宋史 · 脱脱 · Chapter 459 of 496

列传·卷二百一十八

PinyinModern Translation
Size

yǐn yì xià

◎隐逸下

xú zhōng xíng sū yún qīng qiáo dìng wáng zhōng mín liú miǎn zhī hú xiàn guō yōng liú yú wèi shàn zhī ān shì tōng

○徐中行苏云卿谯定王忠民刘勉之胡宪郭雍刘愚魏掞之安世通

xú zhōng xíng tāi zhōu lín hǎi rén

徐中行,台州临海人。

shǐ zhī xué wén ān dìng hú yuàn jiǎng míng dào xué qí tú zhuǎn xiāng chuán shòu jiāng wǎng cóng yān

始知学,闻安定胡瑗讲明道学,其徒转相传授,将往从焉。

zhì jīng shī shǒu yè fàn chún rén chún rén xián zhī jiàn yú sī mǎ guāng guāng wèi sī rén shén qīng qì hé kě yǔ jìn dào

至京师,首谒范纯仁,纯仁贤之,荐于司马光,光谓斯人神清气和,可与进道。

huì fú táng liú yí fù quē de yuàn suǒ shòu jīng shú dú jīng sī gōng kǔ shí dàn xià bù shàn dōng bù lú yè bù ān zhěn zhě yú nián

会福唐刘彝赴阙,得瑗所授经,熟读精思,攻苦食淡,夏不扇,冬不炉,夜不安枕者逾年。

nǎi guī qì xiǎo shì jìng rì wēi zuò suǒ zào yì rén mò cè yě

乃归葺小室,竟日危坐,所造诣人莫测也。

fù sǐ xiǎn zú lú mù gōng gēng yǎng mǔ

父死,跣足庐墓,躬耕养母。

tuī qí yú lì zàng nèi wài qīn jí zhōu lǐ pín wú hòu zhě shí yú sàng

推其余力,葬内外亲及州里贫无后者十余丧。

wǎn nián jiào shòu xué zhě zì sǎ sào yìng duì gé wù zhì zhī dá yú zhì guó píng tiān xià bù shī qí xìng bù yuè qí xù ér hòu yǐ

晚年教授学者,自洒扫应对、格物致知达于治国平天下,不失其性,不越其序而后已。

qí you luō shì chí jié běn lù jǔ yǐ zì dài yòu lǜ bù shǐ zhě yǐ yí yì jiàn

其友罗适持节本路,举以自代,又率部使者以遗逸荐。

chóng níng zhōng jùn shǒu li è yòu yǐ bā háng jiàn

崇宁中,郡守李谔又以八行荐。

shí zhāng cài qiè guó bǐng cuàn zhú shàn lèi qiě jǐn zhōng xíng měi yī wén mìng zhé lèi xià

时章、蔡窃国柄,窜逐善类且尽,中行每一闻命辄泪下。

yī rì qù zhī huáng yán huì qīn you jǐn huǐ qí suǒ wéi wén fú jīn lí zhàng wǎng lái wěi yǔ shān zhōng

一日,去之黄岩,会亲友,尽毁其所为文,幅巾藜杖,往来委羽山中。

kè yǒu jí yǐ bì jǔ yào míng zhě zhōng xíng yuē rén ér wú xíng yǔ qín shòu děng

客有诘以避举要名者,中行曰:"人而无行,与禽兽等。

shǐ wú dé yǐ bā háng yīng kē mù zé bǐ zhī bù bèi jǔ zhě fēi rén lèi yǔ

使吾得以八行应科目,则彼之不被举者非人类与?

wú zhèng yù bì cǐ míng fēi yào míng yě

吾正欲避此名,非要名也。

kè cán ér tuì

"客惭而退。

chén guàn zhé tāi zhōu wén míng nà jiāo jì qí méi lù qí xíng shì wèi yǔ shān yáng xú jī qí míng hū wèi bā háng xiān shēng

陈瓘谪台州,闻名纳交,暨其没,录其行事,谓与山阳徐积齐名,呼为"八行先生"。

zi sān rén tíng yún qí jì yě tóng cǎo yǒu zhì xíng shì fù xiōng xiào yǒu tiān zhì

子三人,庭筠其季也,童草有志行,事父兄孝友天至。

jū sāng huǐ shén jì miǎn sàng yóu bù rěn qǔ zhě shí yú nián

居丧毁甚,既免丧,犹不忍娶者十余年。

qín guì dāng guó kē chǎng shàng yú nìng shì tí wèn zhōng xīng gē sòng tíng yún tàn yuē jīn rì qǐ gē sòng shí yé

秦桧当国,科场尚谀佞,试题问中兴歌颂,庭筠叹曰:"今日岂歌颂时耶!

shū qí wèi zú wèi zhōng xīng zhě wǔ jiàn zhě yóu zhī tíng yún yuē wú yù bù wàng yǔ ér gǎn qī jūn hu

"疏其未足为中兴者五,见者尤之,庭筠曰:"吾欲不妄语,而敢欺君乎?

huáng yán wèi zhèng bó xióng dài qù qǐng yì tíng yún yuē fù guì yì de míng jié nán shǒu

黄岩尉郑伯熊代去,请益,庭筠曰:"富贵易得,名节难守。

yuàn ān shí chǔ shùn zhǔ zhāng shì dào

愿安时处顺,主张世道。

bó xióng shòu qí yán qì wèi míng chén

"伯熊受其言,迄为名臣。

yǒu zhào jǔ rén cháng wǔ shàng chūn guān zhě yǔ yuè cí

有诏举人尝五上春官者予岳祠。

tíng yún shì yìng gé suǒ qīn xián quàn zhī tíng yún cí yuē wú cháng cǎo fēng shì wèi yuè miào rǒng lù wú yòng

庭筠适应格,所亲咸劝之,庭筠辞曰:"吾尝草封事,谓岳庙冗禄无用。

jì xīn fēi zhī kě gōng dǎo yé

既心非之,可躬蹈耶?

qí xué yǐ chéng jìng wéi zhǔ yè bì jiù tà ér hòu tuō jīn dàn bì jīn ér hòu qǐ

其学以诚敬为主,夜必就榻而后脱巾,旦必巾而后起。

jū wú duò róng xǐ wú xì yán bù shì yuán shì bù gǒu zāng pǐ

居无惰容,喜无戏言,不事缘饰,不苟臧否。

wén rén piàn shàn jì qí xìng míng

闻人片善,记其姓名。

yù jī dòng zhě tuī shí jiě yī bù jìn

遇饥冻者,推食解衣不靳。

jiù wū yǐ jū wèi cháng qī qī

僦屋以居,未尝戚戚。

yóu mào wèi shǒu wén qí míng qiǎn shū lǐ zhī

尤袤为守,闻其名,遣书礼之。

yī rì jīn chē lì fǎng jiù yóu cháng yáng jǐ yuè

一日,巾车历访旧游,徜徉几月。

guī gǎn wēi jí duān zuò míng mù ér shì nián bā shí yǒu wǔ

归感微疾,端坐瞑目而逝,年八十有五。

xiāng rén chóng jìng zhī yǐ qí fù zǐ jù yǐn dùn chēng zhī yuē èr xú xiān shēng

乡人崇敬之,以其父子俱隐遁,称之曰二徐先生。

chún xī jiān cháng píng shǐ zhě zhū xī xíng bù bài mù xià tí shī yǒu dào xué chuán qiān gǔ dōng ōu shuō èr xú zhī jù qiě dà shū yǐ biǎo zhī yuē yǒu sòng gāo shì èr xú xiān shēng zhī mù

淳熙间,常平使者朱熹行部,拜墓下,题诗有"道学传千古,东瓯说二徐"之句,且大书以表之曰"有宋高士二徐先生之墓"。

tíng yún zhī xiōng tíng huái tíng lán jiē yǒu fù fēng

庭筠之兄庭槐、庭兰,皆有父风。

sūn rì shēng kǔ xué yǒu shǒu yú shì xú shì shī shū bù jué liù shì yǐ

孙日升,苦学有守,于是徐氏诗书不绝六世矣。

sū yún qīng guǎng hàn rén

苏云卿,广汉人。

shào xīng jiān lái yù zhāng dōng hú jié lú dú jū

绍兴间,来豫章东湖,结庐独居。

dài lín qǔ yǒu ēn lǐ wú liáng jiàn lǎo zhì jiē ài jìng zhī chēng yuē sū wēng

待邻曲有恩礼,无良贱老稚皆爱敬之,称曰苏翁。

shēn cháng qī chǐ měi xū rán guǎ yán xiào bù hè cǎo lǚ zhōng suì bù yì wèi cháng jí bìng

身长七尺,美须髯,寡言笑,布褐草履,终岁不易,未尝疾病。

pī jīng běn lì wèi pǔ yì zhí yún shān guàn gài péi yōng jiē yǒu fǎ dù

披荆畚砾为圃,艺植耘芟,灌溉培壅,皆有法度。

suī lóng shǔ jí hán tǔ jiāo cǎo dòng pǔ bù jué shū zī yù chàng mào sì shí zhī pǐn wú quē zhě

虽隆暑极寒,土焦草冻,圃不绝蔬,滋郁畅茂,四时之品无阙者。

wèi shì tā pǔ yóu shèng yòu bù èr jià shì yù zhě lì bèi ér shòu sù xiān qī shū zhí

味视他圃尤胜,又不二价,市鬻者利倍而售速,先期输直。

yè zhī jù jiān rèn guò gé què rén zhēng mào zhī yǐ kuì yuǎn

夜织屦,坚韧过革舄,人争贸之以馈远。

yǐ gù xīn mǐ bù fá yǒu xiàn zé yǐ zhōu jí yīng dài jiǎ zhě fù cháng yī bù jīng yì

以故薪米不乏,有羡则以周急应贷,假者负偿,一不经意。

gài yuán zhī xì bì mén gāo wò huò wēi zuò zhōng rì mò cè shí yě

溉园之隙,闭门高卧,或危坐终日,莫测识也。

shǎo yǔ zhāng jùn wèi bù yī jiāo jùn wèi xiāng chí shū hán jīn bì shǔ yù zhāng shuài jí cáo yuē yú xiāng rén sū yún qīng guǎn lè liú yà dùn jì hú hǎi yǒu nián yǐ

少与张浚为布衣交,浚为相,驰书函金币属豫章帅及漕曰:"余乡人苏云卿,管、乐流亚,遁迹湖海有年矣。

jìn wén guàn yuán dōng hú qí gāo fēng wěi jié fēi shé jiǎn néng qū xìng qīn zào qí lú bì wèi wǒ zhì zhī

近闻灌园东湖,其高风伟节,非折简能屈,幸亲造其庐,必为我致之。

shuài cáo mì wù sè yuē cǐ dú yǒu guàn yuán sū wēng wú yún qīng yě

"帅、漕密物色,曰:"此独有灌园苏翁,无云卿也。

shuài cáo nǎi píng qí cóng gèng fú wèi yóu shì rù qí pǔ wēng yùn chú bù gù

"帅、漕乃屏骑从,更服为游士,入其圃,翁运锄不顾。

jìn ér yī zhī wēng yuē èr kè hé cóng lái yé

进而揖之,翁曰:"二客何从来耶?

yán rù shì tǔ cuò zhú jǐ de wú xiān chén àn shàng yǒu xī hàn shū yī cè

"延入室,土锉竹几,地无纤尘,案上有《西汉书》一册。

èr kè huǎng ruò zì shī mò jì cǐ wèi sū yún qīng yě

二客恍若自失,默计此为苏云卿也。

jì ér jí quán zhǔ míng yì shāo kuǎn jiā suì kòu qí xiāng lǐ xú yuē guǎng hàn

既而汲泉煮茗,意稍款浃,遂扣其乡里,徐曰:"广汉。

kè yuē zhāng dé yuǎn guǎng hàn rén wēng dāng shi zhī

"客曰:"张德远广汉人,翁当识之。

yuē rán

"曰:"然。

kè yòu wèn dé yuǎn hé rú rén

"客又问:"德远何如人?

yuē xián rén yě

"曰:"贤人也。

dì cháng yú zhī jūn zǐ duǎn yú zhī xiǎo rén dé yǒu yú ér cái bù zú

第长于知君子,短于知小人,德有余而才不足。

yīn wèn dé yuǎn jīn hé guān

"因问:"德远今何官?

èr kè yuē jīn zhāo tíng qǐ zhāng gōng yù le cǐ shì

"二客曰:"今朝廷起张公,欲了此事。

wēng yuē cǐ kǒng pà tā wèi biàn liǎo de zài

"翁曰:"此恐怕他未便了得在。

èr kè qǐ ér yán yuē zhāng gōng lìng mǒu děng zhì gōng gòng jì dà yè

"二客起而言曰:"张公令某等致公,共济大业。

yīn chū shū hán jīn bì zhì jǐ shàng

"因出书函金币置几上。

yún qīng bí jiān yǐn yǐn zuò shēng ruò zì jiù tàn zhě

云卿鼻间隐隐作声,若自咎叹者。

èr kè lì qǐng gòng zài cí bù kě qī yǐ jí cháo shàng yè

二客力请共载,辞不可,期以诘朝上谒。

dàn qiǎn shǐ yíng cì zé jiōng hù qù rán pái tà rù zé shū bì bù qǐ jiā jù rú gù ér wēng yǐ dùn yǐ jìng bù zhī suǒ wǎng

旦遣使迎伺,则扃户阒然,排闼入,则书币不启,家具如故,而翁已遁矣,竟不知所往。

shuài cáo fù mìng jùn fǔ jǐ tàn yuē qiú zhī bù zǎo shí huái qiè wèi zhī xiū

帅、漕复命,浚拊几叹曰:"求之不早,实怀窃位之羞。

zuò zhēn yǐ shi zhī yuē yún qīng fēng jié gāo yú fu lín

"作箴以识之,曰:"云卿风节,高于傅霖。

yǔ qī yǔ zhī gòng jì dāng jīn

予期与之,共济当今。

shān qián shuǐ yǎo miǎo bù kě xún

山潜水杳,邈不可寻。

fú lì fú zǎo yǔ zuì hé zhēn

弗力弗早,予罪曷针。

qiáo dìng zì tiān shòu fú líng rén

谯定,字天授,涪陵人。

shǎo xǐ xué fó xī qí lǐ guī yú rú

少喜学佛,析其理归于儒。

hòu xué yì yú guō nǎng shì zì jiàn nǎi wèi zhī xiàng yī yǔ yǐ rù

后学《易》于郭曩氏,自"见乃谓之象"一语以入。

guō nǎng shì zhě shì jiā nán píng shǐ zǔ zài hàn wèi yán jūn píng zhī shī shì chuán yì xué gài xiàng shù zhī xué yě

郭曩氏者,世家南平,始祖在汉为严君平之师,世传《易》学,盖象数之学也。

dìng yī rì zhì biàn wén yī chuān chéng yí jiǎng dào yú luò jié yī wǎng jiàn qì qí xué ér xué yān

定一日至汴,闻伊川程颐讲道于洛,洁衣往见,弃其学而学焉。

suì de wén jīng yì zào yì yù zhì hào rán ér guī

遂得闻精义,造诣愈至,浩然而归。

qí hòu yí biǎn fú shí dìng zhī xiāng yě běi shān yǒu yán shī yǒu yóu yǒng qí zhōng fú rén míng zhī yuē dú yì dòng

其后颐贬涪,实定之乡也,北山有岩,师友游泳其中,涪人名之曰读易洞。

jìng kāng chū lǚ hǎo wèn jiàn zhī qīn zōng zhào wèi chóng zhèng diàn shuō shū yǐ lùn fú hé cí bù jiù

靖康初,吕好问荐之,钦宗召为崇政殿说书,以论弗合,辞不就。

gāo zōng jí wèi dìng yóu zài biàn yòu chéng xǔ hàn yòu jiàn zhī zhào zōng zé jīn qiǎn yì xíng zài

高宗即位,定犹在汴,右丞许翰又荐之,诏宗泽津遣诣行在。

zhì wéi yáng yù dǐ shě jù shén yī zhōng guì rén ǒu yǔ lín kuì zhī shí bù shòu yǔ zhī yī yì bù shòu wěi jīn ér qù dìng xiù ér guī zhī qí zì lì zhī cāo lèi cǐ

至惟扬,寓邸舍,窭甚,一中贵人偶与邻,馈之食不受,与之衣亦不受,委金而去,定袖而归之,其自立之操类此。

shàng jiàng yòng zhī huì jīn bīng zhì shī dìng suǒ zài

上将用之,会金兵至,失定所在。

fù guī shǔ ài qīng chéng dà miàn zhī shèng qī dùn qí zhōng shǔ rén zhǐ qí de yuē qiáo yán

复归蜀,爱青城大面之胜,栖遁其中,蜀人指其地曰谯岩。

jìng dìng ér bù gǎn míng chēng zhī yuē qiáo fū zǐ yǒu huì xiàng sì zhī zhě jiǔ ér bù shuāi

敬定而不敢名,称之曰谯夫子,有绘像祀之者,久而不衰。

dìng yì xué de zhī chéng yí shòu zhī hú xiàn liú miǎn zhī ér féng shí xíng zhāng xíng chéng zé de dìng zhī yú yì zhě yě

定《易》学得之程颐,授之胡宪、刘勉之,而冯时行、张行成则得定之余意者也。

dìng hòu bù zhī suǒ zhōng qiáo fū mù tóng wǎng wǎng yǒu jiàn zhī zhě shì chuán qí wèi xian yún

定后不知所终,樵夫牧童往往有见之者,世传其为仙云。

chū chéng yí zhī fù xiàng cháng shǒu guǎng hàn yí yǔ xiōng hào jiē suí shì yóu chéng dū jiàn zhì miè gū tǒng zhě jiā cè jiù shì zhī zé yì yě yù nǐ yì zhì jié ér miè zhě xiān yuē ruò cháng xué cǐ hu

初,程颐之父珦尝守广汉,颐与兄颢皆随侍,游成都,见治篾箍桶者挟册,就视之则《易》也,欲拟议致诘,而篾者先曰:"若尝学此乎?

yīn zhǐ wèi jì nán zhī qióng yǐ fā wèn

"因指"《未济》男之穷"以发问。

èr chéng xùn ér wèn zhī zé yuē sān yáng jiē shī wèi

二程逊而问之,则曰:"三阳皆失位。

xiōng dì huàn rán yǒu suǒ shěng yì rì zài guò zhī zé qù yǐ

"兄弟涣然有所省,翌日再过之,则去矣。

qí hòu yuán zī rù luò wèn yì yú yí yí yuē yì xué zài shǔ ěr hé wǎng qiú zhī

其后袁滋入洛,问《易》于颐,颐曰:"《易》学在蜀耳,盍往求之?

zī rù shǔ fǎng wèn jiǔ wú suǒ yù

"滋入蜀访问,久无所遇。

yǐ ér jiàn mài jiàng xuē wēng yú méi qióng jiān yǔ yǔ dà yǒu suǒ de bù zhī suǒ de hé yǔ yě

已而见卖酱薛翁于眉、邛间,与语,大有所得,不知所得何语也。

xiàn miǎn zhī zī jiē mǐn rén shí xíng xíng chéng shǔ rén guō nǎng shì jí miè sōu jiàng wēng jiē shǔ zhī yǐn jūn zǐ yě

宪、勉之、滋皆闽人,时行、行成蜀人,郭曩氏及篾叟、酱翁皆蜀之隐君子也。

wáng zhōng mín yǐng yáng rén shì yè yī

王忠民,颍阳人,世业医。

zhōng mín yòu tōng jīng shǐ zì jìng kāng yǐ lái shù yán biān fāng lì hài yú cháo lèi zhào fú zhì

忠民幼通经史,自靖康以来,数言边方利害于朝,累召弗至。

gāo zōng dù jiāng zhōng mín yǐn jū bù chū zhū zhèn dí xìng děng jiē zhòng zhī fú néng zhì

高宗渡江,忠民隐居不出,诸镇翟兴等皆重之,弗能致;

zhāng jùn shòu yǐ dí gōng láng bù shòu

张浚授以迪功郎,不受。

xìng xǐ zhì yào chuān zhōng mín bì dì nán xià yù shāng guó zhèn fǔ shǐ dǒng xiān yú nèi xiāng liú jūn zhōng shì yǐ shī lǐ

兴徙治药川,忠民避地南下,遇商虢镇抚使董先于内乡,留军中,事以师礼。

shí liú yù tiě lì zhōng mín zuò jiǔ sī tú jí dìng luàn sì xiàng dá zhī jīn zhǔ jí lòu bǎn yìn tú sàn yú wěi jìng yǐ míng tiān xià zhī yì

时刘豫僣立,忠民作《九思图》及定乱四象达之金主,及镂板印图散于伪境,以明天下之义。

shào xīng sān nián dí cóng jiàn qí zhōng jié yú cháo tè shòu xuān jiào láng zhào dǒng xiān jīn qiǎn yì xíng zài

绍兴三年,翟琮荐其忠节于朝,特授宣教郎,诏董先津遣诣行在。

jì zhì zǎi xiàng lǚ yí hào qiān shū shū mì yuàn shì xú fǔ jiàn zhī jiē bài shě yú zhèng fǔ

既至,宰相吕颐浩、签书枢密院事徐俯见之皆拜,舍于政府。

zhōng mín shàng shū cí guān yán chén fèn jīn rén wú dào gù sān shàng jīn zhǔ shū qǐ hái èr dì běn xīn bào guó fēi jì míng lù

忠民上疏辞官,言:"臣愤金人无道,故三上金主书,乞还二帝,本心报国,非冀名禄。

shàng bù xǔ

"上不许。

zhōng mín yǐ gào zhì dú zhōng cáng qī bǎo shān xià lì kěn qiú qù

忠民以诰置椟中,藏七宝山下,力恳求去。

fù yī dǒng xiān jūn zhōng suì bù chū

复依董先军中,遂不出。

shí yòu yǒu sū xiáng zhě dān yáng rén

时又有苏庠者,丹阳人。

shēn zhī hòu sòng zhī zú yě

绅之后,颂之族也。

shǎo néng shī sū shì jiàn qí qīng jiāng qǔ dà ài zhī yóu shì zhī míng

少能诗,苏轼见其《清江曲》,大爱之,由是知名。

xú fǔ jiàn qí xián shàng tè zhào zhī gù cí

徐俯荐其贤,上特召之,固辞;

yòu mìng shǒu chén yǐ lǐ jīn qiǎn xiáng cí jí bù zhì yǐ shòu zhōng

又命守臣以礼津遣,庠辞疾不至,以寿终。

liú miǎn zhī zì zhì zhōng jiàn zhōu chóng ān rén

刘勉之,字致中,建州崇安人。

zì yòu qiáng xué rì sòng shù qiān yán

自幼强学,日诵数千言。

yú guān yǐ xiāng jǔ yì tài xué

逾冠,以乡举诣太学。

shí cài jīng yòng shì jìn zhǐ wú de xié yuán yòu shū zì shì yī luò zhī xué bù xíng

时蔡京用事,禁止毋得挟元祐书,自是伊、洛之学不行。

miǎn zhī qiú dé qí shū měi shēn yè tóng shě shēng jiē mèi nǎi qián chāo ér mò sòng zhī

勉之求得其书,每深夜,同舍生皆寐,乃潜抄而默诵之。

qiáo dìng zhì jīng shī miǎn zhī wén qí cóng chéng yí yóu suì yì xué suì shī shì zhī

谯定至京师,勉之闻其从程颐游,邃《易》学,遂师事之。

yǐ ér yàn kē jǔ yè yī zhū shēng guī jiàn liú ān shì yáng shí jiē qǐng yè yān

已而厌科举业,揖诸生归,见刘安世、杨时,皆请业焉。

jí zhì jiā jí yì jìn jiāo jié cǎo wèi táng dú shū qí zhōng lì gēng zì jǐ dàn rán wú qiú yú shì

及至家,即邑近郊结草为堂,读书其中,力耕自给,澹然无求于世。

yǔ hú xiàn liú zi huī xiāng wǎng lái rì yǐ jiǎng lùn qiē cuō wéi shì

与胡宪、刘子翚相往来,日以讲论切磋为事。

shào xīng jiān zhōng shū shè rén lǚ běn zhōng shū qí xíng yì zhì yè yǐ wén tè zhào yì què

绍兴间,中书舍人吕本中疏其行义志业以闻,特召诣阙。

qín guì fāng zhǔ hé lǜ miǎn zhī jiàn shàng chí zhèng lùn nǎi bù yǐn jiàn dàn lìng cè shì hòu shěng gěi zhá ér yǐ

秦桧正主张和议,担心刘勉之见到皇帝后坚持主战主张,于是不予引见,只令在后省策试发给笔札而已。

miǎn zhī zhī bù yǔ guì hé jí xiè bìng guī

勉之知不与桧合,即谢病归。

dù mén shí yú nián xué zhě zhǒng zhì suí qí cái pǐn wèi shuō shèng xián jiào xué zhī mén jí qián yán wǎng xíng zhī yì

杜门十余年,学者踵至,随其材品,为说圣贤教学之门及前言往行之懿。

suǒ jū yǒu bái shuǐ rén hào yuē bái shuǐ xiān shēng

所居有白水,人号曰白水先生。

xián shì dài fū zì zhào dǐng yǐ xià jiē jìng mù yǔ jiāo

贤士大夫自赵鼎以下皆敬慕与交。

hòu qín guì yì héng dǐng cuàn sǐ zhū xián jìn gù miǎn zhī jìng bù fù chū

后秦桧益横,鼎窜死,诸贤禁锢,勉之竟不复出。

miǎn zhī yī jiè bù wàng qǔ

勉之一介不妄取。

fù jiā fù wú zi móu jǐn yǐ zī guī yú nǚ miǎn zhī bù shòu yǐ bì zú zhī xián zhě mìng zhī fèng sì

妇家富,无子,谋尽以赀归于女,勉之不受,以畀族之贤者,命之奉祀。

qí you zhū sōng zú shǔ yǐ hòu shì qiě jiè qí zi xī shòu xué

其友朱松卒,属以后事,且戒其子熹受学。

miǎn zhī jīng lǐ qí jiā ér huì xī rú zǐ zhí

勉之经理其家,而诲熹如子侄。

xī zhī dé dào zì miǎn zhī shǐ

熹之得道,自勉之始。

shào xīng shí jiǔ nián zú nián wǔ shí jiǔ

绍兴十九年,卒,年五十九。

hú xiàn zì yuán zhòng jū jiàn zhī chóng ān

胡宪,字原仲,居建之崇安。

shēng ér jìng què bù wàng xiào yǔ cháng cóng cóng fù hú ān guó xué

生而静悫,不妄笑语,长从从父胡安国学。

píng jū wēi zuò zhí lì shí rán hòu yán suī cāng cù wú jí yán jù sè rén fàn zhī wèi cháng xiào

平居危坐植立,时然后言,虽仓卒无疾言遽色,人犯之未尝校。

shào xīng zhōng yǐ xiāng gòng rù tài xué

绍兴中以乡贡入太学。

huì yī luò xué yǒu jìn xiàn dú yīn yǔ liú miǎn zhī sòng xí qí shuō

会伊、洛学有禁,宪独阴与刘勉之诵习其说。

jì ér xué yì yú qiáo dìng jiǔ wèi yǒu de dìng yuē xīn wèi wù zì gù bù néng yǒu jiàn wéi xué nǎi kě míng ěr

既而学《易》于谯定,久未有得,定曰:"心为物渍,故不能有见,唯学乃可明耳。

xiàn kuì rán tàn yuē suǒ wèi xué zhě fēi kè jǐ gōng fū yé

"宪喟然叹曰:"所谓学者,非克己工夫耶?

zì shì yī yì xià xué bù qiú rén zhī

"自是一意下学,不求人知。

yī dàn yī zhū shēng guī gù shān lì tián mài yào yǐ fèng qí qīn

一旦,揖诸生归故山,力田卖药,以奉其亲。

ān guó chēng qí yǒu yǐn jūn zǐ zhī cāo

安国称其有隐君子之操。

cóng yóu zhě rì zhòng hào jí xī xiān shēng xián shì dài fū yì gāo yǎng zhī

从游者日众,号籍溪先生,贤士大夫亦高仰之。

zhé yàn zhì fàn chōng zhū zhèn liú zǐ yǔ lǚ zhǐ lǚ běn zhōng gòng yǐ qí xíng yì wén yú cháo shàng tè zhào zhī xiàn cí mǔ lǎo

折彦质、范冲、朱震、刘子羽、吕祉、吕本中共以其行义闻于朝,上特召之,宪辞母老。

jí yàn zhì rù xī fǔ yòu yán yú shàng qù zhào yù jí xiàn lì cí

及彦质入西府,又言于上,趣召愈急,宪力辞。

nǎi cì jìn shì chū shēn shòu zuǒ dí gōng láng tiān chà jiàn zhōu jiào shòu xiàn yóu bù qū

乃赐进士出身,授左迪功郎、添差建州教授,宪犹不屈。

tài shǒu wèi gāng qiǎn xíng yì zhū shēng rù lǐ zhì zhào qiě wèi shǒu shū chén dà yì kāi pì shén lì xiàn bù dé yǐ jiù zhí

太守魏矼遣行义诸生入里致诏,且为手书陈大义,开譬甚力,宪不得已就职。

rì yǔ zhū shēng jiē xun yǐ wéi jǐ zhī xué

日与诸生接,训以为己之学。

wén zhě shǐ ér xiào zhōng ér yí jiǔ ér guān qí suǒ yǐ xiū shēn shì qīn jiē rén zhě wú yī bù rú suǒ yán suì xī rán yuè fú

闻者始而笑,中而疑,久而观其所以修身、事亲、接人者,无一不如所言,遂翕然悦服。

jùn rén chéng yuán yǐ dǔ xíng chēng gōng hé yǐ lián jié zhe jiē yíng zhì bǐ cān xué zhèng xué zhě zì shì dà huà

郡人程元以笃行称,龚何以廉节著,皆迎致俾参学政,学者自是大化。

yīn qī nián bù xǐ guān yǐ mǔ nián gāo bù lè jū guān shè qiú jiān nán yuè miào yǐ guī

因七年不徙官,以母年高不乐居官舍,求监南岳庙以归。

jiǔ zhī qǐ wèi fú jiàn lù ān fǔ shǐ sī shǔ guān

久之,起为福建路安抚使司属官。

shí shuài zhāng zōng yuán què yán jí sī fàn zhě zhū liǎng yì zhòng zuò

时帅张宗元榷盐急,私贩者铢两亦重坐。

xiàn gào yǐ wéi zhèng dà tǐ zōng yuán bú yuè xiàn fù qǐng cí ér qù

宪告以为政大体,宗元不悦,宪复请祠而去。

qín guì fāng yòng shì zhū xián líng luò xiàn jiā jū bù chū

秦桧方用事,诸贤零落,宪家居不出。

guì sǐ yǐ dà lǐ sī zhí zhào wèi xíng gǎi mì shū zhèng zì

桧死,以大理司直召,未行,改秘书正字。

jì zhì cì dāng zòu shì ér bìng bù néng cháo nǎi cǎo shū yán jīn rén dà zhì biàn jīng gōng shì shì bì bài méng

既至,次当奏事,而病不能朝,乃草疏言:"金人大治汴京宫室,势必败盟。

jīn yuán chén sù jiàng wéi zhāng jùn liú qí zài shí zhě jiē wèi jīn guǒ nán mù fēi cǐ liǎng rén mò néng dāng

今元臣、宿将惟张浚、刘锜在,识者皆谓金果南牧,非此两人莫能当。

yuàn jí qǐ zhī chén sǐ bù hèn

愿亟起之,臣死不恨。

shí liǎng rén jiē wèi jī huǐ suǒ shāng wèi yǒu gǎn xiǎn yán qí dāng yòng zhě xiàn dú shǒu yán zhī

"时两人皆为积毁所伤,未有敢显言其当用者,宪独首言之。

shū rù jí qiú qù

疏入,即求去。

shàng jiā qí zhōng zhào gǎi zhì yǔ cí guī

上嘉其忠,诏改秩与祠归。

chū xiàn yǔ liú miǎn zhī jù yǐn hòu yòu yǔ liú zi huī zhū sōng jiāo

初,宪与刘勉之俱隐,后又与刘子翚、朱松交。

sōng jiāng méi shǔ qí zi xī shòu xué yú xiàn yǔ miǎn zhī zi huī

松将没,属其子熹受学于宪与勉之、子翚。

xī zì wèi cóng sān jūn zi yóu ér shì jí xī xiān shēng wéi jiǔ

熹自谓从三君子游,而事籍溪先生为久。

fāng xiàn zhī yǐ guǎn zhí zhào yě shì qín guì huì yán zhī hòu xiàn yǔ wáng shí péng féng fāng chá yuè li hào xiāng jì lùn shì tài xué shì wèi wǔ xián shī yǐ gē zhī

方宪之以馆职召也,适秦桧讳言之后,宪与王十朋、冯方、查籥、李浩相继论事,太学士为《五贤诗》以歌之。

rén shǐ xìn xiàn zhī bù gǒu chū ér xī qí zài wèi jǐn bàn nián bù jiù qí dǐ yùn yún

人始信宪之不苟出,而惜其在位仅半年,不究其底蕴云。

shào xīng sān shí èr nián zú nián qī shí qī

绍兴三十二年,卒,年七十七。

guō yōng zì zi hé qí xiān luò yáng rén

郭雍,字子和,其先洛阳人。

fù zhōng xiào guān zhì tài zhōng dài fū shī shì chéng yí zhe yì shuō hào jiān shān xiān shēng zì yǒu chuán

父忠孝,官至太中大夫,师事程颐,著《易说》,号兼山先生,自有传。

yōng chuán qí fù xué tōng shì wù yǐn jū xiá zhōu fàng làng cháng yáng shān gǔ jiān hào bái yún xiān shēng

雍传其父学,通世务,隐居峡州,放浪长杨山谷间,号白云先生。

qián dào zhōng yǐ xiá shǒu rèn qīng chén hú běi shuài zhāng xiào xiáng jiàn yú cháo jīng zhào bù qǐ cì hào chōng huì chǔ shì

乾道中,以峡守任清臣、湖北帅张孝祥荐于朝,旌召不起,赐号冲晦处士。

xiào zōng rěn zhī qí xián měi duì fǔ chén chēng dào zhī mìng suǒ zài zhōu jùn suì shí zhì lǐ cún wèn

孝宗稔知其贤,每对辅臣称道之,命所在州郡岁时致礼存问。

hòu gèng fēng yí zhèng xiān shēng lìng bù shǐ zhě qiǎn guān jiù wèn yōng suǒ yù yán bèi lù jiǎo jìn

后更封颐正先生,令部使者遣官就问雍所欲言,备录缴进。

yú shì yōng nián bā shí yǒu sān yǐ

于是,雍年八十有三矣。

chún xī chū xué zhě póu jí chéng hào chéng yí zhāng zài yóu cù yáng shí jí zhōng xiào yōng fán qī jiā wèi dà yì cuì yán xíng yú shì

淳熙初,学者裒集程颢、程颐、张载、游酢、杨时及忠孝、雍凡七家,为《大易粹言》行于世。

qí shù yōng zhī shuō yuē

其述雍之说曰:

yì guàn tōng sān cái bāo kuò wàn lǐ

《易》贯通三才,包括万理。

fú xī shì zhī huà de yú tiān ér míng tiān

伏羲氏之画,得于天而明天。

wén wáng zhī huà de yú rén ér míng rén

文王之画,得于人而明人。

xī huà wèi tiān tiān jūn dào yě gù wǔ zhī zài rén wéi jūn

羲画为天,天,君道也,故五之在人为君。

wén zhòng wéi dì de chén dào yě gù èr zhī zài rén wéi chén

文王的功德为大地,地,是做臣民之道,所以具备中庸德行的二对人来说是臣民。

yǐ shàng xià èr guà bié ér yán zhī rú cǐ

以上下二卦别而言之如此。

hé liù yáo ér yán zhī zé sān sì jiē rén dào yě gù wèi zhī zhōng yáo

合六爻而言之,则三四皆人道也,故谓之中爻。

qián yuán hēng lì zhēn chū yuē sì dé

《干》,元亨利贞,初曰四德。

hòu yòu yuē qián yuán shǐ ér hēng zhě yě

后又曰乾元,始而亨者也。

lì pìn mǎ zhēn lì jūn zǐ zhēn

利牝马贞,利君子贞。

shì yǐ sì dé wèi èr yì yì kě yǐ

是以四德为二义亦可矣。

qián yáng wù yě

干,阳物也。

kūn yīn wù yě

坤,阴物也。

yóu qián yī guà lùn zhī zé yuán yǔ hēng yáng zhī lèi lì yǔ zhēn yīn zhī lèi yě

由《干》一卦论之,则元与亨阳之类,利与贞阴之类也。

shì yóu chūn xià qiū dōng suī wèi sì shí yóu yīn yáng guān zhī zé chūn xià wèi yáng qiū dōng wèi yīn yě

是犹春夏秋冬虽为四时,由阴阳观之,则春夏为阳,秋冬为阴也。

tiān zhī suǒ wèi yuán hēng lì zhēn zhě rú lì tiān zhī dào yīn yǔ yáng zhī lèi yě

天之所谓元亨利贞者,如立天之道,阴与阳之类也。

de zhī suǒ wèi yuán hēng lì zhēn zhě rú lì dì zhī dào róu yǔ gāng zhī lèi yě

地之所谓元亨利贞者,如立地之道,柔与刚之类也。

rén zhī suǒ wèi yuán hēng lì zhēn zhě rú lì rén zhī dào rén yǔ yì zhī lèi yě

人之所谓元亨利贞者,如立人之道,仁与义之类也。

yòu kūn zhī liù wǔ kūn suī chén dào wǔ shí jūn wèi suī yǐ róu dé bù hài qí wèi jūn

又《坤》之六五,坤虽臣道,五实君位,虽以柔德,不害其为君;

yóu qián zhī jiǔ èr suī yǒu jūn dé bù hài qí wéi chén

犹《干》之九二,虽有君德,不害其为臣。

gù qián yǒu liǎng jūn dé wú liǎng jūn

故干有两君,德无两君;

kūn yǒu liǎng chén dé wú liǎng chén

坤有两臣,德无两臣。

liù wǔ yǐ róu jū zūn xià xià zhī jūn yě

六五以柔居尊,下下之君也。

jiāng hǎi suǒ yǐ néng wéi bǎi gǔ wáng zhě yǐ qí shàn xià xià yě

江海所以能为百谷王者,以其善下下也。

xià xià běn kūn dé yě

下下本坤德也。

huáng zhōng sè yě sè zhī zhì měi yě

黄,中色也,色之至美也;

shang xià fú yě shì yǐ zhì měi zhī dé ér xià rén yě

裳,下服也,是以至美之德而下人也。

qí fā míng jīng dào rú cǐ

其发明精到如此。

chún xī shí sì nián

淳熙十四年。

卒。

liú yú zì bì míng qú zhōu lóng yóu rén

刘愚,字必明,衢州龙游人。

yòu jǐng mǐn lì xué

幼警敏力学。

ruò guàn rù tài xué yǒu shēng shòu yè zhě shén zhòng

弱冠入太学,有声,受业者甚众。

shì yù shǐ chái jǐn jì jiǔ yán shī lǔ bó shì lín guāng cháo shēn qì zhòng zhī

侍御史柴瑾、祭酒颜师鲁、博士林光朝深器重之。

jǐn měi zòu duì chēng shàng yì zé yuē chén kè liú yú wéi chén yán

瑾每奏对称上意,则曰:"臣客刘愚为臣言。

shī lǔ cháng zòu yú xíng yì shàng jì yuē cǐ xiàng zhě chái jǐn suǒ jiàn yě

"师鲁尝奏愚行艺,上记曰:"此向者柴瑾所荐也。

shàng shè shì hè jū dì yī

"上舍释褐,居第一。

diào jiāng líng fǔ jiào shòu zǎo wǎn wèi zhū shēng jiǎng shuō tóng liáo xiāng shuài yǐ tīng

调江陵府教授,早晚为诸生讲说,同僚相率以听。

yú yì qiān xià yǔ yè shì xiàng ān shì jiǎng lùn bù juàn měi yǐ yǐn jū xué dào wéi lè

愚益谦下,与叶适、项安世讲论不倦,每以隐居学道为乐。

suì mǎn shuài wáng lìn zhì shū yǎn pì gù cí pín bù néng guī

岁满,帅王蔺致书剡辟,固辞,贫不能归。

wài yí ān xiāng xiàn lìng yì bū fù wàn jì yú hé shí shù kuān xiàn qī mín bú jiàn lì ér fù zì zú

外移安乡县令,邑逋赋万计,愚核实数,宽限期,民不见吏而赋自足。

huì suì qiàn chū cháng píng mǐ zhèn dài yì zuǒ chí bù kě yú yuē yǒu zuì bù yǐ xiāng lèi

会岁歉,出常平米赈贷,邑佐持不可,愚曰:"有罪不以相累。

chū mín qián shù qiān wàn zhào shāng dí tā jùn ér shōu yuán zhí mǐ jià dùn píng yóu jī lǐn shù qiān dàn yǐ bèi jī hàn

"出缗钱数千万,召商籴他郡而收元直,米价顿平,犹积廪数千石以备饥旱。

yì yǒu fàn zhòng yān dú shū de wèi huì xiàng lì cí xīng xué shì jìng zhī quàn

邑有范仲淹读书地,为绘像立祠,兴学,士竞知劝。

zhū sī jiāo jiàn gǎi zhì yú yā bù lè shì jìn suì zhì shì

诸司交荐,改秩,愚雅不乐仕进,遂致仕。

chéng xiàng yú duān lǐ xiāng rén yě yǔ yú yǒu jiù qiě zhào táng shěn yú jìng shě qù bù gù

丞相余端礼,乡人也,与愚有旧,且召堂审,愚竟舍去不顾。

jié lú chéng nán tuí tǎn bài bì péng hāo xiāo rán

结庐城南,颓坦败壁,蓬蒿萧然。

zhù shū zì shì shū lǐ yǔ mèng jiē yǒu jiě

著书自适,《书》、《礼》、《语》、《孟》皆有解。

nián bā shí sān ér zú

年八十三而卒。

gù yǒu yǔ qí mén rén sī shì yuē qiān jìng xiān shēng hòu gèng shì yuē jìng jūn xiāng jùn cí zhī

故友与其门人私谥曰谦靖先生,后更谥曰靖君,乡郡祠之。

qī xú shì zài jiā shí qí mǔ jiāng yǐ jià gū zǐ zhī fù zhě xú qì yuē wèi fù rén qī bù yuàn yě

妻徐氏在家时,其母将以嫁姑子之富者,徐泣曰:"为富人妻,不愿也。

suì guī yú yú jū pò wū zhōng yī shì jī zhù

"遂归于愚,居破屋中,一事机杼。

yú cháng huái bái jīn guī xú nù yuē wǒ yǐ zi wèi xián ér ruò shì jí jù guī

愚尝怀白金归,徐怒曰:"我以子为贤而若是,亟具归。

yú chū shū yǐ shì shù xiū de yě nǎi yǐ

"愚出书以示,束修得也,乃已。

yǒu liáng hóng zhī fēng yān

有梁鸿之风焉。

zi kè jǐ fán

子克、几、凡。

kè zǎo yǐ shī míng yè shì cháng chēng qí kě jì táo wéi

克蚤以诗名,叶适尝称其可继陶、韦。

wèi shàn zhī zì zǐ shí jiàn zhōu jiàn yáng rén chū zì yuán lǚ

魏掞之,字子实,建州建阳人,初字元履。

zì yòu yǒu dà zhì

自幼有大志。

shī hú xiàn yǔ zhū xī yóu

师胡宪,与朱熹游。

liǎng yǐ xiāng jǔ shì lǐ bù bù dì

两以乡举试礼部不第。

cháng kè qú shǒu zhāng jié suǒ

尝客衢守章杰所。

zhào dǐng yǐ zhé sǐ qí zi fén jiāng sàng guò qú

赵鼎以谪死,其子汾将丧过衢。

jié yā hàn dǐng yòu xī qín guì yì qiǎn wèi wēng méng zhī lǐng zú yǎn qǔ dǐng píng shí yǔ gù jiù lái wǎng jiǎn dú

杰雅憾鼎,又希秦桧意,遣尉翁蒙之领卒掩取鼎平时与故旧来往简牍。

méng zhī xiān qiǎn rén gào fén fén zhī dǎi zhì yī wú suǒ dé

蒙之先遣人告汾焚之,逮至一无所得。

jié nù zhì méng zhī jū fén yú bīng jiā suǒ qiě yǐ gào guì

杰怒,治蒙之,拘汾于兵家所,且以告桧。

shàn zhī yǐ shū zé jié cháng yī jìng guī

掞之以书责杰,长揖径归。

zhù shì dú shū bǎng yǐ gèn zhāi zì shì rén chēng yuē gèn zhāi xiān shēng

筑室读书,榜以"艮斋",自是人称曰艮斋先生。

mǐn shuài wāng yīng chén jiàn shǒu chén zhèng tóng zhī qí xián jiàn yú cháo shí xiāng ní zhī bù guǒ zhào

闽帅汪应辰、建守陈正同知其贤,荐于朝,时相尼之,不果召。

qián dào zhōng zhào jǔ yí yì bù cì shǐ ruì yè yǔ shuài shǒu gòng biǎo qí xíng yì tè zhào zhào zhī shàn zhī lì cí

乾道中,诏举遗逸,部刺史芮烨与帅、守共表其行谊,特诏召之,掞之力辞。

shí zǎi xiāng chén jùn qīng mǐn rén yě yā zhī shàn zhī zhāo zhī shén lì

时宰相陈俊卿,闽人也,雅知掞之,招之甚力。

nǎi yǐ bù yī rù jiàn jí chén dāng shí zhī wu dà yào quàn shàng yǐ xiū dé yè zhèng rén xīn yǎng shì qì wèi huī fù zhī běn

乃以布衣入见,极陈当时之务,大要劝上以修德业、正人心、养士气为恢复之本。

shàng jiā nà zhī cì tóng jìn shì chū shēn shǒu tài xué lù

上嘉纳之,赐同进士出身,守太学录。

xiān shì xué guān yǎng wàng zì gāo bù yǔ zhū shēng jiē

先是,学官养望自高,不与诸生接。

shàn zhī jì jiù zhí rì jìn zhū shēng jiào huì zhī yòu zēng qì qí shě rén rén gǎn lì

掞之既就职,日进诸生教诲之,又增葺其舍,人人感励。

jiāng shì cài shàn zhī qǐng fèi wáng ān shí fù zǐ cóng sì zhuī jué chéng hào chéng yí liè yú sì diǎn bù bào

将释菜,掞之请废王安石父子从祀,追爵程颢、程颐,列于祀典,不报。

fù yán tài xué zhī jiào yi yǐ dé xíng jīng shù wèi xiān qí cì zé tōng xí shì wù

复言"太学之教宜以德行经术为先,其次则通习世务。

jīn nǎi zhuān yǐ kōng yán qǔ rén yòu bù bào

今乃专以空言取人",又不报。

suì gài qù

遂丐去。

huì fú zhōu fù zǒng guǎn céng dí zhì mǎn hái zài dào shàn zhī lèi shū yǐ jiàn yí jí dù mén yí shū chén jùn qīng zé qí bù néng jiù zhǐ yǔ shén qiè

会福州副总管曾觌秩满还,在道,掞之累疏以谏,移疾杜门,遗书陈俊卿责其不能救止,语甚切。

suì yǐ yíng qīn qǐng guī xíng shù yuē ba wèi tāi zhōu jiào shòu

遂以迎亲请归,行数曰,罢为台州教授。

fāng shàn zhī zhī wèi xíng yě dí zhì guó mén wài yǐ jiǔ cì shàn zhī qù nǎi gǎn rù

方掞之之未行也,觌至国门外已久,伺掞之去,乃敢入。

shàn zhī zài cháo bù néng bàn suì jì guī kuì rán tàn yuē shàng ēn shēn hòu rú cǐ ér wú xué bù zú yǐ gǎn wù shèng yì

掞之在朝不能半岁,既归,喟然叹曰:"上恩深厚如此,而吾学不足以感悟圣意。

nǎi rì jū gèn zhāi tiáo lǐ jiù wén yǐ qiú qí suǒ wèi zhì

"乃日居艮斋,条理旧闻,以求其所未至。

qí jū jiā jǐn sàng jì zhòng lǐ fǎ

其居家,谨丧祭,重礼法。

cóng fù yǒu kè yú nán zhě qiān lǐ yíng yǎng sǐ zàng rú lǐ ér zì qí gū

从父有客于南者,千里迎养,死葬如礼,而字其孤。

jiàn sú shēng zǐ duō bù jǔ wéi wén yǐ jiè quán huó zhě shén zhòng

建俗生子多不举,为文以戒,全活者甚众。

yòu bái yú guān qǐng dū bù zàng qí qīn zhě fù yǔ qī pín yǔ cái ér wú zhǔ hòu zhě yǎn zhī

又白于官,请督不葬其亲者,富与期,贫与财,而无主后者掩之。

měi yù suì jī wèi zhōu yǐ shí jī zhě

每遇岁饥,为粥以食饥者。

hòu yī gǔ shè cāng fǎ qǐng guān mǐ yǐ dài mín zhì dōng qǔ zhī yǐ nà yú cāng

后依古社仓法,请官米以贷民,至冬取之以纳于仓。

bù shǐ zhě sù jìng shàn zhī juān mǐ qiān yú hú jiǎ zhī suì suì liǎn sàn rú cháng mín lài yǐ jì

部使者素敬掞之,捐米千余斛假之,岁岁敛散如常,民赖以济。

zhū xiāng shè cāng zì shàn zhī shǐ

诸乡社仓自掞之始。

yú rén jiāo jiā qí shàn ér jiù qí shī

与人交,嘉其善而救其失。

hòu jìn yǐ lǐ lái zhě gǒu yǒu cùn cháng bì jí jí tuī wǎn chéng jiù zhī

后进以礼来者,苟有寸长,必汲汲推挽成就之。

zhì huò zǐ qí jìn míng zé cù rán yuē shǐ fū rén ér bì cǐ xián wéi shàn zhī lù jué yǐ

至或訾其近名,则蹙然曰:"使夫人而避此嫌,为善之路绝矣。

bìng jí mǔ shì zhī bù jīn bú jiàn

"病革,母视之,不巾不见。

jiè qí zi wú yǐ sēng wū sú lǐ měi wǒ

戒其子"毋以僧巫俗礼浼我。

yǐ shū zhào zhū xī zhì wěi yǐ hòu shì ér jué

"以书召朱熹至,委以后事而诀。

zú nián wǔ shí bā

卒,年五十八。

hòu shàng sī qí zhí liàng jiāng zhào yòng zhī dà chén yán yǐ sǐ nǎi zèng zhí mì gé

后上思其直谅,将召用之,大臣言已死,乃赠直秘阁。

xī píng rì qù xiàng yǔ shàn zhī tóng

熹平日趣向与掞之同。

qián dào zhōng xī yì bèi zhào jiāng xíng wén shàn zhī qù guó nǎi zhǐ

乾道中,熹亦被召,将行,闻掞之去国,乃止。

qīng chéng shān dào rén ān shì tōng zhě běn xī rén

青城山道人安世通者,本西人。

qí fù yǒu móu cè wèi wǔ guān shù yǐ yán gàn dāng lù bù yòng suì zì chén yú jiǔ ér zhōng

其父有谋策,为武官,数以言干当路不用,遂自沈于酒而终。

shì tōng yì yǐn jū qīng chéng shān zhōng bù chū

世通亦隐居青城山中不出。

wú xī fǎn nǎi xiàn shū yú chéng dū shuài yáng fǔ yuē shì tōng zài shān zhōng hū wén guān wài zhī biàn bù jué dà tòng

吴曦反,乃献书于成都帅杨辅曰:"世通在山中,忽闻关外之变,不觉大恸。

shì tōng suī fāng wài rén ér dà rén xiān sheng yì cháng fā yǐ rù dào zhī mén

世通虽方外人,而大人先生亦尝发以入道之门。

qiè yǐ wéi gōng chū de xī xí jí dāng huán shū sòng qí jiā shì jī yǐ zhōng yì jù guān shǔ jūn mín sù fú hào tòng yīn ér sàn jīn fā sù gǔ jí zhōng yì bì jiàn mén xí kuí zǐ xìng zhàng yì zhī shī yǐ shùn tǎo nì shuí bù yuàn cóng

窃以为公初得曦檄,即当还书,诵其家世,激以忠义,聚官属军民,素服号恸,因而散金发粟,鼓集忠义,闭剑门,檄夔、梓,兴仗义之师,以顺讨逆,谁不愿从?

ér shì dà fū jiē jiǔ gāng fàn náng bù míng dà yì shàng yún shǎo qū yǐ bǎo shēng líng hé qí bù zhī qīng zhòng rú cǐ

而士大夫皆酒缸饭囊,不明大义,尚云少屈以保生灵,何其不知轻重如此!

fū jūn nǎi fù yě mín nǎi zi yě qǐ yǒu qì fù ér jiù zi zhī lǐ

夫君乃父也,民乃子也,岂有弃父而救子之理?

cǐ fēi xī yī rén zhī pàn nǎi jǔ shǔ shì dài fū zhī pàn yě

此非曦一人之叛,乃举蜀士大夫之叛也。

wén gǔ yǒu pàn mín wú pàn guān jīn xī pàn ér shì dà fū jiē suō shǒu yǐ tīng mìng shì qū mín ér wèi pàn yě

闻古有叛民无叛官,今曦叛而士大夫皆缩手以听命,是驱民而为叛也。

qiě xī suī pàn nì yóu yǒu suǒ jì wèi gǎn jiàn zhēng shuò shā shì dà fū shàng yǐ xū wén jiàn zhāo yì yǐ gōng zhī yǔ fǒu bo mín zhī cóng wéi yě

且曦虽叛逆,犹有所忌,未敢建正朔、杀士大夫,尚以虚文见招,亦以公之与否卜民之从违也。

jīn yōu yōu bù jué tú wèi fù rén nǚ zǐ zhī bēi suǒ wèi tíng qiú zhǎng zhì wú kǒng cháo tíng zhī shī wàng yě

今悠悠不决,徒为妇人女子之悲,所谓停囚长智,吾恐朝廷之失望也。

fán jǔ dà shì zhě chéng bài sǐ shēng jiē dāng fù zhī dù wài

凡举大事者,成败死生皆当付之度外。

qū qū xíng nián wǔ shí èr yǐ gǔ rén yán kě yǐ shēng ér shēng fú yě

区区行年五十二矣,古人言:'可以生而生,福也;

kě yǐ sǐ ér sǐ yì fú yě

可以死而死,亦福也。

jué bù rěn hàn miàn dài tiān tóng wèi pàn mín yě

'决不忍汗面戴天,同为叛民也。

fǔ yǒu zhòng míng shǔ zhōng shì dà fū duō quàn yǐ jǔ yì zhě ér shì tōng zhī yán yóu qiē zhì

辅有重名,蜀中士大夫多劝以举义者,而世通之言尤切至。

fǔ bù néng jué suì dōng rú jiāng líng qǐng wú liè jǔ bīng yǐ tǎo xī

辅不能决,遂东如江陵,请吴猎举兵以讨曦。

wèi jǐ xī bài liè shǐ shǔ jiàn shì yǐ shì tōng wéi shǒu yún

未几,曦败,猎使蜀,荐士以世通为首云。

zhuó xíng

◎卓行

liú tíng shì cháo gǔ xú jī céng shū qīng liú yǒng yī

○刘庭式巢谷徐积曾叔卿刘永一

fù zǐ yǒu qīn fū fù yǒu bié péng yǒu yǒu xìn tiān xià zhī suǒ gòng zhī ér gòng yóu zhě yě nǎi yǒu zhuó xíng yú sī yān

父子有亲,夫妇有别,朋友有信,天下之所共知而共由者也,乃有卓行于斯焉。

xú jī yú qí suǒ tiān liú tíng shì yú qí shì jiā cháo gǔ yú qí zhī jǐ jiē xíng cháng rén zhī nán

徐积于其所天,刘庭式于其室家,巢谷于其知己,皆行常人之难。

xíng qí suǒ nán ér ān yān qǐ fēi zhuō hu

行其所难而安焉,岂非卓乎?

céng shū qīng zhī bù qī liú yǒng yī zhī bù gǒu qǔ jiē yǐ yī shì ér rén yù zhī zhōng shēn gài yǒu qí suǒ yǐ qí kě hū zhū

曾叔卿之不欺,刘永一之不苟取,皆以一事而人誉之终身,盖有其所矣,其可忽诸!

zhuàn zhuó xíng chuán

撰《卓行传》。

liú tíng shì zì de zhī qí zhōu rén jǔ jìn shì

刘庭式,字得之,齐州人,举进士。

sū shì shǒu mì zhōu tíng shì wèi tōng pàn

苏轼守密州,庭式为通判。

chū tíng shì wèi dì shí yì qǔ xiāng rén zhī nǚ jì yuē wèi nà bì

初,庭式未第时,议娶乡人之女,既约,未纳币。

tíng shì nǎi jí dì nǚ yǐ bìng sàng míng nǚ jiā gōng gēng pín shén bù gǎn fù yán

庭式乃及第,女以病丧明,女家躬耕贫甚,不敢复言。

huò quàn nà qí yòu nǚ tíng shì xiào yuē wú xīn yǐ xǔ zhī yǐ qǐ kě fù wú chū xīn zāi

或劝纳其幼女,庭式笑曰:"吾心已许之矣,岂可负吾初心哉。

zú qǔ zhī

"卒娶之。

shēng shù zi hòu sǐ tíng shì sàng zhī yú nián bù kěn fù qǔ

生数子,后死,庭式丧之逾年,不肯复娶。

shì wèn zhī yuē āi shēng yú ài ài shēng yú sè

轼问之曰:"哀生于爱,爱生于色。

jīn jūn ài hé cóng shēng āi hé cóng chū hū

今君爱何从生,哀何从出乎?

tíng shì yuē wú zhī sàng wú qī ér yǐ

"庭式曰:"吾知丧吾妻而已。

wú ruò yuán sè ér shēng ài yuán ài ér shēng āi sè shuāi ài chí wú āi yì wàng zé fán yáng mèi yǐ shì mù tiāo ér xīn zhāo zhě jiē kě yǐ wéi qī yě yē

吾若缘色而生爱,缘爱而生哀,色衰爱弛,吾哀亦忘,则凡扬袂倚市,目挑而心招者,皆可以为妻也耶?

shì shēn gǎn qí yán

"轼深感其言。

tíng shì hòu jiān tài píng guān lǎo yú lú shān jué lì bù shí mù yì yì yǒu zǐ guāng bù shàng xià jùn bǎn rú fēi yǐ gāo shòu zhōng

庭式后监太平观,老于庐山,绝粒不食,目奕奕有紫光,步上下峻坂如飞,以高寿终。

cháo gǔ chū míng gǔ zì yuán xiū méi zhōu méi shān rén

巢谷,初名谷,字元修,眉州眉山人。

fù zhōng gǔ chuán qí xué suī pǔ ér bó

父中,谷传其学,虽朴而博。

jǔ jìn shì jīng shī

举进士京师。

gǔ sù duō lì jiàn jǔ wǔ yì zhě xīn hǎo zhī suì qì qí jiù xué xù gōng jiàn xí qí shè jiǔ zhī yè chéng ér bù zhōng dì

谷素多力,见举武艺者心好之,遂弃其旧学,蓄弓箭,习骑射,久之业成而不中第。

wén xī biān duō xiāo yǒng wèi sì fāng guān qù yóu qín fèng jīng yuán jiān

闻西边多骁勇,为四方冠,去游秦凤、泾原间。

suǒ zhì you qí xiù jié yǔ hán cún bǎo yóu xiāng shàn jiào zhī bīng shū

所至友其秀桀,与韩存宝尤相善,教之兵书。

xī níng zhōng cún bǎo wèi hé zhōu jiāng yǒu gōng hào xī hé míng jiàng

熙宁中,存宝为河州将,有功,号熙河名将。

huì hù zhōu mán qǐ dì rǎo biān zhū jùn bù néng zhì mìng cún bǎo chū bīng tǎo zhī

会沪州蛮乞弟扰边,诸郡不能制,命存宝出兵讨之。

cún bǎo bù xí mán shì yāo gǔ zhì jūn zhōng wèn yān

存宝不习蛮事,邀谷至军中问焉。

jí cún bǎo dé zuì jiāng jiù dǎi zì dù bì sǐ wèi gǔ yuē wǒ jīng yuán wǔ fū sǐ fēi suǒ xī

及存宝得罪,将就逮,自度必死,谓谷曰:"我泾原武夫,死非所惜。

gù qī zǐ bù miǎn hán è tuó zhōng yǒu yín shù bǎi liǎng fēi jūn mò kě shǐ yí zhī zhě

顾妻子不免寒饿,橐中有银数百两,非君莫可使遗之者。

gǔ xǔ nuò jí biàn xìng míng huái yín bù wǎng shòu qí zi rén wú zhī zhě

"谷许诺,即变姓名,怀银步往授其子,人无知者。

cún bǎo sǐ gǔ táo bì jiāng huái jiān huì shè nǎi chū

存宝死,谷逃避江、淮间,会赦乃出。

sū shì zhé huáng zhōu yǔ gǔ tóng xiāng yòu ér shi zhī yīn yǔ zhī yóu

苏轼谪黄州,与谷同乡,幼而识之,因与之游。

nǎi shì yǔ dì zhé zài cháo gǔ fú chén lǐ zhōng wèi cháng yī lái xiāng jiàn

乃轼与弟辙在朝,谷浮沉里中,未尝一来相见。

shào shèng chū shì zhé zhé lǐng hǎi píng shēng qīn jiù wú fù xiāng wén zhě gǔ dú kǎi rán zì méi shān sòng yán yù tú bù fǎng liǎng sū wén zhě jiē xiào qí kuáng

绍圣初,轼、辙谪岭海,平生亲旧无复相闻者,谷独慨然自眉山诵言欲徒步访两苏,闻者皆笑其狂。

yuán fú èr nián gǔ jìng wǎng zhì méi zhōu yí zhé shū yuē wǒ wàn lǐ bù xíng jiàn gōng bù yì zì quán jīn zhì méi yǐ bù xún rì bì jiàn sǐ wú hèn yǐ

元符二年,谷竟往,至梅州遗辙书曰:"我万里步行见公,不意自全,今至梅矣,不旬日必见,死无恨矣。

zhé jīng xǐ yuē cǐ fēi jīn shì rén gǔ zhī rén yě

"辙惊喜曰:"此非今世人,古之人也。

jì jiàn wò shǒu xiāng qì yǐ ér dào píng shēng yú yuè bù yàn

"既见,握手相泣,已而道平生,逾月不厌。

shí gǔ nián qī shí sān shòu jí duō bìng jiāng fù jiàn shì yú hǎi nán zhé mǐn ér zhǐ zhī yuē jūn yì zé shàn rán xún zhì dān shù qiān lǐ dāng fù dù hǎi fēi lǎo rén shì yě

时谷年七十三,瘦瘠多病,将复见轼于海南,辙愍而止之曰:"君意则善,然循至儋数千里,当复渡海,非老人事也。

gǔ yuē wǒ zì shì wèi jí sǐ yě gōng wú zhǐ wǒ

"谷曰:"我自视未即死也,公无止我。

yuè qí tuó zhōng wú shù qiān qián zhé fāng kùn fá yì qiáng zī qiǎn zhī

"阅其橐中无数千钱,辙方困乏,亦强资遣之。

zhōu xíng zhì xīn huì yǒu mán lì qiè qí tuó zhuāng yǐ táo huò yú xīn zhōu gǔ cóng zhī zhì xīn suì bìng sǐ

舟行至新会,有蛮隶窃其橐装以逃,获于新州,谷从之至新,遂病死。

zhé wén kū zhī shī shēng hèn bù yòng jǐ yán ér zhì sǐ yòu qí qí bù yòng jǐ yán ér xíng qí zhì yě

辙闻,哭之失声,恨不用己言而致死,又奇其不用己言而行其志也。

xú jī zì zhòng chē chǔ zhōu shān yáng rén

徐积,字仲车,楚州山阳人。

xiào xíng chū yú tiān bǐng

孝行出于天禀。

sān suì fù sǐ dàn dàn qiú zhī shén āi mǔ shǐ dú xiào jīng zhé lèi luò bù néng zhǐ

三岁父死,旦旦求之甚哀,母使读《孝经》,辄泪落不能止。

shì mǔ zhì xiào zhāo xī guàn dài dìng xǐng

事母至孝,朝夕冠带定省。

cóng hú yì zhī xué

从胡翼之学。

suǒ jū yī shì hán yī nà qiú chuò shū yǐn shuǐ yì zhī kuì yǐ shí fú shòu

所居一室,寒一衲裘,啜菽饮水,翼之馈以食,弗受。

yìng jǔ rù dōu bù rěn shě qí qīn tú zài ér xi

应举入都,不忍舍其亲,徒载而西。

dēng jìn shì dì jǔ shǒu xǔ ān guó lǜ tóng nián shēng rù bài qiě zhì bǎi jīn wéi shòu xiè què zhī

登进士第,举首许安国率同年生入拜,且致百金为寿,谢却之。

yǐ fù míng shí zhōng shēn bù yòng shí qì xíng yù shí zé bì ér bù jiàn huò wèn zhī jī yuē wú yù zhī zé chù rán shāng wú xīn sī wú qīn gù bù rěn jiā zú qí shàng ěr

以父名"石"终身不用石器,行遇石则避而不践,或问之,积曰:"吾遇之则怵然伤吾心,思吾亲,故不忍加足其上尔。

mǔ wáng shuǐ jiāng bù rù kǒu zhě qī rì bēi tòng ǒu xuè

"母亡,水浆不入口者七日,悲恸呕血。

lú mù sān nián wò shān zhěn kuài cuī dié bù qù tǐ xuě yè fú mù cè kū bù jué yīn

庐墓三年,卧苫枕块,衰绖不去体,雪夜伏墓侧,哭不绝音。

hàn lín xué shì lǚ zhēn guò qí lú shì wén zhī wèi qì xià yuē shǐ guǐ shén yǒu zhī yì chuí tì yě

翰林学士吕溱过其庐适闻之,为泣下曰:"使鬼神有知,亦垂涕也。

gān lù suì jiàng zhào yù xìng liǎng zhī hé wéi gàn

"甘露岁降兆域,杏两枝合为干。

jì zhōng sàng bù chè yán jǐ qǐ jū kuì xiàn rú píng shēng

既终丧,不彻筵几,起居馈献如平生。

zhōng nián yǒu kuì jí píng chǔ qióng lǐ ér sì fāng shì wú bù zhī

中年有聩疾,屏处穷里,而四方事无不知。

kè cóng nán yuè lái jī yǔ lùn lǐng biǎo shān chuān xiǎn yì zhèn shù shū mì kǒu sòng shǒu huà ruò shù yī èr

客从南越来,积与论岭表山川险易、镇戍疏密,口诵手画,若数一二。

kè tàn yuē bù chū hù ér zhī tiān xià xú gōng shì yě

客叹曰:"不出户而知天下,徐公是也。

zì shǎo jí lǎo rì zuò yī shī wéi wén lǜ yòng fù gǎo kǒu zhàn shòu qí zi

"自少及老,日作一诗,为文率用腹稿,口占授其子。

cháng jiè rén shū cè jīng sù hái zhī jiè zhě dài yán zhōng yǒu jīn yè jī xiè ér bù biàn mài yī cháng zhī

尝借人书策,经宿还之,借者绐言中有金叶,积谢而不辨,卖衣偿之。

xiāng rén yǒu zhēng sòng duō jiù qǔ jué

乡人有争讼,多就取决。

zhōu yǐ xíng wén zhào cì sù bó

州以行闻,诏赐粟帛。

yuán yòu chū jìn chén hé yán jī yǎng qīn yǐ xiào zhe jū xiāng yǐ lián chēng dào yì wén xué xiǎn yú dōng nán

元祐初,近臣合言:"积养亲以孝著,居乡以廉称,道义文学,显于东南。

jīn nián guò wǔ shí yǐ ěr jí bù néng chū shì

今年过五十,以耳疾不能出仕。

cháo tíng fāng zhào jǔ zhōng wài xué guān rú jī zhī xián yi zài suǒ biǎo

朝廷方诏举中外学官,如积之贤,宜在所表。

nǎi yǐ yáng zhōu sī hù cān jūn wèi chǔ zhōu jiào shòu

"乃以扬州司户参军为楚州教授。

měi shēng táng xun zhū shēng yuē zhū jūn yù wèi jūn zǐ ér láo jǐ zhī lì fèi jǐ zhī cái rú cǐ ér bù wéi yóu zhī kě yě

每升堂,训诸生曰:"诸君欲为君子,而劳己之力,费己之财,如此而不为,犹之可也;

bù láo jǐ zhī lì bù fèi jǐ zhī cái hé bù wèi jūn zǐ

不劳己之力,不费己之财,何不为君子?

xiāng rén jiàn zhī fù mǔ è zhī rú cǐ ér bù wéi kě yě

乡人贱之,父母恶之,如此而不为,可也。

xiāng rén róng zhī fù mǔ yù zhī hé bù wèi jūn zǐ

乡人荣之,父母欲之,何不为君子?

yòu yuē yán qí suǒ shàn xíng qí suǒ shàn sī qí suǒ shàn rú cǐ ér bù wéi jūn zǐ zhě wèi zhī yǒu yě

"又曰:"言其所善,行其所善,思其所善,如此而不为君子者,未之有也。

yán qí bù shàn xíng qí bù shàn sī qí bù shàn rú cǐ ér bù wéi xiǎo rén zhě wèi zhī yǒu yě

言其不善,行其不善,思其不善,如此而不为小人者,未之有也。

wén zhī zhě liǎn rèn jìng tīng

"闻之者敛衽敬听。

jū shù suì shǐ zhě yòu jiāo jiàn zhī zhuǎn hé zhōu fáng yù tuī guān gǎi xuān dé láng jiān zhōng yuè miào

居数岁,使者又交荐之,转和州防御推官,改宣德郎,监中岳庙。

zú nián qī shí liù

卒,年七十六。

zhèng hé liù nián cì shì jié xiào chǔ shì guān qí yī zi

政和六年,赐谥节孝处士,官其一子。

céng shū qīng jiàn chāng nán fēng rén gǒng zú xiōng yě

曾叔卿,建昌南丰人,巩族兄也。

jiā kǔ pín jí xīn cún bù qī

家苦贫,即心存不欺。

cháng mǎi xī jiāng táo qì yù mào yì yú běi fāng jì ér bù guǒ xíng

尝买西江陶器,欲贸易于北方,既而不果行。

yǒu cóng zhī zhuǎn shòu zhě yǔ zhī

有从之转售者,与之。

jì shòu zhí yǐ wèn jiāng hé zhī qí rén yuē yù xiào jūn qián cè ěr

既受直矣,问将何之,其人曰:"欲效君前策耳。

shū qīng yuē bù kě

"叔卿曰:"不可。

wú wén běi fāng xīn yǒu zāi jǐn cǐ wù bì bù shí xiè gù bù yǐ xíng

吾闻北方新有灾馑,此物必不时泄,故不以行。

yú qǐ yi bù gào yǐ wù zi

余岂宜不告以误子。

qí rén jí qǔ qián qù

"其人即取钱去。

jū xiāng jiè jié fēi suǒ yi shòu yī jiè bù qǔ

居乡介洁,非所宜受,一介不取。

qī zǐ kùn yú jī hán ér fǔ bì gū qióng wéi kǒng shī qí yì

妻子困于饥寒,而拊庇孤茕,唯恐失其意。

qǐ jiā jìn shì zhì zhù zuò zuǒ láng

起家进士,至著作佐郎。

xī níng zhōng zú

熙宁中,卒。

liú yǒng yī shǎn zhōu xià xiàn rén

刘永一,陕州夏县人。

xiào yǒu lián jǐn

孝友廉谨。

xī níng chū wū xián shuǐ yì rù xiàn chéng mín duō nì sǐ

熙宁初,巫咸水溢入县城,民多溺死。

yǒng yī chí gān lì mén qián jiàn tā rén wù liú rù zhě zhé zhì chū zhī

永一持竿立门前,见他人物流入者辄擿出之。

yǒu sēng yù qián shù wàn yú qí shì wú hé ér sēng sǐ yǒng yī yì xiàn zì yán qǐng yǐ qián guī qí dì zǐ

有僧寓钱数万于其室,无何而僧死,永一诣县自言,请以钱归其弟子。

xiāng rén fù zhài bù kěn cháng lì fén qí quàn

乡人负债不肯偿,立焚其券。

xíng shì lèi cǐ

行事类此。

xiōng dà wéi yī zhù jiào

兄大为,医助教。

jū qīn sàng bù yǐn jiǔ shí ròu zhōng sān nián

居亲丧,不饮酒食肉,终三年。

sī mǎ guāng chuán zhī yǐ wéi jīn shì dài fū suǒ nán

司马光传之,以为今士大夫所难。

✦ You read 列传·卷二百一十八

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.