宋史 · 脱脱 · Chapter 434 of 496

列传·卷一百九十三

PinyinModern Translation
Size

rú lín sì

◎儒林四

liú zi huī lǚ zǔ qiān cài yuán dìng zi chén lù jiǔ líng xiōng jiǔ sháo lù jiǔ yuān xuē jì xuān chén fu liáng yè shì dài xī cài yòu xué yáng tài zhī

○刘子翚吕祖谦蔡元定(子沉) 陆九龄(兄九韶)陆九渊薛季宣陈傅良叶适戴溪蔡幼学杨泰之

liú zi huī zì yàn chōng zèng tài shī gé zhī zhòng zǐ

刘子翚,字彦冲,赠太师韐之仲子。

yǐ fù rèn shòu chéng wù láng pì zhēn dìng fǔ mù shǔ

以父任授承务郎,辟真定府幕属。

gé sǐ jìng kāng zhī nán zi huī tòng fèn jǐ wú yǐ wéi shēng mù sān nián

韐死靖康之难,子翚痛愤,几无以为生,墓三年。

fú chú tōng pàn xīng huà jūn

服除,通判兴化军。

kòu yáng qíng fàn mǐn jìng zi huī yǔ jùn jiāng zhāng dāng shì huà jì bèi yù rú sù fú róng shì zhě zéi bù gǎn fàn

寇杨勍犯闽境,子翚与郡将张当世画计备御,如素服戎事者,贼不敢犯。

shì wén zhào yīn rèn

事闻,诏因任。

zi huī shǐ zhí sàng zhì léi jí zhì shì yǐ bù kān lì zé cí guī wǔ yí shān bù chū zhě fán shí qī nián

子翚始执丧致羸疾,至是以不堪吏责,辞归武夷山,不出者凡十七年。

jiān zǒu qí fù mù xià zhān wàng pái huái tì sì wū yè huò lěi rì ér fǎn

间走其父墓下,瞻望徘徊,涕泗呜咽,或累日而返。

qī sǐ bù zài qǔ shì jì mǔ lǚ shì jí xiōng zǐ yǔ jìn xiào you

妻死不再娶,事继母吕氏及兄子羽尽孝友。

zǐ yǔ zhī zǐ gǒng yòu yīng mǐn shì xué zi huī jiào zhī bù xiè gǒng zú yǒu lì

子羽之子珙,幼英敏嗜学,子翚教之不懈,珙卒有立。

yǔ jí xī hú xiàn bái shuǐ liú miǎn zhī jiāo xiāng de měi jiàn jiǎng xué wài wú zá yán

与籍溪胡宪、白水刘勉之交相得,每见,讲学外无杂言。

tā suǒ yǔ yóu jiē hǎi nèi zhī míng shì ér qī yǐ rèn zhòng zhì yuǎn zhě wéi xīn ān zhū xī ér yǐ

它所与游,皆海内知名士,而期以任重致远者,惟新安朱熹而已。

chū xī fù sōng qiě sǐ yǐ xī tuō zǐ huī

初,熹父松且死,以熹托子翚。

jí xī qǐng yì zi huī gào yǐ yì zhī bù yuǎn fù sān yán bǐ pèi zhī zhōng shēn xī hòu zú wèi rú zōng

及熹请益,子翚告以《易》之"不远复"三言,俾佩之终身,熹后卒为儒宗。

zi huī shǎo xǐ fó shì shuō guī ér dú yì jí huàn rán yǒu de

子翚少喜佛氏说,归而读《易》,即涣然有得。

qí shuō yǐ wéi xué yì dāng xiān fù gù yǐ shì gào xī yān

其说以为学《易》当先《复》,故以是告熹焉。

yī rì gǎn wēi jí jí yè jiā miào qì bié mǔ yǔ qīn péng jué fù gǒng jiā shì zhǐ zàng chù chù qīn qī gū ruò zhī wú yè zhě xùn xué zhě xiū shēn qiú dào shù bǎi yán

一日,感微疾,即谒家庙,泣别母,与亲朋诀,付珙家事,指葬处,处亲戚孤弱之无业者,训学者修身求道数百言。

hòu èr rì zú nián sì shí qī

后二日卒,年四十七。

xué zhě chēng píng shān xiān shēng

学者称屏山先生。

gǒng bié yǒu chuán

珙,别有传。

lǚ zǔ qiān zì bó gōng shàng shū yòu chéng hǎo wèn zhī sūn yě

吕祖谦,字伯恭,尚书右丞好问之孙也。

zì qí zǔ shǐ jū wù zhōu

自其祖始居婺州。

zǔ qiān zhī xué běn zhī jiā tíng yǒu zhōng yuán wén xiàn zhī chuán

祖谦之学本之家庭,有中原文献之传。

cháng cóng lín zhī qí wāng yīng chén hú xiàn yóu jì yòu you zhāng shì zhū xī jiǎng suǒ yì jīng

长从林之奇、汪应辰、胡宪游,既又友张栻、朱熹,讲索益精。

chū yīn bǔ rù guān hòu jǔ jìn shì fù zhōng bó xué hóng cí kē diào nán wài zōng jiào

初,荫补入官,后举进士,复中博学宏词科,调南外宗教。

dīng nèi jiān jū míng zhāo shān sì fāng zhī shì zhēng qū zhī

丁内艰,居明招山,四方之士争趋之。

chú tài xué bó shì shí zhōng dōu guān dài cì zhě lì bǔ wài tiān chà jiào shòu yán zhōu xún fù zhào wèi bó shì jiān guó shǐ yuàn biān xiū guān shí lù yuàn jiǎn tǎo guān

除太学博士,时中都官待次者例补外,添差教授严州,寻复召为博士兼国史院编修官、实录院检讨官。

lún duì miǎn xiào zōng liú yì shèng xué

轮对,勉孝宗留意圣学。

qiě yán huī fù dà shì yě guī mó dāng dìng fāng lüè dāng shěn

且言:"恢复大事也,规模当定,方略当审。

bì xià fāng guǎng lǎn háo jié gòng jí shì gōng chén yuàn jīng jiā kǎo chá shǐ zhī què zhǐ jīng huà zhī shí shú wèi xiān hòu shǐ cháng shì jiǎo xìng zhī shuō bù gǎn chén yú qián rán hòu yǔ yī èr dà chén dìng chéng suàn ér cì dì xíng zhī zé dà yì kě shēn dà yè kě fù yǐ

陛下方广揽豪杰,共集事功,臣愿精加考察,使之确指经画之实,孰为先后,使尝试侥幸之说不敢陈于前,然后与一二大臣定成算而次第行之,则大义可伸,大业可复矣。

zhào shì guǎn zhí

召试馆职。

xiān shì zhào shì zhě lǜ qián qī cóng xué shì yuàn qiú wèn mù dú zǔ qiān bù rán ér qí wén tè diǎn měi

先是,召试者率前期从学士院求问目,独祖谦不然,而其文特典美。

cháng dú lù jiǔ yuān wén xǐ zhī ér wèi shi qí rén

尝读陆九渊文,喜之,而未识其人。

kǎo shì lǐ bù dé yī juǎn yuē cǐ bì jiāng xī xiǎo lù zhī wén yě

考试礼部,得一卷,曰:"此必江西小陆之文也。

jiē shì guǒ jiǔ yuān rén fú qí jīng jiàn

"揭示,果九渊,人服其精鉴。

fù yōu miǎn sàng zhǔ guǎn tāi zhōu chóng dào guàn

父忧,免丧,主管台州崇道观。

yuè sān nián chú mì shū láng guó shǐ yuàn biān xiū guān shí lù yuàn jiǎn tǎo guān

越三年,除秘书郎、国史院编修官、实录院检讨官。

yǐ xiū zhuàn li dào jiàn chóng xiū huī zōng shí lù

以修撰李焘荐,重修《徽宗实录》。

shū chéng jìn zhì

书成,进秩。

miàn duì yán yuē fu zhì dào tǐ tǒng shàng xià nèi wài bù xiāng qīn duó ér hòu ān

面对,言曰:"夫治道体统,上下内外不相侵夺而后安。

xiāng zhě bì xià yǐ dà chén bù shèng rèn ér jiān xíng qí shì dà chén yì jiē qīn xì wù ér xíng yǒu sī zhī shì wài zhì jiān sī shǒu lìng zhí rèn lǜ wèi qí shàng suǒ qīn ér bù néng lìng qí xià

乡者,陛下以大臣不胜任而兼行其事,大臣亦皆亲细务而行有司之事,外至监司、守令职任,率为其上所侵而不能令其下。

gù háo huá wán guān fǔ jùn xiàn hū shěng bù yuàn shǔ lìng zhǎng lì jiàn rén qīng bǐng chén

故豪猾玩官府,郡县忽省部,掾属凌长吏,贱人轻柄臣。

píng jū wèi jiàn qí huàn yī dàn yǒu jí shuí yǔ zhǐ huī ér shēn suō zhī yá

平居未见其患,一旦有急,谁与指麾而伸缩之邪?

rú yuē chén xià quán rèn tài zhòng jù qí bù néng wú sī zé yǒu gěi shě yǐ chū nà yān yǒu tái jiàn yǐ jiù zhèng yān yǒu shì cóng yǐ xún fǎng yān

如曰臣下权任太重,惧其不能无私,则有给、舍以出纳焉,有台谏以救正焉,有侍从以询访焉。

tǎng de duān fāng bù yǐ zhī rén fēn chǔ zhī zì wú zhuān zì zhī lǜ hé bì qū zhì zūn yǐ dài qí láo zāi

如此,则即便有那种心术不正之人,他也不能专横弄权。陛下又何必屈尊以代大臣之劳呢?

rén zhī guān gé mài luò shǎo yǒu yōng zhì jiǔ zé shēng jí

人之关鬲脉络少有壅滞,久则生疾。

bì xià yú zuǒ yòu suī bù láo cāo zhì gǒu wán ér fú lǜ zé shēng shì jìn zhǎng qū fù jìn duō guò jiù jìn jī nèi zé jù wèi bì xià suǒ qiǎn ér yì sī yōng bì wài zé jù wèi gōng yì suǒ jí ér yì sì dǐ pái

陛下于左右虽不劳操制,苟玩而弗虑,则声势浸长,趋附浸多,过咎浸积,内则惧为陛下所遣而益思壅蔽,外则惧为公议所疾而益肆诋排。

yuàn bì xià xū xīn yǐ qiú tiān xià zhī shì zhí yào yǐ zǒng wàn shì zhī jī

愿陛下虚心以求天下之士,执要以总万事之机。

wù yǐ tú rèn huò wù ér wèi rén duō kě yí wù yǐ cōng míng dú gāo ér wèi zhì zú biàn chá wù xiáng yú xiǎo ér wàng yuǎn dà zhī jì wù hū yú jìn ér wàng yōng bì zhī méng

勿以图任或误而谓人多可疑,勿以聪明独高而谓智足遍察,勿详于小而忘远大之计,勿忽于近而忘壅蔽之萌。

yòu yán guó cháo zhì tǐ yǒu yuǎn guò qián dài zhě yǒu shì qián dài wèi wèi bèi zhě

又言:"国朝治体,有远过前代者,有视前代为未备者。

fu yǐ kuān dà zhōng hòu jiàn lì guī mó yǐ lǐ xùn jié yì chéng jiù fēng sú cǐ suǒ wèi yuǎn guò qián dài zhě yě

夫以宽大忠厚建立规模,以礼逊节义成就风俗,此所谓远过前代者也。

gù yú chù rǎo jiān wēi zhī hòu zhu bi dōng nán yú wǔ shí nián wú xiān háo zhī yú zé gēn běn zhī shēn kě zhī yǐ

故于俶扰艰危之后,驻跸东南逾五十年,无纤毫之虞,则根本之深可知矣。

rán wén zhì kě guān ér wǔ jī wèi zhèn míng shèng xiāng wàng ér gàn lüè wèi yōu gù suī chāng chì shèng dà zhī shí cǐ bìng yǐ jiàn

然文治可观而武绩未振,名胜相望而干略未优,故虽昌炽盛大之时,此病已见。

shì yǐ yuán hào zhī nán fàn hán jiē jí yī shí zhī xuǎn ér mò néng píng tiǎn zé shì gōng zhī bù jìng cóng kě zhī yǐ

是以元昊之难,范、韩皆极一时之选,而莫能平殄,则事功之不竞从可知矣。

chén wèi jīn rì zhì tǐ shì qián dài wèi bèi zhě gù dāng jī lì ér zhèn qǐ

臣谓今日治体视前代未备者,固当激厉而振起。

yuǎn guò qián dài zhě yóu dāng ài hù ér fú chí

远过前代者,尤当爱护而扶持。

qiān zhù zuò láng yǐ mò jí qǐng cí guī

迁著作郎,以末疾,请祠归。

xiān shì shū sì yǒu shū yuē shèng sòng wén hǎi xiào zōng mìng lín ān fǔ jiào zhèng kān xíng

先是,书肆有书曰《圣宋文海》,孝宗命临安府校正刊行。

xué shì zhōu bì dà yán wén hǎi qù qǔ chà miù kǒng nán chuán hòu hé wěi guǎn zhí quán zé yǐ chéng yī dài zhī shū

学士周必大言:《文海》去取差谬,恐难传后,盍委馆职铨择,以成一代之书?

xiào zōng yǐ mìng zǔ qiān

孝宗以命祖谦。

suì duàn zì zhōng xīng yǐ qián chóng yǎ chù fú lèi wèi bǎi wǔ shí juǎn shàng zhī cì míng huáng cháo wén jiàn

遂断自中兴以前,崇雅黜浮,类为百五十卷,上之,赐名《皇朝文鉴》。

zhào chú zhí mì gé

诏除直秘阁。

shí fāng zhòng zhí míng fēi yǒu gōng bù chú zhōng shū shè rén chén yàn bó zhī

时方重职名,非有功不除,中书舍人陈爓驳之。

xiào zōng pī zhǐ yún guǎn gé zhī zhí wén shǐ wèi xiān

孝宗批旨云:"馆阁之职,文史为先。

zǔ qiān suǒ jìn cǎi qǔ jīng xiáng yǒu yì zhì dào gù yǐ chǒng zhī kě jí mìng cí

祖谦所进,采取精详,有益治道,故以宠之,可即命词。

yàn bù dé yǐ cǎo zhì

"爓不得已草制。

xún zhǔ guǎn chōng yòu guān

寻主管冲祐观。

míng nián chú zhù zuò láng jiān guó shǐ yuàn biān xiū guān

明年,除著作郎兼国史院编修官。

zú nián sì shí wǔ

卒,年四十五。

shì yuē chéng

谥曰成。

zǔ qiān xué yǐ guān luò wèi zōng ér páng jī zǎi jí bú jiàn yá sì

祖谦学以关、洛为宗,而旁稽载籍,不见涯涘。

xīn píng qì hé bù lì yá yì yī shí yīng wěi zhuó luò zhī shì jiē guī xīn yān

心平气和,不立崖异,一时英伟卓荦之士皆归心焉。

shǎo biàn jí yī rì sòng kǒng zǐ yán gōng zì hòu ér báo zé yú rén hū jué píng shí fèn zhì huàn rán bīng shì

少卞急,一日,诵孔子言:"躬自厚而薄责于人",忽觉平时忿懥涣然冰释。

zhū xī cháng yán xué rú bó gōng fāng shì néng biàn huà qì zhì

朱熹尝言:"学如伯恭,方是能变化气质。

qí suǒ jiǎng huà jiāng yǐ kāi wù chéng wù jì wò bìng ér rèn zhòng dào yuǎn zhī yì bù shuāi

"其所讲画,将以开物成务,既卧病,而任重道远之意不衰。

jū jiā zhī zhèng jiē kě wèi hòu shì fǎ

居家之政,皆可为后世法。

xiū dú shī jì dà shì jì jiē wèi chéng shū

修《读诗记》、《大事记》,皆未成书。

kǎo dìng gǔ zhōu yì shū shuō kǔn fàn guān zhēn biàn zhì lù ōu yáng gōng běn mò jiē xíng yú shì

考定《古周易》、《书说》、《阃范》、《官箴》、《辨志录》、《欧阳公本末》,皆行于世。

wǎn nián huì yǒu zhī de yuē lì zé shū yuàn zài jīn huá chéng zhōng jì mò

晚年会友之地曰丽泽书院,在金华城中,既殁。

jùn rén jí ér cí zhī

郡人即而祠之。

zi yán nián

子延年。

cài yuán dìng zì jì tōng jiàn zhōu jiàn yáng rén

蔡元定,字季通,建州建阳人。

shēng ér yǐng wù bā suì néng shī rì jì shù qiān yán

生而颖悟,八岁能诗,日记数千言。

fù fā bó lǎn qún shū hào mù táng lǎo rén yǐ chéng shì yǔ lù shào shì jīng shì zhāng shì zhèng méng shòu yuán dìng yuē cǐ kǒng mèng zhèng mài yě

父发,博览群书,号牧堂老人,以程氏《语录》、邵氏《经世》、张氏《正蒙》授元定,曰:"此孔、孟正脉也。

yuán dìng shēn hán qí yì

"元定深涵其义。

jì zhǎng biàn xī yì jīng

既长,辨析益精。

dēng xī shān jué dǐng rěn jī dàn jì dú shū

登西山绝顶,忍饥啖荠读书。

wén zhū xī míng wǎng shī zhī

闻朱熹名,往师之。

xī kòu qí xué dà jīng yuē cǐ wú lǎo yǒu yě bù dàng zài dì zǐ liè

熹扣其学,大惊曰:"此吾老友也,不当在弟子列。

suì yǔ duì tà jiǎng lùn zhū jīng ào yì měi zhì yè fēn

"遂与对榻讲论诸经奥义,每至夜分。

sì fāng lái xué zhě xī bì bǐ xiān cóng yuán dìng zhì zhèng yān

四方来学者,熹必俾先从元定质正焉。

tài cháng shǎo qīng yóu mào mì shū shǎo jiān yáng wàn lǐ lián shū jiàn yú cháo zhào zhī jiān yǐ jí cí

太常少卿尤袤、秘书少监杨万里联疏荐于朝,召之,坚以疾辞。

zhù shì xī shān jiāng wèi zhōng yān zhī jì

筑室西山,将为终焉之计。

shí hán tuō zhòu shàn zhèng shè wěi xué zhī jìn yǐ kōng shàn lèi

时韩侂胄擅政,设伪学之禁,以空善类。

tái jiàn chéng fēng zhuān sì pái jī rán yóu wèi gǎn sòng yán gōng zhū xī

台谏承风,专肆排击,然犹未敢诵言攻朱熹。

zhì chén jì zǔ liú sān jié wéi yán guān shǐ lián shū dǐ xī bìng jí yuán dìng

至沈继祖、刘三杰为言官,始连疏诋熹,并及元定。

yuán dìng jiǎn xué zhě liú lì yuē huà xìng qǐ wěi wū dé wú zuì

元定简学者刘砺曰:"化性起伪,乌得无罪!

wèi jǐ guǒ zhé dào zhōu

"未几,果谪道州。

zhōu xiàn bǔ yuán dìng shén jí yuán dìng wén mìng bù cí jiā jí jiù dào

州县捕元定甚急,元定闻命,不辞家即就道。

xī yǔ cóng yóu zhě shù bǎi rén jiàn bié xiāo sì zhōng zuò kè xīng tàn yǒu qì xià zhě

熹与从游者数百人饯别萧寺中,坐客兴叹,有泣下者。

xī wēi shì yuán dìng bù yì píng shí yīn kuì rán yuē yǒu péng xiāng ài zhī qíng jì tōng bù cuò zhī zhì kě wèi liǎng de yǐ

熹微视元定,不异平时,因喟然曰:"友朋相爱之情,季通不挫之志,可谓两得矣。

yuán dìng fù shī yuē zhí shǒu xiào xiāng bié wú wéi ér nǚ bēi

"元定赋诗曰:"执手笑相别,无为儿女悲。

zhòng wèi yi huǎn xíng yuán dìng yuē huò zuì yú tiān tiān kě táo hu

"众谓宜缓行,元定曰:"获罪于天,天可逃乎?

zhàng jù tóng qí zi chén xíng sān qiān lǐ jiǎo wèi liú xiě wú jǐ wēi jiàn yán miàn

"杖屦同其子沉行三千里,脚为流血,无几微见言面。

zhì chōng líng yuǎn jìn lái xué zhě rì zhòng zhōu shì zǐ mò bù qū xí xià yǐ tīng jiǎng shuō

至舂陵,远近来学者日众,州士子莫不趋席下以听讲说。

yǒu míng shì xié cái jiǎn ào fēi xiào qián xiū zhě yì xīn fú yè bài zhí dì zǐ lǐ shén gōng

有名士挟才简傲、非笑前修者,亦心服谒拜,执弟子礼甚恭。

rén wéi zhī yǔ yuē chū bù jìng jīn nà mìng

人为之语曰:"初不敬,今纳命。

ài yuán dìng zhě wèi yi xiè shēng tú yuán dìng yuē bǐ yǐ xué lái hé rěn jù zhī

"爱元定者谓宜谢生徒,元定曰:"彼以学来,何忍拒之?

ruò yǒu huò huàn yì fēi bì kǒu sè dòu suǒ néng bì yě

若有祸患,亦非闭门塞窦所能避也。

yí shū xun zhū zǐ yuē dú xíng bù kuì yǐng dú qǐn bù kuì qīn wù yǐ wú dé zuì gù suì xiè

"贻书训诸子曰:"独行不愧影,独寝不愧衾,勿以吾得罪故遂懈。

yī rì wèi chén yuē kě xiè kè wú yù ān jìng yǐ huán zào huà jiù wù

"一日,谓沉曰:"可谢客,吾欲安静,以还造化旧物。

yuè sān rì zú

"阅三日卒。

tuō zhòu jì zhū zèng dí gōng láng cì shì wén jié

侂胄既诛,赠迪功郎,赐谥文节。

yuán dìng yú shū wú suǒ bù dú yú shì wú suǒ bù jiù

元定于书无所不读,于事无所不究。

yì lǐ dòng jiàn dà yuán xià zhì tú shū lǐ yuè zhì dù wú bù jīng miào

义理洞见大原,下至图书、礼乐、制度,无不精妙。

gǔ shū qí cí ào yì rén suǒ bù néng xiǎo zhě yī guò mù zhé jiě

古书奇辞奥义,人所不能晓者,一过目辄解。

xī cháng yuē rén dú yì shū nán jì tōng dú nán shū yì

熹尝曰:"人读易书难,季通读难书易。

xī shū shì sì shū jí wèi yì shī chuán tōng jiàn gāng mù jiē yǔ yuán dìng wǎng fù cān dìng

"熹疏释《四书》及为《易》、《诗》传、《通鉴纲目》,皆与元定往复参订。

qǐ méng yī shū zé shǔ yuán dìng qǐ gǎo

《启蒙》一书,则属元定起稿。

cháng yuē zào huà wēi miào wéi shēn yú lǐ zhě néng shi zhī wú yǔ jì tōng yán ér bù yàn yě

尝曰:"造化微妙,惟深于理者能识之,吾与季通言而不厌也。

jí zàng yǐ wén lěi zhī yuē jīng yì zhī shi zhuó jué zhī cái bù kě qū zhī zhì bù kě qióng zhī biàn bù fù kě de ér jiàn yǐ

"及葬,以文诔之曰:"精诣之识,卓绝之才,不可屈之志,不可穷之辩,不复可得而见矣。

xué zhě zūn zhī yuē xī shān xiān shēng

"学者尊之曰西山先生。

qí píng shēng wèn xué duō yù yú xī shū jí zhōng

其平生问学,多寓于熹书集中。

suǒ zhù shū yǒu dà yǎn xiáng shuō lǜ lǚ xīn shū yàn lè yuán biàn huáng jí jīng shì tài xuán qián xū zhǐ yào hóng fàn jiě bā zhèn tú shuō xī wèi zhī xù

所著书有《大衍详说》、《律吕新书》、《燕乐》、《原辩》、《皇极经世》、《太玄潜虚指要》、《洪范解》、《八阵图说》,熹为之序。

zi yuān chén jiē gōng gēng bù shì

子渊、沉,皆躬耕不仕。

yuān yǒu zhōu yì xùn jiě

渊有《周易训解》。

chén zì zhòng mò shǎo cóng zhū xī yóu

沉字仲默,少从朱熹游。

xī wǎn yù zhe shū chuán wèi jí wèi suì yǐ shǔ chén

熹晚欲著《书传》,未及为,遂以属沉。

hóng fàn zhī shù xué zhě jiǔ shī qí chuán yuán dìng dú xīn dé zhī rán wèi jí lùn zhù yuē chéng wú shū zhě chén yě

《洪范》之数,学者久失其传,元定独心得之,然未及论著,曰:"成吾书者沉也。

chén shòu fù shī zhī tuō shěn qián fǎn fù zhě shù shí nián rán hòu chéng shū fā míng xiān rú zhī suǒ wèi jí

"沉受父师之托,沈潜反复者数十年,然后成书,发明先儒之所未及。

qí yú hóng fàn shù wèi tǐ tiān de zhī zhuàn zhě yì zhī xiàng jì tiān dì zhī zhuàn zhě fàn zhī shù

其于《洪范》数,谓:"体天地之撰者《易》之象,纪天地之撰者《范》之数。

shù shǐ yú yī qí xiàng chéng yú èr ǒu

数始于一奇,象成于二偶。

qí zhě shù zhī suǒ yǐ lì ǒu zhě shù zhī suǒ yǐ xíng

奇者数之所以立,偶者数之所以行。

gù èr sì ér bā bā guà zhī xiàng yě

故二四而八,八卦之象也;

sān sān ér jiǔ jiǔ chóu zhī shù yě

三三而九,九畴之数也。

yóu shì bā bā ér yòu bā bā zhī wèi sì qiān jiǔ shí liù ér xiàng bèi yǐ

由是八八而又八八之为四千九十六,而象备矣;

jiǔ jiǔ ér yòu jiǔ jiǔ zhī wèi liù qiān wǔ bǎi liù shí yī ér shù zhōu yǐ

九九而又九九之为六千五百六十一,而数周矣。

yì gèng sì shèng ér xiàng yǐ zhe fàn xī shén yǔ ér shù bù chuán

《易》更四圣而象已著,《范》锡神禹而数不传。

hòu zhī zuò zhě mèi xiàng shù zhī yuán zhì biàn tōng zhī miào huò jí xiàng ér wéi shù huò fǎn shù ér nǐ xiàng qiān hé fù huì zì rán zhī shù yì huì yān

后之作者,昧象数之原,窒变通之妙,或即象而为数,或反数而拟象,牵合傅会,自然之数益晦焉。

shǐ cóng yuán dìng zhé dào zhōu bá shè shù qiān lǐ dào chu yuè qióng pì chù fù zǐ xiāng duì cháng yǐ lǐ yì zì yí yuè

始,从元定谪道州,跋涉数千里,道楚、粤穷僻处,父子相对,常以理义自怡悦。

yuán dìng méi tú bù hù sàng yǐ huán

元定没,徒步护丧以还。

yǒu yí zhī jīn ér yì bù kě shòu zhě zhé xiè què zhī yuē wú bù rěn lèi xiān rén yě

有遗之金而义不可受者,辄谢却,之曰:"吾不忍累先人也。

nián jǐn sān shí píng qù jǔ zǐ yè yī yǐ shèng xián wèi shī

"年仅三十,屏去举子业,一以圣贤为师。

yǐn jū jiǔ fēng dāng shì míng qīng wù sè jiāng jiàn yòng zhī chén bù xiè jiù

隐居九峰,当世名卿物色将荐用之,沉不屑就。

cì zǐ kàng bié yǒu chuán

次子抗,别有传。

lù jiǔ líng zì zi shòu

陆九龄,字子寿。

bā shì zǔ xī shēng xiāng táng zhāo zōng

八世祖希声,相唐昭宗。

sūn dé qiān wǔ dài mò bì luàn jū fǔ zhōu zhī jīn xī

孙德迁,五代末,避乱居抚州之金溪。

fù hè yǐ xué xíng wèi lǐ rén suǒ zōng cháng cǎi sī mǎ shì guān hūn sàng jì yí xíng yú jiā shēng liù zǐ jiǔ líng qí dì wǔ zi yě

父贺,以学行为里人所宗,尝采司马氏冠昏丧祭仪行于家,生六子,九龄其第五子也。

yòu yǐng wù duān zhòng shí suì sàng mǔ āi huǐ rú chéng rén

幼颖悟端重,十岁丧母,哀毁如成人。

shāo zhǎng bǔ jùn xué dì zǐ yuán

稍长,补郡学弟子员。

shí qín guì dāng guó wú dào chéng shì xué zhě jiǔ líng dú zūn qí shuō

时秦桧当国,无道程氏学者,九龄独尊其说。

jiǔ zhī wén xīn bó shì xué huáng lǎo bù shì lǐ fǎ kǎi rán tàn yuē cǐ fēi wú suǒ yuàn xué yě

久之,闻新博士学黄、老,不事礼法,慨然叹曰:"此非吾所愿学也。

suì guī jiā cóng fù xiōng jiǎng xué yì lì

"遂归家,从父兄讲学益力。

shì shí lì bù yuán wài láng xǔ xīn yǒu míng zhōng cháo tuì jū lín chuān shǎo suǒ bīn jiē yī jiàn jiǔ líng yǔ yǔ dà yuè jǐn yǐ dāng dài wén xiàn gào zhī

是时,吏部员外郎许忻有名中朝,退居临川,少所宾接,一见九龄,与语大说,尽以当代文献告之。

zì shì jiǔ líng yì dà sì lì yú xué fān yuè bǎi jiā zhòu yè bù juàn xī tōng yīn yáng xīng lì wǔ xíng bǔ shì zhī shuō

自是九龄益大肆力于学,翻阅百家,昼夜不倦,悉通阴阳、星历、五行、卜筮之说。

xìng zhōu jǐn bù kěn gǒu jiǎn shè liè

性周谨,不肯苟简涉猎。

rù tài xué sī yè wāng yīng chén jǔ wéi xué lù

入太学,司业汪应辰举为学录。

dēng qián dào wǔ nián jìn shì dì

登乾道五年进士第。

diào guì yáng jūn jiào shòu yǐ qīn lǎo dào yuǎn gǎi xīng guó jūn wèi shàng huì hú nán chá kòu piāo lú líng shēng yáo páng jùn rén xīn zhèn shè

调桂阳军教授,以亲老道远改兴国军,未上,会湖南茶寇剽庐陵,声摇旁郡,人心震摄。

jiù yǒu yì shè yǐ bèi kòu jùn cóng zhòng qǐng yǐ jiǔ líng zhǔ zhī mén rén duō bú yuè

旧有义社以备寇,郡从众请,以九龄主之,门人多不悦。

jiǔ líng yuē wén shì wǔ bèi yī yě

九龄曰:"文事武备,一也。

gǔ zhě yǒu zhēng tǎo gōng qīng jí wéi jiàng shuài bǐ lǘ zhī zhǎng zé wǔ liǎng zhī lǜ yě

古者有征讨,公卿即为将帅,比闾之长,则五两之率也。

shì ér chǐ cǐ zé háo xiá wǔ duàn zhě zhuān zhī yǐ

士而耻此,则豪侠武断者专之矣。

suì lǐng qí shì diào dù tún yù jiē yǒu fǎ

"遂领其事,调度屯御皆有法。

kòu suī bù zhì ér jùn xiàn yǐ yǐ wéi zhòng

寇虽不至,而郡县倚以为重。

xiá zé yǔ xiāng zhī zǐ dì xí shè yuē shì gù nán zǐ zhī shì yě

暇则与乡之子弟习射,曰:"是固男子之事也。

suì è yǒu piāo jié zhě guò qí mén bì xiāng jiè yuē shì jiā shè duō mìng zhòng wú zì qǔ sǐ

"岁恶,有剽劫者过其门,必相戒曰:"是家射多命中,无自取死。

jí zhì xīng guó de bīn dà jiāng sú jiǎn sè ér xiān zhī xué

及至兴国,地滨大江,俗俭啬而鲜知学。

jiǔ líng bù yǐ zhí xián zì yì yì yán guī ju sù yī guān rú lín dà zhòng quàn suí yǐn yì shì lèi xīng qǐ

九龄不以职闲自佚,益严规矩,肃衣冠,如临大众,劝绥引翼,士类兴起。

bù mǎn suì yǐ jì mǔ yōu qù

不满岁,以继母忧去。

fú chú diào quán zhōu jiào shòu

服除,调全州教授。

wèi shàng de jí

未上,得疾。

yī rì chén xīng zuò chuáng shàng yǔ kè yǔ yóu yǐ tiān xià xué shù rén cái wèi niàn

一日晨兴,坐床上与客语,犹以天下学术人才为念。

zhì xī zhěng jīn zhèng wò ér zú

至夕,整襟正卧而卒。

nián sì shí jiǔ

年四十九。

bǎo qìng èr nián tè zèng cháo fèng láng zhí mì gé cì shì wén dá

宝庆二年,特赠朝奉郎、直秘阁,赐谥文达。

jiǔ líng cháng jì qí fù zhì yì xiū lǐ xué zhì jiā yǒu fǎ

九龄尝继其父志,益修礼学,治家有法。

hé mén bǎi kǒu nán nǚ yǐ bān gè gōng qí zhí guī mén zhī nèi yán ruò cháo tíng

阖门百口,男女以班各供其职,闺门之内严若朝廷。

ér zhōng jìng lè yì xiāng rén huà zhī jiē xùn dì yān

而忠敬乐易,乡人化之,皆逊弟焉。

yǔ dì jiǔ yuān xiāng wéi shī yǒu hé ér bù tóng xué zhě hào èr lù

与弟九渊相为师友,和而不同,学者号"二陆"。

yǒu lái wèn xué zhě jiǔ líng cóng róng qǐ gào rén rén zì dé

有来问学者,九龄从容启告,人人自得。

huò wèi kě yǔ yǔ zé bù fā

或未可与语,则不发。

cháng yuē rén zhī huò yǒu nán yǐ kǒu shé zhēng zhě yán zhī jī shì gù qí yì

尝曰:"人之惑有难以口舌争者,言之激,适固其意;

shǎo xū wèi bì bù zì wù yě

少需,未必不自悟也。

guǎng hàn zhāng shì yǔ jiǔ líng bù xiāng shí wǎn suì yǐ shū jiǎng xué qī yǐ shì dào zhī zhòng

广汉张栻与九龄不相识,晚岁以书讲学,期以世道之重。

lǚ zǔ qiān cháng chēng zhī yuē suǒ zhì zhě dà suǒ jù zhě shí

吕祖谦常称之曰:"所志者大,所据者实。

yǒu kěn qìng zhī zǔ suī jī jiǔ rèn zhī gōng bù gǎn suì

有肯綮之阻,虽积九仞之功不敢遂;

yǒu háo lí zhī piān suī lì wàn fū zhī biǎo bù gǎn ān

有毫厘之偏,虽立万夫之表不敢安。

gōng tīng bìng guān què lì sì gù fú zào yú zhì píng zhì cuì zhī de fú cuò yě

公听并观,却立四顾,弗造于至平至粹之地,弗措也。

xiōng jiǔ sháo

"兄九韶。

jiǔ sháo zì zi měi

九韶字子美。

qí xué yuān cuì

其学渊粹。

yǐn jū shān zhōng zhòu zhī yán xíng yè bì shū zhī

隐居山中,昼之言行,夜必书之。

qí jiā lěi shì yì jū yī rén zuì zhǎng zhě wèi jiā zhǎng yī jiā zhī shì tīng mìng yān

其家累世义居,一人最长者为家长,一家之事听命焉。

suì qiān zǐ dì fēn rèn jiā shì fán tián chóu zū shuì chū nèi páo cuàn bīn kè zhī shì gè yǒu zhǔ zhě

岁迁子弟分任家事,凡田畴、租税、出内、庖爨、宾客之事,各有主者。

jiǔ sháo yǐ xùn jiè zhī cí wèi yùn yǔ chén xīng jiā zhǎng lǜ zhòng zǐ dì yè xiān cí bì jī gǔ sòng qí cí shǐ liè tīng zhī

九韶以训戒之辞为韵语,晨兴,家长率众子弟谒先祠毕,击鼓诵其辞,使列听之。

zǐ dì yǒu guò jiā zhǎng huì zhòng zǐ dì zé ér xun zhī bù gǎi zé tà zhī zhōng bù gǎi dù bù kě róng zé yán zhī guān fǔ píng zhī yuǎn fāng yān

子弟有过,家长会众子弟责而训之,不改,则挞之,终不改,度不可容,则言之官府,屏之远方焉。

jiǔ sháo suǒ zhe yǒu xùn shān wén jí jiā zhì zhōu jùn tú

九韶所著有《梭山文集》、《家制》、《州郡图》。

lù jiǔ yuān zì zi jìng

陆九渊,字子静。

shēng sān sì suì wèn qí fù tiān de hé suǒ qióng jì fù xiào ér bù dá

生三四岁,问其父天地何所穷际,父笑而不答。

suì shēn sī zhì wàng qǐn shí

遂深思,至忘寝食。

jí zǒng jiǎo jǔ zhǐ yì fán ér jiàn zhě jìng zhī

及总角,举止异凡儿,见者敬之。

wèi rén yuē wén rén sòng yī chuān yǔ zì jué ruò shāng wǒ zhě

谓人曰:"闻人诵伊川语,自觉若伤我者。

yòu yuē yī chuān zhī yán xī wèi yǔ kǒng zǐ mèng zǐ zhī yán bù lèi

"又曰:"伊川之言,奚为与孔子、孟子之言不类?

jìn jiàn qí jiān duō yǒu bú shì chù

近见其间多有不是处。

chū dú lún yǔ jí yí yǒu zi zhī yán zhī lí

"初读《论语》,即疑有子之言支离。

tā rì dú gǔ shū zhì yǔ zhòu èr zì jiě zhě yuē sì fāng shàng xià yuē yǔ wǎng gǔ lái jīn yuē zhòu hū dà shěng yuē yǔ zhòu nèi shì nǎi jǐ fèn nèi shì jǐ fèn nèi shì nǎi yǔ zhòu nèi shì

他日读古书,至"宇宙"二字,解者曰"四方上下曰宇,往古来今曰宙",忽大省曰:"宇宙内事乃己分内事,己分内事乃宇宙内事。

yòu cháng yuē dōng hǎi yǒu shèng rén chū yān cǐ xīn tóng yě cǐ lǐ tóng yě

"又尝曰:"东海有圣人出焉,此心同也,此理同也。

zhì xī hǎi nán hǎi běi hǎi yǒu shèng rén chū yì mò bù rán

至西海、南海、北海有圣人出,亦莫不然。

qiān bǎi shì zhī shàng yǒu shèng rén chū yān cǐ xīn tóng yě cǐ lǐ tóng yě

千百世之上有圣人出焉,此心同也,此理同也。

zhì yú qiān bǎi shì zhī xià yǒu shèng rén chū cǐ xīn cǐ lǐ yì wú bù tóng yě

至于千百世之下有圣人出,此心此理,亦无不同也。

hòu dēng qián dào bā nián jìn shì dì

后登乾道八年进士第。

zhì xíng zài shì zhēng cóng zhī yóu

至行在,士争从之游。

yán lùn gǎn fā wén ér xīng qǐ zhě shén zhòng

言论感发,闻而兴起者甚众。

jiào rén bù yòng xué guī yǒu xiǎo guò yán zhōng qí qíng huò zhì liú hàn

教人不用学规,有小过,言中其情,或至流汗。

yǒu huái yú zhōng ér bù néng zì xiǎo zhě wèi zhī tiáo xī qí gù xī rú qí xīn

有怀于中而不能自晓者,为之条析其故,悉如其心。

yì yǒu xiāng qù qiān lǐ wén qí dà gài ér de qí wéi rén

亦有相去千里,闻其大概而得其为人。

cháng yuē niàn lǜ zhī bù zhèng zhě qǐng kè ér zhī zhī jí kě yǐ zhèng

尝曰:"念虑之不正者,顷刻而知之,即可以正。

niàn lǜ zhī zhèng zhě qǐng kè ér shī zhī jí wéi bù zhèng

念虑之正者,顷刻而失之,即为不正。

yǒu kě yǐ xíng jì guān zhě yǒu bù kě

有可以形迹观者,有不可。

yǐ xíng jì guān rén zé bù zú yǐ zhī rén

因为以外表观之,终不足以彻底了解他。

bì yǐ xíng jì shéng rén zé bù zú yǐ jiù zhī

必以形迹绳人,则不足以救之。

chū diào lóng xīng jìng ān xiàn zhǔ bù

"初调隆兴靖安县主簿。

dīng mǔ yōu fú què gǎi jiàn níng chóng ān xiàn

丁母忧,服阕,改建宁崇安县。

yǐ shǎo shī shǐ hào jiàn zhào shěn chá bù fù

以少师史浩荐,召审察,不赴。

shì cóng fù jiàn chú guó zǐ zhèng jiào zhū shēng wú yì zài jiā shí

侍从复荐,除国子正,教诸生无异在家时。

chú chì lìng suǒ shān dìng guān

除敕令所删定官。

jiǔ yuān shǎo wén jìng kāng jiān shì kǎi rán yǒu gǎn yú fù chóu zhī yì

九渊少闻靖康间事,慨然有感于复仇之义。

zhì shì fǎng zhī yǒng shì yǔ yì huī fù dà lüè

至是,访知勇士,与议恢复大略。

yīn lún duì suì chén wǔ lùn yī lùn chóu chǐ wèi fù yuàn bó qiú tiān xià zhī jùn jié xiāng yǔ jǔ lùn dào jīng bāng zhī zhí

因轮对,遂陈五论:一论仇耻未复,愿博求天下之俊杰,相与举论道经邦之职;

èr lùn yuàn zhì zūn dé lè dào zhī chéng

二论愿致尊德乐道之诚;

sān lùn zhī rén zhī nán

三论知人之难;

sì lùn shì dāng xùn zhì ér bù kě zhòu

四论事当驯致而不可骤;

wǔ lùn rén zhǔ bù dàng qīn xì shì

五论人主不当亲细事。

dì chēng shàn

帝称善。

wèi jǐ chú jiāng zuò jiān chéng wèi jǐ shì zhōng wáng xìn suǒ bó zhào zhǔ guǎn tāi zhōu chóng dào guàn

未几,除将作监丞,为给事中王信所驳,诏主管台州崇道观。

huán xiāng xué zhě fú còu měi kāi jiǎng xí hù wài jù mǎn qí lǎo fú zhàng guān tīng

还乡,学者辐凑,每开讲席,户外屦满,耆老扶杖观听。

zì hào xiàng shān wēng xué zhě chēng xiàng shān xiān shēng

自号象山翁,学者称象山先生。

cháng wèi xué zhě yuē rǔ ěr zì cōng mù zì míng shì fù zì néng xiào shì xiōng zì néng dì běn wú qiàn quē bù bì tā qiú zài hu zì lì ér yǐ

尝谓学者曰:"汝耳自聪,目自明,事父自能孝,事兄自能弟,本无欠阙,不必它求,在乎自立而已。

yòu yuē cǐ dào yǔ ruò yú lì yù zhī rén yán yóu yì yǔ ruò yú yì jiàn zhī rén yán què nán

"又曰:"此道与溺于利欲之人言犹易,与溺于意见之人言却难。

huò quàn jiǔ yuān zhù shū yuē liù jīng zhù wǒ wǒ zhù liù jīng

"或劝九渊著书,曰:"《六经》注我,我注《六经》。

yòu yuē xué gǒu zhī dào liù jīng jiē wǒ zhù jiǎo

"又曰:"学苟知道,《六经》皆我注脚。

guāng zōng jí wèi chà zhī jīng mén jūn

光宗即位,差知荆门军。

mín yǒu su zhě wú zǎo mù jiē de zào yú tíng fù lìng qí zì chí zhuàng yǐ zhuī wèi lì qī jiē rú yuē ér zhì jí wéi zhuó qíng jué zhī ér duō suǒ quàn shì

民有诉者,无早暮,皆得造于庭,复令其自持状以追,为立期,皆如约而至,即为酌情决之,而多所劝释。

qí yǒu shè rén lún zhě shǐ zì huǐ qí zhuàng yǐ hòu fēng sú

其有涉人伦者,使自毁其状,以厚风俗。

wéi bù kě xun zhě shǐ zhì zhī fǎ

唯不可训者,始置之法。

qí jìng nèi guān lì zhī tān lián mín sú zhī xí shàng shàn è jiē sù zhī zhī

其境内官吏之贪廉,民俗之习尚善恶,皆素知之。

yǒu sù rén shā qí zi zhě jiǔ yuān yuē bù zhì shì

有诉人杀其子者,九渊曰:"不至是。

jí zhuī jiū qí zi guǒ wú yàng

"及追究,其子果无恙。

yǒu su qiè qǔ ér bù zhī qí rén jiǔ yuān chū èr rén xìng míng shǐ bǔ zhì xùn zhī fú gū jǐn de suǒ qiè wù hái su zhě qiě yòu qí zuì shǐ zì xīn

有诉窃取而不知其人,九渊出二人姓名,使捕至,讯之伏辜,尽得所窃物还诉者,且宥其罪使自新。

yīn yǔ lì yǐ mǒu suǒ mǒu rén wèi bào yì rì yǒu su yù duó lüè zhě jí qí rén yě nǎi jiā zhuī zhì

因语吏以某所某人为暴,翌日有诉遇夺掠者,即其人也,乃加追治。

lì dà jīng jùn rén yǐ wéi shén

吏大惊,郡人以为神。

shēn yán bǎo wǔ zhī fǎ dào zéi huò fā qín zhī bù yì yī rén qún dào bǐng xī

申严保伍之法,盗贼或发,擒之不逸一人,群盗屏息。

jīng mén wèi cì biān ér wú chéng

荆门为次边而无城。

jiǔ yuān yǐ wéi jùn jū jiāng hàn zhī jiān

九渊以为:"郡居江、汉之间,

wèi sì jí zhī de

为四集之地,

nán hàn jiāng líng

南捍江陵,

běi yuán xiāng yáng

北援襄阳,

dōng hù suí yǐng zhī lèi

东护随、郢之肋,

xi dāng guāng huà yí líng zhī chōng

西当光化、夷陵之冲,

jīng mén gù zé sì lín yǒu suǒ shì

荆门固则四邻有所恃,

fǒu zé yǒu bèi lèi fù xīn zhī yú

否则有背肋腹心之虞,

yóu táng zhī hú yáng yǐ qū shān

由唐之湖阳以趋山,

zé qí shè hàn zhī chù yǐ zài jīng mén zhī lèi

则其涉汉之处已在荆门之肋;

yóu shān zhī shān chéng yǐ shè hàn zé qí qū shān zhī chù yǐ zài jīng mén zhī fù

由邓之邓城以涉汉,则其趋山之处已在荆门之腹。

zì cǐ zhī wài jiàn dào zhī kě chí hàn jīn zhī kě shè pō tuó bù néng yǐ xiàn mǎ tān lài bù néng yǐ rú guǐ zhě suǒ zài shàng duō

自此之外,间道之可驰,汉津之可涉,坡陀不能以限马,滩濑不能以濡轨者,所在尚多。

zì wǒ chū qí zhì shèng jiào dí bīng zhī fù lèi zhě yì zhèng zài cǐ

自我出奇制胜,徼敌兵之腹肋者,亦正在此。

suī sì shān huán hé yì yú bèi yù ér chéng chí quē rán jiāng shuí yǔ shǒu

虽四山环合,易于备御,而城池阙然,将谁与守?

nǎi qǐng yú cháo ér chéng zhī zì shì mín wú biān yōu

"乃请于朝而城之,自是民无边忧。

ba guān shì lì jī chá ér jiǎn mín shuì shāng gǔ bì jí shuì rù rì zēng

罢关市吏讥察而减民税,商贾毕集,税入日增。

jiù yòng tóng qián yǐ qí jìn biān yǐ tiě qián yì zhī ér tóng yǒu jìn fù lìng tiē nà

旧用铜钱,以其近边,以铁钱易之,而铜有禁,复令贴纳。

jiǔ yuān yuē jì jìn zhī yǐ yòu shǐ zhī shū yá

九渊曰:"既禁之矣,又使之输邪?

jǐn juān zhī

"尽蠲之。

gù shì píng shí jiào jūn wu shè jùn mín de yǔ zhōng zhě jūn shǎng jiàn qí shǔ bù xiàn liú pǐn

故事,平时教军伍射,郡民得与,中者均赏,荐其属不限流品。

cháng yuē gǔ zhě wú liú pǐn zhī fēn ér xián bù xiào zhī biàn yán

尝曰:"古者无流品之分,而贤不肖之辨严;

hòu shì yǒu liú pǐn zhī fēn ér xián bù xiào zhī biàn lüè

后世有流品之分,而贤不肖之辨略。

měi hàn dǎo jí yǔ jùn rén yì zhī

"每旱,祷即雨,郡人异之。

yú nián zhèng xíng lìng xiū mín sú wèi biàn zhū sī jiāo jiàn

逾年,政行令修,民俗为变,诸司交荐。

chéng xiàng zhōu bì dà cháng chēng jīng mén zhī zhèng yǐ wéi gōng xíng zhī xiào

丞相周必大尝称荆门之政,以为躬行之效。

yī rì yǔ suǒ qīn yuē xiān jiào shòu xiōng yǒu zhì tiān xià jìng bù dé shī yǐ méi

一日,语所亲曰:"先教授兄有志天下,竟不得施以没。

yòu wèi jiā rén yuē wú jiāng sǐ yǐ

"又谓家人曰:"吾将死矣。

yòu gào liáo shǔ yuē mǒu jiāng gào zhōng

"又告僚属曰:"某将告终。

huì dǎo xuě míng rì xuě

"会祷雪,明日,雪。

nǎi mù yù gēng yī duān zuò hòu èr rì rì zhōng ér zú

乃沐浴更衣端坐,后二日日中而卒。

huì zàng zhě yǐ qiān shù shì wén ān

会葬者以千数,谥文安。

chū jiǔ yuān cháng yǔ zhū xī huì é hú lùn biàn suǒ xué duō bù hé

初,九渊尝与朱熹会鹅湖,论辨所学多不合。

jí xī shǒu nán kāng jiǔ yuān fǎng zhī xī yǔ zhì bái lù dòng jiǔ yuān wèi jiǎng jūn zǐ xiǎo rén yù yì lì yī zhāng tīng zhě zhì yǒu qì xià

及熹守南康,九渊访之,熹与至白鹿洞,九渊为讲君子小人喻义利一章,听者至有泣下。

xī yǐ wéi qiè zhòng xué zhě yǐn wēi shēn gù zhī bìng

熹以为切中学者隐微深痼之病。

zhì yú wú jí ér tài jí zhī biàn zé yí shū wǎng lái lùn nàn bù zhì yān

至于无极而太极之辨,则贻书往来,论难不置焉。

mén rén yáng jiǎn yuán xiè shū lín chén huàn néng chuán qí xué yún

门人杨简、袁燮、舒璘、沈焕能传其学云。

xuē jì xuān zì shì lóng yǒng jiā rén

薛季宣,字士龙,永嘉人。

qǐ jū shè rén huī yán zhī zǐ yě

起居舍人徽言之子也。

huī yán zú shí jì xuān shǐ liù suì bó fù fū wén gé dài zhì bì shōu jū zhī

徽言卒时,季宣始六岁,伯父敷文阁待制弼收鞠之。

cóng bì huàn yóu jí jiàn dù jiāng zhū lǎo wén zhōng xīng jīng lǐ dà lüè

从弼宦游,及见渡江诸老,闻中兴经理大略。

xǐ cóng lǎo xiào tuì zú yǔ de yuè hán zhū jiàng bīng jiān shì shén xī

喜从老校、退卒语,得岳、韩诸将兵间事甚悉。

nián shí qī qǐ cóng jīng nán shuài bì shū xiě jī yí wén zì huò shì yuán gài

年十七,起从荆南帅辟书写机宜文字,获事袁溉。

gài cháng cóng chéng yí xué jǐn yǐ qí xué shòu zhī

溉尝从程颐学,尽以其学授之。

jì xuān jì dé gài xué yú gǔ fēng jiàn jǐng tián xiāng suì sī mǎ fǎ zhī zhì mǐ bù yán jiū jiǎng huà jiē kě xíng yú shí

季宣既得溉学,于古封建、井田、乡遂、司马法之制,靡不研究讲画,皆可行于时。

jīn bīng zhī wèi zhì yě wǔ chāng lìng liú qí zhèn è zhǔ

金兵之未至也,武昌令刘锜镇鄂渚。

jì xuān bái qí yǐ wǔ chāng xíng shì zhí huái cài ér bīng guǎ shì ruò yi zǎo wéi bèi qí bù tīng

季宣白锜,以武昌形势直淮、蔡,而兵寡势弱,宜早为备,锜不听。

jí bīng jiāo shāo shāo zī jì xuān jì huà

及兵交,稍稍资季宣计画。

wèi jǐ wāng chè xuān yù jīng xiāng ér jīn bīng qū jiāng shàng zhào chéng mǐn hái shī rù yuán

未几,汪澈宣谕荆襄,而金兵趋江上,诏成闵还师入援。

jì xuān yòu shuō chè yǐ mǐn jì dé cài yǒu pò zhú zhī shì yi shǒu pián yí wù qiǎn ér lìng qí chéng shèng xià yǐng chāng dào chén rǔ qū biàn dōu jīn nèi gù qiě jīng kuì kě bù zhàn ér qū qí bīng yǐ

季宣又说澈以闵既得蔡,有破竹之势,宜守便宜勿遣,而令其乘胜下颍昌,道陈、汝,趋汴都,金内顾且惊溃,可不战而屈其兵矣。

chè bù tīng

澈不听。

shí jiāng huái shì zhě wén jīn bīng qiě zhì jiē yù qiǎn qí nú ér xì mǎ yú tíng yǐ dài

时江、淮仕者闻金兵且至,皆预遣其奴而系马于庭以待。

jì xuān dú liú jiā yǔ mín qī yuē wú jiā jí rǔ jiā jí yǒu jí wú yǔ rǔ xié sǐ

季宣独留家,与民期曰:"吾家即汝家,即有急,吾与汝偕死。

mín yì zì fèn

"民亦自奋。

xiàn duō dào jì xuān huàn zhī huì yǒu wu mín zhī lìng nǎi xíng bǎo wǔ fǎ wǔ jiā wèi bǎo èr bǎo wèi jiǎ liù jiǎ wèi duì yīn dì xíng biàn hé wéi zǒng bù yǐ xiāng wéi xiàn zǒng shǒu fù zǒng shǒu lǐng zhī

县多盗,季宣患之,会有伍民之令,乃行保伍法,五家为保,二保为甲,六甲为队,因地形便合为总,不以乡为限,总首、副总首领之。

guān zú shì zú fù zú jiē fù bǎo juān qí shēn bǐ shū cái gōng zǒng zhī xiǎo yòng

官族、士族、富族皆附保,蠲其身,俾输财供总之小用。

zhū zǒng bì yǒu pǔ yǐ xí shè jìn pú bó zá xì ér xǔ yǐ wǔ shì jiǎo shèng fù wǔ rì gèng zhì tíng yuè zhī ér shǎng qí yóu zhě

诸总必有圃以习射,禁蒱博杂戏,而许以武事角胜负,五日更至庭阅之,而赏其尤者;

bù xìng sǐ zhě yǔ guān fù qí jiā sān nián

不幸死者予棺,复其家三年。

xiāng zhì lóu dào fā fá gǔ jǔ fēng shùn xī biàn bǎi lǐ

乡置楼,盗发,伐鼓举烽,瞬息遍百里。

xiàn zhì bái lù jī ān lè kǒu jiē zhì shù

县治、白鹿矶、安乐口皆置戍。

fù qǐng yú xuān yù sī de zhàn jiàn shí jiǎ sān bǎi luó luò zhī

复请于宣谕司,得战舰十,甲三百,罗落之。

shǒu jì dìng qì bīng tuì rén xīn bù yáo

守计定,讫兵退,人心不摇。

shū mì shǐ wáng yán jiàn yú cháo

枢密使王炎荐于朝,

zhào wèi dà lǐ sì zhǔ bù

召为大理寺主簿,

wèi zhì

未至,

wéi shū xiè yán yuē zhǔ shàng tiān zī yīng tè

为书谢炎曰:"主上天资英特,

qún chén wú jiāng shùn jī xī zhī jù

群臣无将顺缉熙之具,

xìng de zāo shí

幸得遭时,

bù néng gé xīn zhèng shǐ

不能格心正始,

yǐ jiàn zhōng xìng zhī yè

以建中兴之业,

tú jiǎo xìng gōng lì

徒侥幸功利,

kuā yán yǐ xuàn sú

夸言以眩俗,

suī fù zhōng xià

虽复中夏,

yóu wú yì yě

犹无益也。

wèi jīn zhī jì mò ruò yǐ rén yì jì gāng wèi běn

为今之计,莫若以仁义纪纲为本。

zhì yú yòng bīng qǐng sì shí nián zhī hòu kě yě

至于用兵,请俟十年之后可也。

shí jiāng hú dà hàn liú mín běi dù jiāng biān lì fù zòu huái běi mín duō kuǎn sāi zhě zǎi xiàng yú yǔn wén bái qiǎn jì xuān xíng huái xi shōu yǐ shí biān

时江、湖大旱,流民北渡江,边吏复奏淮北民多款塞者,宰相虞允文白遣季宣行淮西,收以实边。

jì xuān wèi biǎo fèi tián xiāng yuán xí fù hé féi sān shí liù wéi lì èr shí èr zhuāng yú huáng zhōu gù zhì dōng běi yǐ hù shòu wū yǐ dīng shòu tián bān niú jí tián qì gǔ zhǒng gè yǒu chà lǐn qí jiā zhì qiū nǎi zhǐ

季宣为表废田,相原隰,复合肥三十六圩,立二十二庄于黄州故治东北,以户授屋,以丁授田,颁牛及田器谷种各有差,廪其家,至秋乃止。

fán wèi hù liù bǎi bā shí yǒu wǔ fēn chǔ hé féi huáng zhōu jiān bìng biān guī zhèng zhě zhèn yè zhī

凡为户六百八十有五,分处合肥、黄州间,并边归正者振业之。

jì xuān wèi rén yuē wú fēi wéi jīn rì lì yě

季宣谓人曰:"吾非为今日利也。

hé féi zhī wéi biān yǒu jǐng yīn yǐ duàn zhà jiāng bǎo cháo hú

合肥之圩,边有警,因以断栅江,保巢湖。

huáng zhōu de zhí cài chōng zhū zhuāng ji zé xī dào yǒu píng bì yǐ

黄州地直蔡冲,诸庄辑则西道有屏蔽矣。

guāng zhōu shǒu sòng duān you zhāo jí běi guī zhě zhǐ wǔ hù ér zá jiù hù wèi yī bǎi qī shí zòu yǐ xìng shǎng jì xuān àn de qí shí ér hé zhī

"光州守宋端友招集北归者止五户,而杂旧户为一百七十,奏以幸赏,季宣按得其实而劾之。

shí duān you wèi huán liè fù tuō nán hàn jì xuān zòu shàng xiào zōng nù shǔ dà lǐ zhì duān you yǐ yōu sǐ

时端友为环列附托难撼,季宣奏上,孝宗怒,属大理治,端友以忧死。

jì xuān hái yán yú xiào zōng yuē zuǒ yòu zhī rén jìn yán zhě qí qíng bù kě bù chá yě

季宣还,言于孝宗曰:"左右之人进言者,其情不可不察也。

tuō zhèng yǐ xíng yá wěi zhí yǐ shòu nìng jiàn tuì rén wù céng fēi sòng yán yóu yáng zhōng shāng nǎi zì bù yì

托正以行邪,伪直以售佞,荐退人物,曾非诵言,游扬中伤,乃自不意。

yī dàn hào lìng suī zì zhōng chū ér qí quán yǐ guī sī mén yǐ

一旦号令虽自中出,而其权已归私门矣。

gù qí wēi zhī bà bù zài ā jí mò zhī zhū shǎng ér zài huǐ yù zhě zhī xíng

故齐威之霸,不在阿、即墨之诛赏,而在毁誉者之刑。

chén guān jìn zhèng fēi wú ā jí mò zhī zhū shǎng nài hé huǐ yù zhī rén zì ruò hu

臣观近政,非无阿、即墨之诛赏,奈何毁誉之人自若乎?

dì yuē zhèn fāng tú zhī

"帝曰:"朕方图之。

jì xuān yòu jìn yán yuē rì chéng huái jùn yǐ chén suǒ jiàn hé féi bǎn gàn fāng lì zhōng shǐ dū shì cù cù chéng zhī

季宣又进言曰:"日城淮郡,以臣所见,合肥板干方立,中使督视,卒卒成之。

chén xíng guò jùn yī xī fēng yǔ duò lóu wǔ dǔ

臣行过郡,一夕风雨,堕楼五堵。

lì yáng nán bì quē ér jū cháo bì lòu rú gù nǎi wén yǒu mǐ qián jù wàn ér chéng chéng sì shí yú zhàng zhě

历阳南壁阙,而居巢庳陋如故,乃闻有靡钱钜万而成城四十余丈者。

bì xià ān qǔ cǐ

陛下安取此!

rán wài shì wú zú dào jiù gēn wèi chú chén suǒ shēn yōu

然外事无足道,咎根未除,臣所深忧。

zuǒ yòu jìn shì yīn jǐ zhèng shì ér yáng chēng dào zhī bì xià tǎng yīn mào yán ér tīng zhī chén kǒng shí xiǎn wáng fèng zhèng zhù zhī zhì zhōng yě

左右近侍,阴挤正士而阳称道之,陛下傥因貌言而听之,臣恐石显、王凤、郑注之智中也。

yòu yán jìn huò yǐ hǎo míng qì shì dài fū fu hǎo tè wèi chén zǐ xué wèn zhī lèi

"又言:"近或以好名弃士大夫,夫好特为臣子学问之累。

rén zhǔ wèi shè jì jì wéi kǒng shì bù hǎo míng chéng rén rén hǎo míng wèi yì hé xiāng bù lì

人主为社稷计,唯恐士不好名,诚人人好名畏义,何乡不立?

dì chēng shàn hèn de jì xuān wǎn suì jìn liǎng guān chú dà lǐ zhèng

"帝称善,恨得季宣晚,遂进两官,除大理正。

zì shì fán zòu qǐng lùn jiàn jiē bào kě

自是,凡奏请论荐皆报可。

yǐ yú yǔn wén huì quē shī bù lè zhī

以虞允文讳阙失,不乐之。

jū qī rì chū zhī hú zhōu huì hù bù yǐ lì fù chǎng wù zī zhū jiē fēn lì jīng zǒng zhì zhū jùn shù shǒu wú cè jì xuān yán yú cháo yuē zì jīng zǒng zhì lì é zhōu xiàn záo kōng yǐ qǔ yíng suī yǒu fèng fǎ lì sī kuān chí ér bù dé chěng

居七日,出知湖州,会户部以历付场务,锱铢皆分隶经总制,诸郡束手无策,季宣言于朝曰:"自经总制立额,州县凿空以取赢,虽有奉法吏思宽弛而不得骋。

ruò fù é wài zhēng qí qiáng bàn jùn diào dù gù ān suǒ chū

若复额外征其强半,郡调度顾安所出?

dài fù qiǎo qǔ zhī mín mín hé yǐ shèng

殆复巧取之民,民何以胜!

hù bù qiáo zé yù jí jì xuān zhēng zhī yù qiáng tái jiàn jiāo shū zhù zhī nǎi shōu qián lìng

"户部谯责愈急,季宣争之愈强,台谏交疏助之,乃收前令。

gǎi zhī cháng zhōu wèi shàng zú nián sì shí

改知常州,未上,卒,年四十。

jì xuān yú shī shū chūn qiū zhōng yōng dà xué lún yǔ jiē yǒu xùn yì cáng yú jiā

季宣于《诗》、《书》、《春秋》、《中庸》、《大学》、《论语》皆有训义,藏于家。

qí zá zhe yuē làng yǔ jí

其杂著曰《浪语集》。

chén fu liáng zì jūn jǔ wēn zhōu ruì ān rén

陈傅良,字君举,温州瑞安人。

chū huàn kē jǔ chéng wén zhī bì sī chū qí shuō wéi wén zhāng zì chéng yī jiā rén zhēng chuán sòng cóng zhě yún hé yóu shì qí wén shàn dāng shì

初患科举程文之弊,思出其说为文章,自成一家,人争传诵,从者云合,由是其文擅当世。

dàng shì shí yǒng jiā zhèng bó xióng xuē jì xuān jiē yǐ xué xíng wén ér bó xióng yú gǔ rén jīng zhì zhì fǎ tǎo lùn yóu jīng fu liáng jiē shī shì zhī ér de jì xuān zhī xué wèi duō

当是时,永嘉郑伯熊、薛季宣皆以学行闻,而伯熊于古人经制治法,讨论尤精,傅良皆师事之,而得季宣之学为多。

jí rù tài xué yǔ guǎng hàn zhāng shì dōng lái lǚ zǔ qiān yǒu shàn

及入太学,与广汉张栻、东莱吕祖谦友善。

zǔ qiān wéi yán běn cháo wén xiàn xiāng chéng tiáo xù ér zhǔ jìng jí yì zhī gōng de yú shì wèi duō

祖谦为言本朝文献相承条序,而主敬集义之功得于栻为多。

zì shì sì fāng shòu yè zhě yù zhòng

自是四方受业者愈众。

dēng jìn shì jiǎ kē jiào shòu tài zhōu

登进士甲科,教授泰州。

cān zhī zhèng shì gōng mào liáng cái zhī jiàn yú cháo gǎi tài xué lù

参知政事龚茂良才之,荐于朝,改太学录。

chū tōng pàn fú zhōu

出通判福州。

chéng xiàng liáng kè jiā lǐng shuài shì wěi chéng yú fu liáng fu liáng píng yī fǔ qū zhí yī yǐ yì

丞相梁克家领帅事,委成于傅良,傅良平一府曲直,壹以义。

qiáng yù zhě bù dé shòu qí sī yīn jié yán guān lùn ba zhī

强御者不得售其私,阴结言官论罢之。

hòu wǔ nián qǐ zhī guì yáng jūn

后五年,起知桂阳军。

guāng zōng lì shāo qiān tí jǔ cháng píng chá yán zhuǎn yùn pàn guān

光宗立,稍迁提举常平茶盐、转运判官。

hú xiāng mín wú hòu yǐ yì xìng yǐ sì zhě guān lì qí zī zhé mò rù zhī

湖湘民无后,以异姓以嗣者,官利其赀,辄没入之。

fu liáng yuē jué rén sì fēi zhèng yě

傅良曰:"绝人嗣,非政也。

fù zhī jǐ èr qiān jiā

"复之几二千家。

zhuǎn zhè xi tí diǎn xíng yù

转浙西提点刑狱。

chú lì bù yuán wài láng qù cháo shí sì nián zhì shì ér guī xū bìn wú hēi zhě dōu rén jù guān jiē tàn hào lǎo chén láng zhōng

除吏部员外郎,去朝十四年,至是而归,须鬓无黑者,都人聚观嗟叹,号"老陈郎中"。

fu liáng wéi xué zì sān dài qín hàn yǐ xià mǐ bù yán jiū yī shì yī wù bì jī yú jí ér hòu yǐ

傅良为学,自三代、秦、汉以下靡不研究,一事一物,必稽于极而后已。

ér yú tài zǔ kāi chuàng běn yuán yóu wéi qián xīn

而于太祖开创本原,尤为潜心。

jí shì yīn lún duì yán yuē tài zǔ huáng dì chuí yù hòu rén yǐ ài xī mín lì wèi běn

及是,因轮对,言曰:"太祖皇帝垂裕后人,以爱惜民力为本。

xī níng yǐ lái yòng shì zhě shǐ qǔ tài zǔ yuē shù yī qiè fēn gēng zhī

熙宁以来,用事者始取太祖约束,一切纷更之。

zhū lù shàng gōng suì é zēng yú xiáng fú yí bèi

诸路上供岁额,增于祥符一倍。

chóng níng chóng xiū shàng gòng gé bān zhī tiān xià lǜ zēng zhì shí shù bèi

崇宁重修上供格,颁之天下,率增至十数倍。

qí tā zá liǎn zé xī níng yǐ cháng píng kuān shèng jìn jūn quē é zhī lèi bié xiàng fēng zhuāng ér wú é shàng gòng qǐ yú yuán fēng jīng zhì qǐ yú xuān hé zǒng zhì yuè zhuāng qǐ yú shào xīng jiē qì jīn wèi é shé bó hé mǎi zhī lèi yòu bù yǔ yān

其它杂敛,则熙宁以常平宽剩、禁军阙额之类别项封桩,而无额上供起于元丰,经制起于宣和,总制、月桩起于绍兴,皆迄今为额,折帛、和买之类又不与焉。

chá yǐn jǐn guī yú dōu chá chǎng yán chāo jǐn guī yú què huò wu qiū miáo dòu hú shí bā jiǔ guī yú gāng yùn jiē bù zài zhōu xiàn

茶引尽归于都茶场,盐钞尽归于榷货务,秋苗斗斛十八九归于纲运,皆不在州县。

zhōu xiàn wú yǐ gōng zé háo duó yú mín yú shì qǔ zhī hú miàn zhé biàn kē fū yì pèi zāng fá ér mín kùn jí yǐ

州县无以供,则豪夺于民,于是取之斛面、折变、科敷、抑配、赃罚,而民困极矣。

fāng jīn zhī huàn hé dàn sì yí

方今之患,何但四夷?

gài tiān mìng zhī yǒng bù yǒng zài mín lì zhī kuān bù kuān ěr qǐ bù shén kě wèi zāi

盖天命之永不永,在民力之宽不宽耳,岂不甚可畏哉?

bì xià yi yǐ jiù mín qióng wéi jǐ rèn tuī xíng tài zǔ wèi mǐn zhī zé yǐ wéi wàn shì wú jiāng zhī xiū

陛下宜以救民穷为己任,推行太祖未泯之泽,以为万世无疆之休。

qiě yán jīn tiān xià zhī lì jié yú yǎng bīng ér mò shén yú jiāng shàng zhī jūn

且言:"今天下之力竭于养兵,而莫甚于江上之军。

dū tǒng sī wèi zhī yù qián jūn mǎ suī cháo tíng bù dé zhī

都统司谓之御前军马,虽朝廷不得知;

zǒng lǐng suǒ wèi zhī dà jūn qián liáng suī bǎn cáo bù dé yǔ

总领所谓之大军钱粮,虽版曹不得与。

yú shì zhōng wài zhī shì fēn ér shì quán bù yī shī xíng bù zhuān suī yù kuān mín qí dào wú yóu

于是中外之势分,而事权不一,施行不专,虽欲宽民,其道无由。

chéng shǐ dū tǒng sī zhī bīng yǔ xiàng zhě zài zhì zhì sī shí wú yì zǒng lǐng suǒ zhī cái yǔ xiàng zhě zài zhuǎn yùn sī shí wú yì zé nèi wài wèi yī tǐ

诚使都统司之兵与向者在制置司时无异,总领所之财与向者在转运司时无异,则内外为一体。

nèi wài yī tǐ zé kuān mín lì kě de ér yì yǐ

内外一体,则宽民力可得而议矣。

dì cóng róng jiā nà qiě láo zhī yuē qīng xī ān zài

"帝从容嘉纳,且劳之曰:"卿昔安在?

zhèn bú jiàn jiǔ yǐ

朕不见久矣。

qí yǐ suǒ zhù shū shì zhèn

其以所著书示朕。

tuì yǐ zhōu lǐ shuō shí sān piān shàng zhī qiān mì shū shǎo jiān jiān shí lù yuàn jiǎn tǎo guān jiā wáng fǔ zàn dú

"退,以《周礼说》十三篇上之,迁秘书少监兼实录院检讨官、嘉王府赞读。

shào xī sān nián chú qǐ jū shè rén

绍熙三年,除起居舍人。

míng nián jiān quán zhōng shū shè rén

明年,兼权中书舍人。

chū guāng zōng zhī fēi huáng shì yǒu chǒng li huáng hòu dù ér shā zhī

初,光宗之妃黄氏有宠,李皇后妒而杀之。

guāng zōng jì wén zhī ér fù yīn jiāo sì dà fēng yǔ suì zhèn jù dé xīn jí zì shì shì zhāng shū bù shí

光宗既闻之,而复因郊祀大风雨,遂震惧得心疾,自是视章疏不时。

yú shì fu liáng zòu yuē yī guó zhī shì yóu shēn yě yōng dǐ zé zhì jí

于是傅良奏曰:"一国之势犹身也,壅底则致疾。

jīn rì qiān yán mǒu shì míng rì zǔ jié mǒu rén jí yǒu jiān xiǎn chéng shí wèi lì zé nèi wài zhī qíng bù jiē wēi fú zhī bǐng xià yí qí jí zhì yú tiān biàn bù gào biān jǐng bù wén huò qiě bù cè yǐ

今日迁延某事,明日阻节某人,即有奸险乘时为利,则内外之情不接,威福之柄下移,其极至于天变不告,边警不闻,祸且不测矣!

dì wù huì jí yì shāo píng guò zhòng huá gōng

"帝悟,会疾亦稍平,过重华宫。

ér míng nián zhòng míng jié fù yǐ jí bù wǎng chéng xiàng yǐ xià zhì yú tài xué zhū shēng jiē lì jiàn bù tīng ér fāng zhào nèi shì chén yuán wèi nèi shì shěng yā bān fu liáng bù cǎo cí qiě shàng shū yuē bì xià zhī bù guò gōng zhě tè wù yǒu suǒ yí ér jī yōu chéng jí yǐ zhì cǐ ěr

而明年重明节,复以疾不往,丞相以下至于太学诸生皆力谏,不听,而方召内侍陈源为内侍省押班,傅良不草词,且上疏曰:"陛下之不过宫者,特误有所疑而积忧成疾,以至此尔。

chén cháng jí bì xià zhī xīn fǎn fù lùn zhī qiè zì wèi shēn qiè bì xià yì jì xǔ zhī yǐ

臣尝即陛下之心反复论之,窃自谓深切,陛下亦既许之矣。

wèi jǐ zhōng biàn yǐ wù wèi shí ér kāi wú duān zhī xìn

未几中变,以误为实,而开无端之衅;

yǐ yí wéi zhēn ér chéng bù liáo zhī jí

以疑为真,而成不疗之疾。

shì bì xià zì yí huò yě

是陛下自贻祸也。

shū zòu dì jiāng cóng zhī

"书奏,帝将从之。

bǎi guān bān lì yǐ sì dì chū

百官班立,以俟帝出。

zhì yù píng huáng hòu wǎn dì huí fu liáng suì qū shàng yǐn jū hòu huà zhī

至御屏,皇后挽帝回,傅良遂趋上引裾,后叱之。

fu liáng kū yú tíng hòu yì nù fu liáng xià diàn jìng xíng

傅良哭于庭,后益怒,傅良下殿径行。

zhào gǎi mì gé xiū zhuàn réng jiān zàn dú bù shòu

诏改秘阁修撰仍兼赞读,不受。

níng zōng jí wèi zhào wèi zhōng shū shè rén jiān shì dú zhí xué shì yuàn tóng shí lù yuàn xiū zhuàn

宁宗即位,召为中书舍人兼侍读、直学士院、同实录院修撰。

huì zhào zhū xī yǔ zài wài gōng guàn fu liáng yán xī nan jin yi tui nèi pī zhī xià jǔ cháo jīng è chén bù gǎn shū xíng

会诏朱熹与在外宫观,傅良言:"熹难进易退,内批之下,举朝惊愕,臣不敢书行。

xī yú shì jìn bǎo wén gé dài zhì yǔ jùn

"熹于是进宝文阁待制,与郡。

yù shǐ zhōng chéng xiè shēn fu lùn fu liáng yán bù gù xíng chū tí jǔ xīng guó gōng

御史中丞谢深甫论傅良言不顾行,出提举兴国宫。

míng nián chá guān jiāo shū xuē zhì ba

明年察官交疏,削秩罢。

jiā tài èr nián fù guān qǐ zhī quán zhōu cí

嘉泰二年复官,起知泉州,辞。

shòu jí yīng diàn xiū zhuàn jìn bǎo mó gé dài zhì zhōng yú jiā nián liù shí qī

授集英殿修撰,进宝谟阁待制,终于家,年六十七。

shì wén jié

谥文节。

fu liáng zhù shù yǒu shī jiě gǔ zhōu lǐ shuō chūn qiū hòu chuán zuǒ shì zhāng zhǐ xíng yú shì

傅良著述有《诗解诂》、《周礼说》、《春秋后传》、《左氏章指》行于世。

yè shì zì zhèng zé wēn zhōu yǒng jiā rén

叶适,字正则,温州永嘉人。

wéi wén zǎo sī yīng fā

为文藻思英发。

zhuó chún xī wǔ nián jìn shì dì èr rén shòu píng jiāng jié dù tuī guān

擢淳熙五年进士第二人,授平江节度推官。

dīng mǔ yōu

丁母忧。

gǎi wǔ chāng jūn jié dù pàn guān

改武昌军节度判官。

shǎo bǎo shǐ hào jiàn yú cháo zhào zhī bù zhì gǎi zhè xi tí xíng sī gàn bàn gōng shì shì duō cóng zhī yóu

少保史浩荐于朝,召之不至,改浙西提刑司干办公事,士多从之游。

cān zhī zhèng shì gōng mào liáng fù jiàn zhī zhào wèi tài xué zhèng

参知政事龚茂良复荐之,召为太学正。

qiān bó shì yīn lún duì zòu yuē rén chén zhī yì dāng wèi bì xià jiàn míng zhě yī dà shì ér yǐ

迁博士,因轮对,奏曰:"人臣之义,当为陛下建明者,一大事而已。

èr líng zhī chóu wèi bào gù jiāng zhī bàn wèi fù ér yán zhě yǐ wéi dāng chéng qí jī dāng dài qí shí

二陵之仇未报,故疆之半未复,而言者以为当乘其机,当待其时。

rán jī zì wǒ fā hé bǐ zhī chéng

然机自我发,何彼之乘?

shí zì wǒ wèi hé bǐ zhī dài

时自我为,何彼之待?

fēi zhēn nán zhēn bù kě yě zhèng yǐ wǒ zì wéi nán zì wèi bù kě ěr

非真难真不可也,正以我自为难,自为不可耳。

yú shì lì qū qì suǒ gān wéi tuì fú zhě yú cǐ èr shí liù nián

于是力屈气索,甘为退伏者,于此二十六年。

jī jīn zhī suǒ wèi nán zhě yīn jū zhī suǒ wèi bù kě zhě mò zhì zhī yě

积今之所谓难者阴沮之,所谓不可者默制之也。

gài qí nán yǒu sì qí bù kě yǒu wǔ

盖其难有四,其不可有五。

zhì bù gòng dài tiān zhī chóu ér guǎng jiān ài zhī yì zì wèi xū ruò cǐ guó shì zhī nán yī yě

置不共戴天之仇而广兼爱之义,自为虚弱,此国是之难一也。

guó zhī suǒ shì jì rán shì dà fū zhī lùn yì rán

国之所是既然,士大夫之论亦然。

wèi qí móu mì huà zhě zhǐ yú chéng jī dài shí zhōng yì jué cè zhě zhǐ yú qīn zhēng qiān dū shēn chén lǜ yuǎn zhě zhǐ yú gù běn zì zhì cǐ yì lùn zhī nán èr yě

为奇谋秘画者止于乘机待时,忠义决策者止于亲征迁都,深沉虑远者止于固本自治,此议论之难二也。

huán shì zhū chén dié jìn dié tuì qí zhī cǐ shì běn ér kě yǐ fǎn fù lùn yì zhě shuí hu

环视诸臣,迭进迭退,其知此事本而可以反复论议者谁乎?

bào cǐ zhì yì ér kě yǐ cè lì qī wàng zhě shuí hu

抱此志意而可以策励期望者谁乎?

cǐ rén cái zhī nán sān yě

此人才之难三也。

lùn zhě tú jiàn wǔ dài zhī zhì luàn ér bù sī jìng kāng zhī de huò

论者徒鉴五代之致乱,而不思靖康之得祸。

jīn xún shǒu jiù mó ér yù qū yī shì zhī rén yǐ bào jūn chóu zé xíng shì guāi zǔ chéng wú zhǎn zú zhī de

今循守旧模,而欲驱一世之人以报君仇,则形势乖阻,诚无展足之地。

ruò shùn shí zēng sǔn zé qí suǒ gēng zhāng dòng yáo guān xì zhì zhòng cǐ fǎ dù zhī nán sì yě

若顺时增损,则其所更张动摇,关系至重,此法度之难四也。

yòu yǒu shèn bù kě zhě bīng yǐ duō ér zhì yú ruò cái yǐ duō ér zhì yú fá bù xìn guān ér xìn lì bù rèn rén ér rèn fǎ bù yòng xián néng ér yòng zī gé cǐ wǔ zhě jǔ tiān xià yǐ wéi bù kě dòng qǐ fēi jīn zhī shí huàn yú

又有甚不可者,兵以多而至于弱,财以多而至于乏,不信官而信吏,不任人而任法,不用贤能而用资格:此五者,举天下以为不可动,岂非今之实患欤!

yán xí qiān zhì fēi yī shí yǐ

沿习牵制,非一时矣。

jiǎng lì hài míng xū shí duàn shì fēi jué fèi zhì zài bì xià suǒ wéi ěr

讲利害,明虚实,断是非,决废置,在陛下所为耳。

dú wèi jìng dì cù é yuē zhèn bǐ kǔ mù jí cǐ zhì yǐ mǐn shuí kè rèn cǐ wéi yǔ qīng yán zhī ěr

"读未竟,帝蹙额曰:"朕比苦目疾,此志已泯,谁克任此,惟与卿言之耳。

jí zài dú dì cǎn rán jiǔ zhī

"及再读,帝惨然久之。

chú tài cháng bó shì jiān shí lù yuàn jiǎn tǎo guān

除太常博士兼实录院检讨官。

cháng jiàn chén fu liáng děng sān shí sì rén yú chéng xiàng hòu jiē zhào yòng shí chēng dé rén

尝荐陈傅良等三十四人于丞相,后皆召用,时称得人。

huì zhū xī chú bīng bù láng guān wèi jiù zhí wèi shì láng lín lì suǒ hé

会朱熹除兵部郎官,未就职,为侍郎林栗所劾。

shì shàng shū zhēng yuē lì hé xī zuì wú yī shí zhě tè fā qí sī yì ér suì wàng qí qī yǐ

适上疏争曰:"栗劾熹罪无一实者,特发其私意而遂忘其欺矣!

zhì yú qí zhōng wèi zhī dào xué yī yǔ lì hài suǒ xì bù dú xī

至于其中'谓之道学'一语,利害所系不独熹。

gài zì xī xiǎo rén cán hài zhōng liáng lǜ yǒu zhǐ míng huò yǐ wéi hǎo míng huò yǐ wéi lì yì huò yǐ wéi zhí dǎng

盖自昔小人残害忠良,率有指名,或以为好名,或以为立异,或以为植党。

jìn chuàng wèi dào xué zhī mù zhèng bǐng chàng zhī chén gǔ hé zhī jū yào jīn zhě mì xiāng fù shòu jiàn shì dà fū yǒu shāo mù jié xiū zhě zhé yǐ dào xué zhī míng guī zhī yǐ wéi shàn wèi diàn quē yǐ hào xué wèi jǐ qiān xiāng yǔ zhǐ mù shǐ bù dé jìn

近创为'道学'之目,郑丙倡之,陈贾和之,居要津者密相付授,见士大夫有稍慕洁修者,辄以道学之名归之,以为善为玷阙,以好学为己愆,相与指目,使不得进。

yú shì xián shì zhuì lì zhōng cái jiě tǐ xiāo shēng miè yǐng huì dé gòu xíng yǐ bì cǐ míng

于是贤士惴栗,中材解体,销声灭影,秽德垢行,以避此名。

lì wèi shì cóng wú yǐ dá bì xià zhī dé yì zhì lǜ ér gèng xí yòng zhèng bǐng chén gǔ mì xiāng fù shòu zhī shuō yǐ dào xué wèi dà zuì wén zhì yǔ yán zhú qù yī xī zì cǐ shàn liáng shòu huò hé suǒ bù yǒu

栗为侍从,无以达陛下之德意志虑,而更袭用郑丙、陈贾密相付授之说,以道学为大罪,文致语言,逐去一熹,自此善良受祸,何所不有!

fú wàng cuī shé bào héng yǐ fú shàn lèi

伏望摧折暴横,以扶善类。

shū rù bù bào

"疏入,不报。

guāng zōng sì wèi yóu mì shū láng chū zhī qí zhōu

光宗嗣位,由秘书郎出知蕲州。

rù wèi shàng shū zuǒ xuǎn láng guān

入为尚书左选郎官。

shì shí dì yǐ jí bù cháo zhòng huá gōng zhě qī yuè shì wú jù xì jiē fèi bù xíng

是时,帝以疾不朝重华宫者七月,事无钜细,皆废不行。

shì jiàn shàng lì yán fù zǐ qīn ài chū yú zì rán

适见上力言:"父子亲爱出于自然。

fú yí sī wèi sì shì ér fēi qǐ yǒu shì shí

浮疑私畏,似是而非,岂有事实?

ruò yīn shì ér dìng xǐng fèi yú shàng hào lìng qiān yú xià rén qíng lí zǔ qí néng jiǔ hu

若因是而定省废于上,号令愆于下,人情离阻,其能久乎!

jì ér dì liǎng yì zhòng huá gōng dōu rén huān yuè

"既而帝两诣重华宫,都人欢悦。

shì fù zòu zì jīn yí yú guò gōng zhī rì lìng zǎi zhí shì cóng xiān yì qǐ jū

适复奏:"自今宜于过宫之日,令宰执、侍从先诣起居。

yì shí liǎng gōng shèng yì yǒu nán yán zhě zì kě yīn cǐ chuán zhì zé zé rèn yǒu guī

异时两宫圣意有难言者,自可因此传致,则责任有归。

bù kě fù jìn xí xiǎo rén zēng sǔn yǔ yán yǐ shēng yí huò

不可复近习小人增损语言,以生疑惑。

bù bào

"不报。

ér shì fù jìn yì zhōng wài xiōng xiōng

而事复浸异,中外汹汹。

jí xiào zōng bù yù qún chén zhì hào qì pān jū yǐ qǐng dì jìng bù wǎng

及孝宗不豫,群臣至号泣攀裾以请,帝竟不往。

shì zé zǎi xiàng liú zhèng yuē shàng yǒu jí míng shén

适责宰相留正曰:"上有疾明甚。

fù zǐ xiāng jiàn dāng sì jí chōu

父子相见,当俟疾瘳。

gōng bù bō gào shǐ chén xià qīng yì jūn fù kě hu

公不播告,使臣下轻议君父,可乎?

wèi jǐ xiào zōng bēng guāng zōng bù néng zhí sàng

"未几,孝宗崩,光宗不能执丧。

jūn shì jí jí yǒu yǔ biàn qiě bù cè

军士籍籍有语,变且不测。

shì yòu gào zhèng yuē shàng jí ér bù zhí sàng jiāng hé cí yǐ xiè tiān xià

适又告正曰:"上疾而不执丧,将何辞以谢天下?

jīn jiā wáng cháng ruò yù jiàn cān jué zé yí bàng shì yǐ

今嘉王长,若预建参决,则疑谤释矣。

zǎi zhí yòng qí yán tóng rù zòu lì jiā wáng wèi huáng tài zǐ dì xǔ zhī

"宰执用其言,同入奏立嘉王为皇太子,帝许之。

é de yù pī yǒu lì shì suì jiǔ niàn yù tuì xián zhī yǔ zhèng jù ér qù rén xīn yù yáo

俄得御批,有"历事岁久,念欲退闲"之语,正惧而去,人心愈摇。

zhī shū mì yuàn zhào rǔ yú yōu wēi bù zhī suǒ chū shì gào zhī gé mén shì cài bì shèng yuē guó shì zhì cǐ zi wèi jìn chén yōng zuò shì hu

知枢密院赵汝愚忧危不知所出,适告知阁门事蔡必胜曰:"国事至此,子为近臣,庸坐视乎?

cài xǔ nuò yǔ xuān zàn shè rén fu chāng cháo zhī nèi shì shěng guān lǐ zhī gé mén shì hán tuō zhòu sān rén dìng jì

"蔡许诺,与宣赞舍人傅昌朝、知内侍省关礼、知阁门事韩侂胄三人定计。

tuō zhòu tài huáng tài hòu shēng yě

侂胄,太皇太后甥也。

huì cí fú gōng tí diǎn zhāng zōng yǐn guò tuō zhòu tuō zhòu chān qí yì yǐ gào bì shèng

会慈福宫提点张宗尹过侂胄,侂胄觇其意以告必胜。

shì de zhī jí jí bái rǔ yú

适得之,即亟白汝愚。

rǔ yú qǐng bì shèng yì shì suì qiǎn tuō zhòu yīn zhāng zōng yǐn guān lǐ yǐ nèi chán yì zòu tài huáng tài hòu qiě qǐng chuí lián xǔ zhī jì suì dìng

汝愚请必胜议事,遂遣侂胄因张宗尹、关礼以内禅议奏太皇太后,且请垂帘,许之,计遂定。

yì rì dàn jì tài huáng tài hòu lín cháo jiā wáng jí huáng dì wèi qīn xíng jì lǐ bǎi guān bān hè zhōng wài yàn rán

翌日禫祭,太皇太后临朝,嘉王即皇帝位,亲行祭礼,百官班贺,中外晏然。

fán biǎo zòu jiē rǔ yú yǔ shì cái dìng lín qī qǔ yǐ shòu yí cáo láng rén shǐ zhī qí yù yì yān

凡表奏皆汝愚与适裁定,临期,取以授仪曹郎,人始知其预议焉。

qiān guó zǐ sī yè

迁国子司业。

rǔ yú jì xiāng shǎng gōng jiāng jí shì shì yuē guó wēi xiào zhōng zhí yě

汝愚既相,赏功将及适,适曰:"国危效忠,职也。

shì hé gōng zhī yǒu

适何功之有?

ér tuō zhòu shì gōng yǐ qiān zhì bù mǎn wàng yuàn rǔ yú

"而侂胄恃功,以迁秩不满望怨汝愚。

shì yǐ gào rǔ yú yuē tuō zhòu suǒ wàng bù guò jié yuè yi yǔ zhī

适以告汝愚曰:"侂胄所望不过节钺,宜与之。

rǔ yú bù cóng

"汝愚不从。

shì tàn yuē huò zì cǐ shǐ yǐ

适叹曰:"祸自此始矣!

suì lì qiú bǔ wài

"遂力求补外。

chú tài fǔ qīng zǒng lǐng huái dōng jūn mǎ qián liáng

除太府卿、总领淮东军马钱粮。

jí rǔ yú biǎn héng yáng ér shì yì wèi yù shǐ hú hóng suǒ hé jiàng liǎng guān bà zhǔ guǎn chōng yòu guān chà zhī qú zhōu cí

及汝愚贬衡阳,而适亦为御史胡纮所劾,降两官罢,主管冲佑观,差知衢州,辞。

qǐ wèi hú nán zhuǎn yùn pàn guān qiān zhī quán zhōu

起为湖南转运判官,迁知泉州。

zhào rù duì yán yú níng zōng yuē bì xià chū sì dà bǎo chén cháng shēn yì juǎn ā zhī yì wèi xiàn

召入对,言于宁宗曰:"陛下初嗣大宝,臣尝申绎《卷阿》之义为献。

tiān qǐ shèng míng xiāo mó dǎng piān rén cái shù jī fù hé

天启圣明,销磨党偏,人才庶几复合。

rán zhì guó yǐ hé wèi tǐ chǔ shì yǐ píng wèi jí

然治国以和为体,处事以平为极。

chén yù rén chén wàng jǐ tǐ guó xī xīn jì wǎng tú bào fāng lái kě yě

臣欲人臣忘己体国,息心既往,图报方来可也。

dì jiā nà zhī

"帝嘉纳之。

chū hán tuō zhòu yòng shì huàn rén bù fù yī shí xiǎo rén zài yán lù zhě chuàng wèi wěi xué zhī míng jǔ hǎi nèi zhī míng shì biǎn cuàn dài jìn

初,韩侂胄用事,患人不附,一时小人在言路者,创为"伪学"之名,举海内知名士贬窜殆尽。

qí hòu tuō zhòu yì huǐ gù shì zòu jí zhī qiě jiàn lóu yào qiū chóng huáng dù sān rén xī yǔ jùn

其后侂胄亦悔,故适奏及之,且荐楼钥、丘崈、黄度三人,悉与郡。

zì shì jìn wǎng jiàn jiě yǐ

自是禁网渐解矣。

chú quán bīng bù shì láng yǐ fù yōu qù

除权兵部侍郎,以父忧去。

fú chú zhào zhì

服除,召至。

shí yǒu quàn tuō zhòu lì gài shì gōng yǐ gù wèi zhě tuō zhòu rán zhī jiāng qǐ bīng duān

时有劝侂胄立盖世功以固位者,侂胄然之,将启兵端。

shì yīn zòu yuē gān ruò ér xìng ān zhě shuāi gǎi ruò ér jiù qiáng zhě xìng

适因奏曰:"甘弱而幸安者衰,改弱而就强者兴。

bì xià shēn mìng dà chén xiān lǜ yù suàn sī bào jī chǐ guī huī zǔ yè gài yù gǎi ruò yǐ jiù qiáng yǐ

陛下申命大臣,先虑预算,思报积耻,规恢祖业,盖欲改弱以就强矣。

qiè wèi bì xiān shěn zhī qiáng ruò zhī shì ér dìng qí lùn lùn dìng rán hòu xiū shí zhèng xíng shí dé ruò kě biàn ér wèi qiáng fēi yǒu nán yě

窃谓必先审知强弱之势而定其论,论定然后修实政,行实德,弱可变而为强,非有难也。

jīn yù gǎi ruò yǐ jiù qiáng wèi wèn zuì zhòu xīng zhī jǔ cǐ zhì dà zhì zhòng shì yě

今欲改弱以就强,为问罪骤兴之举,此至大至重事也。

gù bì bèi chéng ér hòu dòng shǒu dìng ér hòu zhàn

故必备成而后动,守定而后战。

jīn huò wèi jīn yǐ shuāi ruò gū kāi xiān xìn bù jù hòu jiān qiú xuān hé zhī suǒ bù néng wèi shào xīng zhī suǒ bù gǎn cǐ zhì xiǎn zhì wēi shì yě

今或谓金已衰弱,姑开先衅,不惧后艰,求宣和之所不能,为绍兴之所不敢,此至险至危事也。

qiě suǒ wèi shí zhèng zhě dāng jīng yíng bīn huái yán hàn zhū jùn gè wèi chù suǒ láo shí zì shǒu

且所谓实政者,当经营濒淮沿汉诸郡,各为处所,牢实自守。

dí bīng zhì zé zǔ yú jiān chéng bǐ cǐ cè yìng ér hòu jìn qǔ zhī jì kě yán

敌兵至则阻于坚城,彼此策应,而后进取之计可言。

zhì yú sì chù yù qián dà jūn liàn zhī shǐ zú yǐ zhì dí xiǎo dà zhī chén shì zhī shǐ zú yǐ lì shì jiē shí zhèng yě

至于四处御前大军,练之使足以制敌,小大之臣,试之使足以立事,皆实政也。

suǒ wèi shí dé zhě dāng jīn fù shuì suī zhòng ér guó yù pín rú hé mǎi shé bó zhī lèi mín jiān zhì yǒu yòng tián zū yī bàn yǐ shàng shū nà zhě

所谓实德者,当今赋税虽重而国愈贫,如和买、折帛之类,民间至有用田租一半以上输纳者。

kuàng yù guī huī yi yǒu ēn zé

况欲规恢,宜有恩泽。

qǐ zhào yǒu sī shěn duó hé míng zhī fù hài mín zuì shén hé děng héng fèi cái jié yi xiān

乞诏有司审度何名之赋害民最甚,何等横费裁节宜先。

jiǎn suǒ rù zhī é dìng suǒ chū zhī fèi

减所入之额,定所出之费。

jì xiū shí zhèng yú shàng yòu xíng shí dé yú xià

既修实政于上,又行实德于下。

cǐ qí suǒ yǐ néng lǚ zhàn ér bù qū bì shèng ér wú bài yě

此其所以能屡战而不屈,必胜而无败也。

chú quán gōng bù shì láng

除权工部侍郎。

tuō zhòu yù jiè qí cǎo zhào yǐ dòng zhōng wài gǎi quán lì bù shì láng jiān zhí xué shì yuàn yǐ jí lì cí jiān zhí

侂胄欲藉其草诏以动中外,改权吏部侍郎兼直学士院,以疾力辞兼职。

huì zhào zhū jiāng sì lù chū shī shì yòu gào tuō zhòu yi xiān fáng jiāng bù tīng

会诏诸将四路出师,适又告侂胄宜先防江,不听。

wèi jǐ zhū jūn jiē bài tuō zhòu jù yǐ qiū chóng wèi jiāng huái xuān fǔ shǐ chú shì bǎo mó gé dài zhì zhī jiàn kāng fǔ jiān yán jiāng zhì zhì shǐ

未几,诸军皆败,侂胄惧,以丘崈为江、淮宣抚使,除适宝谟阁待制、知建康府兼沿江制置使。

shì wèi sān guó sūn shì cháng yǐ jiāng běi shǒu jiāng zì nán táng yǐ lái shǐ shī zhī jiàn yán shào xīng wèi xiá xún yì

适谓三国孙氏尝以江北守江,自南唐以来始失之,建炎、绍兴未暇寻绎。

nǎi qǐng yú cháo qǐ jié zhì jiāng běi zhū zhōu

乃请于朝,乞节制江北诸州。

jí jīn bīng dà rù yī rì yǒu èr qí jǔ qí ruò jiāng dù zhě huái mín cāng huáng zhēng zhuó zhōu lǎn fù nì zhě zhòng jiàn kāng zhèn dòng

及金兵大入,一日,有二骑举旗若将渡者,淮民仓皇争斫舟缆,覆溺者众,建康震动。

shì wèi rén xīn yī yáo bù kě fù zhì wéi jié zhài nán rén suǒ cháng nǎi mù shì jǐng hàn shǎo bìng zhàng xià yuàn xíng zhě dé èr bǎi rén shǐ cǎi shí jiāng xú wěi tǒng yǐ wǎng

适谓人心一摇,不可复制,惟劫砦南人所长,乃募市井悍少并帐下愿行者,得二百人,使采石将徐纬统以往。

yè guò bàn yù jīn rén bì máo wěi zhōng shè zhī yìng xián ér dǎo

夜过半,遇金人,蔽茅苇中射之,应弦而倒。

shǐ jǐn huī dāo yǐ qián jīn rén jiē cuò è bù jìn

矢尽,挥刀以前,金人皆错愕不进。

lí míng zhī wǒ jūn guǎ lái zhuī zé yǐ zài zhōu zhōng yǐ

黎明,知我军寡来追,则已在舟中矣。

fù mìng shí bá dìng shān zhī rén jié dí yíng de qí fú guó yǐ guī

复命石跋、定山之人劫敌营,得其俘馘以归。

jīn jiě hé zhōu wéi tuì tún guā bù chéng zhōng shǐ ān

金解和州围,退屯瓜步,城中始安。

yòu qiǎn shí bīn xián dù xuān huà xià hóu chéng děng fēn dào ér wǎng suǒ xiàng jiē jié

又遣石斌贤渡宣化,夏侯成等分道而往,所向皆捷。

jīn zì chú zhōu dùn qù

金自滁州遁去。

shí yǔ xí bàng wǔ ér shì zhì shì rú píng shí jūn xū jiē cóng guān gěi mín yǐ bù rǎo

时羽檄旁午,而适治事如平时,军须皆从官给,民以不扰。

huái mín dù jiāng yǒu zhōu cì zhǐ yǒu sì gěi qián xiǎng mǐ qí lái rú guī

淮民渡江有舟,次止有寺,给钱饷米,其来如归。

bīng tuì jìn bǎo wén gé dài zhì jiān jiāng huái zhì zhì shǐ cuò zhì tún tián suì shàng pù wù zhī yì

兵退,进宝文阁待制、兼江、淮制置使,措置屯田,遂上堡坞之议。

chū huái mín bèi bīng jīng sàn rì bù zì bǎo

初,淮民被兵惊散,日不自保。

shì suì yú xū luò shù shí lǐ nèi yī shān shuǐ xiǎn yào wèi pù wù shǐ fù yè yǐ shǒu chūn xià sàn gēng qiū dōng rù bǎo fán sì shí qī chù

适遂于墟落数十里内,依山水险要为堡坞,使复业以守,春夏散耕,秋冬入堡,凡四十七处。

yòu dù yán jiāng de chuàng sān dà bǎo shí bá zé píng bì cǎi shí dìng shān zé píng bì jìng ān guā bù zé píng bì dōng yáng xià shǔ

又度沿江地创三大堡:石跋则屏蔽采石,定山则屏蔽靖安,瓜步则屏蔽东阳、下蜀。

xi hù lì yáng huò lián yí zhēn huǎn jí yìng yuán shǒu wěi lián luò dōng xī sān bǎi lǐ nán běi sān sì shí lǐ

西护历阳,或连仪真,缓急应援,首尾联络,东西三百里,南北三四十里。

měi bǎo yǐ èr qiān jiā wèi lǜ jiào zhī xí shè

每堡以二千家为率,教之习射。

wú shì zé shù yǐ wǔ bǎi rén yī jiāng

无事则戍,以五百人一将。

yǒu jǐng zé zēng mù xīn bīng jí chōu zhāi zhū zhōu jìn jūn èr qiān rén bìng pù wù nèi jū mín tōng wèi sì qiān wǔ bǎi rén gòng xiāng shǒu shù

有警则增募新兵及抽摘诸州禁军二千人,并堡坞内居民,通为四千五百人,共相守戍。

ér zhì sī yú měi suì fáng qiū bié mù sǐ shì qiān rén yǐ wéi jié zhài fén liáng zhī yòng

而制司于每岁防秋,别募死士千人,以为劫砦焚粮之用。

yīn yán pù wù zhī chéng yǒu sì lì dà yào wèi dí zài běi àn gòng cháng jiāng zhī xiǎn ér wǒ yǒu pù wù yǐ wéi shēng yuán zé dí bù gǎn kuī jiāng ér shì qì zì bèi zhàn jiàn yì kě yǐ cè xūn

因言堡坞之成有四利,大要谓:"敌在北岸,共长江之险,而我有堡坞以为声援,则敌不敢窥江,而士气自倍,战舰亦可以策勋。

hé chú zhēn liù hé děng chéng huò yǒu tuì dùn wǒ yǐ pù wù quán lì zhù qí xí zhú huò yāo qí qián huò wěi qí hòu zhì shèng bì yǐ

和、滁、真、六合等城或有退遁,我以堡坞全力助其袭逐,或邀其前,或尾其后,制胜必矣。

cǐ suǒ wèi yòng lì guǎ ér shōu gōng bó yě

此所谓用力寡而收功博也。

sān bǎo jiù liú mín jiàn guī

"三堡就,流民渐归。

ér tuō zhòu shì zhū zhōng chéng léi xiào yǒu hé shì fù tuō zhòu yòng bīng suì duó zhí

而侂胄适诛,中丞雷孝友劾适附侂胄用兵,遂夺职。

zì hòu fèng cí zhě fán shí sān nián zhì bǎo wén gé xué shì tōng yì dài fū

自后奉祠者凡十三年,至宝文阁学士、通议大夫。

jiā dìng shí liù nián zú nián qī shí sì

嘉定十六年,卒,年七十四。

zèng guāng lù dài fu shì wén dìng

赠光禄大夫,谥文定。

shì zhì yì kāng kǎi yā yǐ jīng jì zì fù

适志意慷慨,雅以经济自负。

fāng tuō zhòu zhī yù kāi bīng duān yě yǐ shì měi yǒu dà chóu wèi fù zhī yán zhòng zhī

方侂胄之欲开兵端也,以适每有大仇未复之言重之。

ér shì zì zhào hái měi zòu shū bì yán dāng shěn ér hòu fā qiě lì cí cǎo zhào

而适自召还,每奏疏必言当审而后发,且力辞草诏。

dì chū shī zhī shí shì néng jí lì jiàn zhǐ xiǎo yǐ lì hài huò fú zé tuō zhòu bì bù wàng wéi kě miǎn nán běi shēng líng zhī huò

第出师之时,适能极力谏止,晓以利害祸福,则侂胄必不妄为,可免南北生灵之祸。

yì zhě bù néng bù wèi zhī tàn xī yān

议者不能不为之叹息焉。

dài xī zì xiào wàng yǒng jiā rén yě

戴溪,字肖望,永嘉人也。

shǎo yǒu wén míng

少有文名。

chún xī wǔ nián wéi bié tóu shěng shì dì yī

淳熙五年,为别头省试第一。

jiān tán zhōu nán yuè miào

监潭州南岳庙。

shào xī chū zhǔ guǎn lì bù jià gé wén zì chú tài xué lù jiān shí lù yuàn jiǎn tǎo guān

绍熙初,主管吏部架阁文字,除太学录兼实录院检讨官。

zhèng lù jiān shǐ zhí zì xī shǐ

正录兼史职自溪始。

shēng bó shì zòu liǎng huái dāng lì nóng guān ruò hàn dào tián shǐ zhě kuò xián tián yù mín zhǔ chū cái kè chū lì zhǔ kè jūn lì yǐ wéi jiù nóng zhī cè

升博士,奏两淮当立农官,若汉稻田使者,括闲田,谕民主出财,客出力,主客均利,以为救农之策。

chú qìng yuán fǔ tōng pàn wèi xíng gǎi zōng zhèng bù

除庆元府通判,未行,改宗正簿。

lèi guān bīng bù láng guān

累官兵部郎官。

kāi xǐ shí shī kuì yú fú lí xī yīn zòu yán biān zhōng yì rén hú nán běi yán shāng jiē dāng qū huà yǐ xiāo hòu huàn

开禧时,师溃于符离,溪因奏沿边忠义人、湖南北盐商皆当区画,以销后患。

huì hé yì chéng zhī shū mì yuàn shì zhāng yán dū shī jīng kǒu chú shòu cān yì jūn shì

会和议成,知枢密院事张岩督师京口,除授参议军事。

shù yuè zhào wèi zī shàn táng shuō shū

数月,召为资善堂说书。

yóu lǐ bù láng zhōng fán liù zhuǎn wéi tài zǐ zhān shì jiān mì shū jiān

由礼部郎中凡六转为太子詹事兼秘书监。

jǐng xiàn tài zǐ mìng xī jiǎng zhōng yōng dà xué xī cí yǐ jiǎng dú fēi zhān shì zhí jù qīn guān

景献太子命溪讲《中庸》、《大学》,溪辞以讲读非詹事职,惧侵官。

tài zǐ yuē jiǎng tuì biàn fú shuō shū fēi gōng lǐ wú xián yě

太子曰:"讲退便服说书,非公礼,毋嫌也。

fù mìng lèi yì shī shū chūn qiū lún yǔ mèng zǐ zī zhì tōng jiàn gè wèi shuō yǐ jìn

"复命类《易》、《诗》、《书》、《春秋》、《论语》、《孟子》、《资治通鉴》,各为说以进。

quán gōng bù shàng shū chú huá wén gé xué shì

权工部尚书,除华文阁学士。

jiā dìng bā nián yǐ xuān fèng dài fū lóng tú gé xué shì zhì shì

嘉定八年,以宣奉大夫、龙图阁学士致仕。

zú zèng tè jìn duān míng diàn xué shì

卒,赠特进、端明殿学士。

lǐ zōng shào dìng jiān cì shì wén duān

理宗绍定间,赐谥文端。

xī jiǔ yú gōng liáo yǐ wēi wǎn shòu zhī chūn guān rán lì cháo jiàn míng duō wù mì mì huò yì qí shū fá gǔ gěng yún

溪久于宫僚,以微婉受知春官,然立朝建明,多务秘密,或议其殊乏骨鲠云。

cài yòu xué zì xíng zhī wēn zhōu ruì ān rén

蔡幼学,字行之,温州瑞安人。

nián shí bā shì lǐ bù dì yī

年十八,试礼部第一。

shì shí chén fu liáng yǒu wén míng yú tài xué yòu xué cóng zhī yóu

是时,陈傅良有文名于太学,幼学从之游。

yuè shū shàng jì jiǔ ruì yè jí lǚ zǔ qiān lián xuǎn bá zhé chū fu liáng yòu jiē wèi yòu xué zhī wén guò qí shī

月书上祭酒芮烨及吕祖谦,连选拔,辄出傅良右,皆谓幼学之文过其师。

xiào zōng wén zhī yīn cè shì jiāng zhì shǒu liè

孝宗闻之,因策士将置首列。

ér shì shí wài qī zhāng shuō yòng shì zǎi xiàng yú yǔn wén liáng kè jiā jiē yīn fù zhī

而是时外戚张说用事,宰相虞允文、梁克家皆阴附之。

yòu xué duì cè qí lüè yuē bì xià zī suī cōng míng ér suǒ cún wèi dà zhì suī gāo yuǎn ér suǒ qū wèi zhèng zhì suī jīng qín ér dà yuán bù lì

幼学对策,其略曰:"陛下资虽聪明而所存未大,志虽高远而所趋未正,治虽精勤而大原不立。

jí wèi zhī shǐ jì tài píng dàn mù zhì

即位之始,冀太平旦暮至。

nài hé jīn shí nián fēng sú rì huài jiāng nán fú chí

奈何今十年,风俗日坏,将难扶持;

jì gāng rì luàn jiāng nán zhěng qí

纪纲日乱,将难整齐;

rén xīn yì yáo jiāng nán shōu shí

人心益摇,将难收拾;

lì màn bīng jiāo cái kuì mín kùn jiāng nán zhèng jiù

吏慢兵骄,财匮民困,将难正救。

yòu yuē bì xià chǐ míng xiāng zhī bù zhèng gēng zhì jìn gǔ èr xiāng bìng jìn yǐ wéi měi tán

"又曰:"陛下耻名相之不正,更制近古,二相并进,以为美谈。

rán huò yǐ xū yù huò tīng zì xǔ lì gōng

然或以虚誉惑听,自许立功;

huò yǐ jiān mò róng shēn bù néng chí zhèng

或以缄默容身,不能持正。

gài zhǐ yú yǔn wén liáng kè jiā yě

"盖指虞允文、梁克家也。

yòu yuē hàn wǔ dì yòng bīng yǐ lái dà sī mǎ dà jiàng jūn zhī quán zhòng ér chéng xiàng qīng

又曰:"汉武帝用兵以来,大司马、大将军之权重而丞相轻。

gōng sūn hóng wèi xiāng wèi qīng yòng shì hóng gǒu hé qǔ ān xiāng yè wú yǒu

公孙弘为相,卫青用事,弘苟合取容,相业无有。

xuān yuán yòng xǔ shǐ chéng dì yòng wáng shì āi dì yòng dīng fu lǜ wèi yuán shǐ zhī huò

宣、元用许、史,成帝用王氏,哀帝用丁、傅,率为元始之祸。

jīn bì xià shǐ yí zi yù bīng bǐng qí rén wú yī cái kě qǔ

今陛下使姨子预兵柄,其人无一才可取。

zǎi xiàng rěn yǔ tóng liè céng bù xiū chǐ

宰相忍与同列,曾不羞耻。

àn qí zuì míng yi zài gōng sūn hóng shàng

按其罪名,宜在公孙弘上。

gài zhǐ zhāng shuō yě

"盖指张说也。

dì lǎn zhī bù yì yú yǔn wén yóu è zhī

帝览之不怿,虞允文尤恶之。

suì de xià dì jiào shòu guǎng dé jūn

遂得下第,教授广德军。

dīng fù yōu zài diào tán zhōu

丁父忧,再调潭州。

zhí zhèng jiàn yú cháo dì xǔ zhī qiě wèn nián jǐ hé yǐ

执政荐于朝,帝许之,且问:"年几何矣?

hé yǐ míng yòu xué

何以名幼学?

cān zhèng shī shī diǎn jǔ mèng zǐ yòu xué zhuàng xíng zhī yǔ yǐ duì

"参政施师点举《孟子》"幼学壮行"之语以对。

shàng zhù sī kǎi rán yuē jīn zhuàng yǐ kě xíng yě

上伫思,慨然曰:"今壮矣,可行也。

suì chú chì lìng suǒ shān dìng guān

"遂除敕令所删定官。

shǒu yán dà chǐ wèi xuě jìng tǔ wèi fù bì xià ruì zhī shén wǔ kě yǐ yǒu wéi

首言:"大耻未雪,境土未复,陛下睿知神武,可以有为。

ér gǒu qiě zhī yì wěi mǐ zhī xí gù dé yǐ huǎn bì xià yù wèi zhī xīn

而苟且之议,委靡之习,顾得以缓陛下欲为之心。

xiào zōng xǐ yuē jiě qīng yì yù lìng zhèn lì guī mó ěr

"孝宗喜曰:"解卿意,欲令朕立规模尔。

xún yǐ mǔ yōu qù

"寻以母忧去。

guāng zōng lì yǐ tài xué lù zhào gǎi wǔ xué bó shì

光宗立,以太学录召,改武学博士。

yú nián qiān tài xué zhuó mì shū shěng zhèng zì jiān shí lù yuàn jiǎn tǎo guān qiān jiào shū láng

逾年,迁太学,擢秘书省正字兼实录院检讨官,迁校书郎。

shí guāng zōng yǐ jí bù cháo zhòng huá gōng yòu xué shàng fēng shì yuē bì xià zì chūn yǐ lái běi gōng zhī cháo bù jiǎng

时光宗以疾不朝重华宫,幼学上封事曰:"陛下自春以来,北宫之朝不讲。

bǐ zhě shòu huáng qiān yù shì cóng tái jiàn kòu bì qǐng duì bì xià fú yī ér qǐ xiāng chén yǐn jū qún chén suí yǐ hào qì

比者寿皇愆豫,侍从、台谏叩陛请对,陛下拂衣而起,相臣引裾,群臣随以号泣。

bì xià tuì cháo gōng mén jǐn bì dà chén lěi rì bù huò yī duì qīng guāng

陛下退朝,宫门尽闭,大臣累日不获一对清光。

wàng rì zhī cháo dōu rén yán jǐng qiān yán zhì wǔ jìn wèi yǐn hèn

望日之朝,都人延颈,迁延至午,禁卫饮恨。

shì chán jūn wǔ bàng fěi jí jí páng jùn liè zhūn chuán wén yí guài biàn qǐ cāng cù bì xià shí shòu qí huò

市廛军伍,谤诽籍籍,旁郡列屯,传闻疑怪,变起仓卒,陛下实受其祸。

chéng sī shēn tǐ fà fū shòu huáng suǒ yǔ zōng shè rén mín shòu huáng suǒ mìng zé chóu xī cí ài yǒu gǎn hu xīn kě bù dú chū shèng duàn fù fù zǐ zhī huan mǐ zōng shè zhī huò

诚思身体发肤寿皇所与,宗社人民寿皇所命,则畴昔慈爱有感乎心,可不独出圣断,复父子之欢,弭宗社之祸!

shū rù bù bào

"疏入,不报。

níng zōng jí wèi zhào qiú zhí yán

宁宗即位,诏求直言。

yòu xué yòu zòu bì xià yù jǐn wèi jūn zhī dào qí yào yǒu sān shì qīn rèn xián kuān mín ér qí běn mò xiān yú jiǎng xué

幼学又奏:"陛下欲尽为君之道,其要有三:事亲、任贤、宽民,而其本莫先于讲学。

bǐ nián xiǎo rén móu qīng jūn zǐ wèi ān jìng hé píng zhī shuō yǐ pái zhī

比年小人谋倾君子,为安靖和平之说以排之。

gù dà chén dāng xìng zhì ér yǐ shēng shì zì yí jìn chén dāng xiào zhōng ér yǐ wǔ zhǐ bìn qì qí jí zhì yú jiǔ zhòng shēn gǒng ér qún chén jǐn fèi duō shì yíng tíng ér yī chóu bù tǔ

故大臣当兴治而以生事自疑,近臣当效忠而以忤旨摈弃,其极至于九重深拱而群臣尽废,多士盈庭而一筹不吐。

zì fēi shèng xué rì xīn qiú xián rú bù jí hé yǐ zuò tiān xià zhī cái

自非圣学日新,求贤如不及,何以作天下之才!

zì xī níng yuán fēng ér shǐ yǒu miǎn yì qián yǒu cháng píng jī shèng qián yǒu wú é shàng gòng qián

自熙宁、元丰而始有免役钱,有常平积剩钱,有无额上供钱;

zì dà guān xuān hé ér shǐ yǒu dà lǐ jìn fèng yín juàn yǒu shàn xué dí běn qián yǒu jīng zhì qián

自大观、宣和而始有大礼进奉银绢,有赡学籴本钱,有经制钱;

zì shào xīng ér shǐ yǒu hé mǎi shé bó qián yǒu zǒng zhì qián yǒu yuè zhuāng dà jūn qián

自绍兴而始有和买折帛钱,有总制钱,有月桩大军钱;

zhì yú chá yán jiǔ què shuì qì tóu zi zhī shǔ jī lěi zēng duō jiào zhī zǔ zōng wú lǜ shù shí bèi mín kùn jí yǐ

至于茶盐酒榷、税契、头子之属,积累增多,较之祖宗无虑数十倍,民困极矣。

yòu xué jì lùn liè shí zhèng qí jí guī zhī shèng xué

幼学既论列时政,其极归之圣学。

dì chēng shàn jiāng jìn yòng zhī

帝称善,将进用之。

shí hán tuō zhòu fāng yòng shì zhǐ zhèng rén wéi wěi xué yì lùn zhě lì chù

时韩侂胄方用事,指正人为"伪学",异论者立黜。

yòu xué suì lì qiú wài bǔ tè chú tí jǔ fú jiàn cháng píng

幼学遂力求外补,特除提举福建常平。

bì cí yán jīn chú shòu mìng lìng jìng cóng zhōng chū ér dà chén zhī zé shǐ qīng

陛辞,言:"今除授命令径从中出,而大臣之责始轻;

jiàn shěng jīng yán wú gù bà chù ér duō shì zhī xīn shǐ huò

谏省、经筵无故罢黜,而多士之心始惑。

huò zhě yǒu yǐ wù bì xià zhì cǐ yé

或者有以误陛下至此耶!

tuō zhòu wén zhī bú yuè

"侂胄闻之不悦。

jì zhì guān rì jiǎng huāng zhèng

既至官,日讲荒政。

shí zhū xī jū jiàn yáng yòu xué měi shì zī fǎng suì wèi yù shǐ liú dé xiù hé ba fèng cí zhě fán bā nián

时朱熹居建阳,幼学每事咨访,遂为御史刘德秀劾罢,奉祠者凡八年。

qǐ zhī huáng zhōu gǎi tí diǎn fú jiàn lù xíng yù wèi xíng

起知黄州,改提点福建路刑狱,未行。

yǒu quàn tuō zhòu yǐ shōu zhào hǎi nèi míng shì zhě nǎi zhào yòu xué wèi lì bù yuán wài láng

有劝侂胄以收召海内名士者,乃召幼学为吏部员外郎。

rù jiàn yán gāo zōng jiàn yán jiān jiǎn wù zhōu hé mǎi juàn shé luó shì yīn yù fǔ chén yuē yī rì xíng de rú cǐ yī shì yī nián bù guò sān bǎi liù shí shì ér yǐ

入见,言:"高宗建炎间减婺州和买绢折罗事,因谕辅臣曰:'一日行得如此一事,一年不过三百六十事而已。

bì xià chú liǎng zhè dīng qián shì gāo zōng wú jiàn rán ér bīng shì jì kāi zhū lù lí fēng dí zhuǎn xiǎng zhī jiān jiāng hú yǐ nán yǒu diào mù kē xū zhī rǎo wéi bì xià yǐ ài xī bāng běn wèi niàn

'陛下除两浙丁钱,视高宗无间,然而兵事既开,诸路罹锋镝转饷之艰,江、湖以南有调募科需之扰,惟陛下以爱惜邦本为念。

qiān guó zǐ sī yè zōng zhèng shǎo qīng jiē jiān quán zhōng shū shè rén

"迁国子司业、宗正少卿,皆兼权中书舍人。

tuō zhòu jì zhū yú dǎng shàng sāi zhèng lù yòu xué cì dì dàn jiǎo cuàn chù yóu zhòng hào chēng zhí

侂胄既诛,余党尚塞正路,幼学次第弹缴,窜黜尤众,号称职。

qiān zhōng shū shè rén jiān shì jiǎng

迁中书舍人兼侍讲。

gù shì gé mén xuān zàn ér xià gòng zhí shí nián shǐ de lù dōu jiān ruò qián xiá

故事,阁门、宣赞而下,供职十年,始得路都监若钤辖。

tuō zhòu huài chéng fǎ lǜ wǔ liù nián qī bā nián jí yuè děng chú shòu yǒu yǐ shòu wài zhí yóu tōng jí jìn tà zhě yòu xué yī qiè lí zhèng

侂胄坏成法,率五六年七八年即越等除授,有已授外职犹通籍禁闼者,幼学一切厘正。

jiā dìng chū tóng lóu yào zhī gòng jǔ

嘉定初,同楼钥知贡举。

shí zhèng xué jiǔ gù shì zhuān yú shēng lǜ dù shù qí xué zhī lí

时正学久锢,士专于声律度数,其学支离。

yòu xué shǐ qǔ yì lǐ zhī wén shì xí jiàn fù yú zhèng

幼学始取义理之文,士习渐复于正。

jiān zhí xué shì yuàn nèi wài zhì jiē wēn chún yǎ hòu dé tǐ rén duō chēng zhī

兼直学士院,内外制皆温醇雅厚得体,人多称之。

chú xíng bù shì láng gǎi lì bù réng jiān zhí

除刑部侍郎,改吏部,仍兼职。

zhào shī yì niàn chú zhī lín ān fǔ yì niàn cí

赵师{睪卄}除知临安府,{睪卄}辞。

gù shì dāng yǒu bù yǔn zhào

故事,当有不允诏。

yòu xué yán shī yì niàn yǐ mèi quán chén jìn guān sān yǐn jīng zhào láng jí wú shàn zhuàng zhào bì chū bāo yǔ chén hé cí yǐ cǎo

幼学言:"师{睪卄}以媚权臣进官,三尹京兆,狼籍无善状,诏必出褒语,臣何辞以草?

mìng suì qǐn

"命遂寝。

gǎi jiān shì dú shī yì niàn mìng nǎi xià

改兼侍读,师{睪卄}命乃下。

chú lóng tú gé dài zhì zhī quán zhōu xǐ jiàn kāng fǔ fú zhōu jìn fú jiàn lù ān fǔ shǐ

除龙图阁待制、知泉州,徙建康府、福州,进福建路安抚使。

zhèng zhǔ kuān dà wéi kǒng shāng mín

政主宽大,惟恐伤民。

fú jiàn xià zhōu lì yì mín mǎi yán yǐ hù chǎn gāo xià jūn mài zhě yuē chǎn yán yǐ jiāo yì qì zhǐ qián kē fū zhě yuē fú yán jiē chū cháng fù wài jiǔ zhī suì wèi dìng fù

福建下州,例抑民买盐,以户产高下均卖者曰产盐,以交易契纸钱科敷者曰浮盐,皆出常赋外,久之遂为定赋。

yòu xué lì qǐng juān zhī bù bào

幼学力请蠲之,不报。

tí jǔ sī lìng mín yǐ tián gāo xià cáng xīn huì zi bù rú lìng zhě jí qí zī

提举司令民以田高下藏新会子,不如令者籍其赀。

yòu xué yuē wǎng mín ér kě wú rěn zhī hu

幼学曰:"罔民而可,吾忍之乎!

wéi yǒu qù ér yǐ

惟有去而已。

yīn yán qián bì wèi jūn chèng tí wú shù lì qiú bà qù

"因言钱币未均,秤提无术,力求罢去。

suì shēng bǎo mó gé zhí xué shì tí jǔ wàn shòu gōng

遂升宝谟阁直学士、提举万寿宫。

zhào quán bīng bù shàng shū jiān xiū yù dié guān xún jiān tài zǐ zhān shì

召权兵部尚书兼修玉牒官,寻兼太子詹事。

xiān shì cháo tíng jì qiǎn suì bì rù jīn jìng shì zhí qí yǒu nán bù guǒ nà zé jù yǐ bīng kòu biān suǒ zhī

先是,朝廷既遣岁币入金境,适值其有难,不果纳,则遽以兵叩边索之。

zhōng wài xiōng xiōng jiē yán dāng jí yǔ

中外汹汹,皆言当亟与。

yòu xué qǐng duì yán yù bó zhī shǐ wèi hái ér qīn yì zhī shī yǎn zhì qiě sì qí wǔ màn xíng zhī wén cí

幼学请对,言:"玉帛之使未还,而侵轶之师奄至,且肆其侮慢,形之文辞。

tiān nù rén fèn kě bù shēn dà yì yǐ pò qí móu hu

天怒人愤,可不伸大义以破其谋乎!

yú shì cháo lùn fèn rán shǐ zhào yǔ jīn jué

"于是朝论奋然,始诏与金绝。

yòu xué yīn qǐng gù běn gēn yǐ mǐ wài yú shì yì xiàng yǐ dìng zhòng zhì gōng jí yǐn yǐ hé cái móu shěn huái fù yǐ yī nán běi

幼学因请"固本根以弭外虞,示意向以定众志,公汲引以合材谋,审怀附以一南北。

dì chēng shàn

"帝称善。

yī xī gǎn yì mèng xīng yǔn yú wū xī nán yú suì zú nián liù shí sì

一夕感异梦,星陨于屋西南隅,遂卒,年六十四。

yòu xué zǎo yǐ wén míng yú shí ér zhōng nián shù zuò yì qióng gēn běn fēi guān jiào huà zhī dà yóu qíng xìng zhī zhèng zhě bù dào yě

幼学早以文鸣于时,而中年述作,益穷根本,非关教化之大、由情性之正者不道也。

qì zhì níng zhòng mò kuī qí jì zhōng rì wēi zuò yī yǔ bù wàng fā

器质凝重,莫窥其际,终日危坐,一语不妄发。

jí biàn lùn yì lǐ zòng héng hé pì pèi rán rú jué jiāng hé suī biàn shì bù jí yě

及辨论义理,纵横阖辟,沛然如决江河,虽辩士不及也。

cháng xù sī mǎ guāng gōng qīng bǎi guān biǎo nián lì dà shì jì bèi wàng biàn yí biān nián zhèng yào liè zhuàn jǔ yào fán bǎi yú piān chuán yú shì

尝续司马光《公卿百官表》,《年历》、《大事记》、《备忘》、《辨疑》、《编年政要》、《列传举要》,凡百余篇,传于世。

yáng tài zhī zì shū zhèng méi zhōu qīng shén rén

杨泰之,字叔正,眉州青神人。

shǎo kè zhì yú xué wò bù shè tà jǐ shí suì

少刻志于学,卧不设榻几十岁。

qìng yuán yuán nián lèi shì diào hù chuān wèi yì shí fāng zài diào mián zhōu xué jiào shòu luó jiāng chéng zhì zhì sī xí zhì mù fǔ

庆元元年类试,调沪川尉,易什邡,再调绵州学教授、罗江丞,制置司檄置幕府。

wú liè yù shǔ tài zhī yí shū yuē shǐ wú xī wéi luàn ér shì dà fū bù cóng bì yǒu bù gǎn wèi

吴猎谕蜀,泰之贻书曰:"使吴曦为乱,而士大夫不从,必有不敢为;

jì luàn ér shì dà fū néng kàng xī yóu yǒu suǒ dàn

既乱,而士大夫能抗,曦犹有所惮。

fu luàn xī zhī wèi yě

夫乱,曦之为也;

luàn suǒ yǐ chéng shì dà fū zhī wèi yě

乱所以成,士大夫之为也。

gǎi zhī yán dào xiàn shè tōng pàn jiā dìng

改知严道县,摄通判嘉定。

bái yá zhài jiāng wáng xūn yǐn mán kòu lì diàn xíng yù shǐ zhě zhì xūn yú fǎ yòu juàn kuā yú rén dāng zuò sǐ

白厓砦将王埙引蛮寇利店,刑狱使者置埙于法,又罥絓余人当坐死。

tài zhī fǎng zhī yí dōu shí ěr lì diàn yí dōu mán chēng luàn bù xū yǐn dǎo gù qǐng shì zhī bù tīng

泰之访知夷都实迩利店,夷都蛮称乱,不需引导,固请释之,不听。

nǎi qù guān

乃去官。

xuān fǔ shǐ ān bǐng jiàn zhī yuē shǔ zhōng míng rú yáng yú zhòng zhī zǐ dāng nì chén zhī biàn miǎn yǒu wèi zhě wú dòng

宣抚使安丙荐之曰:"蜀中名儒杨虞仲之子,当逆臣之变,勉有位者毋动。

yán bù yòng fú yī ér qù

言不用,拂衣而去。

shǐ de chǐ cùn zhī bǐng bì néng jiàn wēi zhì mìng

使得尺寸之柄,必能见危致命。

zhào tài zhī fù dōu táng shěn chá yǐ qīn lǎo cí

"召泰之赴都堂审察,以亲老辞。

chà zhī guǎng ān jūn wèi shàng dīng fù yōu

差知广安军,未上,丁父忧。

miǎn sàng zhī fù shùn jiān

免丧,知富顺监。

qù guān yǐ lù bǐng shù qiān mín yǔ lín lǐ yǐ qiān mín wèi yì zhuāng

去官,以禄禀数千缗予邻里,以千缗为义庄。

zhī pǔ zhōu yǐ ān jū ān yuè èr xiàn shòu huò yóu cǎn tài zhī lì bái bǐng jǐn juān qí fù

知普州,以安居、安岳二县受祸尤惨,泰之力白丙尽蠲其赋。

bǐng fù jiàn yú cháo zhào fù xíng zài gù cí

丙复荐于朝,召赴行在,固辞。

zhī guǒ zhōu

知果州。

jī líng qián bìng mín tài zhī yǐ yī nián jīng fèi chǔ qí yíng wèi zhū yì duì jiǎn shàng shàng shū shěng àn wèi dìng shì

踦零钱病民,泰之以一年经费储其赢为诸邑对减,上尚书省,按为定式。

mín gē zhī yuē qián zhāng hòu yáng huì wǒ wú jiāng

民歌之曰:"前张后杨,惠我无疆。

zhāng wèi zhāng yì shí zì fā qí duān ér tài zhī zhǒng xíng zhī

"张谓张义,实自发其端,而泰之踵行之。

lǐ zōng jí wèi qù rù duì yán fǎ tiān xíng jiàn fèn fā yīng duàn zǒng lǎn wēi quán wú qiān yú sī yì wú duó yú xié shuō yǐ jiù gǔ bì yǐ xīn zhì gōng

理宗即位,趣入对,言:"法天行健,奋发英断,总揽威权,无牵于私意,无夺于邪说,以救蛊敝,以新治功。

běn cháo dé zé ěr lái zhuó sàng wú yú mín wú héng xīn hé yǐ wèi guó

本朝德泽,迩来斫丧无余,民无恒心,何以为国?

bì xià yǐ zhí yán qiú rén ér yǐ zhí yán zuì zhī shǐ tiān xià yǐ yán wèi jiè

陛下以直言求人,而以直言罪之,使天下以言为戒。

chén kǒng yán lù jì gěng shì qì yì xiāo xún xún mò mò jìn chéng shuāi shì zhī fēng wèi guó zhě hé biàn yú cǐ

臣恐言路既梗,士气益消,循循默默,浸成衰世之风,为国者何便于此?

shàng qí qí duì yǐ wéi gōng bù láng zhōng

"上奇其对,以为工部郎中。

qí hòu yán shì zhě xiāng jì wú suǒ bì jì zì tài zhī fā zhī

其后言事者相继,无所避忌,自泰之发之。

qiān jūn qì shǎo jiān dà lǐ shǎo qīng

迁军器少监、大理少卿。

shào dìng yuán nián rù duì wèi fēng yǔ wèi bào shuǐ lǎo kuì yì cǐ yīn shèng yáng wēi zhī zhèng

绍定元年入对,谓:"风雨为暴,水潦溃溢,此阴盛阳微之证。

ér tái chén wěi yuē zhá chuān shuǐ huàn zhī cǎn jié zhī yú liè yě

而台臣诿曰霅川水患之惨,桀之余烈也。

hòu yòu yán bā líng zhuī jiàng zhī mìng zhòng yú wéi qún chén qīng yú jué yǒu ài

"后又言:"巴陵追降之命,重于违群臣,轻于绝友爱。

bì xià jū tiān wèi zhī zhì yì zé dāng sī tiān lún zhī dà tòng

陛下居天位之至逸,则当思天伦之大痛。

qín dǐ mò yú fáng líng jì xíng fēng shì yòu lù yòng qí zi

秦邸殁于房陵,既行封谥,又录用其子。

jīn nǎi yuē bù dàng wèi zhī hòu yǐ yí tā rì yōu hé shì rén zhī bù guǎng hu

今乃曰'不当为之后,以贻它日忧',何示人之不广乎?

yòu yuē jīn rì bù yán hòu bì yǒu yán zhī zhě

"又曰:"今日不言,后必有言之者。

yǔ qí zhuī xù yú hòu gù bù ruò jǔ xíng yú jīn yě

与其追恤于后,固不若举行于今也。

shì rì zhào zhí bǎo mó gé zhī zhòng qìng fǔ

"是日,诏直宝谟阁、知重庆府。

wéi shū yǐ bié chéng xiàng yuē zǎi xiàng zhí shì wú dà yú yòng rén yǒu dào qù zì sī zhī xīn huī róng rén zhī dù shěn qǔ shě zhī lǐ ér yǐ

为书以别丞相曰:"宰相职事,无大于用人有道,去自私之心,恢容人之度,审取舍之理而已。

zhì guān sú yòng dà biàn

"至官,俗用大变。

zhǔ guǎn qiān qiū hóng xǐ guān zú

主管千秋鸿禧观,卒。

suǒ zhe kè zhāi wén jí lún yǔ jiě lǎo zi jiě chūn qiū liè guó shì mù gōng yáng gǔ liáng lèi shī lèi shī míng wù biān lùn mèng lèi dōng hàn sān guó zhì nán běi shǐ táng wǔ dài shǐ lèi lì dài tōng jiàn běn cháo cháng biān lèi dōng hàn míng wù biān shī shì lèi dà yì yào yán zá zhe

所著《克斋文集》、《论语解》、《老子解》、《春秋列国事目》、《公羊》、《谷梁类》、《诗类》、《诗名物编》、《论》、《孟类》、《东汉三国志南北史唐五代史类》、《历代通鉴本朝长编类》、《东汉名物编》、《诗事类》、《大易要言》、杂著,

fán èr bǎi jiǔ shí qī juǎn

凡二百九十七卷。

✦ You read 列传·卷一百九十三

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.