mán yí sì
◎蛮夷四
xī nán zhū yí lí zhōu zhū mán xù zhōu sān lù mán wēi mào yū zhōu mán qián fú shī gāo jiǎo wài zhū mán lú zhōu mán
○西南诸夷黎州诸蛮叙州三路蛮威茂渝州蛮黔涪施高徼外诸蛮泸州蛮
xī nán zhū yí hàn zāng kē jùn dì
西南诸夷，汉牂牁郡地。
wǔ dì yuán dǐng liù nián dìng xī nán yí zhì zāng kē jùn
武帝元鼎六年，定西南夷，置牂牁郡。
táng zhì fèi zhēn zhuāng yǎn bō láng zāng yí děng zhōu
唐置费、珍、庄、琰、播、郎、牂、夷等州。
qí de běi jù chōng zhōu bǎi wǔ shí lǐ dōng jù chén zhōu èr qiān sì bǎi lǐ nán jù jiāo zhōu yī qiān wǔ bǎi lǐ xi jù kūn míng jiǔ bǎi lǐ
其地北距充州百五十里，东距辰州二千四百里，南距交州一千五百里，西距昆明九百里。
wú chéng guō sǎn jū cūn luò
无城郭，散居村落。
tǔ rè duō lín yǔ dào sù jiē zài shú
土热，多霖雨，稻粟皆再熟。
wú yáo yì jiāng zhàn zhēng nǎi tún jù
无徭役，将战征乃屯聚。
kè mù wèi qì
刻木为契。
qí fǎ jié dào zhě cháng qí zhǔ sān bèi
其法，劫盗者，偿其主三倍；
shā rén zhě chū niú mǎ sān shí tóu yǔ qí jiā yǐ shú sǐ
杀人者，出牛马三十头与其家以赎死。
bìng jí wú yī yào dàn jī tóng gǔ tóng shā luó yǐ sì shén
病疾无医药，但击铜鼓、铜沙锣以祀神。
fēng sú yǔ dōng xiè mán tóng
风俗与东谢蛮同。
duò dà yè mò shǒu lǐng xiè lóng yǔ jù qí de shèng bīng shù wàn rén
隋大业末，首领谢龙羽据其地，胜兵数万人。
táng mò wáng jiàn jù xi chuān yóu shì bù tōng zhōng guó
唐末，王建据西川，由是不通中国。
hòu táng tiān chéng èr nián zāng kē qīng zhōu cì shǐ sòng cháo huà děng yī bǎi wǔ shí rén lái cháo
后唐天成二年，牂牁清州刺史宋朝化等一百五十人来朝。
qí hòu mèng zhī xiáng jù xi chuān fù bù tōng cháo gòng
其后孟知祥据西川，复不通朝贡。
qián dé sān nián píng mèng chǎng
干德三年，平孟昶。
wǔ nián
五年，
zhī xī nán yí nán níng zhōu fán luò shǐ lóng yàn tāo děng suì lái gòng
知西南夷南宁州蕃落使龙彦瑫等遂来贡，
zhào shòu yàn tāo guī dé jiāng jūn nán níng zhōu cì shǐ fán luò shǐ
诏授彦瑫归德将军、南宁州刺史、蕃落使，
yòu yǐ shùn huà wáng wǔ cái wèi huái huà jiāng jūn
又以顺化王武才为怀化将军，
wǔ cái dì ruò qǐ wèi guī dé sī jiē
武才弟若启为归德司阶，
wǔ lóng zhōu bù luò wáng zǐ ruò yì dōng shān bù luò wáng zǐ ruò chà luō bō yuán bù luò wáng zǐ ruò tái xun zhōu bù luò wáng zǐ ruò cóng jī píng bù luò wáng zǐ ruò lěng zhàn dòng bù luò wáng zǐ ruò mó luō mǔ shū bù luò wáng zǐ ruò mǔ shí rén bù luò wáng zǐ ruò cáng bìng wèi guī dé sī gē
武龙州部落王子若溢、东山部落王子若差、罗波源部落王子若台、训州部落王子若从、鸡平部落王子若冷、战洞部落王子若磨、罗母殊部落王子若母、石人部落王子若藏并为归德司戈。
kāi bǎo èr nián wǔ cái děng yī bǎi sì shí rén yòu lái gòng yǐ wǔ cái wèi guī dé jiāng jūn
开宝二年，武才等一百四十人又来贡，以武才为归德将军。
lái rén qǐ cì wǔ cái diàn hán shǒu zhào yǐ jiù zhì suǒ wú bù xǔ
来人乞赐武才钿函手诏，以旧制所无，不许。
sì nián qí guó rén yì fú zhōu yán nán níng zhōu fán luò shǐ lóng yàn tāo zú guī dé jiāng jūn wǔ cái jí bā cì shǐ zhuàng qǐng yǐ yàn tāo zi hàn táng wèi sì zhào shòu hàn táng nán níng zhōu cì shǐ jiān fán luò shǐ
四年，其国人诣涪州，言南宁州蕃落使龙彦瑫卒，归德将军武才及八刺史状请以彦瑫子汉瑭为嗣，诏授汉瑭南宁州刺史兼蕃落使。
bā nián sān shí jiǔ bù shùn huà wáng zǐ ruò fā děng sān bǎi qī shí qī rén lái gòng mǎ bǎi liù shí pǐ dān shā qiān liǎng
八年，三十九部顺化王子若发等三百七十七人来贡马百六十匹、丹砂千两。
tài píng xīng guó wǔ nián yí wáng lóng qióng jū qiǎn qí zi luō ruò cóng bìng zhū zhōu mán qī bǎi sì shí sì rén yǐ fāng wù míng mǎ lái gòng
太平兴国五年，夷王龙琼琚遣其子罗若从并诸州蛮七百四十四人以方物、名马来贡。
liù nián bǎo zhōu cì shǐ dǒng qí sǐ yǐ qí zi shào zhòng jì zhī
六年，保州刺史董奇死，以其子绍重继之。
yōng xī èr nián bā yuè fèng huà wáng zǐ yǐ cí děng sān bǎi wǔ shí rén yǐ fāng wù lái gòng
雍熙二年八月，奉化王子以慈等三百五十人以方物来贡。
yí wáng lóng hàn xuán zì chēng quán nán níng zhōu shì jiān fán luò shǐ qiǎn zāng kē zhū zhōu qiú zhǎng zhào wén qiáo lǜ zhǒng zú bǎi yú rén lái xiàn fāng wù míng mǎ bìng shàng shǔ mèng shì suǒ gěi fú yìn
夷王龙汉璇自称权南宁州事兼蕃落使，遣牂牁诸州酋长赵文桥率种族百余人来献方物、名马，并上蜀孟氏所给符印。
shòu hàn xuán guī dé jiāng jūn nán níng zhōu cì shǐ yǐ wén qiáo děng bìng wèi huái huà sī gē
授汉璇归德将军、南宁州刺史，以文桥等并为怀化司戈。
duān gǒng èr nián hàn xuán yòu yí shū wǔ xī dū tǒng xiàng tōng hàn yuē yǐ rù gòng
端拱二年，汉璇又贻书五溪都统向通汉，约以入贡。
chún huà yuán nián hàn xuán qiǎn qí dì hàn xìng lái cháo
淳化元年，汉璇遣其弟汉兴来朝。
sān nián yí wáng lóng hàn xìng jí dū tǒng lóng hàn wáng yáo cì shǐ lóng guāng xiǎn lóng guāng yíng jí shùn huà wáng yǔ zhì děng gè gòng mǎ zhū shā
三年，夷王龙汉兴及都统龙汉〈王尧〉、刺史龙光显、龙光盈及顺化王雨滞等各贡马、朱砂。
zhì dào yuán nián qí wáng lóng hàn wáng yáo qiǎn qí shǐ lóng guāng jìn lǜ xī nán zāng kē zhū mán lái gòng fāng wù
至道元年，其王龙汉〈王尧〉遣其使龙光进率西南牂牁诸蛮来贡方物。
tài zōng zhào jiàn qí shǐ xún yǐ dì lǐ fēng sú yì duì yuē de qù yí zhōu lù xíng sì shí wǔ rì
太宗召见其使，询以地里风俗，译对曰："地去宜州陆行四十五日。
tǔ yí wǔ gǔ duō zhǒng jīng dào yǐ mù nǔ shè zhāng lù chōng shí
土宜五谷，多种粳稻，以木弩射獐鹿充食。
měi sān èr bǎi hù wèi yī zhōu zhōu yǒu zhǎng
每三二百户为一州，州有长。
shā rén zhě bù cháng sǐ chū jiā cái yǐ shú
杀人者不偿死，出家财以赎。
guó wáng jū yǒu chéng guō wú bì lěi guān fǔ wéi duǎn yuán
国王居有城郭，无壁垒，官府惟短垣。
guāng jìn zhī shuō yǔ qián shū suǒ jì xiǎo yì gù bìng xù zhī
"光进之说，与前书所记小异，故并叙之。
shàng yīn lìng zuò běn guó gē wǔ yī rén chuī piáo shēng rú wén ruì shēng liáng jiǔ shù shí bèi lián mèi wǎn zhuǎn ér wǔ yǐ zú dùn dì wèi jié
上因令作本国歌舞，一人吹瓢笙如蚊蚋声，良久，数十辈连袂宛转而舞，以足顿地为节。
xún qí qū zé míng yuē shuǐ qǔ
询其曲，则名曰《水曲》。
qí shǐ shí shù bèi cóng zhě qiān yú rén jiē péng fā miàn mù lí hēi zhuàng rú yuán náo
其使十数辈，从者千余人，皆蓬发，面目黧黑，状如猿猱。
shǐ zhě yī hǔ pí zhān qiú yǐ hǔ wěi chā shǒu wèi shì
使者衣虎皮毡裘，以虎尾插首为饰。
zhào shòu hàn wáng yáo níng yuǎn dà jiàng jūn fēng guī huà wáng
诏授汉〈王尧〉宁远大将军，封归化王；
yòu yǐ guī dé jiāng jūn luō yǐ zhí wèi ān yuǎn dà jiàng jūn bǎo shùn jiāng jūn lóng guāng yíng lóng guāng xiǎn bìng wèi ān huà dà jiàng jūn guāng jìn děng èr shí sì rén bìng shòu jiāng jūn láng jiàng sī jiē sī gē
又以归德将军罗以植为安远大将军，保顺将军龙光盈、龙光显并为安化大将军，光进等二十四人并授将军、郎将、司阶、司戈。
qí běn guó shǐ cóng zhě yǒu jiǎ tóu wáng zǐ cì shǐ pàn guān zhǎng shǐ sī mǎ cháng xíng qiàn rén qī děng zhī míng
其本国使从者，有甲头王子、刺史、判官、长史、司马、长行、傔人七等之名。
xián píng yuán nián qí wáng lóng hàn wáng yáo qiǎn shǐ lóng guāng tiǎn yòu lǜ zāng kē zhū mán qiān yú rén lái gòng zhào shòu guāng tiǎn děng bǎi sān shí rén guān
咸平元年，其王龙汉〈王尧〉遣使龙光腆又率牂牁诸蛮千余人来贡，诏授光腆等百三十人官。
sān nián dōu bù shǔ zhāng wén qián lái gòng
三年，都部署张文黔来贡。
wǔ nián hàn wáng yáo yòu qiǎn yá xiào lǜ bù mán qiān liù bǎi rén mǎ sì bǎi liù shí pǐ bìng yào wù bù bó děng lái gòng cì guàn dài yú chóng dé diàn hòu jī qiǎn hái
五年，汉〈王尧〉又遣牙校率部蛮千六百人、马四百六十匹并药物布帛等来贡，赐冠带于崇德殿，厚赍遣还。
liù nián zhī quán zhōu qián jiàng qǐng zhāo yòu xī tóng míng háo shàng yǐ shēng shì qǐn qí zòu bù bào
六年，知全州钱绛请招诱溪峒名豪，上以生事，寝其奏不报。
jǐng dé yuán nián zhào xī nán zāng kē zhū guó jìn fèng shǐ qīn zhì cháo tíng zhě jīn guǎng nán xi lù fā bīng yuán zhī wù yì qí yì
景德元年，诏西南牂牁诸国进奉使亲至朝廷者，今广南西路发兵援之，勿抑其意。
xiān shì lóng guāng jìn děng lái cháo shàng qín qí dào yuǎn rén mǎ duō bì yīn zhào yí zhōu zì jīn kě jiù cì ēn wù
先是，龙光进等来朝，上矜其道远，人马多毙，因诏宜州自今可就赐恩物。
zhì shì kěn qǐng yì què cóng zhī
至是，恳请诣阙，从之。
èr nián zhào jī mí bǎo bà zhōu cì shǐ dǒng shào zhòng dǒng zhōng yì suì cì zǐ líng jǐn páo
二年，诏羁縻保、霸州刺史董绍重、董忠义岁赐紫绫锦袍。
sì nián xī nán mán luō wèng jǐng dōu zhǐ huī shǐ yán shì lóng děng lái gòng
四年，西南蛮罗瓮井都指挥使颜士龙等来贡。
shì lóng zhǒng luò xiá zǔ wèi cháng lái cháo jīn shǐ zhì zhào guǎn xì cì yǔ rú gāo xī zhōu
士龙种落遐阻，未尝来朝，今始至，诏馆饩赐予如高、溪州。
dà zhōng xiáng fú yuán nián lú zhōu yán jiāng ān xiàn yí rén shā shāng nèi shǔ hù hài xún jiǎn rèn sài jì bù zì ān suì wéi luàn
大中祥符元年，泸州言江安县夷人杀伤内属户，害巡检任赛，既不自安，遂为乱。
zhào qiǎn gé mén zhī hòu shì qí xù chéng chuán zhāo fǔ
诏遣阁门祗候侍其旭乘传招抚。
xù zhì mán rén shǒu zuì shā shēng wèi shì
旭至，蛮人首罪，杀牲为誓。
wèi jǐ fù pàn
未几，复叛。
xù yīn zhuī zhǎn shù shí jí qín qí shǒu lǐng sān rén yòu yǐ yī fú bù yòu xiáng mán dòu pó xíng zhě jiāng àn zhū qí zuì
旭因追斩数十级，擒其首领三人，又以衣服布诱降蛮斗婆行者，将按诛其罪。
shàng yǐ xù zhào ér shā zhī wéi zhāo ān zhī shí jí jiàng zhào jiè zhǐ
上以旭召而杀之，违招安之实，即降诏戒止；
qiě lìng dǔ ēn xìn shè fāng lüè zhì yù wú shàng tǎo fá yǐ zī jīng rǎo
且令笃恩信，设方略制御，无尚讨伐以滋惊扰。
èr nián xù yán yí rén shì yán xiǎn wèi jí guī fú
二年，旭言夷人恃岩险，未即归服。
zhào wén sī fù shǐ sūn zhèng cí děng wéi dōu xún jiǎn shǐ nǎi fēn sān lù rù qí jìng xié yǐ bīng wēi jiē zhèn shè fú zuì
诏文思副使孙正辞等为都巡检使，乃分三路入其境，胁以兵威，皆震慑伏罪。
sān nián zhèng cí yán yí rén ān jí jiàng zhào jiā jiǎng
三年，正辞言夷人安集，降诏嘉奖。
xiān yǒu mán luō hū yú shén zhōng shùn fáng yuán jǐng jiān bǔ shā wéi mìng zhě bù yǐ
先有蛮罗忽余甚忠顺，防援井监，捕杀违命者不已。
shàng qiǎn nèi chén hǎo zhāo xìn bāo wèi zhī qiě yù yǐ shè mán dǎng qián zuì wù fù yāo jī
上遣内臣郝昭信褒慰之，且谕以赦蛮党前罪，勿复邀击。
sì nián mào zhōu yí zú shǒu lǐng qí lǎo xíng niú quǎn yú sān xī shì bù qīn rǎo zhōu jiè
四年，茂州夷族首领、耆老，刑牛犬于三溪，誓不侵扰州界。
yòu xiá lù qián xiá zhí wéi luàn yí rén wáng qún tǐ děng zhì què xià shàng yuē mán yí bù shí jiào yì xiàng zhī wéi luàn yì shǒu chén shī yú suí fǔ
又峡路钤辖执为乱夷人王群体等至阙下，上曰："蛮夷不识教义，向之为乱，亦守臣失于绥抚。
bìng miǎn sǐ fēn lì jiāng zhè yuǎn dì
"并免死，分隶江、浙远地。
qí nián bà zhōu dǒng zhé wèi qí xún jiǎn shǐ dǒng yán zǎo suǒ shā
其年，霸州董哲为其巡检使董延早所杀。
wǔ nián lí dòng yí rén hù xiāng shā hài xún jiǎn shǐ fā bīng yǎn bǔ
五年，黎洞夷人互相杀害，巡检使发兵掩捕。
shàng wén ér qiè zé zhī yuē mán yí xiāng gōng xǔ biān lì hé duàn ān kě shàn fā bīng jiǎ huò zhì rǎo dòng
上闻而切责之曰："蛮夷相攻，许边吏和断，安可擅发兵甲，或致扰动？
jí lìng yǒu sī gēng xuǎn kě rèn zhě dài zhī
"即令有司更选可任者代之。
liù nián yàn zhōu duō gāng xiàn yí rén dòu wàng xíng pái lǜ zhòng jié yù jǐng jiān shā zhù bó jiè zhí píng yán dà lüè zī chù
六年，晏州多刚县夷人斗望、行牌率众劫淯井监，杀驻泊借职平言，大掠资畜。
zhī lú zhōu jiāng ān xiàn fèng zhí wén xìn lǐng bīng qū zhī yù hài
知泸州江安县、奉职文信领兵趋之，遇害。
mín jiē jīng rǎo zǒu bǎo róng zhōu
民皆惊扰，走保戎州。
zhuǎn yùn shǐ kòu jiān jí lìng zhū zhōu xún jiǎn huì jiāng ān xiàn jí gōng sī chuán bǎi yú sōu zài liáng jiǎ zhāng qí zhì jī tóng luó gǔ chuī zì shǔ jiāng xià dǐ qīng fú bà shù yíng shān zhāo ān jìn jiè yí zú yù yǐ dà bīng jiāng zhì wù yǔ wàng děng tóng è
转运使寇瑊即令诸州巡检会江安县，集公私船百余艘，载粮甲，张旗帜，击铜锣，鼓吹，自蜀江下抵清浮坝，树营栅，招安近界夷族，谕以大兵将至，勿与望等同恶。
wèi jǐ
未几，
nà xī lán shùn zhōu cì shǐ shǐ gè sōng
纳溪、蓝顺州刺史史个松，
shēng nán bā xìng zhū tuán
生南八姓诸团，
wū mán dú guǎng wáng zǐ jiè nán guǎng xī yí yuè děng shí yī zhōu cì shǐ li shào ān
乌蛮独广王子界南广溪移、悦等十一州刺史李绍安，
shān hòu gāo gǒng liù zhōu jí jiāng ān jiè suō pó cūn shǒu lǐng
山后高、巩六州及江安界娑婆村首领，
bìng lái qǐ méng
并来乞盟，
lì zhú wèi shì mén
立竹为誓门，
cì māo gǒu jī xuè hé jiǔ yǐn zhī
刺猫狗鸡血和酒饮之，
shì tóng lì tǎo zéi
誓同力讨贼。
jiān nǎi shǔ bǎng xǔ yǐ guān jūn zhì bù shā qí lǎo yòu gěi cì yī bì jiǔ shí
瑊乃署榜，许以官军至不杀其老幼，给赐衣币酒食。
shàng qiǎn nèi diàn chóng bān wáng huái xìn chéng chuán yǔ jiān děng yì suí fǔ fāng lüè jiān yán dòu wàng děng lǚ wèi kòu chāo shì kuān shè bù quān è jīn qǐng fā jiā méi tún bīng bǔ jiǎn yǐ zhèn jù zhī
上遣内殿崇班王怀信乘传与瑊等议绥抚方略，瑊言斗望等屡为寇钞，恃宽赦不悛恶，今请发嘉、眉屯兵捕剪，以震惧之。
liù nián jiǔ yuè zhào huái xìn wèi jiā méi róng lú děng zhōu shuǐ lù dōu xún jiǎn shǐ gé mén zhī hòu kāng xun fú chéng xùn wèi dōu tóng xún jiǎn shǐ jí fā hǔ yì shén hǔ děng bīng sān qiān yú rén lìng huái xìn yǔ jiān shāng dù jìn tǎo
六年九月，诏怀信为嘉、眉、戎、泸等州水陆都巡检使，阁门祗候康训、符承训为都同巡检使，及发虎翼、神虎等兵三千余人，令怀信与瑊商度进讨。
shàng yīn wèi shū mì shǐ chén yáo sōu yuē wǎng shí sūn zhèng cí tǎo mán yǒu hǔ yì xiǎo xiào lǜ zhòng mào xiǎn zhě sān rén zhèn zhì qí xìng míng jīn yǐ pèi huái xìn
上因谓枢密使陈尧叟曰："往时孙正辞讨蛮，有虎翼小校率众冒险者三人，朕志其姓名，今以配怀信。
zhèng cí cháng liào jiǎn xiāng dīng hào bái lè zi bīng yǐ qí shi shān chuān xiǎn yào suì wèi xiāng dǎo jīn yì lìng huái xìn zhào mù
正辞尝料简乡丁号'白艻子兵'，以其识山川险要，遂为乡导，今亦令怀信召募。
yòu shǐ chén sòng bēn lǚ guī huà xī dòng shì shì zhōng jī yào yǐ bēn zhī jiāng ān xiàn yǔ huái xìn děng yì shì
又使臣宋贲屡规画溪洞事，适中机要，以贲知江安县与怀信等议事。
jiān nǎi diǎn jí chāng lú fù shùn jiān bái lè zǐ dì de liù qiān yú rén
"瑊乃点集昌、泸、富顺监白艻子弟得六千余人。
shí yī yuè huái xìn kāng xun fēn lǐng yuán xī rù hé tān zhì shēng nán jiè dòu mǎn cūn yù yí zéi èr qiān yú rén jī zhī shā shāng wǔ bǎi rén duó suō qiāng téng pái
十一月，怀信、康训分领，缘溪入合滩，至生南界斗满村遇夷贼二千余人，击之，杀伤五百人，夺梭枪藤牌。
huì mù shōu zhòng bǎo zhài
会暮，收众保砦。
yí dǎng sān qiān yú rén fēn liǎng dào zhāng qí hǎn hū lái bī zhài shān huái xìn chū jī jiē kuì sàn
夷党三千余人分两道，张旗喊呼来逼砦栅，怀信出击，皆溃散。
jìn bì suō pó yù yí èr qiān yú luō gù mù cūn yòu pò zhī
进壁娑婆，遇夷二千于罗固募村，又破之。
zhuī zhì dòu xíng cūn shàng píng fēng shān lián pò sì zhài
追至斗行村上屏风山，连破四砦。
yī rì sān zhàn fú guó bǎi yú rén duó zī liáng wǔ qiān dàn qiāng dāo shí qì wàn shù fén luō gù mù dòu yǐn děng sān shí yú cūn ān shè sān qiān qū
一日三战，俘馘百余人，夺资粮五千石、枪刀什器万数，焚罗固募斗引等三十余村、庵舍三千区。
huái xìn yòu yǐn bīng zhì dòu xíng cūn zhuī jī guò lú luō shè pū èr bǎi yú rén ruò qí lán shān qiān shù
怀信又引兵至斗行村追击过卢罗，射仆二百余人，𦶟其栏栅千数。
fēn qiǎn bù xià yú luō gè jiá luō néng luò yùn děng cūn jí lóng é shān yǎn shā dà huò róng jù zhǎn shǒu jí jí zhòng shāng tóu yá sǐ zhě pō zhòng shāo shě qiān qū jí jī gǔ lèi wàn
分遣部下于罗个颊罗能落运等村及龙峨山掩杀，大获戎具，斩首级及重伤投崖死者颇众，烧舍千区及积谷累万。
liǎng lù bīng huì yú jīng tān zhì zhài qiǎn kāng xun bù háo zhài zú xiū jīng tān lù yǐ dù dà jūn
两路兵会于泾滩置砦，遣康训部壕砦卒修泾滩路，以渡大军。
é wèi yí zéi suǒ yāo zhàn bù lì xun diān yú yá sǐ zhī
俄为夷贼所邀，战不利，训颠于崖，死之。
huái xìn yǐn bīng jí jī dà bài zhī zhuī zhǎn zhì jīng tān
怀信引兵急击，大败之，追斩至泾滩。
huái xìn jiā zhài yú yàn jiāng kǒu jiān yǔ fú chéng xùn zhēn zhī zéi dié yù chéng yè jī yàn jiāng chí bào huái xìn jí zì jīng tān bá zhài fù zhī
怀信夹砦于晏江口，瑊与符承训侦知贼谍欲乘夜击晏江，驰报怀信，即自泾滩拔砦赴之。
bǐ zhì yàn jiāng běi shān yí zhòng wàn yú yǐ zì dōng nán hé shì bī huái xìn zhài huái xìn gòu qiáng nǔ huán zhài shè zéi jiān děng zhěng zhòng chéng gāo cè yuán yí rén dà jù ér què hé jī pò zhī sǐ shāng qiān yú rén
比至晏江北山，夷众万余已自东南合势逼怀信砦，怀信彀强弩环砦射贼，瑊等整众乘高策援，夷人大惧而却，合击破之，死伤千余人。
qī nián zhēng yuè qí qiú dòu wàng sān lù fēn zhòng lái dòu yòu wèi guān jūn dà bài shè shā shù bǎi rén ruò jiāng shuǐ sǐ zhě mò jì
七年正月，其酋斗望三路分众来斗，又为官军大败，射杀数百人，溺江水死者莫计。
yí rén zhèn zhé yì jūn shǒu fú nà niú yáng tóng gǔ qì xiè jiān děng yī zhào fǔ yù
夷人震詟，诣军首服，纳牛羊、铜鼓、器械，瑊等依诏抚谕。
èr yuè hái jūn yù jǐng yí shǒu dòu wàng jí zhū cūn shǒu lǐng xī fù jiān zì chén yuàn dài sǐ yǒng bù kòu dào biān jìng
二月，还军淯井，夷首斗望及诸村首领悉赴监自陈，愿贷死，永不寇盗边境。
yīn shā sān shēng méng shì cí shén kěn kǔ
因杀三牲盟誓，辞甚恳苦。
jí kào yǐ láo jiǔ gǎn yuè ér qù
即犒以牢酒，感悦而去。
jiān huái xìn děng shàng yán yí rén níng xī qǐng zhì yù jǐng jiān háo zhà bìng xǔ jìn jiè shì mǎ
瑊、怀信等上言夷人宁息，请置淯井监壕栅，并许近界市马。
cóng zhī
从之。
bā nián kuí zhōu lù shàng yán qián zhōu xī nán mì zhōu yí zú zhāng shēng jìn qiǎn shǐ jìn fèng wèi nán níng zhōu fán luò shǐ lóng hàn wáng yáo yāo duó chóu jié bù yǐ qǐ xiáng chì shū ān fǔ
八年，夔州路上言黔州西南密州夷族张声进遣使进奉，为南宁州蕃落使龙汉〈王尧〉邀夺，仇劫不已，乞降敕书安抚。
tiān shèng sì nián lóng guāng níng jǐng yòu sān nián lóng guāng biàn kāng dìng yuán nián lóng guāng xiù qìng lì wǔ nián lóng yǐ tè huáng yòu èr nián lóng guāng chè děng jì yǐ fāng wù lái gòng xiàn
天圣四年龙光凝、景祐三年龙光辨、康定元年龙光琇、庆历五年龙以特、皇祐二年龙光澈等，继以方物来贡献。
yǔ yǐ tè jù zhì zhě qī bǎi shí jiǔ rén
与以特俱至者七百十九人。
shì nián yǐ ān yuǎn jiāng jūn zhī fán luò shǐ lóng guāng biàn wèi níng yuǎn jūn dà jiàng jūn níng yuǎn jiāng jūn zhī jìng mán jūn jié dù shǐ lóng guāng níng chéng xuān wǔ níng dà jiàng jūn lóng yì qǐ bìng wèi ān yuǎn dà jiàng jūn chéng xuān fèng huà dà jiàng jūn lóng yì lǔ wèi wǔ níng dà jiàng jūn
是年，以安远将军、知蕃落使龙光辨为宁远军大将军，宁远将军知静蛮军节度使龙光凝、承宣武宁大将军龙异岂并为安远大将军，承宣奉化大将军龙异鲁为武宁大将军。
zhì hé zhōng lóng yǐ liè lóng yì jìng shǒu lǐng zhāng hàn bì wáng zǐ luō yǐ chóng děng jiē rù gòng mìng qí shǒu lǐng ér xià jiǔ shí sān rén wéi dà jiàng jūn zhì láng jiàng
至和中，龙以烈、龙异静、首领张汉陛、王子罗以崇等皆入贡，命其首领而下九十三人为大将军至郎将。
jiā yòu zhōng yǐ liè fù zhì
嘉祐中，以烈复至。
dà shuài lóng xìng zhū bù zú de yuǎn qiě pín xī níng zhōng lái jiàn cì yǐ páo dài děng wù cì qí shù yú bèi
大率龙姓诸部族地远且贫，熙宁中来见，赐以袍带等物，刺其数于背。
yòu yǒu zhāng yù shí zì pǐn zhě jiā yòu zhōng lái gòng ér jiān zhōu yì qiǎn rén gòng mǎ
又有张玉、石自品者，嘉祐中来贡，而鹣州亦遣人贡马。
yǒu dǒng shì shì zhī bǎo zhōu yuē zhòng yuán zhě xí shì zhōu èr shí yú nián yǐ zhì shì yì zhōu qián xiá sī biǎo qí shàn fǔ mán yí mìng wèi běn zhōu cì shǐ
有董氏世知保州曰仲元者，袭是州二十余年矣，至是益州钤辖司表其善拊蛮夷，命为本州刺史。
jiān zhōu bǎo zhōu jiē xī nán biān dì yě
鹣州、保州皆西南边地也。
yòu yǒu yí zài lú zhōu bù yì xī nán biān dì suǒ bù shí zhōu yuē gǒng yuē dìng yuē gāo yuē fèng yuē yù yuē sòng yuē nà yuē yàn yuē tóu fù yuē cháng níng jiē yí rén jū zhī yī shān xiǎn shàn kòu lüě
又有夷在泸州部，亦西南边地，所部十州：曰巩、曰定、曰高、曰奉、曰淯、曰宋、曰纳、曰晏、曰投附、曰长宁，皆夷人居之，依山险，善寇掠。
yù jǐng jiān zhě zài yí dì zhōng cháo tíng zhì lì lǐng zhī yǐ fǔ yù yí zhòng huò bù dé rén wǎng wǎng shēng shì
淯井监者，在夷地中，朝廷置吏领之，以拊御夷众，或不得人，往往生事。
qìng lì sì nián sì yuè yí rén gōng sān jiāng zhài zhào qín fèng lù zǒng guǎn sī fā bīng qiān rén xuǎn guān chí wǎng bǔ jī
庆历四年四月，夷人攻三江砦，诏秦凤路总管司发兵千人选官驰往捕击。
jì ér lú zhōu jiào liàn shǐ shēng nán zhāo ān jiāng shǐ ài yòu xiáng yí zéi dòu áo děng zhào bìng bǔ sān bān chāi shǐ diàn shì yù jǐng jiān yí lù zhāo ān xún jiǎn
既而泸州教练使、生南招安将史爱诱降夷贼斗敖等，诏并补三班差使、殿侍、淯井监一路招安巡检。
wèi jǐ yí zhòng fù kòu sān jiāng zhài zhǐ shǐ wáng yòng děng jī zǒu zhī
未几，夷众复寇三江砦，指使王用等击走之。
huáng yòu yuán nián èr yuè yí zhòng wàn yú rén fù wéi yù jǐng jiān shuǐ lù bù tōng zhě shén jiǔ
皇祐元年二月，夷众万余人复围淯井监，水陆不通者甚久。
chū jiān hù fù yàn zhōu yí rén qián ér ōu shāng dòu luò mèi qí zhòng fèn nù yù bào zhī
初，监户负晏州夷人钱而欧伤斗落妹，其众愤怒，欲报之。
zhī lú zhōu zhāng zhāo xìn quàn yù jì yǐ tīng fú ér shui huāng yù jǐng jiān fù zhí pó rán cūn yí rén xì lìng děng shā cháng níng zhōu luò zhàn děng shí rén gù jī chéng qí luàn
知泸州张昭信劝谕，既已听服，而氵肓育井监复执婆然村夷人细令等，杀长宁州落占等十人，故激成其乱。
zhào zhī yì zhōu tián kuàng fā páng jùn shì zú mìng zǐ kuí lù bīng mǎ qián xiá sòng dìng wǎng yuán zhī
诏知益州田况发旁郡士卒，命梓夔路兵马钤辖宋定往援之。
yú shì liǎng lù hé guān jūn jì bái lè zǐ dì jǐ èr wàn rén yǔ zhàn bīng sǐ zhě shén zhòng jī sǐ yòu qiān yú rén shù yuè rán hòu píng
于是两路合官军洎白艻子弟几二万人与战，兵死者甚众，饥死又千余人，数月然后平。
cì kuàng jí zhuǎn yùn shǐ chì shū bāo jiǎng sòng dìng ér xià shí sān rén jìn zhì yǒu chà
赐况及转运使敕书，褒奖宋定而下十三人，进秩有差。
hòu kuàng hái cháo nǎi zòu yí zhòng lián nián wéi luàn yáo zhǔ zhě fēi qí rén qǐng lìng zhuǎn yùn qián xiá sī jǔ guān wèi zhī jiān jiān yā dài hái rì tè qiān yī zī
后况还朝，乃奏夷众连年为乱，繇主者非其人，请令转运、钤辖司举官为知监、监押，代还日，特迁一资。
cóng zhī
从之。
jiā yòu èr nián sān lǐ cūn yí dòu hái děng bǎi wǔ shí rén fù móu nèi kòu
嘉祐二年，三里村夷斗还等百五十人复谋内寇。
yǒu huáng tǔ kǎn yí dòu gài cháng níng zhōu rén yě xiān yǐ qí shì lái gào
有黄土坎夷斗盖，长宁州人也，先以其事来告。
yù jǐng jiān yǐn bīng qū zhī bǔ zhǎn qī qiān yú jí
淯井监引兵趋之，捕斩七千余级。
qián xiá sī shàng wén zhào cì dòu gài qián sān shí wàn jǐn páo yín dài
钤辖司上闻，诏赐斗盖钱三十万、锦袍、银带。
míng nián yòu bǔ dòu gài cháng níng zhōu cì shǐ
明年，又补斗盖长宁州刺史。
lú zhōu bù jiù lǐng yáo zhōu fèi yǐ jiǔ yǒu wū mán wáng zǐ de gài zhě lái jū qí de bù zú zuì shèng shù qiǎn rén yì guān zì yán yuàn de zhōu míng yǐ cháng yí luò
泸州部旧领姚州废已久，有乌蛮王子得盖者来居其地，部族最盛，数遣人诣官，自言愿得州名以长夷落。
shì wén yīn cì hào yáo zhōu zhù yìn yǔ zhī
事闻，因赐号姚州，铸印予之。
de gài yòu qǐ chì shū yī tòng yǐ yí zǐ sūn zhào cóng qí qǐng
得盖又乞敕书一通以遗子孙，诏从其请。
kuí zhōu lù yòu yǒu zhēn nán èr zhōu yí pō shèng qiáng huáng yòu chū zhào zì jīn suì qiǎn shǐ zhě cún wèn zhī
夔州路又有溱、南二州夷，颇盛强，皇祐初，诏自今岁遣使者存问之。
yā zhōu xī shān yě chuān lù mán zhě yì xī nán yí zhī bié zhǒng yě jù zhōu sān bǎi lǐ yǒu bù luò sì shí liù táng yǐ lái jiē wèi jī mí zhōu
雅州西山野川路蛮者，亦西南夷之别种也，距州三百里，有部落四十六，唐以来皆为羁縻州。
tài píng xīng guó sān nián shǒu lǐng mǎ lìng mó děng shí sì rén yǐ míng mǎ fēng niú hǔ bào pí shè qí lái gòng bìng shàng táng cháo chì shū gào shēn fán qī tōng xián cì yǐ guàn dài qí shǒu lǐng xī shòu guān yǐ qiǎn zhī
太平兴国三年，首领马令膜等十四人以名马、犎牛、虎豹皮、麝脐来贡，并上唐朝敕书告身凡七通，咸赐以冠带，其首领悉授官以遣之。
shào shèng èr nián yǐ diāo mén zhài mán bù wáng yuán shòu xí huái huà sī gē yún
绍圣二年，以碉门砦蛮部王元寿袭怀化司戈云。
lí zhōu zhū mán fán shí èr zhǒng yuē shān hòu liǎng lín mán zài zhōu nán qī rì chéng
黎州诸蛮，凡十二种：曰山后两林蛮，在州南七日程；
yuē qióng bù chuān mán zài zhōu dōng nán shí èr chéng
曰邛部川蛮，在州东南十二程；
yuē fēng pá mán zài zhōu xī nán yī qiān yī bǎi lǐ
曰风琶蛮，在州西南一千一百里；
yuē bǎo sāi mán zài zhōu xī nán sān bǎi lǐ
曰保塞蛮，在州西南三百里；
yuē sān wáng mán yì yuē bù luò mán zài zhōu xi bǎi lǐ
曰三王蛮，亦曰部落蛮，在州西百里；
yuē xi jīng mán yǒu mí qiāng bù luò zài zhōu xi sān bǎi lǐ
曰西箐蛮，有弥羌部落，在州西三百里；
yuē jìng làng mán zài zhōu nán yī bǎi wǔ shí lǐ
曰净浪蛮，在州南一百五十里；
yuē bái mán zài zhōu dōng nán yī bǎi lǐ
曰白蛮，在州东南一百里；
yuē wū méng mán zài zhōu dōng nán qiān lǐ
曰乌蒙蛮，在州东南千里；
yuē ā zōng mán zài zhōu xī nán èr rì chéng
曰阿宗蛮，在州西南二日程。
fán fēng pá liǎng lín qióng bù jiē wèi zhī dōng mán qí yú xiǎo mán gè fēn lì yān
凡风琶、两林、邛部皆谓之东蛮，其余小蛮各分隶焉。
qióng bù yú zhū mán zhōng zuì jiāo hàn jiǎo jué zhāo jí fán hàn wáng mìng qīn rǎng tā zhǒng bì qí dào yǐ zhuān lì
邛部于诸蛮中最骄悍狡谲，招集蕃汉亡命，侵攘他种，闭其道以专利。
yuē dà yún nán mán yuē xiǎo yún nán mán jí táng nán zhào jīn míng dà lǐ guó zì yǒu chuán
曰大云南蛮，曰小云南蛮，即唐南诏，今名大理国，自有传。
yí sú shàng guǐ wèi zhǔ jì zhě guǐ zhǔ gù qí qiú zhǎng hào dōu guǐ zhǔ
夷俗尚鬼，谓主祭者鬼主，故其酋长号都鬼主。
shān hòu liǎng lín mán hòu táng tiān chéng jiān shǐ lái gòng
山后两林蛮，后唐天成间始来贡。
kāi bǎo èr nián liù yuè rén zǐ wù r qiǎn bù luò jiāng jūn lí yú yǐ zhuàng bái lí zhōu qī shí yuè nèi rù gòng chéng dū fǔ yǐ wén zhào jiā dá zhī
开宝二年六月壬子，勿儿遣部落将军离鱼以状白黎州，期十月内入贡，成都府以闻，诏嘉答之。
zhì shì lái cháo cì yǐ qì bì
至是来朝，赐以器币。
yóu lí zhōu nán xíng qī rì ér zhì qí de yòu yī chéng zhì guī zhōu
由黎州南行七日而至其地，又一程，至巂州。
guī zhōu jīn fèi kōng chéng zhōng dàn yǒu fú tú yī
巂州今废，空城中但有浮图一。
yòu èr chéng zhì jiàn chāng chéng
又二程，至建昌城。
yòu shí qī chéng zhì yún nán
又十七程，至云南。
sān nián qī yuè yòu cháo gòng
三年七月，又朝贡。
liù nián sì yuè qióng bù chuān guī dé jiāng jūn ā fú shàng yán wéi shān hòu liǎng mán wù r lǜ zhòng qīn lüè pù zhài
六年四月，邛部川归德将军阿伏上言，为山后两蛮勿儿率众侵掠堡砦。
bā nián huái huà jiāng jūn wù ní děng liù shí yú rén lái gòng zhào yǐ wù ní wèi guī dé jiāng jūn yòu yǐ liǎng lín mán dà guǐ zhǔ sū fèi wèi huái huà jiāng jūn
八年，怀化将军勿尼等六十余人来贡，诏以勿尼为归德将军，又以两林蛮大鬼主苏吠为怀化将军。
tài píng xīng guó èr nián qiǎn shǐ wáng zǐ bēi cǎi fù shǐ móu gài guǐ zhǔ hái zǔ děng qī shí bā rén yǐ míng mǎ lái gòng qǐ bān zhèng shuò
太平兴国二年，遣使王子卑彩、副使牟盖、鬼主还祖等七十八人以名马来贡，乞颁正朔。
xià zhào yuē shān hòu liǎng lín yào mán zhǔ guī dé jiāng jūn wù ní huái huà jiāng jūn wù r děng kè mù shēng míng yuǎn xiū zhí gòng bìng zēng huán wèi zhī zhì bǐ wèi yí luò zhī róng
下诏曰："山后两林要蛮主归德将军勿尼、怀化将军勿儿等克慕声明，远修职贡，并增环卫之秩，俾为夷落之荣。
wù ní kě tè shòu guī dé dà jiàng jūn wù r kě tè shòu huái huà dà jiàng jūn
勿尼可特授归德大将军，勿儿可特授怀化大将军。
shì dōng yòu qiǎn shǐ lí yú gòng xī èr zhū mǎ jiǔ pǐ lái hè dēng jí
"是冬，又遣使离鱼贡犀二株、马九匹，来贺登极。
sì nián wù r yǔ dōu guǐ zhǔ yòu qiǎn wáng zǐ zuò yù yǐ míng mǎ lái gòng
四年，勿儿与都鬼主又遣王子祚遇以名马来贡。
bā nián mán zhǔ dì móu áng jí wáng zǐ móu gài mó máng bēi kuì fù shǐ móu jì děng èr bǎi sān shí jiǔ rén lái gòng
八年，蛮主弟牟昂及王子牟盖、摩忙、卑愧、副使牟计等二百三十九人来贡。
zhào yǐ móu áng wèi huái huà dà jiàng jūn móu gài děng sān rén wéi guī dé láng jiàng móu jì děng bǎi èr shí rén bìng wèi huái huà sī gē
诏以牟昂为怀化大将军，牟盖等三人为归德郎将，牟计等百二十人并为怀化司戈。
yōng xī sān nián wù ní děng jí qí wáng zǐ li fèng ēn fù lái gòng mǎ
雍熙三年，勿尼等及其王子李奉恩复来贡马。
chún huà yuán nián wáng zǐ lí yú fù shǐ bēi dōu bēi yù guǐ zhǔ pō lǐ děng bǎi èr shí bā rén lái gòng
淳化元年，王子离鱼、副使卑都、卑谕、鬼主岥礼等百二十八人来贡。
zhào shòu lí yú guī dé jiāng jūn bēi dōu bǎo shùn láng jiàng bēi yù guī dé sī gē bēi rè děng wǔ shí sì rén huái huà sī gē
诏授离鱼归德将军，卑都保顺郎将，卑谕归德司戈，卑热等五十四人怀化司戈。
tiān xǐ èr nián shān hòu liǎng lín bǎi mán dōu guǐ zhǔ li ā shàn qiǎn jiàng jūn bēi rè děng yī bǎi wǔ shí rén lái gòng
天禧二年，山后两林百蛮都鬼主李阿善遣将军卑热等一百五十人来贡。
qióng bù chuān mán yì yuē dà lù mán yì yuē wù shān jū hàn yuè guī jùn huì wú xiàn dì
邛部川蛮，亦曰大路蛮，亦曰勿邓，居汉越巂郡会无县地。
qí qiú zhǎng zì chēng bǎi mán dōu guǐ zhǔ
其酋长自称"百蛮都鬼主"。
kāi bǎo èr nián liù yuè dōu guǐ zhǔ ā fú bái lí zhōu qī yǐ shí yuè lìng wáng zi rù gòng chéng dū fǔ yǐ wén zhào jiā nà zhī
开宝二年六月，都鬼主阿伏白黎州，期以十月令王子入贡，成都府以闻，诏嘉纳之。
sì nián lí zhōu dìng yuǎn bīng shì gòu pàn jù jū lù jiǎo xī ā fú lìng dì yóu jī jiāng jūn bēi fèi děng lǜ zhòng píng zhī
四年，黎州定远兵士构叛，聚居鹿角溪，阿伏令弟游击将军卑吠等率众平之。
zhào cì ā fú yín dài jǐn páo bìng cì qí zhòng yín bó gè bǎi yǐ wéi guī dé jiāng jūn
诏赐阿伏银带、锦袍，并赐其众银帛各百，以为归德将军。
liù nián ā fú yǔ shān hòu liǎng lín mán zhǔ wù r yán yǔ xiāng shī wù r lǜ bīng qīn qióng bù chuān pō fú shā bù luò
六年，阿伏与山后两林蛮主勿儿言语相失，勿儿率兵侵邛部川，颇俘杀部落。
lí zhōu yǐ wén bìng cì zhào wèi yù lìng gè shǒu fēng jiāng wù xiāng qīn fàn
黎州以闻，并赐诏慰谕，令各守封疆，勿相侵犯。
tài píng xīng guó sì nián shǒu lǐng móu áng zhū zú guǐ zhǔ fù shǐ lí wà děng gè yǐ fāng wù lái gòng
太平兴国四年，首领牟昂、诸族鬼主副使离袜等各以方物来贡。
yōng xī èr nián dōu guǐ zhǔ nuò qū bìng qí mǔ rè miǎn qiǎn wáng zǐ ā yǒu děng bǎi qī shí èr rén yǐ fāng wù míng mǎ lái gòng
雍熙二年，都鬼主诺驱并其母热免遣王子阿有等百七十二人以方物、名马来贡。
zhào yǐ nuò qū wèi huái huà jiāng jūn bìng cì qí mǔ yín qì
诏以诺驱为怀化将军，并赐其母银器。
duān gǒng èr nián qiǎn dì shǎo gài děng sān bǎi wǔ shí rén lái hè jí tián gòng yù mǎ shí sì pǐ mǎ èr bǎi bā shí pǐ xī jiǎo èr xiàng yá èr suō luō tǎn yī hé jīn yín shì mán dāo èr jīn shì mǎ ān lēi yī jù yuán yáng shí máo niú liù
端拱二年，遣弟少盖等三百五十人来贺籍田，贡御马十四匹、马二百八十匹、犀角二、象牙二、莎罗毯一、合金银饰蛮刀二、金饰马鞍勒一具、羱羊十、牦牛六。
zhào yǐ shǎo gài wèi guī dé láng jiàng
诏以少盖为归德郎将。
chún huà yuán nián nuò qū zì bù mǎ èr bǎi wǔ shí pǐ zhì lí zhōu qiú hù shì zhào zēng gěi qí zhí
淳化元年，诺驱自部马二百五十匹至黎州求互市，诏增给其直。
nuò qū lìng yì zhě yán gèng rù xī fān qiú liáng mǎ yǐ zhōng shì
诺驱令译者言更入西蕃求良马以中市。
èr nián fù qiǎn zǐ mù áng shū lí wà yǐ fāng wù liáng mǎ lí niú lái gòng réng qǐ jiā ēn
二年，复遣子牟昂、叔离袜以方物、良马、嫠牛来贡，仍乞加恩。
zhào shòu nuò qū huái huà dà jiàng jūn shǎo gài huái huà jiāng jūn móu áng guī dé jiāng jūn lí wà huái huà sī gē
诏授诺驱怀化大将军，少盖怀化将军，牟昂归德将军，离袜怀化司戈；
yòu fēng nuò qū mǔ guī dé jùn tài jūn rè miǎn níng yuǎn jùn tài jūn dì lí zhē xiǎo nán ā zuì dōu pàn guān rèn yàn dé děng yī bǎi jiǔ shí yī rén wèi huái huà sī gē
又封诺驱母归德郡太君热免宁远郡太君，弟离遮、小男阿醉都判官，任彦德等一百九十一人为怀化司戈。
zhì dào yuán nián li shùn luàn xi chuān wáng jì ēn tǎo píng zhī
至道元年，李顺乱西川，王继恩讨平之。
qiǎn jiā zhōu yá xiào xīn xiǎn shǐ nuò qū fèng chún huà èr nián suǒ shòu guān gào chì shū jí rì lì wèi xìn yīn yán yǔ zéi fán xiù děng jiē zhàn bài zhī fù qǐng cháo jìn tōng jiā zhōu jiù lù
遣嘉州牙校辛显使，诺驱奉淳化二年所授官告、敕书及日历为信，因言与贼樊秀等接战，败之，复请朝觐，通嘉州旧路。
jì ēn shàng yán tōng jiā zhōu lù fēi biàn zhǐ lìng yú lí zhōu mài mǎ
继恩上言："通嘉州路非便，只令于黎州卖马。
zhào bù yǔn
"诏不允。
qí rù jìn wáng zǐ yī shí jiǔ rén bìng jiā guān guǐ zhǔ sān shí liù rén bìng cì chì shū yǐ fǔ zhī
其入觐王子一十九人并加官，鬼主三十六人并赐敕书以抚之。
zhì dào sān nián qiǎn wáng zǐ ā zuì lái cháo
至道三年，遣王子阿醉来朝。
zhēn zōng xián píng èr nián qiǎn wáng zǐ bù de děng lái gòng wén xī míng mǎ cì yī dài qì bì yǒu chà
真宗咸平二年，遣王子部的等来贡文犀、名马，赐衣带、器币有差。
yòu qǐ gěi yìn yǐ dà dù hé nán shān qián hòu dōu guǐ zhǔ wéi wén cóng zhī
又乞给印，以"大渡河南山前、后都鬼主"为文，从之。
wǔ nián yòu qiǎn wáng zǐ lí guī děng èr bǎi yú rén rù gòng
五年，又遣王子离归等二百余人入贡。
liù nián lí zhōu yán qióng bù chuān dōu mán wáng nuò qū zú qí zi ā qiú lì
六年，黎州言邛部川都蛮王诺驱卒，其子阿遒立。
jǐng dé èr nián ā qiú qiǎn wáng zǐ jiāng jūn bǎi jiǔ shí èr rén lái gòng
景德二年，阿遒遣王子将军百九十二人来贡。
zhào shòu ā qiú ān yuǎn jiāng jūn ā qiú shū huái huà jiāng jūn ā yù wèi guī dé jiāng jūn lí guī wèi huái huà jiāng jūn dà pàn guān huái huà sī hòu rèn yàn dé wáng zǐ jiāng jūn bù de bìng wèi huái huà láng jiàng pàn guān rèn wéi qìng wèi huái huà sī hòu
诏授阿遒安远将军，阿遒叔怀化将军，阿育为归德将军，离归为怀化将军，大判官怀化司候任彦德、王子将军部的并为怀化郎将，判官任惟庆为怀化司候。
dà zhōng xiáng fú yuán nián qiǎn jiàng jūn zhào wù suō děng xiàn míng mǎ xī jiǎo xiàng chǐ suō luó tǎn huì yú tài shān
大中祥符元年，遣将军赵勿娑等献名马、犀角、象齿、娑罗毯，会于泰山。
lǐ bì ā qiú jiā ēn
礼毕，阿遒加恩。
wù suō děng hòu cì qiǎn hái
勿娑等厚赐遣还。
tiān shèng bā nián shí yuè qióng bù chuān dōu mán wáng lí zài qiǎn bēi láng lí miè děng lái gòng fāng wù
天圣八年十月，邛部川都蛮王黎在遣卑郎、离灭等来贡方物。
shí zhàn chéng qiū cí shā zhōu yì jiē rù gòng zhì yǐ jiā zì suí
时占城、龟兹、沙州亦皆入贡，至以家自随。
yàn shū yīn qǐng tú qí rén wù yì guān bìng fǎng dào lǐ fēng sú yǐ shàng shǐ guān zhào kě
晏殊因请图其人物衣冠，并访道里风俗以上史官，诏可。
jiǔ nián sān yuè mìng lí zài wèi bǎo yì jiāng jūn yòu mìng qí bù zú wèi láng jiàng sī gē sī hòu fán sān shí yú rén
九年三月，命黎在为保义将军，又命其部族为郎将、司戈、司候，凡三十余人。
míng dào yuán nián lí zhōu yán lí zài qǐng sān suì yī gòng zhào yù yǐ dào lù xiá yuǎn tīng wǔ nián yī zhì
明道元年，黎州言黎在请三岁一贡，诏谕以道路遐远，听五年一至。
jǐng yòu chū lí zhōu fù yán qióng bù mán qǐng suì rù gòng zhào rú míng dào lìng
景祐初，黎州复言邛部蛮请岁入贡，诏如明道令。
bǎo yuán yuán nián bǎi mán dōu wáng máng hǎi qiǎn jiàng jūn bēi gài děng gòng fāng wù qiě qǐng sān suì yī gòng bù xǔ
宝元元年，百蛮都王忙海遣将军卑盖等贡方物，且请三岁一贡，不许。
qìng lì sì nián qióng bù chuān shān qián shān hòu bǎi mán dōu guǐ zhǔ móu hēi qiǎn jiàng jūn ā jì děng sān bǎi sān shí jiǔ rén xiàn mǎ èr bǎi yī shí lí niú yī dà jiǎo yáng sì xī zhū yī suō luō tǎn yī
庆历四年，邛部川山前、山后百蛮都鬼主牟黑遣将军阿济等三百三十九人献马二百一十、嫠牛一、大角羊四、犀株一、莎罗毯一。
qìng lì jiān yǒu dōu guǐ zhǔ biàn hēi děng rù gòng
庆历间，有都鬼主弁黑等入贡。
wèi jǐ qí wáng miē mò rǎo biān zhī lí zhōu sūn gù shǐ qí shǒu lǐng jū kè shā zhī
未几，其王咩墨扰边，知黎州孙固使其首领苴克杀之。
xī níng sān nián jū kè qiǎn shǐ lái hè dēng bǎo wèi zì chēng dà dù hé nán qióng bù chuān shān qián shān hòu bǎi mán dōu shǒu lǐng cì chì shū qì bì xí yī yín dài
熙宁三年，苴克遣使来贺登宝位，自称"大渡河南邛部川山前、山后百蛮都首领"，赐敕书、器币、袭衣、银带。
shì nián jū kè sǐ zhào yǐ qí zi wéi zé wèi huái huà xiào wèi dà dù hé nán qióng bù chuān dōu guǐ zhǔ
是年，苴克死，诏以其子韦则为怀化校尉、大渡河南邛部川都鬼主。
jiǔ nián qiǎn qí jiāng jūn bēi láng děng shí sì rén rù gòng
九年，遣其将军卑郎等十四人入贡。
qián dào yuán nián zhào yǐ yá wà xí xiōng méng bèi jīn zǐ guāng lù dài fu huái huà xiào wèi dōu guǐ zhǔ rú gù
乾道元年，诏以崖袜袭兄蒙备金紫光禄大夫、怀化校尉、都鬼主如故。
chún xī yuán nián tǔ bō kòu xī biān yá wà lǜ zhòng yǎn jī zhào jiā qí gōng
淳熙元年，吐蕃寇西边，崖袜率众掩击，诏嘉其功。
èr nián wǔ yuè liǎng lín mán wáng dì lóng wèi jí qiú zhǎng yá lái lǜ bù yì děng gōng qióng bù chuān zhī lóng wèng chéng bù kè dà lüè ér qù
二年五月，两林蛮王弟笼畏及酋长崖来率部义等攻邛部川之笼瓮城，不克，大掠而去。
yá wà zhuī zhī bù jí
崖袜追之，不及。
zhì zhì shǐ fàn chéng dà xí lí zhōu yán jiā bèi yù
制置使范成大檄黎州严加备御。
bā nián yá wà sǐ qí zhí mò yá xí zhí
八年，崖袜死，其侄墨崖袭职。
zhào lí zhōu tún shù tǔ jūn jìn jūn jí xi bīng yù yǒu biān shì bìng tīng běn zhōu shǒu chén jié zhì
诏黎州屯戍土军、禁军及西兵，遇有边事并听本州守臣节制。
jiā dìng jiǔ nián qióng bù chuān bī yú yún nán suì fú shǔ zhī
嘉定九年，邛部川逼于云南，遂伏属之。
qí zú sù xiào shùn hàn yù biān chuí jì zhé guī yún nán shī xī nán yī fān lí yǐ
其族素效顺，捍御边陲，既折归云南，失西南一藩篱矣。
fēng pá mán xián píng chū qí wáng nǎng suō nǚ qiǎn shǐ wū bǎi děng gòng mǎ wǔ shí qī pǐ sù dì hóng huā suō luó tǎn èr lái hè jí wèi
风琶蛮，咸平初，其王曩{莎女}遣使乌柏等贡马五十七匹，素地红花娑罗毯二，来贺即位。
zhào shòu nǎng suō nǚ jí jìn fèng shǐ děng guān yōu cì qiǎn zhī
诏授曩{莎女}及进奉使等官，优赐遣之。
jǐng dé sān nián yòu qiǎn wū bǎi lái gòng zhào shòu nǎng suō nǚ guī dé jiāng jūn wū bǎi děng sì shí liù rén dì qiān láng jiàng sī jiē sī gē
景德三年，又遣乌柏来贡，诏授曩{莎女}归德将军，乌柏等四十六人弟迁郎将、司阶、司戈。
bǎo sāi mán kāi bǎo jiān qí mán qī shí yú rén yóu dà dù hé lái guī shí shí lái huò qí shàn mǎ
保塞蛮，开宝间，其蛮七十余人由大渡河来归，时时来货其善马。
shào xīng èr shí qī nián chuān qín dū dà sī yán hàn dì mín zhāng tài èr gū lǜ zhòng jié shā shì mǎ mán kè yá yù děng kǒng qǐ biān xìn yǐ jiā wèi yù bìng cháng qí zhí yǐ
绍兴二十七年，川、秦都大司言："汉地民张太二姑率众劫杀市马蛮客崖遇等，恐启边衅，已加慰谕，并偿其直矣。
zhào miǎn zhī zhōu táng jù jí tōng pàn chén bó qiáng guān dǐ shǒu zéi fǎ
"诏免知州唐秬及通判陈伯强官，抵首贼法。
bù luò mán yǒu liú yáng hǎo zhào wáng wǔ xìng
部落蛮，有刘、杨、郝、赵、王五姓。
chún xī qī nián shí yuè lí zhōu wǔ bù luò mán gòng mǎ sān bǎi pǐ qiú nèi fù zhào xǔ tōng hù shì què qí suǒ xiàn mǎ
淳熙七年十月，黎州五部落蛮贡马三百匹求内附，诏许通互市，却其所献马。
mí qiāng bù luò
弥羌部落。
qián dào jiǔ nián tǔ bō qīng qiāng yǐ zhī lí zhōu yǔ wén shào zhí bù chóu qí mǎ jià fèn yuàn wéi luàn
乾道九年，吐蕃青羌以知黎州宇文绍直不仇其马价，愤怨为乱。
zhào shuài xiàn fǔ ān zhī shào zhí bà miǎn
诏帅宪抚安之，绍直罢免。
qīng qiāng shǒu lǐng nú r jié děng shì mǎ lí zhōu dà sì lǔ lüě quán zhōu shì wáng fǎng duō gěi jīn bó jí qiǎn hái
青羌首领奴儿结等市马黎州，大肆虏掠，权州事王昉多给金帛，亟遣还。
xuān fǔ shǐ yú yǔn wén yán fǎng tān gōng kǒng tā bù xiào yóu jiàn qǐ biān xìn
宣抚使虞允文言昉贪功，恐他部效尤，渐启边衅。
zhào jiàng fǎng liǎng guān
诏降昉两官。
shí yuè lí zhōu tǔ bō fù kòu biān gōng hǔ zhǎng zhài
十月，黎州吐蕃复寇边，攻虎掌砦。
zhào sì chuān xuān fǔ sī xí chéng dū fǔ diào bīng èr qiān rén shù lí zhōu yǐ yù zhī
诏四川宣抚司檄成都府调兵二千人戍黎州以御之。
chún xī èr nián nú r jié hái suǒ lǔ shēng kǒu sān shí jiǔ rén
淳熙二年，奴儿结还所虏生口三十九人。
lí zhōu yǔ zhī méng fù tīng qí hù shì gěi shǎng guī zhī
黎州与之盟，复听其互市，给赏归之。
zhì zhì shǐ fàn chéng dà yán suǒ lǔ wèi jǐn guī wǒ qǐ kě fù yǔ tōng hǎo
制置使范成大言："所虏未尽归我，岂可复与通好？
zhào zhé yǔ wén shào zhí biān guǎn qiān lǐ wài
"诏谪宇文绍直，编管千里外。
chéng dà zēng lí zhōu wǔ zhài jí qiáng zhuàng wǔ qiān rén wéi zhàn bīng
成大增黎州五砦，籍强壮五千人为战兵；
tǔ bō rù kòu zhī jìng fán shí yǒu bā jiē zhù bǎo shù zhī
吐蕃入寇之径凡十有八，皆筑堡戍之。
nú r jié lǜ zhòng èr qiān kòu ān jìng zhài
奴儿结率众二千扣安静砦。
chéng dà diào fēi shān zú qiān rén fù zhī dù qí sān rì bì dùn jiè wù zhuī
成大调飞山卒千人赴之，度其三日必遁，戒勿追。
yǐ ér guǒ rán
已而果然。
qīng qiāng nú r jié wèi biān hài zhě shí yú nián qí hòu zhì zhì shǐ liú zhèng yǐ jì qín shā zhī jǐn jiān qí dǎng
青羌奴儿结为边害者十余年，其后制置使留正以计禽杀之，尽歼其党。
chún xī shí èr nián zhào rǔ yú dài wéi zhì zhì shǐ huò wèi shā jiàng bù xiáng bì qǐ biān huàn rǔ yú bù wéi dòng dàn fēn shǒu xiǎn yào yán bèi yǐ dài zhī
淳熙十二年，赵汝愚代为制置使，或谓杀降不祥，必启边患，汝愚不为动，但分守险要，严备以待之。
míng nián nú r jié dì sān kāi guǒ rù kòu biān bèi wán gù sān kāi bù néng gōng zǒu guī
明年，奴儿结弟三开果入寇，边备完固，三开不能攻，走归。
rǔ yú xiàn zhòng shǎng yǐ jiān qún mán sān kāi bù néng gū lì suì yǐ yōu sǐ
汝愚县重赏以间群蛮，三开不能孤立，遂以忧死。
shí xū hèn mán zú zuì qiáng pò xiǎo lù mán bìng qí de yǔ lí zhōu jiē rǎng qǐng tōng hù shì
时虚恨蛮族最强，破小路蛮，并其地，与黎州接壤，请通互市。
rǔ yú yǐ lí zhōu sān miàn bèi biān ruò gèng tōng xū hèn mán kǒng zhòng yí tā rì zhī yōu bù ruò jù zhī wèi biàn
汝愚以黎州三面被边，若更通虚恨蛮，恐重贻他日之忧，不若拒之为便。
dì yǐ qí zhī dà tǐ cóng zhī
帝以其知大体，从之。
xún rǔ yú yǐ dìng qīng qiāng gōng jiā lóng tú gé zhí xué shì
寻汝愚以定青羌功加龙图阁直学士。
jiā dìng yuán nián shí èr yuè mí qiāng xù bo yóu è shuǐ dù hé kòu lí zhōu pò diāo zi zhài
嘉定元年十二月，弥羌蓄卜由恶水渡河，寇黎州，破碉子砦。
chū xù bo dì mèn ba zhì sān chōng wéi rén suǒ shā yòu xǐ bái shuǐ cūn dù yú ān jìng zhài qiāng rén huàn zhī
初，蓄卜弟闷巴至三冲为人所杀，又徙白水村渡于安静砦，羌人患之。
xù bo suì yǔ qīng qiāng yì qióng bù chuān yù jiǎ dào nǚ ér chéng yǐ rù kòu
蓄卜遂与青羌诣邛部川，欲假道女儿城以入寇。
shǒu chén yáng zǐ mó dié zhī zhī shù yǐ zī yí qí dōu wáng mǔ bǐ wú jiǎ dào shí shí kuì mǐ yǐ jì qí jī mán rén dé zhī
守臣杨子谟谍知之，数以赀遗其都王母，俾毋假道，时时馈米以济其饥，蛮人德之。
huì zhào gōng pǐ dài wéi jùn jìn bù yǔ xù bo suì de jiǎ dào dù hé gōng mǎo píng zhài lüè sān sōng cán shā héng shān sān zēng bái yáng zhū cūn
会赵公庀代为郡，靳不与，蓄卜遂得假道渡河，攻茆坪砦，掠三松、蚕砂、横山、三增、白羊诸村。
jùn qiǎn xi bīng jiāng dǎng shòu yù zhī shī lì fù qiǎn tǒng lǐng wáng guāng shì wǎng
郡遣西兵将党寿御之，失利，复遣统领王光世往。
qiāng rén yóu mǎo píng yǐ gé chuán dù hé guāng shì dàn zhī liú tún sān chōng bù gǎn jìn
羌人由茆坪以革船渡河，光世惮之，留屯三冲不敢进。
qiāng rén fén lüě jì jǐn dù hé ér guī
羌人焚掠既尽，渡河而归。
èr nián èr yuè fù kòu lí zhōu liáng xī zhài guān jūn bài jì
二年二月，复寇黎州良溪砦，官军败绩。
bā nián èr yuè xù bo jiàng
八年二月，蓄卜降。
xù bo lián nián rù kòu jiē qīng qiāng yè shī suǒ zhù zhī shǒu chén yuán rán qiǎn ān jìng zhài zǒng xiá dù zhěn zhāo xiáng zhī
蓄卜连年入寇，皆青羌曳失索助之，守臣袁柟遣安静砦总辖杜轸招降之。
tā rú fú làng mán bái mán wū méng mán ā zōng mán zé qí de gè yǒu suǒ fú shǔ yún
他如浮浪蛮、白蛮、乌蒙蛮、阿宗蛮，则其地各有所服属云。
xù zhōu sān lù mán xī běi yuē dǒng mán zhèng xi yuē shí mén bù dōng nán yuē nán guǎng mán
叙州三路蛮：西北曰董蛮，正西曰石门部，东南曰南广蛮。
dǒng mán zài mǎ hú jiāng yòu bó hòu guó yě
董蛮在马湖江右，僰侯国也。
táng jī mí xún chěng làng shāng sì zhōu zhī de
唐羁縻驯、骋、浪、商四州之地。
qí qiú dǒng shì sòng chū yǒu dǒng chōng xī zhě gòng mǎ zì chēng mǎ hú lù sān shí qī bù luò dōu wáng zǐ
其酋董氏，宋初有董舂惜者贡马，自称"马湖路三十七部落都王子"。
qí de běi jìn qián wéi zhī shù chuān lài yīn zhài
其地北近犍为之沭川赖因砦。
zhài ě mán xiǎn mán shù kòu chāo
砦厄蛮险，蛮数寇抄。
xī níng shào shèng zhōng cháo tíng jiē wèi xǐ lài yīn jiān yā zhù róng dīng zhài ér yǐ xiàn lì kòng jié
熙宁、绍圣中，朝廷皆为徙赖因监押驻荣丁砦，而以县吏控截。
zhèng hé wǔ nián shǐ gǎi chà jiān yā chōng zhī zhài shì mán kòu lüè rú gù
政和五年，始改差监押充知砦事，蛮寇掠如故。
nán guǎng mán zài xù zhōu qìng fú xiàn yǐ xī wèi zhōu shí yǒu sì
南广蛮在叙州庆符县以西，为州十有四。
dà guān sān nián yǒu yí qiú luō yǒng shùn yáng guāng róng li shì gōng děng gè yǐ de nèi shǔ zhào jiàn zī chún xiáng sān zhōu hòu jiē fèi
大观三年，有夷酋罗永顺、杨光荣、李世恭等各以地内属，诏建滋、纯、祥三州，后皆废。
shí mén fán bù yǔ lín táo tǔ qiāng jiē táng qū bō děng shí èr zhōu zhī de
石门蕃部与临洮土羌接，唐曲、播等十二州之地。
sú chuí jì pī zhān pèi dāo jū bì lán péng bù xǐ gēng jià duō xù mù
俗椎髻、披毡、佩刀，居必栏棚，不喜耕稼，多畜牧。
qí rén jīng hàn shàn zhàn dòu zì mǎ hú nán guǎng zhū zú jiē wèi zhī
其人精悍善战斗，自马湖、南广诸族皆畏之。
gài gǔ làng jī lǔ wàng zhū bù yě
盖古浪稽、鲁望诸部也。
wēi zhōu bǎo bà mán zhě táng bǎo bà èr zhōu yě
威州保霸蛮者，唐保、霸二州也。
tiān bǎo zhōng suǒ zhì hòu xiàn méi
天宝中所置，后陷没。
qiú dǒng shì shì yǒu qí de yǔ wēi zhōu xiāng cuò yīn jī mí yān
酋董氏，世有其地，与威州相错，因羁縻焉。
bǎo zhōu yǒu dǒng zhòng yuán bà zhōu yǒu dǒng yǒng xī zhě jiā yòu jí xī níng zhōng jiē cháng qǐng mìng yú cháo
保州有董仲元、霸州有董永锡者，嘉祐及熙宁中皆尝请命于朝。
zhèng hé sān nián zhī chéng dū páng gōng sūn shǐ jiàn yán kāi tuò zhì guān lì
政和三年，知成都庞恭孙始建言开拓，置官吏。
yú shì yǐ dǒng shùn zī bǎo zhōu de wèi qí zhōu dǒng yàn bó bà zhōu de wèi hēng zhōu shòu shùn zī cì shǐ yàn bó tuán liàn shǐ
于是以董舜咨保州地为祺州，董彦博霸州地为亨州，授舜咨刺史，彦博团练使。
shùn zī xún qiān guān chá shǐ
舜咨寻迁观察使；
yàn bó liú hòu suì wèi jié dù shǐ
彦博留后，遂为节度使。
zhào chéng dū gěi jū dì tián shí èr qǐng
诏成都给居第、田十二顷。
èr zhōu jīng fèi suì yòng qián yī wàn èr qiān yī bǎi mín mǐ mài yī wàn sì qiān qī bǎi shí juàn èr qiān bā bǎi wǔ shí pǐ bù líng mián chá yán yín děng bù yù yān
二州经费岁用钱一万二千一百缗，米麦一万四千七百石，绢二千八百五十匹，布、绫绵、茶、盐、银等不预焉。
hòu jiē wèi zhài
后皆为砦。
mào zhōu zhū bù luò gài tu jìng dāng zhí shí fēi dàng gōng děng jiǔ zhōu mán yě
茂州诸部落，盖、涂、静、当、直、时、飞、宕、恭等九州蛮也。
mán zì tuī yī rén wèi zhōu jiāng zhì qí zhòng ér cháng yì mào zhōu shòu yuē shù
蛮自推一人为州将，治其众，而常诣茂州受约束。
mào zhōu jū qún mán zhī zhōng de bù guò shù shí lǐ sòng chū wú chéng huáng wéi zhí lù jiǎo zì gù
茂州居群蛮之中，地不过数十里，宋初无城隍，惟植鹿角自固。
mán chéng yè lǚ rù kòu mín shén kǔ zhī
蛮乘夜屡入寇，民甚苦之。
xī níng bā nián xiāng shuài yì zhōu qǐng zhù chéng zhī zhōu shì fàn bǎi cháng shí zhǔ shì yì
熙宁八年，相率诣州请筑城，知州事范百常实主是役。
mán yǐ wéi qīn qí de lǜ zhòng yǎn zhì bǎi cháng jī zǒu zhī nǎi hé jìng shí děng mán lái kòu
蛮以为侵其地，率众奄至，百常击走之，乃合静、时等蛮来寇。
bǎi cháng jù shǒu fán qī shí rì
百常拒守凡七十日。
zhào qiǎn wáng zhōng zhèng jiāng shǎn xī bīng lái yuán rù gōng zhōu dàng zhōu zhū shā pō zhòng mán nǎi jiàng
诏遣王中正将陕西兵来援，入恭州、宕州，诛杀颇众，蛮乃降。
zhèng hé wǔ nián yǒu zhí zhōu jiāng zhì yǒng shòu tāng yán jùn dǒng chéng yǒu děng gè yǐ de nèi shǔ zhào yǐ yǒng shòu de jiàn shòu níng jūn yán jùn chéng yǒu de zhì yán níng jūn
政和五年，有直州将郅永寿、汤延俊、董承有等各以地内属，诏以永寿地建寿宁军，延俊、承有地置延宁军。
shí wēi zhōu yì jiàn hēng qí èr zhōu rán hēng zhì wēi cái jiǔ shí lǐ shòu níng jù mào cái wǔ lǐ zài dà zǎo jiāng zhī wài fēi è kòng zhī suǒ wèi jǐ jiē fèi
时威州亦建亨、祺二州，然亨至威才九十里，寿宁距茂才五里，在大早江之外，非扼控之所，未几皆废。
qī nián tu jìng shí fēi děng zhōu mán fù fǎn mào zhōu shā lüě qiān yú rén
七年，涂、静、时、飞等州蛮复反茂州，杀掠千余人。
zhī chéng dū zhōu dào qiǎn bīng mǎ qián xiá zhāng yǒng duó děng jī zhī wèi nuò bù gǎn jìn jiē zuò chù
知成都周焘遣兵马钤辖张永铎等击之，畏懦不敢进，皆坐黜。
yǐ sūn xī sōu jié zhì mián mào jūn yú shì zhōng jūn jiāng zhǒng yǒu zhí děng pò qí dōu lù bǎn shě yuán zhū zú mán bài sàn
以孙羲叟节制绵、茂军，于是中军将种友直等破其都禄板舍原诸族，蛮败散。
qí qiú wàng liè děng yì mào zhōu qǐng xiáng nǎi bān shī
其酋旺烈等诣茂州请降，乃班师。
shòu wàng liè guān yuè gěi chá cǎi
授旺烈官，月给茶彩。
zì hòu mán yì jiāo
自后蛮亦骄。
xuān hé wǔ nián dàng gōng zhí zhū bù luò rù kòu
宣和五年，宕、恭、直诸部落入寇。
liù nián tu jìng mán fù fàn mào zhōu yún
六年，涂、静蛮复犯茂州云。
yū zhōu mán zhě gǔ bǎn shǔn qī xìng mán táng nán píng liáo yě
渝州蛮者，古板楯七姓蛮，唐南平獠也。
qí de xī nán jiē wū mán kūn míng gē mán dà xiǎo bō zhōu bù zú shù shí jū zhī
其地西南接乌蛮、昆明、哥蛮、大小播州，部族数十居之。
zhì píng zhōng shú yí li guāng jí liáng xiù děng sān zú jù qí de gè yǒu zhòng shù qiān jiā
治平中，熟夷李光吉、梁秀等三族据其地，各有众数千家。
jiān yǐ wēi shì xié yòu hàn hù yǒu bù cóng zhě tú zhī mò rù tǔ tián
间以威势胁诱汉户，有不从者屠之，没入土田。
wǎng wǎng tóu chōng kè hù wèi zhī nà shēn shuì fù jiē lǐ xū dài cháng
往往投充客户，谓之纳身，税赋皆里胥代偿。
cáng nì wáng mìng shù yǐ qí tú wěi wéi shēng liáo dòng biān mín guān jūn zhuī bǔ zhé dùn qù xí yǐ wéi cháng mì lù xiá mín chān shǒu lìng dòng jìng shāo zhù chéng bǎo shàn qì jiǎ
藏匿亡命，数以其徒伪为生獠动边民，官军追捕，辄遁去，习以为常，密赂黠民觇守令动静，稍筑城堡，缮器甲。
yuǎn jìn huàn zhī
远近患之。
xī níng sān nián zhuǎn yùn shǐ sūn gù pàn guān zhāng shēn shǐ bīng mǎ shǐ féng yí biàn jiǎn dù ān xíng tú zhī yǐ huò fú kāi yù yīn jìn bīng fù bīn huà zhài píng dàng sān zú
熙宁三年，转运使孙固、判官张诜使兵马使冯仪、弁简、杜安行图之，以祸福开谕，因进兵，复宾化砦，平荡三族。
yǐ qí de fù mín fán de zū sān wàn wǔ qiān dàn sī mián yī wàn liù qiān liǎng
以其地赋民，凡得租三万五千石，丝绵一万六千两。
yǐ bīn huà zhài wèi lóng huà xiàn lì fú zhōu
以宾化砦为隆化县，隶涪州；
jiàn róng yì fú huan liǎng zhài
建荣懿、扶欢两砦。
qí wài tóng fú bà zhě lì yū zhōu nán chuān xiàn de jiē gāo yú
其外铜佛坝者，隶渝州南川县，地皆膏腴。
zì guāng jí děng píng tā bù zú jù yǒu zhī
自光吉等平，他部族据有之。
cháo tíng yīn bǔ qí tǔ rén wáng cái jìn chōng xún jiǎn wěi zhī kòng è
朝廷因补其土人王才进充巡检，委之控扼。
cái jìn sǐ bù zú wú suǒ tǒng shǔ chū dào biān
才进死，部族无所统，数出盗边。
cháo tíng mìng xióng běn tǎo píng zhī jiàn wèi nán píng jūn yǐ yū zhōu nán chuān fú zhōu lóng huà lì yān
朝廷命熊本讨平之，建为南平军，以渝州南川、涪州隆化隶焉。
yuán fēng sì nián yǒu yáng guāng zhèn zhě zhù guān jūn pò qǐ dì shā qí dǎng ā é
元丰四年，有杨光震者，助官军破乞弟，杀其党阿讹。
dà guān èr nián mù pān shǒu lǐng zhào tài bō zhōu yí zú yáng guāng róng gè yǐ de nèi shǔ zhào jiàn zhēn bō èr zhōu hòu jiē fèi
大观二年，木攀首领赵泰、播州夷族杨光荣各以地内属，诏建溱、播二州，后皆废。
qián zhōu fú zhōu jiǎo wài yǒu xī nán yí bù hàn zāng kē jùn táng nán níng zhōu zāng kē kūn míng dōng xiè nán xiè xi zhào chōng zhōu zhū mán yě
黔州、涪州徼外有西南夷部，汉牂牁郡，唐南宁州、牂牁、昆明、东谢、南谢、西赵、充州诸蛮也。
qí dì dōng běi zhí qián fú xī běi jiē jiā xù dōng lián jīng chǔ nán chū yi guì
其地东北直黔、涪，西北接嘉、叙，东连荆楚，南出宜、桂。
sú chuí jì zuǒ rèn huò biān fā
俗椎髻、左衽，或编发；
suí xù mù qiān xǐ wáng cháng xǐ xiǎn zǔ shàn zhàn dòu
随畜牧迁徙亡常，喜险阻，善战斗。
bù zú gòng yī xìng suī gè yǒu jūn zhǎng ér fēng sú lüè tóng
部族共一姓，虽各有君长，而风俗略同。
sòng chū yǐ lái yǒu lóng fán fāng fán zhāng fán shí fán luō fán zhě hào wǔ xìng fān jiē cháng fèng zhí gòng shòu jué mìng
宋初以来，有龙蕃、方蕃、张蕃、石蕃、罗蕃者，号"五姓蕃"，皆常奉职贡，受爵命。
zhì píng sì nián shí èr yuè zhī jìng mán jūn fán luò shǐ shǒu tiān shèng dài wáng lóng yì gé děng rù jiàn zhào yǐ yì gé wèi wǔ níng jiāng jūn qí shǔ èr bǎi sì shí yī rén gè shòu jiāng jūn jí láng jiàng
治平四年十二月，知静蛮军、蕃落使、守天圣大王龙异阁等入见，诏以异阁为武宁将军，其属二百四十一人各授将军及郎将。
xī níng yuán nián yǒu fāng yì wáng xiōng sān nián yǒu zhāng hàn xìng gè yǐ fāng wù lái xiàn shòu yì wáng xiōng jìng mán jūn hàn xìng hàn mán jūn bìng jié dù shǐ
熙宁元年，有方异〈王兄〉，三年，有张汉兴各以方物来献，授异〈王兄〉静蛮军，汉兴捍蛮军，并节度使。
liù nián lóng fán luō fán fāng fán shí fán bā bǎi jiǔ shí rén rù jìn gòng dān shā zhān mǎ cì páo dài qián bó yǒu chà
六年，龙蕃、罗蕃、方蕃、石蕃八百九十人入觐，贡丹砂、毡、马，赐袍带、钱帛有差。
qí hòu bǐ suì jì lái
其后，比岁继来。
lóng fán zhòng zhì sì bǎi rén wǎng fǎn wàn lǐ shén zōng mǐn qí qín zhào wǔ xìng fān wǔ suì tīng yī gòng rén yǒu dìng shù wú zhé zēng jiā jí bié lì shǒu lǐng yǐ xi gōng sī zhī rǎo
龙蕃众至四百人，往返万里，神宗悯其勤，诏五姓蕃五岁听一贡，人有定数，无辄增加，及别立首领，以息公私之扰。
mìng sòng mǐn qiú biān cì zhū guó gòng fèng lù kè shěng sì fāng guǎn zhuàn yí jiē zhe wèi shì
命宋敏求编次《诸国贡奉录》，客省、四方馆撰仪，皆著为式。
yuán fēng wǔ nián zhāng fán qǐ tiān gòng fèng rén zhì sān bǎi zhào gù shì yǐ qī shí rén wéi é bù xǔ
元丰五年，张蕃乞添贡奉人至三百，诏故事以七十人为额，不许。
qī nián xī nán chéng fán qǐ gòng fāng wù yuàn yī wǔ xìng fān lì zhù jí
七年，西南程蕃乞贡方物，愿依五姓蕃例注籍。
cóng zhī
从之。
yuán yòu èr nián xī nán shí fán shí yǐ dìng děng jī biǎo zì chēng xī píng zhōu wǔ shèng jūn
元祐二年，西南石蕃石以定等赍表，自称"西平州武圣军"。
lǐ bù yán yuán fēng zhuó lìng yǐ wǔ nián yī gòng wéi xiàn jīn nián xiàn wèi jí
礼部言元丰著令以五年一贡为限，今年限未及。
zhào tè lìng rù gòng
诏特令入贡。
wǔ nián bā nián shào shèng sì nián lóng fán jiē gòng fāng wù
五年，八年，绍圣四年，龙蕃皆贡方物。
lóng shì yú zhū xìng wèi zuì dà qí gòng fèng yóu pín shuò shǐ zhě biàn yī bù páo zhì jiǎ líng rén zhī yī rù jiàn gài shí pín lòu suǒ jì zhě ēn shǎng ér yǐ
龙氏于诸姓为最大，其贡奉尤频数，使者便衣布袍，至假伶人之衣入见，盖实贫陋，所冀者恩赏而已。
gù shì mán yí rù gòng suī jiāo zhǐ yú tián zhī shǔ jiē yù qián diàn jiàn zhī dú cǐ zhū fān jiàn yú hòu diàn gài bēi zhī yě
故事，蛮夷入贡，虽交阯、于阗之属皆御前殿见之，独此诸蕃见于后殿，盖卑之也。
yuán fú èr nián yòu yǒu móu wéi fán rù gòng zhào yǐ jìn fèng rén wéi gōng yōu gōng shì gōng lì děng wéi láng jiàng
元符二年，又有牟韦蕃入贡，诏以进奉人韦公忧、公市、公利等为郎将。
zhū fān bù zú shù shí dú wǔ xìng zuì zhe chéng shì wéi shì jiē bǐ fù wǔ xìng gù hào xī nán qī fán yún
诸蕃部族数十，独五姓最著，程氏、韦氏皆比附五姓，故号"西南七蕃"云。
shī zhōu mán zhě kuí lù jiǎo wài shú yí nán jiē zāng kē zhū mán yòu yǔ shùn fù gāo xī sì zhōu mán xiāng cuò gài táng péng shuǐ mán yě
施州蛮者，夔路徼外熟夷，南接牂牁诸蛮，又与顺、富、高、溪四州蛮相错，盖唐彭水蛮也。
xián píng zhōng shī mán cháng rù kòu zhào yǐ yán yǔ zhī qiě xǔ qí yǐ sù zhuǎn yì mán dà yuè zì shì bù wéi biān huàn
咸平中，施蛮尝入寇，诏以盐与之，且许其以粟转易，蛮大悦，自是不为边患。
hòu yīn jī yòu yǐ jīn yín bèi shí zhí zhì yú guān yì sù guān bù néng jìn
后因饥，又以金银倍实直质于官易粟，官不能禁。
xī níng liù nián zhào shī zhōu mán yǐ jīn yín zhì mǐ zhě gū shí zhí
熙宁六年，诏施州蛮以金银质米者，估实直；
rú qī nián bù shú zé biàn yì zhī
如七年不赎，则变易之。
zhe wèi lìng
著为令。
xióng běn jīng zhì yù jǐng shì mán qiú tián xiàn děng nèi fù kuí lù zhuǎn yùn pàn guān dǒng yuè fù shǐ sūn guī zhī shī zhōu kòu píng jiē yǐ zhāo nà gōng bèi shǎng
熊本经制淯井事，蛮酋田现等内附，夔路转运判官董钺、副使孙珪、知施州寇平，皆以招纳功被赏。
shī qián bǐ jìn mán zǐ dì jīng hàn yòng mù nǔ yào jiàn zhàn dòu qiáo jié cháo tíng cháng tuán jié wèi zhōng yì shèng jūn
施、黔比近蛮，子弟精悍，用木弩药箭，战斗趫捷，朝廷尝团结为忠义胜军。
qí hòu lú zhōu yù jǐng shí quán mán pàn jiē huò qí yòng
其后，泸州、淯井、石泉蛮叛，皆获其用。
gāo zhōu mán gù yè láng yě zài fú zhōu xī nán
高州蛮，故夜郎也，在涪州西南。
sòng chū qí qiú tián jǐng qiān yǐ de nèi fù cì míng zhēn zhōu bài wèi cì shǐ
宋初、其酋田景迁以地内附，赐名珍州，拜为刺史。
jǐng qiān yǐ jùn duō huǒ zāi qǐng yì jīn míng
景迁以郡多火灾，请易今名。
dà guān èr nián yǒu luò jiě xià shàng zú nà tǔ fù yǐ zhēn zhōu míng yún
大观二年，有骆解下、上族纳土，复以珍州名云。
lú zhōu xī nán jiǎo wài gǔ qiāng yí zhī de hàn yǐ lái wáng hóu guó yǐ bǎi shù dú yè láng diān qióng dōu guī kūn míng xǐ zuó dōu rǎn máng bái mǎ dī wèi zuì dà
泸州西南徼外，古羌夷之地，汉以来王侯国以百数，独夜郎、滇、邛都、巂、昆明、徙、莋都、冉駹、白马氐为最大。
yè láng zài hàn shǔ zāng kē jùn jīn fú zhōu zhī xi zhēn bō zhēn děng zhōu fēng yù shì yě
夜郎，在汉属牂牁郡，今涪州之西，溱、播、珍等州封域是也；
diān zài hàn wèi yì zhōu jùn jīn yáo zhōu shàn chǎn zhī de shì yě
滇，在汉为益州郡，今姚州善阐之地是也；
qióng dōu guī zhōu huì tóng chuān yǔ tǔ bō jiē jīn qióng bù chuān mán suǒ jū yě
邛都，巂州会同川与吐蕃接，今邛部川蛮所居也；
guī jīn guī zhōu
巂，今巂州；
kūn míng zài qián lú jiǎo wài jīn xī nán fán bù suǒ jū yě
昆明，在黔、泸徼外，今西南蕃部所居也；
xǐ jīn yā zhōu yán dào dì
徙，今雅州严道地；
zuó dōu zài lí zhōu nán jīn liǎng lín jí yě chuān mán suǒ jū de shì yě
莋都，在黎州南，今两林及野川蛮所居地是也；
rǎn máng jīn mào zhōu mán wèn shān yí de shì yě
冉駹，今茂州蛮、汶山夷地是也；
bái mǎ dī zài hàn wèi wǔ dū jùn jīn jiē zhōu wèn zhōu gài qiāng lèi yě cǐ jiē bā shǔ xī nán jiǎo wài mán yí yě
白马氐，在汉为武都郡，今阶州、汶州，盖羌类也：此皆巴蜀西南徼外蛮夷也。
zì qián gōng yǐ xī zhì fú lú jiā xù zì jiē yòu zhé ér dōng nán zhì wēi mào lí yā bèi biān shí yú jùn mián gèn shù qiān lǐ gāng yí è liáo dài qiān wàn jì
自黔、恭以西，至涪、泸、嘉、叙，自阶又折而东，南至威、茂、黎、雅，被边十余郡，绵亘数千里，刚夷恶獠，殆千万计。
zì zhì píng zhī mò qì yú jìng kāng dà dǐ jiē tōng hù shì fèng zhí gòng suī shí yǒu piāo lüè rú shǔ qiè gǒu tōu bù néng wèi shēn huàn
自治平之末讫于靖康，大抵皆通互市，奉职贡，虽时有剽掠，如鼠窃狗偷，不能为深患。
cān kǎo gǔ jīn biàn qí fēng yù yǐ jiàn chēn jìn zhī zì zhì tī háng zhī suǒ jí zhě ěr
参考古今，辨其封域，以见琛赆之自至，梯航之所及者尔。
ruò fú biān jīng chǔ jiāo guǎng zé xì zhī xī tóng yún
若夫边荆楚、交广，则系之溪峒云。
yù shuǐ yí zhě jī mí shí zhōu wǔ dùn mán yě zá zhǒng yí liáo sǎn jū xī gǔ zhōng
淯水夷者，羁縻十州五囤蛮也，杂种夷獠散居溪谷中。
qìng lì chū lú zhōu yán guǎn xià xī tóng shí zhōu yǒu táng jí běn cháo suǒ cì zhōu é jīn wū mán wáng zǐ de gài jū qí de
庆历初，泸州言："管下溪峒十州，有唐及本朝所赐州额，今乌蛮王子得盖居其地。
bù zú zuì shèng páng yǒu jiù yáo zhōu fèi yǐ jiǔ de gài yuàn de zhōu míng yǐ cháng yí luò
部族最盛，旁有旧姚州，废已久，得盖愿得州名以长夷落。
zhào fù jiàn yáo zhōu yǐ de gài wèi cì shǐ zhù yìn cì zhī
"诏复建姚州，以得盖为刺史，铸印赐之。
de gài sǐ qí zi qiè hào luó shì guǐ zhǔ
得盖死，其子窃号"罗氏鬼主"。
guǐ zhǔ sǐ zi pú yè xí qí hào jìn ruò bù néng lìng zhū zú
鬼主死，子仆射袭其号，浸弱不能令诸族。
wū mán yǒu èr qiú lǐng yuē yàn zǐ yuē fǔ wàng gè shù cháng rù hàn dì zhōu mǎ
乌蛮有二酋领：曰晏子，曰斧望个恕，常入汉地鬻马。
yàn zǐ suǒ jū zhí cháng níng níng yuǎn yǐ nán fǔ wàng gè shù suǒ jū zhí nà xī jiāng ān yǐ dōng jiē pū yè zhū bù yě
晏子所居，直长宁、宁远以南，斧望个恕所居，直纳溪、江安以东，皆仆夜诸部也。
yàn zǐ jù hàn dì jué jìn yóu yǒu yù jǐng zhī zǔ
晏子距汉地绝近，犹有淯井之阻。
fǔ wàng gè shù jìn nà xī yǐ zhōu xià lú bù guò bàn rì
斧望个恕近纳溪，以舟下泸不过半日。
èr qiú jìn qiáng dà shàn jié yàn zhōu shān wài liù xìng jí nà xī èr shí sì xìng shēng yí
二酋浸强大，擅劫晏州山外六姓及纳溪二十四姓生夷。
yí ruò xiǎo jiē xiāng yǔ gōng qí bǎo
夷弱小，皆相与供其宝。
xī níng qī nián liù xìng yí zì yù jǐng móu rù kòu mìng xióng běn jīng zhì zhī
熙宁七年，六姓夷自淯井谋入寇，命熊本经制之。
jǐng sī zhōng zhàn méi běn jiāng shǔ bīng mù tǔ dīng jí yí jiè qián zhōu nǔ shǒu yǐ dú shǐ shè zéi zéi jīng kuì
景思忠战没，本将蜀兵，募土丁及夷界黔州弩手，以毒矢射贼，贼惊溃。
yú shì shān qián hòu cháng níng děng shí jùn bā xìng jí wǔ dū yí jiē nèi fù
于是山前后、长宁等十郡八姓及武都夷皆内附。
tí diǎn xíng yù fàn bǎi lù zuò wén yǐ shì zhī yuē
提点刑狱范百禄作文以誓之曰：
chǔn zī yí chǒu yù xī zhī hǔ
蠢兹夷丑，淯溪之浒。
wèi huǐ wèi chái píng fù gù yǔ
为虺为豺，凭负固圉。
shā rén yú huò tóu lú cǎo mǎng
杀人于货，头颅草莽。
mò cǎn fán zhì mò bēi nú lǔ
莫惨燔炙，莫悲奴虏。
niǔ xiāo shú tè hú kě xī shǔ
狃虓熟慝，胡可悉数。
jiāng lì gǒu wán jìn bù gǎn yǔ
疆吏苟玩，噤不敢语。
fèn ruò zhī suì céng shì qiáng yù
奋若之岁，曾是强御。
zhí zhú xiào jù sān háo luō mù
踯躅啸聚，三壕、罗募。
fèn wǒ jiàng zuǒ qiāng wǒ shì wǔ
偾我将佐，戕我士伍。
xī nán yì sāo dì hè sī nù
西南绎骚，帝赫斯怒。
dì nù yī hé
帝怒伊何？
shén shèng wén wǔ
神圣文武。
mín suǒ ān lè wéi yuē cí fǔ
民所安乐，惟曰慈抚。
mín suǒ jí kǔ wéi yuē biān qù
民所疾苦，惟曰砭去。
nǎi yòng qí liáng yìng biàn shì xǔ
乃用其良，应变是许。
zhōu xióng yì sūn yuán yù pí hǔ
粥熊裔孙，爰驭貔虎。
jiān qí qú qiú pàn qí dǎng yǔ
歼其渠酋，判其党与。
jì duó zhī xīn fù duàn yòu gǔ
既夺之心，复断右股。
shè tí mèng zōu cú zhēng yǒu xù
摄提孟陬，徂征有叙。
bèi gū jī xū shēn rù jué zǔ
背孤击虚，深入厥阻。
bīng cóng tiān xià tiě shǒu qí jǔ
兵从天下，铁首其举。
fēn yún téng tà mò gǎn yīng wú
纷纭腾沓，莫敢婴牾。
huǒ qí cháo xué jí qí qūn zhù
火其巢穴，及其囷贮。
jì qí zī chù xū qí lín wǔ
暨其赀畜，墟其林橆。
shā shāng xì léi yǐ bǎi qiān shù
杀伤系缧，以百千数。
jīng tān wàng fēng xī lì bǐ fù
泾滩望风，悉力比附。
dīng wèi dì mín de yuē wáng tǔ
丁为帝民，地曰王土。
tóu qí qì xiè jí rù guān fǔ
投其器械，籍入官府。
bǎi sǐ yī shú mò bǎo tóng gǔ
百死一赎，莫保铜鼓。
shà méng shén tiān shì cǐ gǒu shǔ
歃盟神天，视此狗鼠。
gǎn wàng zhū jué yǐ gàn zuì gǔ
敢忘诛绝，以干罪罟。
nǎi chēng shàng ēn bǐ fù gù chù
乃称上恩，俾复故处。
cán chǒu jué jiǎo qì xuè sù yǔ tiān zǐ zhī dé yǔ yáng fù hù
残丑厥角，泣血诉语："天子之德，雨旸覆护。
sān wǔ jiào lèi qǐng bǐ jīng wǔ
三五噍类，请比泾仵。
dà bāng yǒu lìng qí jiè jǐng rǔ tiān jì rǔ dài rǔ wù yǔ wǔ
大邦有令，其戒警汝：天既汝贷，汝勿予侮。
wéi shí jiǔ xìng wǎng ān rǔ dǔ
惟十九姓，往安汝堵。
lì zhì rǔ zé rǔ lì rǔ bù
吏治汝责，汝力汝布。
lì shí rǔ gēng rǔ dào rǔ shǔ
吏时汝耕，汝稻汝黍。
chéng chuàng yú jīn wú tài wǎng gǔ
惩创于今，无忲往古。
xiǎo yǒu bǎo zhàng dà yǒu chéng shù
小有堡障，大有城戍。
rǔ huò bù tīng rǔ jī rǔ bǔ
汝或不听，汝击汝捕。
shàng yǒu xiāo jiāng tū qí qiáng lǚ
尚有虓将，突骑强旅。
fu cǐ qián jūn dú shǐ jìn nǔ
傅此黔军，毒矢劲弩。
tiān bù rǔ róng bào rǔ jū suǒ
天不汝容，暴汝居所。
bù rǔ yí yù huǐ yú hé qǔ
不汝遗育，悔于何取！
lì shí yú wǔ níng zhài
立石于武宁砦。
xióng běn yán èr qiú jié xiá bù jī mí zhī zé zhū mán wèi yì fú suì qiǎn rén shuō yòu zhāo nà
熊本言二酋桀黠，不羁縻之则诸蛮未易服，遂遣人说诱招纳。
yú shì yàn zǐ fǔ wàng gè shù jí pū yè jiē yuàn rù gòng shòu wáng mìng
于是晏子、斧望个恕及仆夜皆愿入贡，受王命。
yàn zǐ wèi jí mìng ér sǐ nǎi yǐ gè shù zhī guī lái zhōu pū yè zhī yáo zhōu yǐ gè shù zhī zǐ qǐ dì yàn zǐ zhī zǐ shā qǔ lù lù bìng wèi bǎ jié jiāng xī nán yí bù xún jiǎn
晏子未及命而死，乃以个恕知归来州，仆夜知姚州，以个恕之子乞弟、晏子之子沙取禄路并为把截将、西南夷部巡检。
bā nián shù zhōu liáo kòu nán zhōu liáo qiú ā é lǜ qí dǎng bēn gè shù
八年，俞州獠寇南州，獠酋阿讹率其党奔个恕。
xióng běn zhòng shǎng xí zhǎn é
熊本重赏檄斩讹。
é jié xiá xí zhī biān jìng xū shí gè shù nì bù shā guǐ jiàng yú nà xī
讹桀黠，习知边境虚实，个恕匿不杀，诡降于纳溪。
é dé bù sǐ shén dé gè shù wèi cì biān xì
讹得不死，甚德个恕，为伺边隙。
huì gè shù lǎo yàn bīng yǐ shì shǔ qǐ dì suì yǔ é qīn zhū bù
会个恕老厌兵，以事属乞弟，遂与讹侵诸部。
shí nián luō gǒu yí fàn nà xī zhài
十年，罗苟夷犯纳溪砦。
chū zhài mín yǔ luō gǒu yí jìng yú gǒu wù ōu shā zhī lì wèi àn yàn
初，砦民与罗苟夷竞鱼笱，误殴杀之，吏为按验。
yí yǐ fèn wèi hàn shā wú rén guān bù cháng wǒ gǔ jià fǎn bào lù zhī
夷已忿，谓："汉杀吾人，官不尝我骨价，反暴露之。
suì pàn
"遂叛。
tí diǎn xíng yù mù xiàng yán nà xī qù lú yī shè luō gǒu qù nà xī shù lǐ jīn tuō shì qǐ duān ruò bù jiā zhū zé wū mán guān wàng wéi hài bù xì
提点刑狱穆珦言："纳溪去泸一舍，罗苟去纳溪数里，今托事起端，若不加诛，则乌蛮观望，为害不细。
nǎi zhào jīng yuán fù zǒng guǎn hán cún bǎo jī zhī
"乃诏泾原副总管韩存宝击之。
cún bǎo zhào qǐ dì děng jī jiǎo tǎo dàng wǔ shí liù cūn shí sān dùn mán qǐ xiáng yuàn nà tǔ chéng fù zū
存宝召乞弟等犄角，讨荡五十六村，十三囤蛮乞降，愿纳土承赋租。
nǎi zhào bà bīng
乃诏罢兵。
yuán fēng yuán nián qǐ dì lǜ yàn zhōu yí hé bù qí liù qiān zhì jiāng ān chéng xià zé píng luó gǒu zhī shǎng
元丰元年，乞弟率晏州夷合步骑六千至江安城下，责平罗苟之赏。
chéng zhōng shǒu bīng cái shù bǎi zhèn kǒng bù néng shòu jiǎ mán shù rì nǎi yǐn qù
城中守兵才数百，震恐不能授甲，蛮数日乃引去。
zhī lú zhōu qiáo xù yào yù yǔ méng qiǎn zǐ kuí dōu jiān wáng xuān yǐ bīng èr qiān shǒu jiāng ān réng zòu yǐ qǐ dì xí guī lái zhōu cì shǐ
知泸州乔叙要欲与盟，遣梓夔都监王宣以兵二千守江安，仍奏以乞弟袭归来州刺史。
hán yùn qiǎn xiǎo xiào yáng shùn zhī zhào qǐ dì bài chì qǐ dì bù chū
韩运遣小校杨舜之召乞弟拜敕，乞弟不出；
qiǎn jiù cì zhī yì bú jiàn
遣就赐之，亦不见；
ér lìng xiǎo mán cóng shùn zhī qǔ chì yǐ qù
而令小蛮从舜之取敕以去。
qiáo xù yīn shā qǔ lù lù yǐ huì zhāo qǐ dì nǎi kěn lái
乔叙因沙取禄路以贿招乞弟，乃肯来。
sān nián méng yú nà xī
三年，盟于纳溪。
mán yǐ wéi wèi jǐ yì bèi màn
蛮以为畏己，益悖慢。
méng wǔ rì suì yǐ zhòng wéi luō gè móu zú
盟五日，遂以众围罗个牟族。
luō gè móu xióng běn suǒ tuán jié shú yí yě
罗个牟，熊本所团结熟夷也。
wáng xuān wǎng jiù zhī mán jiě wéi hé lì jù guān jūn
王宣往救之，蛮解围，合力拒官军。
xuān yǔ yī jūn jiē méi shì suì zhāng rì zhào cún bǎo shòu fāng lüè tǒng sān jiàng bīng wàn bā qiān qū dōng chuān
宣与一军皆没，事遂张，驲召存宝授方略，统三将兵万八千趋东川。
cún bǎo qiè nuò bù gǎn jìn qǐ dì sòng kuǎn dài jiàng cún bǎo xìn zhī suì xiū bīng yú mián zǐ suì zī jiān
存宝怯懦不敢进，乞弟送款绐降，存宝信之，遂休兵于绵、梓、遂、资间。
sì nián zhào yǐ huán qìng fù zǒng guǎn lín guǎng dài cún bǎo àn bǎo dòu náo zhū zhī
四年，诏以环庆副总管林广代存宝，按宝逗挠，诛之。
shú yí yáng guāng zhèn shā ā é zhào lín guǎng yǔ guāng zhèn tóng lì tǎo zéi
熟夷杨光震杀阿讹，诏林广与光震同力讨贼。
qǐ dì kǒng fù sòng kuǎn
乞弟恐，复送款。
dì yǐ qí qián hòu fǎn fù wú zhēn jiàng yì dū guǎng jìn shī
帝以其前后反复，无真降意，督广进师。
guǎng suì pò lè gòng chéng zhì dòu pú cūn zhǎn shǒu èr qiān wǔ bǎi jí
广遂破乐共城，至斗蒲村，斩首二千五百级。
cì luò pó qǐ dì nǎi nà xiáng
次落婆，乞弟乃纳降。
guǎng shèng chén bīng yǐ shòu zhī duì yǔ liáng jiǔ qǐ dì yí yǒu biàn yǐn zhòng dùn
广盛陈兵以受之，对语良久，乞弟疑有变，引众遁。
guǎng shuài bīng shēn rù huì dà yǔ xuě jiā xún shǐ cì lǎo rén shān shān xíng jiàn lì
广帅兵深入，会大雨雪，浃旬始次老人山，山形剑立。
dù hēi yá zhì yā fēi bú dào shān
度黑崖，至鸦飞不到山。
wǔ nián zhēng yuè cì guī lái zhōu tiān dà hán rán guì wéi xīn jūn shì jiē dòng duò zhǐ
五年正月，次归来州，天大寒，然桂为薪，军士皆冻堕指。
liú sì rì qiú qǐ dì bù kě de
留四日，求乞弟不可得。
nèi shì mài wén bǐng wèn guǎng jūn shì guǎng yuē zéi wèi shòu shǒu dāng dài zuì
内侍麦文昞问广军事，广曰："贼未授首，当待罪。
wén bǐng nǎi chū suǒ shòu mì zhào yuē dà bīng shēn rù tǎo zéi qī zài xiāo huò yuán è
"文昞乃出所受密诏曰："大兵深入讨贼，期在枭获元恶。
rú yǐ pò qí cháo xué suī wèi de qǐ dì yì tīng bān shī
如已破其巢穴，虽未得乞弟，亦听班师。
jūn zhōng jiē hū wàn suì yuē tiān zǐ jū jiǔ zhòng míng jiàn wàn lǐ wài
"军中皆呼万岁，曰："天子居九重，明见万里外。
nǎi yǐ zhòng hái
"乃以众还。
zì nà xī zhī yì shī xíng fán sì shí rì
自纳溪之役，师行凡四十日。
zhù lè gòng chéng jiāng mén zhài méi lǐng xí mào xī bǎo xi dá yù jǐng dōng dào nà xī jiē kòng zhì yào hài
筑乐共城、江门砦、梅岭席帽溪堡，西达淯井，东道纳溪，皆控制要害。
jié shū wén shè zǐ zhōu lù yǐ guī lái zhōu de cì luó shì guǐ zhǔ
捷书闻，赦梓州路，以归来州地赐罗氏鬼主。
qǐ dì jì shī tǔ qióng shén wǎng lái zhū mán jiān wú suǒ yī
乞弟既失土，穷甚，往来诸蛮间，无所依。
dì yóu yù zhāo lái zhī mìng zhī lú zhōu wáng guāng zǔ kāi yù xǔ yǐ zì xīn
帝犹欲招来之，命知泸州王光祖开谕，许以自新。
huì qí sǐ yú shì luō shǐ dǎng dòu rán dòu gèng děng zhū qiú qǐng yī shí jiǔ xìng tuán jié xīn shōu shēng jiè bā xìng liǎng jiāng yí zú qǐng yī qī xìng tuán jié jiē wèi yì jūn
会其死，于是罗始党、斗然、斗更等诸酋请依十九姓团结，新收生界八姓、两江夷族请依七姓团结，皆为义军。
cóng zhī
从之。
zì shì lú yí zhèn shè bù fù wèi biān huàn
自是泸夷震慑，不复为边患。
shā qǔ lù lù sǐ zi biē bì chéng xí
沙取禄路死，子鳖弊承袭。
zhèng hé wǔ nián yàn zhōu yí bo lòu pàn zhài jiāng gāo gōng lǎo dùn zhāo tǎo shǐ zhào yù tǎo píng zhī shòu biē bì xī nán yí jiè dōu dà xún jiǎn
政和五年，晏州夷卜漏叛，砦将高公老遁，招讨使赵遹讨平之，授鳖弊西南夷界都大巡检。
shì jiàn zhào yù chuán
事见《赵遹传》。