
然其策当先明保伍，保伍既明，则为之立堡砦，蓄马、制军器以资其用，不过累月，军政可成。
qiě huái mín zāo bǐng yín zhī ě jīn wén jīn rén qiān biàn mò bù láng gù xié xī yǒu qì tián lú qiè qī zǐ dù jiāng zhī yì qí jiān yǒng hàn zhě
且淮民遭丙寅之厄，今闻金人迁汴，莫不狼顾胁息，有弃田庐、挈妻子渡江之意，其间勇悍者。
qiě jiāng cì biàn qiè fā
且将伺变窃发。
xiàng rì hú hǎi zhāng jūn zhī biàn wéi hài shén yú jīn jīn ruò bù zǎo wéi zhī tú zé liǎng huái rì jiàn huāng xū zú yǒu jǐng jí rǎng bì ér qǐ yǐ
向日胡海、张军之变，为害甚于金，今若不早为之图，则两淮日见荒墟，卒有警急，攘臂而起矣。
jué jiē bù néng yòng
"珏皆不能用。
jí zhì zhì fǔ jué wǎng wéi yáng shì shī yǔ xié xíng gàn yán dí jì tuì dāng sī suǒ yǐ shǎng gōng fá zuì zhě
及至制府，珏往惟扬视师，与偕行，干言："敌既退，当思所以赏功罚罪者。
cuī wéi yáng néng yú qīng píng shān yù lì yì zhài duàn jīn rén yòu bì fāng yí zhēn néng cuò zhì hàn yù bù shǐ jūn mín cāng huáng bēn yì cǐ èr rén zhě dāng jiàn zhī
崔惟扬能于清平山豫立义砦，断金人右臂，方仪真能措置捍御，不使军民仓皇奔轶，此二人者当荐之。
sì shàng zhī bài liú zhuō kě zhǎn yě
泗上之败，刘倬可斩也。
mǒu zhōu guān lì sān rén xié jiā bēn cuàn zhuī ér zhì zhī rán hòu jù zòu kě yě
某州官吏三人携家奔窜，追而治之，然后具奏可也。
qí shí mù fǔ shū guǎn jiē qīng xuān fú mí zhī shì liáo lì shì mín yǒu xiàn móu huà duō wèi huǐ mǒ shū bó
"其时幕府书馆皆轻儇浮靡之士，僚吏士民有献谋画，多为毁抹疏驳。
jiàng shuài piān rén xīn bù fù suǒ xiàng wú gōng
将帅偏，人心不附，所向无功。
liú yí mǎn dào ér zhū sī zhǎng lì zhāng yàn wú xū rì
流移满道，而诸司长吏张宴无虚日。
gàn zhī bù zú yǔ gòng shì guī zì wéi yáng zài cí hé zhōu zhī mìng réng qǐ cí bì gé xiè kè yàn lè bù yǔ
干知不足与共事，归自惟扬，再辞和州之命，仍乞祠，闭阁谢客，宴乐不与。
nǎi fù gào jué yuē
乃复告珏曰：
fú guāng dí tuì yǐ liǎng yuè ān fēng yǐ yī yuè xū yí yì jiāng liǎng xún bù zhī wú suǒ cuò zhì zhě hé shì suǒ shī xíng zhě hé cè
浮光敌退已两月，安丰已一月，盱眙亦将两旬，不知吾所措置者何事，所施行者何策。
biān bèi zhī chí yòu shén yú qián rì fù yī rì tián bù zhī jù kǒng qí huò yòu bù zhǐ jīn chūn yǐ
边备之弛，又甚于前，日复一日，恬不知惧，恐其祸又不止今春矣。
xiàng zhě qīng xìn rén yán wèi sì shàng zhī yì sàng shī wàn rén
向者轻信人言，为泗上之役，丧师万人。
liáng jiàng jìng zú jīng bīng lì qì bù zhàn ér lún yú sì shuǐ huáng tuán lǎo yòu fú lǔ shā lù wǔ liù qiān rén xū yí dōng xī shù bǎi lǐ mǎng wèi qiū xū
良将劲卒、精兵利器，不战而沦于泗水，黄团老幼，俘虏杀戮五六千人，盱眙东西数百里，莽为丘墟。
ān fēng fú guāng zhī shì dà lǜ lèi cǐ
安丰、浮光之事大率类此。
qiè yì qiān shèng yán xuán bì tòng zì jiù zé chū sù yú wài dà jiè yú guó yuē cǐ wú zhī zuì yě yǒu néng zhēn wú shī zhě jí rù jiàn
切意千乘言旋，必痛自咎责，出宿于外，大戒于国，曰："此吾之罪也，有能箴吾失者，疾入谏。
rì yǔ liáo shǔ jí sì fāng xián shì tǎo lùn tiáo huà yǐ wéi hòu tú
"日与僚属及四方贤士讨论条画，以为后图。
jīn guī yǐ wǔ rì yǐ dàn wén qǐng zǒng lǐng yùn shǐ zhì yù lín táng shǎng mǔ dān yòng jì lè yòu wén zǒng lǐng yùn shǐ qǐng yàn shǎng yì rán yòu wén yàn liáo shǔ yì rán
今归已五日矣，但闻请总领、运使至玉麟堂赏牡丹，用妓乐，又闻总领、运使请宴赏亦然，又闻宴僚属亦然。
bāng rén zhū jūn wén zhī qǐ bù tòng fèn
邦人诸军闻之，岂不痛愤。
qiě shì mǔ dān zhī hóng yàn qǐ bù sī biān tíng zhī liú xuè
且视牡丹之红艳，岂不思边庭之流血；
shì guǎn xián zhī zhōu jiū qǐ bù sī lǎo yòu zhī āi háo
视管弦之啁啾，岂不思老幼之哀号；
shì dòng yǔ zhī hóng lì qǐ bù sī shì zú zhī bào lù
视栋宇之宏丽，岂不思士卒之暴露；
shì yǐn zhuàn zhī fēng měi qǐ bù sī liú mín zhī dòng něi
视饮馔之丰美，岂不思流民之冻馁。
dí guó shēn qīn yǔ nèi sāo dòng zhǔ shàng shí bù gān wèi tīng cháo bù yí
敌国深侵，宇内骚动，主上食不甘味，听朝不怡；
dà chén yōu jù bù zhī suǒ chū
大臣忧惧，不知所出。
shàng shū qǐ de bù zhāo xī yōu jù ér nǎi rú shì zhī yū huǎn xiá yì yé
尚书岂得不朝夕忧惧，而乃如是之迂缓暇逸耶！
jīn fú guāng zhī bào yòu zhì yǐ jīn yù yǐ shí liù xiàn zhī zhòng sì yuè gōng fú guāng qīn wǔ guān qiě yǐ yī xiàn wǔ qiān rén wéi lǜ zé dāng yǒu bā wàn rén gōng fú guāng yǐ wàn rén yì wú mài yǐ wǔ wàn rén gōng wú guān
今浮光之报又至矣，金欲以十六县之众，四月攻浮光，侵五关，且以一县五千人为率，则当有八万人攻浮光，以万人刈吾麦，以五万人攻吾关。
wú zhī shǒu guān bù guò wǔ liù bǎi rén qǐ néng dāng wàn rén zhī zhòng zāi
吾之守关不过五六百人，岂能当万人之众哉？
zé guān zhī bù kě shǒu jué yǐ
则关之不可守决矣。
wǔ guān shī shǒu zé qí huáng jué bù kě bǎo
五关失守，则蕲、黄决不可保；
qí huáng bù bǎo zé jiāng nán wēi
蕲、黄不保，则江南危。
shàng shū wén cǐ yì yǐ shù rì nǎi bù wén yǒu suǒ shī xíng hé yé
尚书闻此亦已数日，乃不闻有所施行，何耶？
qí tā yán jiē jī qiè tóng mù jì zhī yóu shén gòng dǐ pái zhī
其它言皆激切，同幕忌之尤甚，共诋排之。
jué hòu guāng huáng qí jì shī guǒ rú qí yán
厥后光、黄、蕲继失，果如其言。
suì lì cí qù qǐng cí bù yǐ
遂力辞去，请祠不已。
é zài mìng zhī ān qìng bù jiù rù lú shān fǎng qí you li fán chén mì xiāng yǔ pán xuán yù yuān sān xiá jiān fǔ yǎng qí shī jiù jì jiǎng qián kūn èr guà yú bái lù shū yuàn shān nán běi zhī shì jiē lái jí
俄再命知安庆，不就，入庐山访其友李燔、陈宓，相与盘旋玉渊、三峡间，俯仰其师旧迹，讲《干》、《坤》二卦于白鹿书院，山南北之士皆来集。
wèi jǐ zhào fù xíng zài suǒ zòu shì chú dà lǐ chéng bù bài wèi yù shǐ li nán suǒ hé
未几，召赴行在所奏事，除大理丞，不拜，为御史李楠所劾。
chū gàn rù jīng hú mù fǔ bēn zǒu zhū guān yǔ jiāng huái háo jié yóu ér háo jié wǎng wǎng yuàn yī gàn
初，干入荆湖幕府，奔走诸关，与江、淮豪杰游，而豪杰往往愿依干。
jí cuì ān fēng wǔ dìng zhū jiāng jiē guī xīn yān
及倅安丰、武定，诸将皆归心焉。
hòu cuì jiàn kāng shǒu hàn yáng shēng wén yì zhe
后倅建康，守汉阳，声闻益著。
zhū háo yòu shēn zhì gàn tì tǎng yǒu móu jí lái ān qìng qiě jiān zhì mù cháng huái jūn mín zhī xīn xī rán xiāng xiàng
诸豪又深知干倜傥有谋，及来安庆，且兼制幕，长淮军民之心，翕然相向。
cǐ shēng jì chū zài wèi zhě yì jì qiě lǜ gàn rù jiàn bì zhí yán biān shì yǐ wù shàng yì zhì shì qún qǐ jǐ zhī
此声既出，在位者益忌，且虑干入见必直言边事，以悟上意，至是群起挤之。
gàn suì guī lǐ dì zǐ rì shèng bā shǔ jiāng hú zhī shì jiē lái biān lǐ zhù shū rì bù xiá jǐ yè yǔ zhī jiǎng lùn jīng lǐ tān wěi bù juàn jiè lín sì yǐ chù zhī zhāo xī wǎng lái zhì yí qǐng yì rú xī shí
干遂归里，弟子日盛，巴蜀、江、湖之士皆来，编礼著书，日不暇给，夜与之讲论经理，亹亹不倦，借邻寺以处之，朝夕往来，质疑请益如熹时。
é mìng zhī cháo zhōu cí bù xíng chà zhǔ guǎn bó zhōu míng dào gōng yú yuè suì qǐ zhì shì zhào xǔ zhī tè shòu chéng yì láng
俄命知潮州，辞不行，差主管亳州明道宫，逾月遂乞致仕，诏许之，特授承议郎。
jì méi hòu shù nián yǐ mén rén qǐng shì yòu tè zèng cháo fèng láng yǔ yī zi xià zhōu wén xué shì wén sù
既没后数年，以门人请谥，又特赠朝奉郎，与一子下州文学，谥文肃。
yǒu jīng jiě wén jí xíng yú shì
有《经解》、文集行于世。
li fán zì jìng zi nán kāng jiàn chāng rén
李燔字敬子，南康建昌人。
shǎo gū yī jiù shì
少孤，依舅氏。
zhōng shào xī yuán nián jìn shì dì shòu yuè zhōu jiào shòu wèi shàng wǎng jiàn yáng cóng zhū xī xué
中绍熙元年进士第，授岳州教授，未上，往建阳从朱熹学。
xī gào yǐ zēng zǐ hóng yì zhī yǔ qiě yuē zhì yuǎn gù yǐ yì ér rèn zhòng guì hu hóng yě
熹告以曾子弘毅之语，且曰："致远固以毅，而任重贵乎弘也。
fán tuì yǐ hóng míng qí zhāi ér zì jǐng yān
"燔退，以"弘"名其斋而自儆焉。
zhì yuè zhōu jiào shì yǐ gǔ wén liù yì bù yīn shí hǎo qiě yuē gǔ zhī rén jiē tōng cái yòng zé wén wǔ jiān yān
至岳州，教士以古文六艺，不因时好，且曰："古之人皆通材，用则文武兼焉。
jí wǔ xué zhū shēng wén zhèn ér shi gāo zhě bá zhī pì shè pǔ lìng qí xí shè
"即武学诸生文振而识高者拔之，辟射圃，令其习射；
bǐng lǎo jiàng zhī cháng yú yì zhě yǐ lǜ tōu duò
禀老将之长于艺者，以率偷惰。
yǐ zǔ mǔ zú jiě guān chéng zhòng ér guī
以祖母卒，解官承重而归。
gǎi xiāng yáng fǔ jiào shòu
改襄阳府教授。
fù wǎng jiàn xī xī jiā zhī fán zhū shēng wèi dá zhě xiān lìng fǎng fán sì yǒu suǒ fā nǎi cóng xī shé zhōng zhū shēng wèi fú
复往见熹，熹嘉之，凡诸生未达者先令访燔，俟有所发，乃从熹折衷，诸生畏服。
xī wèi rén yuē fán jiāo yǒu yǒu yì ér jìn xué kě wèi qiě zhí liàng pǔ shí chǔ shì bù gǒu tā rì rèn sī dào zhě bì fán yě
熹谓人曰："燔交友有益，而进学可畏，且直谅朴实，处事不苟，它日任斯道者必燔也。
xī méi xué jìn yán fán lǜ tóng mén wǎng huì zàng shì fēng biǎn bù shǎo chù
"熹没，学禁严，燔率同门往会葬，视封窆，不少怵。
jí zhào fǎng yí yì jiǔ jiāng shǒu yǐ fán jiàn zhào fù dōu táng shěn chá cí zài zhào zài cí
及诏访遗逸，九江守以燔荐，召赴都堂审察，辞，再召，再辞。
jùn shǒu qǐng wèi bái lù shū yuàn táng cháng xué zhě yún jí jiǎng xué zhī shèng tā jùn wú yǔ bǐ
郡守请为白鹿书院堂长，学者云集，讲学之盛，它郡无与比。
chú dà lǐ sī zhí cí xún tiān chà jiāng xī yùn sī gàn bàn gōng shì jiāng xī shuài li jué cáo shǐ wáng bǔ zhī jiāo jiàn zhī
除大理司直，辞，寻添差江西运司干办公事，江西帅李珏、漕使王补之交荐之。
huì dòng kòu zuò luàn shuài cáo yì píng zhī ér gè chí qí shuō
会洞寇作乱，帅、漕议平之，而各持其说。
fán xú yuē kòu fēi wú mín yé
燔徐曰："寇非吾民耶？
qǐ bì jiē è
岂必皆恶。
rán qí rú shì chéng yǐ wú yǒu sī tān kè zhě jī zhī jí jiàng xiào zhī yāo gōng zhě bī chéng zhī ěr
然其如是，诚以吾有司贪刻者激之，及将校之邀功者逼城之耳。
fǎn shì ér xíng zhī zé jiē mín yǐ
反是而行之，则皆民矣。
shuài cáo yuē gàn bàn yì shì
"帅、漕曰："干办议是。
shuí kě xíng zhě
谁可行者？
fán qǐng zì wǎng nǎi zhù bīng wàn ān huì jìn dòng zhū xún wèi chá yú bǎo zhī yóu wú liáng zhě yì zhì zhī fēn bīng shǒu xiǎn chí biàn shì yù zéi nì shùn huò fú kòu jiē tiē fú
"燔请自往，乃驻兵万安，会近洞诸巡尉，察隅保之尤无良者易置之，分兵守险，驰辩士谕贼逆顺祸福，寇皆帖服。
hóng zhōu dì xià yì shí gàn jiāng zhǎng ér dī huài jiǔ yǔ zhé lào fán bái yú shuài cáo xiū zhī zì shì tián jiē wò rǎng
洪州地下，异时赣江涨而堤坏，久雨辄涝，燔白于帅、漕修之，自是田皆沃壤。
cáo sī yǐ shí sì jiè huì zi xīn xíng jià rì sǔn nǎi shì mín shuì chǎn wù lì gè cáng huì zǐ ruò gān guān wèi fēng shí bù shí diǎn yuè rén ài zhòng zhī zé jià kě zēng màn lìng zhě qíng jí ér mín yán shòu zhāng chí kōng quàn yì bù shòu
漕司以十四界会子新行，价日损，乃视民税产物力，各藏会子若干，官为封识，不时点阅，人爱重之则价可增，慢令者黥籍，而民讠寿张，持空券益不售。
fán yǔ guó zǐ xué lù li chéng zhī lì zhēng bù néng zhǐ
燔与国子学录李诚之力争不能止。
fán yòu rù zhá zhēng zhī yuē qián huāng chǔ yǒng zǐ mǔ bù zú yǐ xiāng quán bù néng xíng chǔ zhě yóu qián bù néng quán zhī yě
燔又入札争之曰："钱荒楮涌，子母不足以相权，不能行楮者，由钱不能权之也。
chǔ bù xíng ér yì mín cáng zhī shì qì wù yě
楮不行而抑民藏之，是弃物也。
chéng néng jié yòng xiān gǔ sù zhī shí wù ér bù qǔ bì yú chǔ bì zé chǔ bì wèi shí yòng yǐ
诚能节用，先谷粟之实务，而不取必于楮币，则楮币为实用矣。
zhá rù cáo sī jí chí jìn yì fán xiè
"札入，漕司即弛禁，诣燔谢。
fán yòu niàn shè cāng zhī zhì jǐn dài yǒu tián zhī jiā ér lì tián zhī nóng bù dé zhān huì suì chàng yì póu gǔ chuàng shè cāng yǐ dài diàn rén
燔又念社仓之置，仅贷有田之家，而力田之农不得沾惠，遂倡议裒谷创社仓，以贷佃人。
yǒu zhǐ gǎi guān tōng pàn tán zhōu cí bù xǔ
有旨改官，通判潭州，辞，不许。
zhēn dé xiù wèi cháng shā shuài yī fǔ zhī shì xián zī fán
真德秀为长沙帅，一府之事咸咨燔。
bù shù yuè cí guī
不数月，辞归。
dàng shì shí shǐ mí yuǎn dāng guó fèi huáng zǐ hóng fán yǐ sān gāng suǒ guān zì shì bù fù chū yǐ
当是时，史弥远当国，废皇子竑，燔以三纲所关，自是不复出矣。
zhēn dé xiù jí yòu shǐ wèi le wēng jiàn zhī chà quán tōng pàn lóng xīng fǔ jiāng xī shuài wèi dà yǒu pì chōng cān yì guān jiē cí nǎi yǐ zhí mì gé zhǔ guǎn qìng yuán zhì dào gōng
真德秀及右史魏了翁荐之，差权通判隆兴府，江西帅魏大有辟充参议官，皆辞，乃以直秘阁主管庆元至道宫。
fán zì wéi jū xián wú yǐ bào guó nǎi jiàn cuī yǔ zhī wèi le wēng zhēn dé xiù chén mì zhèng yín yáng zhǎng rú dīng fǔ qì zǎi gōng wéi fān xú qiáo liú zǎi hóng zī kuí yú cháo
燔自惟居闲无以报国，乃荐崔与之、魏了翁、真德秀、陈宓、郑寅、杨长孺、丁黼、弃宰、龚维藩、徐侨、刘宰、洪咨夔于朝。
shào dìng wǔ nián dì lùn jí dāng shí gāo shì lèi zhào bù qǐ zhě shǐ chén li xīn chuán yǐ fán duì qiě yuē fán nǎi zhū xī gāo dì jīng shù xíng yì yà huáng gàn dāng jīn hǎi nèi yī rén ér yǐ
绍定五年，帝论及当时高士累召不起者，史臣李心传以燔对，且曰："燔乃朱熹高弟，经术行义亚黄干，当今海内一人而已。
dì wèn jīn ān zài xīn chuán duì yuē fán nán kāng rén xiān dì yǐ dà lǐ sī zhí zhào bù qǐ bǐ qǐ zhì shì
"帝问今安在，心传对曰："燔，南康人，先帝以大理司直召，不起，比乞致仕。
bì xià chéng néng qiáng qǐ zhī yǐ zhì jiǎng yán qí bì shèng xué qǐ jiān jiān zāi
陛下诚能强起之，以置讲筵，其裨圣学岂浅浅哉。
dì rán qí yán zhōng bù zhào yě
"帝然其言，终不召也。
jiǔ jiāng cài niàn chéng chēng fán xīn shì yǒu rú qiū yuè
九江蔡念成称燔心事有如秋月。
fán zú nián qī shí zèng zhí huá wén gé shì wén dìng bǔ qí zi jǔ xià zhōu wén xué
燔卒，年七十，赠直华文阁，谥文定，补其子举下州文学。
fán cháng yuē fán rén bù bì dài shì huàn yǒu wèi wèi zhí shì fāng wèi gōng yè dàn suí lì dào chù yǒu yǐ jí wù jí gōng yè yǐ
燔尝曰："凡人不必待仕宦有位为职事，方为功业，但随力到处有以及物，即功业矣。
yòu cháng yuē shì huàn zhì qīng xiàng bù kě shī hán sù tǐ
"又尝曰："仕宦至卿相，不可失寒素体。
fū zǐ wú rù bù zì dé zhě zhèng yǐ mó cuò jiāo shē bù zhì jū yí qì yǎng yí tǐ
夫子无入不自得者，正以磨挫骄奢，不至居移气、养移体。
yīn sòng gǔ yǔ yuē fēn zhī suǒ zài yī háo jī pān bù shàng shàn chǔ zhě tuì yī bù ěr
"因诵古语曰："分之所在，一毫跻攀不上，善处者退一步耳。
gù fán chù pín jiàn huàn nàn ruò píng sù bù wéi dòng bèi fú bù sù suī guì bù yì
"故燔处贫贱患难若平素，不为动，被服布素，虽贵不易。
rù shì fán sì shí èr nián ér lì guān bù guò qī kǎo
入仕凡四十二年，而历官不过七考。
jū jiā jiǎng dào xué zhě zōng zhī yǔ huáng gàn bìng chēng yuē huáng li
居家讲道，学者宗之，与黄干并称曰"黄、李。
sūn biāo dēng jìn shì dì
"孙镳，登进士第。
zhāng qià zì yuán dé lín jiāng zhī qīng jiāng rén
张洽字元德，临江之清江人。
fù fú dì jìn shì
父绂，第进士。
qià shǎo yǐng yì cóng zhū xī xué zì liù jīng zhuàn zhù ér xià jiē jiū qí zhǐ guī zhì yú zhū zǐ bǎi jiā shān jīng dì zhì lǎo zi fú tú zhī shuō wú suǒ bù dú
洽少颖异，从朱熹学，自《六经》传注而下，皆究其指归，至于诸子百家、山经地志、老子浮屠之说，无所不读。
cháng qǔ guǎn zǐ suǒ wèi sī zhī sī zhī yòu zhòng sī zhī sī zhī bù tōng guǐ shén jiāng tōng zhī zhī yǔ yǐ wéi qióng lǐ zhī yào
尝取管子所谓"思之思之，又重思之，思之不通，鬼神将通之"之语，以为穷理之要。
xī jiā qí dǔ zhì wèi huáng gàn yuē suǒ wàng yǐ yǒng sī dào zhī chuán rú èr sān jūn zhě bù shù rén yě
熹嘉其笃志，谓黄干曰："所望以永斯道之传，如二三君者不数人也。
shí xíng shè cāng fǎ qià qǐng yú xiàn dài cháng píng mǐ sān bǎi shí jiàn cāng lǐ zhōng liù nián ér guī qí běn yú guān xiāng rén lì zhī
时行社仓法，洽请于县，贷常平米三百石，建仓里中，六年而归其本于官，乡人利之。
jiā dìng yuán nián zhōng dì shòu sōng zī wèi
嘉定元年中第，授松滋尉。
hú yòu jīng jiè bù zhèng bì rì shén qià qǐng xíng tuī pái fǎ lìng yǐ wěi qià
湖右经界不正，弊日甚，洽请行推排法，令以委洽。
qià yú shì lìng mín zì shí qí tǔ dì jiāng jiè chǎn yè zhī shù tóu yú kuì nǎi chóu hé ér cì dì zhī lì jiān wú suǒ nì
洽于是令民自实其土地疆界产业之数投于匮，乃筹核而次第之，吏奸无所匿。
qí hòu shí yú nián sòng zhě yóu yuán yǐ wéi zhèng yún
其后十余年，讼者犹援以为证云。
gǎi yuán zhōu sī lǐ cān jūn
改袁州司理参军。
yǒu dà qiú xùn zhī zé fú xún fù biàn yì qiě lì néng dòng yáo guān lì lěi nián bù jué ér dǎi xì zhě shén zhòng
有大囚，讯之则服，寻复变异，且力能动摇官吏，累年不决，而逮系者甚众。
qià yǐ bái tí diǎn xíng yù shā zhī
洽以白提点刑狱，杀之。
yǒu dào xiá shén cí bù néng zhé
有盗黠甚，辞不能折。
huì yù yǒu xiōng dì zhēng cái zhě qià yù zhī yuē sòng yú guān zhī wèi xū lì zhī de qiě mào fǎ yǐ qiú shèng shú yǔ gè shǒu fèn yǐ quán shǒu zú zhī ài hu
会狱有兄弟争财者，洽谕之曰："讼于官，祗为胥吏之地，且冒法以求胜，孰与各守分以全手足之爱乎？
cí qì kěn qiè sòng zhě gǎn wù
"辞气恳切，讼者感悟。
dào wén zhī zì fú
盗闻之，自伏。
mín yǒu shā rén huì qí zi fén zhī jū shù nián shì bài qià zhì qí yù wú zhuàng yōu zhī qiě bái jùn wěi guān tǐ fǎng
民有杀人，贿其子焚之，居数年，事败，洽治其狱无状，忧之，且白郡委官体访。
é mèng yǒu rén bài yú tíng shì yǐ shāng hén zài xié
俄梦有人拜于庭，示以伤痕在胁。
yì rì wěi guān shàng qí shì guǒ rán
翌日，委官上其事，果然。
jùn shǒu yǐ cāng bǐng xū jí cāng lì èr shí yú jiā mìng qià jū zhī qià lián zhī wèi dōu lì suǒ mài
郡守以仓禀虚，籍仓吏二十余家，命洽鞫之，洽廉知为都吏所卖。
dōu lì zhě zhōu zhī jù dù yě cháng gàn yú cāng bù huò gù yǐ cǐ zhōng zhī
都吏者，州之巨蠹也，尝干于仓不获，故以此中之。
qià dù shǒu yì ruì wèi kě yīng gū xì zhī ér mì lìng jì cāng yǔ suǒ rù yǐ bái shǒu yuē jūn zhī jí èr shí yú jiā zhě yǐ xū lì yě
洽度守意锐未可婴，姑系之，而密令计仓庾所入以白守曰："君之籍二十余家者，以胥吏也。
jīn xiào shù suì zhī zhōng suǒ rù yǐ fēng yú xī yóu shì guān zhī xū lì wàng yǐ
今校数岁之中所入，已丰于昔，由是观之，胥吏妄矣。
jūn bì bù rěn shòu xū lì zhī wàng ér jí wú zuì zhī jiā yě
君必不忍受胥吏之妄，而籍无罪之家也。
ruò yǐ zuì xū lì guò nǎi kě miǎn
若以罪胥吏，过乃可免。
shǒu wù wèi ba dōu lì ér miǎn suǒ jí zhī jiā
"守悟，为罢都吏，而免所籍之家。
zhī yǒng xīn xiàn
知永新县。
yī rì yè gào wén yù zhōng bàng chī shēng gài yù lì shòu qiú chéng jiàn xùn qiú shǐ wū fú yě
一日谒告，闻狱中榜笞声，盖狱吏受赇，乘间讯囚使诬服也。
qià dà nù jí zhí fù yù míng rì yǐ shàng yú jùn qíng zhī
洽大怒，亟执付狱，明日以上于郡，黥之。
hú nán líng kòu zuò luàn yǔ xiàn jiē rǎng mín dà kǒng
湖南酃寇作乱，与县接壤，民大恐。
qià dān chē yǐ wǎng yì zuǒ yù shì jiāo jiàn fú tīng
洽单车以往，邑佐、寓士交谏，弗听。
zhì zé kòu wèi cháng zhì nǎi yán jiàn yú guān fǎng lì hài ér kào zhī yīn xíng ān fú jìng shàng jié yuē tǔ háo de qí huān xīn
至则寇未尝至，乃延见隅官，访利害而犒之，因行安福境上，结约土豪，得其欢心。
wèi jǐ nán ān shū kòu jiāng fàn jìng wén yǒu bèi nǎi qù
未几，南安舒寇将犯境，闻有备，乃去。
yǐ jiāng dōng tí jǔ cháng píng jiàn tōng pàn chí zhōu
以江东提举常平荐，通判池州。
yù yǒu zhāng dé xiū zhě wù jiù rén yǐ sǐ yù lì wū yǐ gù shā qià xùn ér yí zhī qǐng zài jū shǒu bù tīng
狱有张德修者，误就人以死，狱吏诬以故杀，洽讯而疑之，请再鞫，守不听。
huì tí diǎn cháng píng yuán fu zhì shí fāng dà hàn dǎo bù yīng qià yán yú fu yuē hàn jìn yǐ lái làn xíng ér zhì hàn shēn yuān ér de yǔ zài yú fāng cè kě kǎo yě
会提点常平袁甫至，时方大旱，祷不应，洽言于甫曰："汉、晋以来，滥刑而致旱，伸冤而得雨，载于方册可考也。
jīn tiān dà hàn yān zhī fēi yóu dé xiū shì hu
今天大旱，焉知非由德修事乎？
fu wèi yuè kuǎn zhuàng yú yù dé xiū suì cóng tú zuì
"甫为阅款状于狱，德修遂从徒罪。
fù bái jùn qǐng juān zhēng shuì kuān cuī kē yǐ zhào hé qì shǒu wèi kuān shuì
复白郡请蠲征税，宽催科，以召和气，守为宽税。
sān rì guǒ dà yǔ mín shén yuè
三日果大雨，民甚悦。
qià shù yǐ bìng qǐng cí zhì shì zhǔ guǎn jiàn chāng xiān dōu guān yǐ qìng shòu ēn cì fēi yī yín yú
洽数以病请祠，至是主管建昌仙都观，以庆寿恩赐绯衣、银鱼。
shí yuán fu tí diǎn jiāng dōng xíng yù fu yǐ bái lù shū yuàn fèi chí zhāo qià wèi zhǎng
时袁甫提点江东刑狱，甫以白鹿书院废弛，招洽为长。
qià yuē xī shì xiān shī zhī jī yě qí kě cí
洽曰："嘻，是先师之迹也，其可辞！
zhì zé xuǎn hào xué zhī shì rì yǔ jiǎng shuō ér tài qí bù lǜ jiào zhě
"至则选好学之士日与讲说，而汰其不率教者。
fán yǎng shì zhī tián qián méi yú háo yòu zhě fù zhī
凡养士之田干没于豪右者复之。
xué xìng jí xiè bìng qù
学兴，即谢病去。
duān píng chū dà chén duō jiàn qià zhào fù dōu táng shěn chá qià yǐ jí bù fù nǎi chú mì shū láng xún qiān zhù zuò zuǒ láng
端平初，大臣多荐洽，召赴都堂审察，洽以疾不赴，乃除秘书郎，寻迁著作佐郎。
dù zhèng yè wèi dào zài jīng wò dì shù wèn zhāng qià hé shí kě dào jiāng yǐ shuō shū dài qià qià gù cí suì chú zhí mì gé zhǔ guǎn jiàn kāng chóng xǐ guān
度正、叶味道在经幄，帝数问张洽何时可到，将以说书待洽，洽固辞，遂除直秘阁，主管建康崇禧观。
jiā xī yuán nián yǐ jí qǐ zhì shì shí yuè zú nián qī shí qī
嘉熙元年，以疾乞致仕，十月卒，年七十七。
qià zì shǎo yòng lì yú jìng gù yǐ zhǔ yī míng zhāi
洽自少用力于敬，故以"主一"名斋。
píng jū bù yì cháng rén zhì yì suǒ dāng wèi zé yǒng bù kě duó
平居不异常人，至义所当为，则勇不可夺。
jū xián bù yán cháo tíng shì huò yīn zāi yì biàn gǔ zhé pín cù bù lè jí wén yī jūn zǐ jìn yòng shì dà fū zhí yán cháo tíng dé shī zé xǐ jiàn yán sè
居闲不言朝廷事，或因灾异变故，辄颦蹙不乐，及闻一君子进用，士大夫直言朝廷得失，则喜见颜色。
suǒ jiāo jiē míng shì
所交皆名士，
rú lǚ zǔ jiǎn huáng gàn zhào chóng xiàn cài yuān wú bì dà fǔ guǎng li dào chuán li fán yè wèi dào li hóng zǔ li fāng zǐ chái zhōng xíng zhēn dé xiù wèi le wēng li zhí tǔ zhào rǔ dǎng chén guì yì dù xiào yán dù zhèng zhāng sì gǔ
如吕祖俭、黄干、赵崇宪、蔡渊、吴必大、辅广、李道传、李燔、叶味道、李闳祖、李方子、柴中行、真德秀、魏了翁、李｛直土｝、赵汝谠、陈贵谊、杜孝严、度正、张嗣古，
jiē jìng mù zhī
皆敬慕之。
zú hòu yī rì yǒu zhǐ chú zhí bǎo zhāng gé
卒后一日，有旨除直宝章阁。
suǒ zhù shū yǒu chūn qiū jí zhù chūn qiū jí chuán zuǒ shì méng qiú xù tōng jiàn cháng biān shì lüè lì dài jùn xiàn dì lǐ yán gé biǎo wén jí
所著书有《春秋集注》、《春秋集传》、《左氏蒙求》、《续通鉴长编事略》、《历代郡县地理沿革表》、文集。
zi mù lù jué cì tóng jìn shì chū shēn
子〈木路〉、柽，赐同进士出身。
chén chún zì ān qīng zhāng zhōu lóng xī rén
陈淳字安卿，漳州龙溪人。
shǎo xí jǔ zǐ yè lín zōng chén jiàn ér qí zhī qiě yuē cǐ fēi shèng xián shì yè yě
少习举子业，林宗臣见而奇之，且曰："此非圣贤事业也。
yīn shòu yǐ jìn sī lù chún tuì ér dú zhī suì jǐn qì qí yè yān
"因授以《近思录》，淳退而读之，遂尽弃其业焉。
jí zhū xī lái shǒu qí xiāng chún qǐng shòu jiào xī yuē fán yuè yì lǐ bì qióng qí yuán rú wéi rén fù hé gù zhǐ yú cí wéi rén zi hé gù zhǐ yú xiào qí tā kě lèi tuī yě
及朱熹来守其乡，淳请受教，熹曰："凡阅义理，必穷其原，如为人父何故止于慈，为人子何故止于孝，其他可类推也。
chún wén ér wéi xué yì lì rì qiú qí suǒ wèi zhì
"淳闻而为学益力，日求其所未至。
xī shù yǔ rén yǐ nán lái wú dào xǐ de chén chún mén rén yǒu yí wèn bù hé zhě zé chēng chún shàn wèn
熹数语人以"南来，吾道喜得陈淳"，门人有疑问不合者，则称淳善问。
hòu shí nián chún fù wǎng jiàn xī chén qí suǒ de shí xī yǐ qǐn jí yǔ zhī yuē rú gōng suǒ xué yǐ jiàn běn yuán suǒ quē zhě xià xué zhī gōng ěr
后十年，淳复往见熹，陈其所得，时熹已寝疾，语之曰："如公所学，已见本原，所阙者下学之功尔。
zì shì suǒ wén jiē yào qiē yǔ fán sān yuè ér xī zú
"自是所闻皆要切语，凡三月而熹卒。
chún zhuī sī shī xùn qián zì cái yì wú shū bù dú wú wù bù gé rì jī yuè lěi yì lǐ guàn tōng dòng jiàn tiáo xù
淳追思师训，前自裁抑，无书不读，无物不格，日积月累，义理贯通，洞见条绪。
gù qí yán tài jí yuē tài jí zhǐ shì lǐ lǐ běn yuán gù tài jí zhī tǐ hún lún
故其言太极曰：太极只是理，理本圆，故太极之体浑沦。
yǐ lǐ yán zé zì mò ér běn zì běn ér mò yī jù yī sàn ér tài jí wú suǒ bù jí qí zhì
以理言，则自末而本，自本而末，一聚一散，而太极无所不极其至。
zì wàn gǔ zhī qián yǔ wàn gǔ zhī hòu wú duān wú shǐ cǐ hún lún tài jí zhī quán tǐ yě
自万古之前与万古之后，无端无始，此浑沦太极之全体也。
zì qí chōng mò wú zhèn ér tiān dì wàn wù jiē yóu shì chū jí tiān dì wàn wù jì yóu shì chū yòu fù chōng mò wú zhèn cǐ hún lún wú jí zhī miào yòng yě
自其冲漠无朕，而天地万物皆由是出，及天地万物既由是出，又复冲漠无朕，此浑沦无极之妙用也。
shèng rén yī xīn hún lún tài jí zhī quán tǐ ér chóu zuò wàn biàn wú fēi tài jí liú xíng zhī yòng
圣人一心浑沦太极之全体，而酬酢万变，无非太极流行之用。
xué wèn gōng fū xū cóng wàn shì wàn wù zhōng guàn guò còu chéng yī hún lún dà běn yòu yú hún lún dà běn zhōng sàn wèi wàn shì wàn wù shǐ wú shǎo zhì ài rán hòu shí tǐ de hún lún zhì jí zhě zài wǒ ér dà yòng bù chà yǐ
学问工夫，须从万事万物中贯过，凑成一浑沦大本，又于浑沦大本中散为万事万物，使无少窒碍，然后实体得浑沦至极者在我，而大用不差矣。
qí yán rén yuē rén zhǐ shì tiān lǐ shēng shēng zhī quán tǐ wú biǎo lǐ dòng jìng yǐn xiǎn jīng cū zhī jiān wéi cǐ xīn chún shì tiān lǐ zhī gōng ér jué wú yī háo rén yù zhī sī nǎi kě yǐ dāng qí míng
其言仁曰："仁只是天理生生之全体，无表里、动静、隐显、精粗之间，惟此心纯是天理之公，而绝无一毫人欲之私，乃可以当其名。
ruò yī chù yǒu bìng tòng yī shì yǒu qiàn quē yī niàn yǒu jiàn duàn zé sī yì xíng ér shēng lǐ xi jí wán bì bù rén yǐ
若一处有病痛，一事有欠阙，一念有间断，则私意行而生理息，即顽痹不仁矣。
qí yǔ xué zhě yuē dào lǐ chū wú xuán miào zhī zài rì yòng rén shì jiān dàn xún xù yòng gōng biàn zì yǒu jiàn
其语学者曰："道理初无玄妙，只在日用人事间，但循序用功，便自有见。
suǒ wèi xià xué shàng dá zhě xū xià xué gōng fū dào nǎi kě cóng shì shàng dá rán bù kě yǐ cǐ ér ān yú xiǎo chéng yě
所谓'下学上达'者，须下学工夫到，乃可从事上达，然不可以此而安于小成也。
fu yíng tiān dì jiān qiān tiáo wàn xù shì duō shǎo rén shì
夫盈天地间千条万绪，是多少人事；
shèng rén dà chéng zhī de qiān jié wàn mù shì duō shǎo gōng fū
圣人大成之地，千节万目，是多少功夫。
wéi dāng kāi tuò xīn xiōng dà zuò jī zhǐ
惟当开拓心胸，大作基址。
xū wàn lǐ míng chè yú xiōng zhōng jiāng cǐ xīn fàng zài tiān dì jiān yī lì kàn rán hòu kě yǐ yǔ kǒng mèng zhī lè
须万理明彻于胸中，将此心放在天地间一例看，然后可以语孔、孟之乐。
xū míng sān dài fǎ dù tōng zhī yú dāng jīn ér wú bù yi rán hòu wèi quán rú ér kě yǐ yǔ wáng zuǒ shì yè
须明三代法度，通之于当今而无不宜，然后为全儒，而可以语王佐事业。
xū yùn yòng chóu zuò rú tàn zhū náng zhōng ér bù kuì rán hòu wèi zī zhī shēn qǔ zhī zuǒ yòu féng qí yuán ér zhēn wèi yǐ wù yǐ
须运用酬酢，如探诸囊中而不匮，然后为资之深，取之左右逢其原，而真为已物矣。
zhì yú yǐ tiān lǐ rén yù fēn shù ér yàn bīn zhǔ jìn tuì zhī jǐ
至于以天理人欲分数而验宾主进退之几，
rú hǎo hǎo sè
如好好色，
è wù chòu
恶恶臭，
ér wèi tiān lǐ rén yù qiáng ruò zhī zhèng
而为天理人欲强弱之证，
bì shǐ zhī yú shì shì fēi fēi rú biàn hēi bái
必使之于是是非非如辨黑白，
rú yù mò yé
如遇镆鎁，
bù róng yǒu qí qiáng bù jué zhī yí
不容有骑墙不决之疑，
zé suī jiān nán xiǎn zǔ zhī zhōng
则虽艰难险阻之中，
wú bù cóng róng zì shì
无不从容自适，
fu rán hòu wèi zhī zhī zhì ér xíng zhī jǐn
夫然后为知之至而行之尽。
cǐ yǔ yòu zhōng xué zhě gāo huāng ér shì yǐ biāo dì yě
"此语又中学者膏肓，而示以标的也。
chún xìng xiào mǔ jí jí hào qì yú tiān qǐ yǐ shēn dài
淳性孝，母疾亟，号泣于天，乞以身代。
dì mèi wèi yǒu shì jiā zhě jiē hūn jià zhī
弟妹未有室家者，皆婚嫁之。
zàng zōng zú zhī sàng wú guī zhě
葬宗族之丧无归者。
jū xiāng bù gū míng xùn sú tián rán tuì shǒu ruò wú wén yān
居乡不沽名徇俗，恬然退守，若无闻焉。
rán míng bō tiān xià shì suī bù yòng ér yōu shí lùn shì gǎn kǎi dòng rén jùn shǒu yǐ xià jiē lǐ zhòng zhī shí zào qí lú ér qǐng yān
然名播天下，世虽不用，而忧时论事，感慨动人，郡守以下皆礼重之，时造其庐而请焉。
jiā dìng jiǔ nián dài shì zhōng dōu guī guò yán líng jùn shǒu zhèng zhī tì lǜ liáo shǔ yán jiǎng jùn xiáng
嘉定九年，待试中都，归过严陵郡守郑之悌，率僚属延讲郡庠。
chún tàn lù zhāng wáng xué wèn wú yuán quán yòng chán jiā zōng zhǐ rèn xíng qì zhī xū líng zhī jué wèi tiān lǐ zhī miào bù yóu qióng lǐ gé wù ér yù jìng zào shàng dá zhī jìng fǎn tuō shèng mén yǐ zì biāo bǎng
淳叹陆、张、王，学问无源，全用禅家宗旨，认形气之虚灵知觉为天理之妙，不由穷理格物，而欲径造上达之境，反托圣门以自标榜。
suì fā míng wú dào zhī tǐ tǒng shī yǒu zhī yuān yuán yòng gōng zhī jié mù dú shū zhī cì xù wèi sì zhāng yǐ shì xué zhě
遂发明吾道之体统，师友之渊源，用功之节目，读书之次序，为四章以示学者。
míng nián yǐ tè zòu ēn shòu dí gōng láng quán zhōu ān xī zhǔ bù wèi shàng ér méi nián liù shí wǔ
明年，以特奏恩授迪功郎、泉州安溪主簿，未上而没，年六十五。
qí suǒ zhe yǒu yǔ mèng dà xué zhōng yōng kǒu yì zì yì xiáng jiǎng lǐ shī nǚ xué děng shū mén rén lù qí yǔ hào yún gǔ lài kǒu jīn shān suǒ wén
其所著有《语孟大学中庸》口义、字义、详讲，《礼》、《诗》、《女学》等书，门人录其语，号《筠谷濑口金山所闻》。
li fāng zǐ zì gōng huì zhāo wǔ rén
李方子字公晦，昭武人。
shǎo bó xué néng wén wéi rén duān jǐn chún dǔ
少博学能文，为人端谨纯笃。
chū jiàn zhū xī wèi yuē guān gōng wéi rén zì shì guǎ guò dàn kuān dà zhōng yào guī ju hé huǎn zhōng yào guǒ jué
初见朱熹，谓曰："观公为人，自是寡过，但宽大中要规矩，和缓中要果决。
suì yǐ guǒ míng zhāi
"遂以"果"名斋。
cháng yóu tài xué xué guān li dào chuán zhé guān wèi bèi xíng jù cì jiù yè
长游太学，学官李道传折官位辈行具刺就谒。
jiā dìng qī nián tíng duì zhuó dì sān diào quán zhōu guān chá tuī guān
嘉定七年，廷对擢第三，调泉州观察推官。
shì zhēn dé xiù lái wèi shǒu yǐ shī yǒu lǐ zhī jùn zhèng dà xiǎo xián zī yān
适真德秀来为守，以师友礼之，郡政大小咸咨焉。
xiá zé biàn lùn jīng xùn zhì yè fēn bù juàn
暇则辨论经训，至夜分不倦。
gù shì zhì mǎn bì xiān tōng shū miào táng nǎi chú fāng zǐ yuē yǐ shū tōng shì qiú yě
故事，秩满必先通书庙堂乃除，方子曰："以书通，是求也。
shí chéng xiàng mí yuǎn wén zhī nù yú nián shǐ chú guó zǐ lù
"时丞相弥远闻之怒，逾年始除国子录。
wú hé jiāng xuǎn rù gōng liáo ér fāng zǐ bù shǎo biǎn yǐ qiú hé
无何，将选入宫僚，而方子不少贬以求合。
huò gào mí yuǎn yuē cǐ zhēn dé xiù dǎng yě
或告弥远曰："此真德秀党也。
shǐ tái chén hé ba zhī
"使台臣劾罢之。
fāng zǐ jì guī xué zhě bì jí wēi zuò jìng rì wèi shǐ qīng cè duì bīn kè yī yǔ bù wàng fā suī nú lì yì bù jiā gòu lì rán cháng yán dàn zhī
方子既归，学者毕集，危坐竟日，未始倾侧，对宾客一语不妄发，虽奴隶亦不加诟詈，然常严惮之。
cháng yǔ rén yuē wú yú wèn xué suī wèi néng zhōu jìn rán xìng yú dà běn yǒu jiàn chù cǐ xīn cháng jué tài rán bù wéi wù yù suǒ zì ěr
尝语人曰："吾于问学虽未能周尽，然幸于大本有见处，此心常觉泰然，不为物欲所渍尔。
qí wáng yě tiān zǐ mǐn zhī yǔ yī zi ēn zé
"其亡也，天子闵之，与一子恩泽。
huáng hào zì shāng bó nán kāng dū chāng rén
黄灏字商伯，南康都昌人。
yòu mǐn wù qiáng jì yì yè jīng shān sēng shè sān nián rù tài xué zhuó jìn shì dì
幼敏悟强记，肄业荆山僧舍三年，入太学，擢进士第。
jiào shòu lóng xīng fǔ zhī dé huà xiàn yǐ xīng xué xiào chóng zhèng huà wèi běn
教授隆兴府，知德化县，以兴学校、崇政化为本。
suì jǐn xíng zhèn gěi yǒu fāng
岁馑，行振给有方。
wáng lìn liú yǐng jiàn yú cháo chú dēng wén gǔ yuàn
王蔺、刘颖荐于朝，除登闻鼓院。
guāng zōng jí wèi qiān tài cháng sì bù lùn jīn lǐ jiào fèi quē qǐng chì yǒu sī qǔ zhèng hé guān hūn sāng zàng yí jí sī mǎ guāng gāo kāng děng shū cān dìng xíng zhī
光宗即位，迁太常寺簿，论今礼教废阙，请敕有司取政和冠昏丧葬仪，及司马光、高闶等书参订行之。
chú tài fǔ sì chéng chū zhī cháng zhōu tí jǔ běn lù cháng píng
除太府寺丞，出知常州，提举本路常平。
xiù zhōu hǎi yán mín fá sāng zhè huǐ wū lú fú jìn yíng yě huò shí qí zi chí yī bì xíng qǐ ér zhōu xiàn fāng dū cù bǔ qiàn hào jiàn zhī cù rán
秀州海盐民伐桑柘，毁屋庐，莩殣盈野，或食其子持一臂行乞，而州县方督促捕欠，颢见之蹙然。
shí yǒu zhǐ yǐ gé xià shuì suì zòu qǐ bìng gé qiū miáo bù sì bào xíng zhī
时有旨倚阁夏税，遂奏乞并阁秋苗，不俟报行之。
yán zhě zuì qí zhuān yí jū yún zhōu yǐ ér qǐn zhé mìng zhǐ xuē liǎng zhì ér cóng qí juān gé zhī qǐng
言者罪其专，移居筠州，已而寝谪命，止削两秩，而从其蠲阁之请。
hào jì guī lǐ fú jīn shēn yī qí lǘ kuāng shān jiān ruò sù yǐn zhě
灏既归里，幅巾深衣，骑驴匡山间，若素隐者。
qǐ zhī xìn zhōu gǎi guǎng xī zhuǎn yùn pàn guān yí guǎng dōng tí diǎn xíng yù gào lǎo bù fù
起知信州，改广西转运判官，移广东提点刑狱，告老不赴。
zú
卒。
hào xìng xíng duān chì yǐ xiào yǒu chēng
灏性行端饬，以孝友称。
zhū xī shǒu nán kāng hào zhí dì zǐ lǐ zhì yí wèn nàn
朱熹守南康，灏执弟子礼，质疑问难。
xī zhī méi dǎng jìn fāng lì hào dān chē wǎng fù pái huái bù rěn qù zhě jiǔ zhī
熹之没，党禁方厉，灏单车往赴，徘徊不忍去者久之。