mán yí sān
◎蛮夷三
fǔ shuǐ zhōu guǎng yuán zhōu lí dòng huán zhōu
○抚水州广源州黎洞环州
fǔ shuǐ zhōu zài yí zhōu nán yǒu xiàn sì yuē fǔ shuǐ yuē jīng shuǐ yuē duō féng yuē gǔ láo
抚水州在宜州南，有县四：曰抚水，曰京水，曰多逢，曰古劳。
táng lì qián nán
唐隶黔南。
qí qiú jiē méng xìng tóng chū yǒu shàng zhōng xià sān fáng jí běi xiá yī zhèn
其酋皆蒙姓同出，有上、中、下三房及北遐一镇。
mín zé yǒu qū liáo pān wú sì xìng
民则有区、廖、潘、吴四姓。
yì zhǒng shuǐ tián cǎi yú qí bǎo jù shān xiǎn zhě suī yǒu xūn tián shōu gǔ sù shén shǎo dàn yǐ yào jiàn shè shēng qǔ niǎo shòu jǐn jí xǐ tā chǔ wú yáng mǎ sāng zhè
亦种水田、采鱼，其保聚山险者，虽有𫄸田，收谷粟甚少，但以药箭射生，取鸟兽尽，即徙他处，无羊马、桑柘。
de yuē zhou dòng wǔ shí lǐ zhì qián cūn chuān yuán shāo píng hé wǔ bǎi yú jiā jiā lóng jiāng jū zhòng dào shì hú xiāng
地曰帚洞，五十里至前村，川原稍平，合五百余家，夹龙江居，种稻似湖湘。
zhōng yǒu lóu wū zhàn péng wèi yǐ zhú shān jí qí qiú suǒ jū
中有楼屋战棚，卫以竹栅，即其酋所居。
bīng qì yǒu huán dāo piāo pái mù nǔ
兵器有环刀、摽牌、木弩。
shàn wèi yào jiàn zhōng zhě dà jiào xìn sù sǐ de yōng zhōu yào jiě zhī jí huó
善为药箭，中者大叫，信宿死，得邕州药解之即活。
yōng xī zhōng shù kòu biān jìng lüè qǔ mín kǒu xù chǎn
雍熙中，数寇边境，掠取民口、畜产。
zhào shū zhāo ān bǔ qí qiú méng lìng de diàn zhí méng lìng zhá fèng zhí
诏书招安，补其酋蒙令地殿直，蒙令札奉职。
xián píng zhōng yòu shù wèi kòu dào zhǐ lìng biān chén qū zhú chū jìng
咸平中，又数为寇盗，止令边臣驱逐出境。
qí dǎng jiǎo kuài zhě fán sān shí yú rén yí zhōu shǒu jiāng yīn qín sòng què xià shàng zhào jiàn jié zé zhī duì yuē chén děng mán zōu xiǎo mín wéi jī hán suǒ pò ěr
其党狡狯者凡三十余人，宜州守将因擒送阙下，上召见诘责之，对曰："臣等蛮陬小民，为饥寒所迫耳。
shàng gù wèi zuǒ yòu yuē zuó bù yù jǐn lìng jiǎo jué ruò zòng shā lù gù wú jiào lèi yǐ
"上顾谓左右曰："昨不欲尽令剿绝，若纵杀戮，顾无噍类矣！
yīn shì zuì cì jǐn páo guàn dài yín cǎi jiè xù qiǎn zhī
"因释罪，赐锦袍、冠带、银彩，戒勖遣之。
yú nián qiú zhǎng méng dǐng děng liù shí wǔ rén yì què nà qì jiǎ bǎi qī shí shì
逾年，酋长蒙顶等六十五人诣阙，纳器甲百七十事。
yòu méng hàn chéng méng qián wěi méng tián lái cháo shàng qì jiǎ shù bǎi jí dú yào jiàn shì bù sāo biān
又蒙汉诚、蒙虔玮、蒙填来朝，上器甲数百及毒药箭，誓不搔边。
bǐ suì jiē qiǎn shǐ lái gòng jí shū bīng qì nǎi shòu hàn chéng guān cì wù yǒu chà jì ér qīn yì rú gù
比岁皆遣使来贡及输兵器，乃授汉诚官，赐物有差，既而侵轶如故。
jǐng dé sān nián mán qiú méng tián yì yí zhōu zì chén yuàn cháo gòng xiè zuì zhào shǒu chén yù yǐ jǐn hái suǒ lüè mín zī chù nǎi cóng qí qǐng
景德三年，蛮酋蒙填诣宜州自陈，愿朝贡谢罪，诏守臣谕以尽还所掠民赀畜，乃从其请。
dà zhōng xiáng fú liù nián shǒu lǐng zhǐ huī shǐ méng dàn qiè zú lái guī xǐ yú guì zhōu
大中详符六年，首领指挥使蒙但挈族来归，徙于桂州。
jiǔ nián shù kòu yi róng zhōu jiè zhuǎn yùn shǐ shù xiàn kě yán zhī yí zhōu dǒng yuán jǐ bù shàn suí fǔ zuó mán rén jī lái zhì hóu liáng gōng zòng zhǔ zhě kè bāo gài liàng
九年，数寇宜、融州界，转运使俞献可言："知宜州董元己不善绥抚，昨蛮人饥，来质糇粮，公纵主者克剥概量；
jí qiú rù gòng fù zhòu jū qí yì suì shǐ fèn huì wéi luàn
及求入贡，复骤沮其意：遂使忿恚为乱。
zhào chū yuán jǐ suì qiǎn tán zhōu dū jiān jì shǒu ruì dài yuán jǐ zhāo fǔ qún mán jù mìng qīn lüè bù yǐ
"诏出元己，遂遣潭州都监季守睿代元己招抚，群蛮拒命，侵掠不已。
xiàn kě qǐng yǐ běn dào chéng hǎi jūn jí mù dīng zhuàng jìn tǎo nǎi zhào yì yǐ tán zhōu bīng wǔ qiān rén mìng dōng rǎn yuàn shǐ píng zhōu cì shǐ cáo kè míng wèi yi róng děng zhōu dū xún jiǎn ān fǔ shǐ nèi diàn chóng bān wáng wén qìng gé mén zhī hòu mǎ yù nèi gòng fèng guān yáng shǒu zhēn děng wéi dōu jiān
献可请以本道澄海军及募丁壮进讨，乃诏益以潭州兵五千人，命东染院使、平州刺史曹克明为宜融等州都巡检安抚使，内殿崇班王文庆、阁门祗候马玉、内供奉官杨守珍等为都监。
shàng yóu yǐ mán yí yì lèi gōng piāo cháng lǐ bù zú yǐ jiǎo jué
上犹以蛮夷异类，攻剽常理，不足以剿绝。
yòu yì qí dào xiǎn nán jìn shī dì lìng kè míng xiàn kě shè fāng lüè shè qí qiú shǒu suǒ suǒ chāo shēng kǒu yīn ér fǔ zhī
又意其道险难进师，第令克明、献可设方略摄其酋首，索所钞生口，因而抚之。
kè míng xiàn kě shàng yán mán rén qù dōng kòu tiān hé jīn yòu chāo róng zhōu xiāng yáng zhū zhài piāo jié jū mín hài xún jiǎn fán míng lèi yī xuān zhǐ zhào yù céng bù quān gé chén qǐng biàn yi yǎn jī
克明、献可上言："蛮人去冬寇天河，今又钞融州厢阳诸砦，剽劫居民，害巡检樊明，累依宣旨诏谕，曾不悛革，臣请便宜掩击。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
kè míng nǎi yǔ shǒu zhēn lǐng bīng rù zhāng lǐng lù wén qìng yù qū yí zhōu xi lù yòu lìng yi guì dōu xún jiǎn chéng huà péng qǔ zhāng lǐng gǔ láo ài lù huì hé
克明乃与守珍领兵入樟岭路，文庆、玉趋宜州西路，又令宜、桂都巡检程化鹏取樟岭古牢隘路会合。
huà péng yù mán yú shàng fáng liǎng shuǐ kǒu jī pò zhī
化鹏遇蛮于上房两水口，击破之。
wén qìng yù zhì rú mén tuán wèi mán suǒ è bù néng jìn
文庆、玉至如门团，为蛮所扼，不能进。
kè míng shǒu zhēn nǎi guò héng xī ēn dé zhài zhào shān liáo xiàng dǎo kāi lù jìn shī
克明、守珍乃过横溪恩德砦，召山獠向导，开路进师。
mán yī huáng zhú jiān shí chū zhàn dòu zhé bài zǒu
蛮依篁竹间，时出战斗，辄败走。
xún yú shàng huáng ní lǐng shā mù ài lù xī gǔ xiǎn suì mán jù yào hài yǐ jù guān jūn zì chén zhì wǔ dà kuì
旬余，上黄泥岭杉木隘路，溪谷险邃，蛮据要害以拒官军，自辰至午，大溃。
qí dǎng suì guò bà yuàn dǐ zhou dòng nǎi rù zhōng fáng qián cūn
其党遂过霸苑抵帚洞，乃入中房前村。
kè míng děng dùn bīng xià zhài zhōng xī qún mán dà huá zào jī zhēng gǔ gōng zhài shén jí chū bīng jī zhī shāng shā pō zhòng yīn zòng huǒ fén qí lú shì jī jù zì cǐ kǒng jù cuàn rù shān gǔ
克明等顿兵下砦，中夕，群蛮大哗噪，击钲鼓，攻砦甚急，出兵击之，伤杀颇众，因纵火焚其庐室积聚，自此恐惧，窜入山谷。
yòu yuán lóng jiāng nán àn ér dōng zhì hūn mù guò shí xiá ài xiǎn shì bù bìng xíng
又缘龙江南岸而东，至昏暮，过石峡隘险，士不并行。
mán fù lián nǔ běi àn kè míng qiǎn měng shì bù shè yǔ dòu zhì jí tuì zǒu zhài yú xià fáng bó hè cūn kè míng shè fú zhài wài
蛮复连弩北岸，克明遣猛士步涉与斗，至即退走，砦于下房博贺村，克明设伏砦外。
qí yè mán zhòng dà jí yù fú fā nèi wài hé jī zhuī zhǎn dài jìn
其夜，蛮众大集，遇伏发，内外合击，追斩殆尽。
chéng shèng sōu shān xī de mǎ niú xiǎng shì zú
乘胜搜山，悉得马牛享士卒。
kè míng děng zhī qí qióng cù nǎi xiǎo yù ēn xìn xǔ yǐ gǎi guò yú shì qiú shuài méng chéng guì děng miàn fù yì jūn zì shǒu kè míng hòu jiā kào yàn qiě shù zé zhī jiē fǔ fú xiè zuì
克明等知其穷蹙，乃晓谕恩信，许以改过，于是酋帅蒙承贵等面缚诣军自首，克明厚加犒宴，且数责之，皆俯伏谢罪。
jí wén zhào zhǐ shè lìng wù shā mò bù qì xià běi wàng chēng wàn suì
及闻诏旨赦令勿杀，莫不泣下，北望称万岁。
shàng yǐ yí xìng wú yàn xí zhī cháo tíng duō shì qí zuì gù jí zé lái guī huǎn zé pàn qù qiè zhào kè míng děng yù yǐ xī hái suǒ lüè hàn kǒu zī chù jí xǔ yào méng
上以夷性无厌，习知朝廷多释其罪，故急则来归，缓则叛去，切诏克明等谕以悉还所掠汉口、资畜，即许要盟。
chéng guì děng gǎn yuè fèng zhào nǎi shà māo xuè lì shì zì yán nú shān cuī dào lóng jiāng xi liú bù gǎn fù pàn
承贵等感悦奉诏，乃歃猫血立誓，自言奴山摧倒，龙江西流，不敢复叛。
kè míng děng shī hái yí zhōu mán rén nà qì jiǎ fán wǔ qiān shù yuàn qiān chù hàn dì zhě qī bǎi yú kǒu zhào fēn zhì guǎng xī jí jīng hú zhōu jūn gěi yǐ tián liáng
克明等师还，宜州蛮人纳器甲凡五千数，愿迁处汉地者七百余口，诏分置广西及荆湖州军，给以田粮。
fán lì gōng shǐ chén jiàng shì qiān bǔ cì jī zhě qiān bā bǎi yī shí liù rén
凡立功使臣将士迁补、赐赍者千八百一十六人。
chéng guì yīn qǐng gǎi zhōu xiàn míng yǐ gù guī shùn zhī yì
承贵因请改州县名，以固归顺之意。
zhào yǐ fǔ shuǐ zhōu wèi ān huà zhōu fǔ shuǐ xiàn wèi guī rén xiàn jīng shuǐ xiàn wèi cháng níng xiàn
诏以抚水州为安化州，抚水县为归仁县，京水县为长宁县。
zì shì jiān suì cháo gòng bù fù wèi biān huàn yǐ
自是间岁朝贡，不复为边患矣。
xiàn kě děng yòu yán diàn zhí méng dù zhī guī huà zhōu zhōu yǔ fǔ shuǐ xiàng jiē shù qiǎn zi wén bǎo jí qí qī zú gān táng zhēn jūn shì yòu qí zi gé yǔ guān jūn dòu dí xī bù sòng fù quē
献可等又言："殿直蒙肚知归化州，州与抚水相接，数遣子文宝及其妻族甘堂侦军事，又其子格与官军斗敌，悉部送赴阙。
yǒu méng zhǐ zhě yì dù zhī zǐ xiān cháng gào zéi shǔ wèi zhāo zhōu yā yá
有蒙只者，亦肚之子，先尝告贼，署为昭州押牙。
zhào bǔ dù mì zhōu bié jià zhǐ hǎi zhōu dōu yā yá fù yǐ guān tián
"诏补肚密州别驾，只海州都押牙，赋以官田。
wén bǎo gé gān táng bìng qíng pèi dēng lái zhōu
文宝、格、甘堂并黥配登、莱州。
bǎo yuán yuán nián fù lǜ zhòng kòu róng yí zhōu fā shào lǐ tán sān zhōu shù bīng hé shù qiān rén wǎng jī
宝元元年，复率众寇融、宜州，发邵、澧、潭三州戍兵合数千人往击。
shí mán shì fāng chì zhì shā yùn liáng guān lì
时蛮势方炽，至杀运粮官吏。
fù zhào qù bīng jìn tǎo yú nián nǎi píng
复诏趣兵进讨，逾年乃平。
qìng lì zhōng zài yǐ fāng wù rù gòng
庆历中，再以方物入贡。
zhì hé èr nián fù zhì
至和二年，复至。
zhào yǐ zhī zhōu méng quán huì wèi sān bān fèng zhí yòu yǐ jiān zhōu yáo quán liào wèi jiè zhí
诏以知州蒙全会为三班奉职，又以监州姚全料为借职。
jiā yòu liù nián yòu lái gòng
嘉祐六年，又来贡。
shì hòu yuè fù yí zhōu cān yè jí mào jù bǎn měi suì zhōu sì guǎn kào
是后，月赴宜州参谒及贸巨板，每岁州四管犒。
jí sān suì tīng shū suǒ gòng bīng xiè yú sāi lì zhài yǐ qí zhí cháng zhī dì yǐ guān zī qiān bǔ
及三岁，听输所贡兵械于思立砦，以其直偿之，递以官资迁补。
xī níng chū zhī yí zhōu qián shī mèng tōng pàn cáo dí shàn cái sǔn qīn bāo zhī tǔ rén luō shì niàn méng chéng xiǎng méng guāng zhòng děng wéi luàn
熙宁初，知宜州钱师孟、通判曹觌擅裁损侵剥之，土人罗世念、蒙承想、蒙光仲等为乱。
wǔ nián gōng dé jǐn zhài xí jiàng guān fèi wàn shā zhī
五年，攻德谨砦，袭将官费万，杀之。
jīng lüè sī wèn zhì kòu zhuàng ér yí zhōu dàn yǐ jī wéi yán gù cháo tíng cì sù èr wàn dàn yǐ ān jí zhī
经略司问致寇状，而宜州但以饥为言，故朝廷赐粟二万石以安辑之。
yǐ ér shǒu chén wáng qí zhàn sǐ shì wén nǎi zhào zhī yuán zhōu xiè lín dài yù qì xiè hé bīn jīng zhì xī dòng fā zài jīng xiāo qí liǎng yíng jí jiāng nán fú jiàn jiàng bīng sān qiān wǔ bǎi rén yǐ tīng shī qī
已而守臣王奇战死，事闻，乃诏知沅州谢麟、带御器械和斌经制溪洞，发在京骁骑两营及江南、福建将兵三千五百人，以听师期。
míng nián shì niàn děng suì yǔ zhū mán tóng shǒu lǐng zú lèi sì qiān wǔ bǎi rén chū jiàng
明年，世念等遂与诸蛮峒首领族类四千五百人出降。
yǐ shì niàn wèi nèi diàn chéng zhì chéng xiǎng guāng zhòng děng shí rén gè bài guān
以世念为内殿承制，承想、光仲等十人各拜官。
chóng níng èr nián qí qiú méng guāng yǒu zhě fù xiào jù wèi kòu jīng lüè sī qiǎn jiàng guān huáng chén děng jī què zhī
崇宁二年，其酋蒙光有者复啸聚为寇，经略司遣将官黄忱等击却之。
dà guān èr nián suì yǐ sān zhōu yī zhèn hù kǒu liù wàn yī qiān lái shàng
大观二年，遂以三州一镇户口六万一千来上。
zhào yǐ zhī róng zhōu chéng lín wǎng qián nán lù fǔ yù guān lì tuī ēn yǒu chà
诏以知融州程邻往黔南路抚谕，官吏推恩有差。
zhì hé hòu yòu yǒu róng zhōu shǔ mán dà qiū tóng shǒu lǐng yáng guāng cháo qǐng nèi fù yòu yǒu yáng kè duān děng bǎi sān rén lái guī jiē nà zhī
至和后，又有融州属蛮大丘峒首领杨光朝请内附，又有杨克端等百三人来归，皆纳之。
zhū mán zú lèi bù yī dà dǐ yī zǔ shān gǔ bìng lín mù wèi jū chuí jì xiǎn zú zǒu xiǎn rú lǚ píng dì
诸蛮族类不一，大抵依阻山谷，并林木为居，椎髻跣足，走险如履平地。
yán yǔ zhū lí yī fú bān lán
言语侏离，衣服斒斓。
wèi guǐ shén xǐ yín sì
畏鬼神，喜淫祀。
kè mù wèi qì bù néng xiāng jūn zhǎng yǐ cái lì xióng qiáng
刻木为契，不能相君长，以财力雄强。
měi fèn nù zé tuī rèn tóng qì jiā bīng fù zǐ jiān fù chóu yuàn bù gù sǐ
每忿怒则推刃同气，加兵父子间，复仇怨不顾死。
chū rù yāo gōng shǐ nì cǎo zhōng shè rén de niú jiǔ zé shì rán yǐ
出入腰弓矢，匿草中射人，得牛酒则释然矣。
qīn qī bǐ lín zhǐ shòu xiāng mài
亲戚比邻，指授相卖。
fù zǐ bié yè fù pín zé zhì shēn yú zi qù qín shòu wú jǐ
父子别业，父贫则质身于子，去禽兽无几。
qí zú zhù tóng wèi dà gǔ chū chéng xuán tíng zhōng zhì jiǔ yǐ zhào tóng lèi zhēng yǐ jīn yín wèi dà chāi kòu gǔ qù zé yǐ chāi yí zhǔ rén
其族铸铜为大鼓，初成，悬庭中，置酒以召同类，争以金银为大钗叩鼓，去则以钗遗主人。
xiāng gōng jī míng gǔ yǐ jí zhòng hào yǒu gǔ zhě wèi dōu lǎo zhòng tuī fú zhī
相攻击，鸣鼓以集众，号有鼓者为"都老"，众推服之。
táng mò zhū qiú fēn jù qí de zì wèi cì shǐ
唐末，诸酋分据其地，自为刺史。
sòng xìng shǐ tōng zhōng guó fèng zhēng shuò xiū zhí gòng
宋兴，始通中国，奉正朔，修职贡。
jiān yǒu jié xiá tān lì huò jiāng lì shī yú fǔ yù wǎng wǎng jù ér wèi kòu chāo lüě biān hù
间有桀黠贪利或疆吏失于抚御，往往聚而为寇，抄掠边户。
cháo tíng qín shòu chù zhī wu zài jī mí bù shēn zhì yě
朝廷禽兽畜之，务在羁縻，不深治也。
xī níng jiān yǐ zhāng dūn chá fǎng jīng zhì mán shì zhū xī tóng xiāng jì nà tǔ yuàn wèi wáng mín shǐ chuàng chéng zhài bǐ zhī nèi de
熙宁间，以章惇察访经制蛮事，诸溪峒相继纳土，愿为王民，始创城砦，比之内地。
yuán yòu chū zhū mán fù pàn cháo tíng fāng wu xiū xī nǎi zhào yù hú nán běi jí guǎng xī lù bìng miǎn zhuī tǎo fèi pù zhài qì wǔ xī zhū jùn xiàn
元祐初，诸蛮复叛，朝廷方务休息，乃诏谕湖南、北及广西路并免追讨，废堡砦，弃五溪诸郡县。
chóng níng jiān fù yì kāi biān yú shì ān huà shàng sān zhōu jí sī guǎng zhū tóng mán yí jiē yuàn nà tǔ shū gòng fù jí lìng guǎng xī zhāo nà zuǒ yòu jiāng sì bǎi wǔ shí yú tóng
崇宁间，复议开边，于是安化上三州及思广诸峒蛮夷，皆愿纳土输贡赋，及令广西招纳左、右江四百五十余峒。
xún yǐ yì zhě yán yǐ wéi zhāo zhì shú fán fēi biàn nǎi zhào xī fèi suǒ zhì zhōu jùn fù zǔ zōng zhī jiù yān
寻以议者言，以为招致熟蕃非便，乃诏悉废所置州郡，复祖宗之旧焉。
shào xīng chū jiān chá yù shǐ míng tuó yán hú nán biān jùn jí èr guǎng zhī de jiù zhì xī tóng guī míng guān bǐ nián jìn guǎng qí yuán jí zhū zhōu cuò zhì ài zhài quē rén bǎ zhí yòu lìng guǎn yā bīng fu sù bù xí zhī fǎ lìng lǜ tān lán wú yàn
绍兴初，监察御史明橐言："湖南边郡及二广之地，旧置溪峒归明官，比年浸广其员，及诸州措置隘砦，阙人把拓，又令管押兵夫，素不习知法令，率贪婪无厌。
kuàng guǎn yā yòu jiē xiāng mín shèn wéi biān huàn zāo kùn kǔ zhé rǔ zhě wǎng wǎng wú suǒ fù sù
况管押又皆乡民，甚为边患，遭困苦折辱者往往无所赴诉。
yì zhě yù bǐ shuài chén jí qí xìng míng měi sān nián yī qiān yì rú zhōu xiàn guān gù shì
议者欲俾帅臣籍其姓名，每三年一迁易，如州县官故事。
huò yún zhǐ xún jiù tiān chà bìng ba guǎn yā bīng fu yi lìng èr guǎng hú nán shuài chén chǔ zhì shì yí wú qǐ biān huò yǐ hài yuǎn rén
或云止循旧添差，并罢管押兵夫，宜令二广、湖南帅臣处置适宜，无启边祸，以害远人。
zhào xià qí yì
"诏下其议。
sān nián ān huà mán méng quán jiàn děng bā bǎi rén jié pǔ yì zhài huǒ qí wū yǔ guǎng xī shuài chén qiǎn xiàn zhài jiàng zuǒ fā bīng tǎo píng zhī
三年，安化蛮蒙全剑等八百人劫普议砦，火其屋宇，广西帅臣遣县砦将佐发兵讨平之。
sì nián guǎng nán dōng xi lù xuān yù míng tuó yán
四年，广南东、西路宣谕明橐言：
píng guān èr zhōu běn wáng kǒu gāo fēng èr zhài chù guǎng yòu xī piān jiù cháng wú yú
平、观二州本王口、高峰二砦，处广右西偏，旧常无虞。
chóng níng dà guān jiān
崇宁、大观间，
biān chén qǐ xìn
边臣启衅，
zòu qǐng zhì zhōu tuò jìng
奏请置州拓境，
shēn rù bù máo
深入不毛，
rú píng cóng yǔn fú tíng guān xī xún xù lè lóng duì děng shí yǒu èr zhōu
如平、从、允、孚、庭、观、溪、驯、叙、乐、隆、兑等十有二州，
shǔ zhī qián nán
属之黔南，
qí guān lì jūn bīng qǐng gěi fèi yòng
其官吏军兵请给费用，
xī yóu nèi jùn
悉由内郡，
yú shì sāo rán
于是骚然，
mò néng zhī wú
莫能支吾。
zhèng hé jiān cháo tíng shǐ wù qí fēi ba zhī
政和间，朝廷始悟其非，罢之。
huò zhě wèi píng zhōu wèi xī nán zhòng zhèn jiān zhì wáng jiāng cóng yǔn děng zhōu jí hú nán zhī wǔ gāng jūn hú běi zhī jìng zhōu guì zhōu zhī sāng jiāng tóng yáo guān zhōu zé kòng zhì nán dān lù jiā zhài mǎo tān shí dào jí bái yá zhū mán yǐ gù èr zhōu dú bù fèi
或者谓平州为西南重镇，兼制王江、从、允等州及湖南之武冈军、湖北之靖州、桂州之桑江峒猺，观州则控制南丹、陆家砦、茆滩十道及白崖诸蛮，以故二州独不废。
chén zì lì biān jí qǐ ba píng guān zhě qián hòu fēi yī
臣自历边，即乞罢平、观者，前后非一。
nèi shè guān wú fèi cháng chōng jīng lüè sī zhǔn bèi gàn dāng pō de qí xiáng
内摄官吴芾尝充经略司准备干当，颇得其详。
guān zhōu chū wèi yí zhōu fù rén jiān dà guān jiān shuài chén wáng zǔ dào yù zhāo nà wén lán zhōu dōu xún jiǎn liú wéi zhōng wèi dé wén lán bù ruò qǔ nán dān zhī lì yīn wū qí zhōu mò gōng nìng zǔ wén lán bù lìng nà tǔ wèi gōng nìng zuì wéi zhōng suì qín shā gōng nìng
观州初为宜州富仁监，大观间，帅臣王祖道欲招纳文、兰州，都巡检刘惟忠谓得文、兰不若取南丹之利，因诬其州莫公佞阻文、兰不令纳土，为公佞罪，惟忠遂禽杀公佞。
shuài sī zòu qí gōng nǎi gǎi nán dān wèi guān zhōu mìng wéi zhōng shǒu zhī
帅司奏其功，乃改南丹为观州，命惟忠守之。
gōng nìng zhī sǐ rén yǐ wéi yuān
公佞之死，人以为冤。
qí dì gōng shèng jié xī tóng tú bào fù lián suì gōng wéi wéi zhōng zhòng shāng sǐ jì yǐ huáng lín dài shǒu
其弟公晟结溪峒图报复，连岁攻围，惟忠中伤死，继以黄璘代守。
lín dù bù néng zhī cí jí gào ba yǐ cén lì jiāng dài zhī
璘度不能支，辞疾告罢，以岑利疆代之。
huáng chén fù jiàn yì yù zēng zhù gāo fēng zhài yú fù rén jiān cè wèi guān shēng yuán
黄忱复建议，欲增筑高峰砦于富仁监侧，为观声援。
huì cháo tíng ba xīn biān suì qǐng yǐ gāo fēng zhài wèi guān zhōu shè zhī zhōu yī rén bīng zhí guān èr rén cáo guān yī rén zhǐ shǐ zhài bǎo guān qī rén lì é wǔ shí rén xiāng jìn jūn tǔ dīng jiā dīng yòu qiān yú rén
会朝廷罢新边，遂请以高峰砦为观州，设知州一人、兵职官二人、曹官一人、指使砦保官七人，吏额五十人，厢禁军、土丁、家丁又千余人。
suì fèi qián yī wàn èr qiān jiǔ bǎi yú guàn mǐ bā qiān bā bǎi yī shí qī shí yǒu jī
岁费钱一万二千九百余贯、米八千八百一十七石有奇。
zhōu wú shuì zū hù jí jiē yǎng jǐ lín jùn
州无税租户籍，皆仰给邻郡。
fēi wǎn shè xiǎn zǔ huò yù mán kòu shè fú yīn fā dú shǐ zhōng rén zhé sǐ
飞挽涉险阻，或遇蛮寇设伏，阴发毒矢，中人辄死。
rén wèi zéi lǜ wěi qì dào lù zòng rán dá zhōu mí fèi yì bù kě shèng jì
人畏贼，率委弃道路，纵然达州，縻费亦不可胜计。
xī wèi fù rén jiān shí bù wén yǒu jǐng wéi shì biān lì yù yǐ cì tàn wèi gōng gù shí shí chēng jǐng jí yīn yǐ wéi lì suì yù cún ér bù fèi yě
昔为富仁监时，不闻有警，惟是边吏欲以刺探为功，故时时称警急，因以为利，遂欲存而不废也。
bǐ nián hù jí rì xuē mín duō liú lí huò zhuǎn rù xī dòng gōng sī kùn bì wéi shèn
比年户籍日削，民多流离，或转入溪洞，公私困弊为甚。
píng zhōu chū lì róng zhōu yì jī mí zhōu tóng yě
平州初隶融州，亦羁縻州峒也。
jiù tōng hú běi qú yáng jūn zhì róng jiāng zhài jí wén cūn lín xī xún jiāng bǎo hòu yǐ de gé shēng mán suì fèi
旧通湖北渠阳军，置融江砦及文村、临溪、浔江堡，后以地隔生蛮，遂废。
chóng níng jiān fù lì róng
崇宁间，复隶融。
wáng kǒu zhài dì jiē wáng jiāng gèng wéi huái yuǎn jūn hòu gèng wéi píng zhōu
王口砦地接王江，更为怀远军，后更为平州；
gèng jí zhōu wéi cóng zhōu wáng jiāng wèi yǔn zhōu
更吉州为从州、王江为允州；
bìng lì qián nán
并隶黔南。
zhèng hé èr nián fù fèi
政和二年，复废。
biān lì huáng chén li tǎn kuáng qí shuài chén chéng lín qǐ cún píng zhōu shè zhī zhōu yī rén bīng zhí guān èr rén cáo guān yī rén xiàn lìng bù èr rén tí jǔ xī tóng gōng shì
边吏黄忱、李坦诳其帅臣程邻，乞存平州，设知州一人、兵职官二人、曹官一人，县令簿二人，提举溪峒公事；
běn zhōu guǎn jiè dōu tóng xún jiǎn èr rén wǔ zhài pù jiān guān zhǐ huī shí rén lì é bǎi rén jìn jūn tǔ dīng qiān rén
本州管界都同巡检二人，五砦堡监官指挥十人，吏额百人，禁军、土丁千人。
suì fèi qián yī wàn sì qiān sì bǎi yī shí bā guàn liù bǎi wén mǐ yī wàn yī qiān yī bǎi èr shí wǔ shí yǒu jī
岁费钱一万四千四百一十八贯六百文、米一万一千一百二十五石有奇。
zhōu wú zū fù hù jí zhuǎn yùn sī suì yí guì róng xiàng liǔ zhī sù yǐ gěi zhī
州无租赋户籍，转运司岁移桂、融、象、柳之粟以给之。
jí xǐ róng zhōu xī běi jīn xī xiāng shuì mǐ sì bǎi jiǔ shí yú shí lì huái yuǎn mí fèi shén yú guān zhōu
及徙融州西北金溪乡税米四百九十余石隶怀远，縻费甚于观州。
kuàng shǒu chén dào rèn jí zòu tuī ēn qí zi zhōu xiàn zhài bǎo lì de qiān guān chóu shǎng ér shuì chǎng hù shì zhī lì yòu wèi shǒu chén biān lì suǒ sī dú bǎi xìng yǒu zhēng shù zhuǎn shū zhī kǔ chéng wèi kě mǐn
况守臣到任，即奏推恩其子，州、县、砦、堡例得迁官酬赏，而税场互市之利又为守臣边吏所私，独百姓有征戍转输之苦，诚为可悯。
chén yǐ wéi yi ba píng guān èr zhōu biàn
臣以为宜罢平、观二州便。
rán shàng yǒu kě yì zhě guān zhōu chū wèi fù rén jiān shí yǒu yín yě èr guān qǔ qí lì yǒu cháng é xī níng yuán jiàng tiáo lì jù zài yi xiān xià jīng lüè sī zé gōng shèng děng yī xī níng tiáo lì shī xíng
然尚有可议者，观州初为富仁监时，有银冶二，官取其利有常额，熙宁元降条例具在，宜先下经略司，责公晟等依熙宁条例施行。
kuàng gōng shèng shí gōng nìng dì lǐ yi zhǎng zhōu shì jìn suī táo guī wèi wèi mán zú xìn fú chá qí qíng shì bù dé bù yǐ zhòng zhōng guó
况公晟实公佞弟，理宜掌州事，近虽逃归，未为蛮族信服，察其情势，不得不倚重中国。
ruò chéng shí shòu zhī bǐ zhī ēn chū cháo tíng bì shēn gǎn yuè
若乘时授之，彼知恩出朝廷，必深感悦。
shū mì yuàn yì shàng yán guǎng xī yán biān pù zhài zuó yīn biān chén xī shǎng gǎi jiàn zhōu chéng qīn rǎo mán yí dà kāi biān xìn
枢密院亦上言："广西沿边堡砦，昨因边臣希赏，改建州城，侵扰蛮夷，大开边衅。
de shǔ jiǎo wài zū fù yì wú suǒ rù ér zhī fèi fán nèi jùn mín bù kān qí bì suì jiē fèi bà
地属徼外，租赋亦无所入，而支费烦内郡，民不堪其弊，遂皆废罢。
wéi píng guān èr zhōu yǐ shuài chén suǒ qǐng gù cún
唯平、观二州以帅臣所请，故存。
jīn dǔ míng tuó suǒ zòu lì hài zhī shí zhāo rán kě jiàn
今睹明橐所奏，利害之实昭然可见。
yuán shuài chén yòu chēng gōng shèng yú nán dān guān zhōu bǎo jiān jìng shàng bù shí qiè fā ruò fèi èr zhōu kǒng yú yuán biān shì yí yǒu suǒ wèi jǐn
缘帅臣又称公晟于南丹、观州、宝监境上不时窃发，若废二州，恐于缘边事宜有所未尽。
zhào lìng guǎng nán xi lù shuài cáo xiàn sī gòng tiáo jù lì hài yǐ wén
"诏令广南西路帅、漕、宪司共条具利害以闻。
jì ér zhū sī jiāo yán píng guān èr zhōu kùn bì yǐ shèn yǒu hài wú yì qǐng fù zǔ zōng jiù zhì wèi biàn
既而诸司交言："平、观二州困弊已甚，有害无益，请复祖宗旧制为便。
zhào cóng qí yán
"诏从其言。
qián dào liù nián zhào bǔ méng zé jìn wǔ fù wèi
乾道六年，诏补蒙泽进武副尉。
chū yí zhōu mán mò cái dōu wéi luàn guǎng xī jīng lüè liú tūn qiǎn jìn yǒng fù wèi méng míng zhì zéi cháo yù jiàng cái dōu
初，宜州蛮莫才都为乱，广西经略刘焞遣进勇副尉蒙明质贼巢，谕降才都。
jì ér fù sì chāng jué qiāng zéi guān bīng
既而复肆猖獗，戕贼官兵。
wèi jǐ qín cái dōu xiè sòng jīng lüè sī fú fǎ xī pò qí dǎng ér míng yì yù hài bèi jí cǎn kù biān rén lián zhī
未几，禽才都，械送经略司伏法，悉破其党，而明亦遇害，备极惨酷，边人怜之。
tūn qǐ tuī ēn qí zi zé yǐ jīng sǐ shì cháo tíng cóng zhī gù yǒu shì mìng
焞乞推恩其子泽以旌死事，朝廷从之，故有是命。
chún xī shí nián dōng ān huà mán tū rù nèi dì fén zhài shān shā jū mín wéi luàn
淳熙十年冬，安化蛮突入内地，焚砦栅，杀居民为乱。
yí zhōu zhù zā jiàng guān tián zhāo míng yǔ mán lì zhàn bài sǐ zhī
宜州驻紥将官田昭明与蛮力战败，死之。
shí yī nián guǎng xī lù qián xiá shā shì jiān yán guān jūn yǔ yáo rén bīng qì lì dùn bù tóng yi chì yán biān jūn zhōu duō zhì qiáng nǔ dú shǐ yǐ jù yáo rén
十一年，广西路钤辖沙世坚言："官军与瑶人兵器利钝不同，宜敕沿边军州多置强弩毒矢，以惧瑶人。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
shì nián ān huà mán méng guāng jiàn lǜ zhòng chāo lüě shì jiān tǎo píng zhī
是年，安化蛮蒙光渐率众抄掠，世坚讨平之。
chū zhī yí zhōu mǎ níng zǔ bù zhī sī lì zhài yán qián zhí yì yǐ wéi qián shǒu suǒ jī bū zhǐ gěi qián yī yuè bù néng biàn jí mán bù ér quán sī lì zhài zhǔn bèi jiàng lǐng yáng liáng chén fù zhèn fǔ guāi fāng suì zhì jī biàn guāng jiàn děng
初，知宜州马宁祖不支思立砦盐钱，执议以为前守所积逋，止给钱一月，不能遍及蛮部，而权思立砦准备将领杨良臣复镇抚乖方，遂致激变光渐等。
zhào ba liáng chén biǎn níng zǔ zhì chì shuài cáo yǐ shí gěi xī tóng yán qián
诏罢良臣，贬宁祖秩，敕帅、漕以时给溪峒盐钱。
shí èr nián zhēng yuè guǎng xī cáo chén hú tíng zhí shàng yán yōng zhōu zhī zuǒ jiāng yǒng nián tài píng děng zhài zài zǔ zōng shí yǐ qí yǔ jiāo zhǐ lín rǎng shí nán biān fān lí zhòng dì gù zhì zhōu xiàn jí qí dīng zhuàng yǐ bèi yī dàn zhī yòng guī mó hóng yuǎn yǐ
十二年正月，广西漕臣胡庭直上言："邕州之左江、永年、太平等砦，在祖宗时，以其与交阯邻壤，实南边藩篱重地，故置州县，籍其丁壮，以备一旦之用，规模宏远矣。
bǐ nián biān mín lǜ tōng jiāo zhǐ yǐ qí de suǒ chǎn yán zá guān yán huò zhī jí jiǎn yì mǎ yán yǐ yì yín hū ér bù fáng kǒng shēng biān xìn suǒ yí jìn jí
比年边民率通交阯，以其地所产盐杂官盐货之，及减易马盐以易银，忽而不防，恐生边衅，所宜禁戢。
jì ér zhū sī shàng yán jīng lüè sī chū zhǔn cháo zhǐ zhì mǎ yán cāng zhù yán yǐ yì mǎ suì gěi jiāng shàng zhū jūn jí yù qián tóu jìn yòng yín yán jǐn xī yǔ mán hù shì
"既而诸司上言："经略司初准朝旨，置马盐仓，贮盐以易马，岁给江上诸军及御前投进，用银盐锦，悉与蛮互市。
qí yǒng píng zhài suǒ yì jiāo zhǐ yán huò jū mín shí jiē jiù zhì yě
其永平砦所易交阯盐，货居民食，皆旧制也。
kuàng biān mín sù yǔ mán yí sī xiāng mào yì guān bù néng zhì
况边民素与蛮夷私相贸易，官不能制。
jīn yī qiè jìn jué fēi wéi zuǒ jiāng jū mín fá yán ér mán qíng yì pǒ cè kǒng zhì guāi yì yě
今一切禁绝，非惟左江居民乏盐，而蛮情亦叵测，恐致乖异也。
nǎi dié yōng zhōu jìn mín wú sī fàn jiāo zhǐ yán yǐ fáng chāo fǎ
"乃牒邕州，禁民毋私贩交阯盐，以妨钞法。
shì nián zhào yǐ yáng shì jùn xí fù jìn tōng zhí bǔ chéng xìn láng
是年，诏以杨世俊袭父进通职，补承信郎。
shào xī chū guǎng xī shuài yǐ běn lù fù zǒng guǎn shā shì jiān sù yǒu tāo lüè lèi lì biān gōng wèi qún mán suǒ wèi fú cháng pò méng guāng jiàn shì yǐ wēi xìn guāng jiàn bù gǎn kòu biān zhě lěi nián
绍熙初，广西帅以本路副总管沙世坚素有韬略，累立边功，为群蛮所畏服，尝破蒙光渐，示以威信，光渐不敢寇边者累年。
qǐ yǐ shì jiān jiān zhī yí zhōu shí néng zhì fú mán yí wéi jiǔ yuǎn zhī lì
乞以世坚兼知宜州，实能制伏蛮夷，为久远之利。
dì cóng zhī
帝从之。
qìng yuán sì nián yí zhōu mán méng tóng yuán kāng děng kòu nèi dì duó guān yán wéi luàn guǎng xī shuài sī diào guān bīng zhāo xiáng zhī cháo tíng tuī shǎng yǒu chà
庆元四年，宜州蛮蒙峒、袁康等寇内地，夺官盐为乱，广西帅司调官兵招降之，朝廷推赏有差。
jiā dìng sān nián zhāng kān zhī jìng jiāng fǔ jiàn yì yǐ wéi guǎng xī suǒ bù èr shí wǔ jùn sān fāng lín xī tóng yǔ mán yáo lí dàn zá chǔ tiào liáng fù gù wú shí wú zhī xī nán zuì wéi zhòng dì
嘉定三年，章戡知静江府，建议以为广西所部二十五郡，三方邻溪峒，与蛮瑶、黎、蜑杂处，跳梁负固，无时无之，西南最为重地。
yōng qīn zhī wài jī mí qī shí yǒu èr dì lǐ mián miǎo zhèn shù fēi yī qǐng zēng zhì xióng biān jūn èr bǎi rén jí diào xiàn sī jiǎ jūn èr bǎi lì shuài sī
邕、钦之外，羁縻七十有二，地里绵邈，镇戍非一，请增置雄边军二百人及调宪司甲军二百隶帅司。
chū ān píng zhōu li mì qīn lín dòng jié lüè biān mín bìng qǔ gǔ zèng tóng yǐ qí yòu zǐ biàn xìng míng wèi zhào huái dé zhī tóng shì kān yù yōng shǒu tuī gǔ zèng yī rén zhǔ zhī
初，安平州李密侵邻洞，劫掠编民，并取古甑峒，以其幼子变姓名为赵怀德知峒事，戡谕邕守推古甑一人主之。
shí yī nián chén liáo fù shàng yán qìng lì jiān zhāng fāng píng cháng yǐ wéi cháo tíng měi bèi xī běi shú bù zhī yáo mán chōng tū lǐng wài nán lín jiāo zhǐ shì xū jīng yíng
十一年，臣僚复上言："庆历间，张方平尝以为朝廷每备西北，孰不知瑶蛮冲突岭外，南邻交阯，势须经营。
táng shí xi bèi tǔ bō qí hòu ān nán kòu biān xuán zhì páng xūn zhī huò
唐时西备吐蕃，其后安南寇边，旋致庞勋之祸。
guó cháo měi yōu qì dān yuán hào ér nóng zhì gāo xiàn yōng zhōu nán jiǎo sāo dòng tiān zǐ wèi zhī gàn shí qǐ xì gù zāi
国朝每忧契丹、元昊，而侬智高陷邕州，南徼骚动，天子为之旰食，岂细故哉？
chén děng bǐ jiàn huái diàn jiān bǎn zhù jiàn xìng gēng shù rì yì ér guǎng nán chéng huáng cuī pǐ bù qì shù bīng táo wáng dài jìn chūn qiū jiào yuè jùn wú bǎi rén
臣等比见淮甸间版筑荐兴，更戍日益，而广南城隍摧圮不葺，戍兵逃亡殆尽，春秋教阅，郡无百人。
suī yǒu xiāng bīng yì dīng tǔ dīng zhī míng shí bù zú yòng huǎn jí qǐ néng jí shì
虽有乡兵、义丁、土丁之名，实不足用，缓急岂能集事？
yí yú lǐng nán yào dì zēng zhù chéng bǎo jí qí mín bīng suì shí liàn xí dìng shǎng fá gé yǐ shì chéng quàn
宜于岭南要地增筑城堡，籍其民兵，岁时练习，定赏罚格，以示惩劝。
rú cǐ zé hào lìng yán míng shǒu yù wán gù mín xí zhàn dòu kě xi yáo mán qīn lüè zhī huàn cuò sì shí zhōu mín yú jiǔ ān zhī yù yǐ
如此则号令严明，守御完固，民习战斗，可息瑶蛮侵掠之患，措四十州民于久安之域矣。
zhào cóng zhī
皇帝下诏同意了他的建议。
guǎng yuán zhōu mán nóng shì zhōu zài yōng zhōu xī nán yù jiāng zhī yuán de qiào jué shēn zǔ chǎn huáng jīn dān shā pō yǒu yì jū jù luò
广源州蛮侬氏，州在邕州西南郁江之源，地峭绝深阻，产黄金、丹砂，颇有邑居聚落。
sú chuí jì zuǒ rèn shàn zhàn dòu qīng sǐ hǎo luàn
俗椎髻左衽，善战斗，轻死好乱。
qí xiān wéi shì huáng shì zhōu shì nóng shì wéi shǒu lǐng hù xiāng jié lüè
其先，韦氏、黄氏、周氏、侬氏为首领，互相劫掠。
táng yōng guǎn jīng lüè shǐ xú shēn hòu fǔ zhī huáng shì nà zhì ér shí sān bù èr shí jiǔ zhōu zhī mán jiē dìng
唐邕管经略使徐申厚抚之，黄氏纳质，而十三部二十九州之蛮皆定。
zì jiāo zhǐ mán jù yǒu ān nán ér guǎng yuán suī hào yōng guǎn jī mí zhōu qí shí fú yì yú jiāo zhǐ
自交阯蛮据有安南，而广源虽号邕管羁縻州，其实服役于交阯。
chū yǒu nóng quán fú zhě zhī tǎng yóu zhōu qí dì cún lù zhī wàn yá zhōu quán fú qī dì nóng dāng dào zhī wǔ lēi zhōu
初，有侬全福者，知傥犹州，其弟存禄知万涯州，全福妻弟侬当道知武勒州。
yī rì quán fú shā cún lù dāng dào bìng yǒu qí de
一日，全福杀存禄、当道，并有其地。
jiāo zhǐ nù jǔ bīng zhí quán fú jí qí zi zhì cōng yǐ guī
交阯怒，举兵执全福及其子智聪以归。
qí qī ā nóng běn zuǒ jiāng wǔ lēi zú yě zhuǎn zhì tǎng yóu zhōu quán fú nà zhī
其妻阿侬本左江武勒族也，转至傥犹州，全福纳之。
quán fú jiàn zhí ā nóng suì jià shāng rén shēng zǐ míng zhì gāo
全福见执，阿侬遂嫁商人，生子名智高。
zhì gāo shēng shí sān nián shā qí fù shāng rén yuē tiān xià qǐ yǒu èr fù yé
智高生十三年，杀其父商人，曰："天下岂有二父耶？
yīn mào nóng xìng yǔ qí mǔ bēn léi huǒ dòng qí mǔ yòu jià tè mó dào nóng xià qīng
"因冒侬姓，与其母奔雷火洞，其母又嫁特磨道侬夏卿。
jiǔ zhī zhì gāo fù yǔ qí mǔ chū jù tǎng yóu zhōu jiàn guó yuē dà lì
久之，智高复与其母出据傥犹州，建国曰大历。
jiāo zhǐ gōng bá tǎng yóu zhōu zhí zhì gāo shì qí zuì shǐ zhī guǎng yuán zhōu yòu yǐ léi huǒ pín pó sì dòng jí sī làng zhōu fù yì zhī
交阯攻拔傥犹州，执智高，释其罪，使知广源州，又以雷火、频婆四洞及思浪州附益之。
jū sì nián nèi yuàn jiāo zhǐ xí jù ān dé zhōu tiě chēng nán tiān guó gǎi nián jǐng ruì
居四年，内怨交阯，袭据安德州，僣称南天国，改年景瑞。
huáng yòu yuán nián kòu yōng zhōu
皇祐元年，寇邕州。
míng nián jiāo zhǐ fā bīng tǎo zhī bù kè
明年，交阯发兵讨之，不克。
guǎng xī zhuǎn yùn shǐ xiāo gù qiǎn yōng zhōu zhǐ shǐ qí yūn wǎng cì hòu ér yūn shàn fā bīng gōng zhì gāo wèi suǒ zhí yīn wèn zhōng guó xū shí yūn pō wéi chén dà lüè shuō zhì gāo nèi shǔ
广西转运使萧固遣邕州指使亓赟往刺候，而赟擅发兵攻智高，为所执，因问中国虚实，赟颇为陈大略，说智高内属。
nǎi qiǎn yūn hái fèng biǎo qǐng suì gòng fāng wù wèi tīng
乃遣赟还，奉表请岁贡方物，未听。
yòu yǐ xùn xiàng jīn yín lái xiàn cháo tíng yǐ qí yì shǔ jiāo zhǐ jù zhī
又以驯象、金银来献，朝廷以其役属交阯，拒之。
hòu fù jī jīn hán shū yǐ qǐng zhī yōng zhōu chén gǒng shàng wén bù bào
后复赍金函书以请，知邕州陈珙上闻，不报。
zhì gāo jì bù dé qǐng yòu yǔ jiāo zhǐ wèi chóu qiě shàn shān zé zhī lì suì zhāo nà wáng mìng shǔ chū bì yī yì gǔ shí dài yán dòng zhōng jī bù luò lí sàn
智高既不得请，又与交阯为仇，且擅山泽之利，遂招纳亡命，数出敝衣易谷食，绐言洞中饥，部落离散。
yōng zhōu xìn qí wēi ruò bù shè bèi yě
邕州信其微弱，不设备也。
nǎi yǔ guǎng zhōu jìn shì huáng wěi huáng shī mì jí qí dǎng nóng jiàn hòu nóng zhì zhōng děng rì yè móu rù kòu
乃与广州进士黄玮、黄师宓及其党侬建侯、侬志忠等日夜谋入寇。
yī xī fén qí cháo xué dài qí zhòng yuē píng shēng jī jù jīn wèi tiān huǒ fén wú yǐ wéi shēng jì qióng yǐ
一夕，焚其巢穴，绐其众曰："平生积聚，今为天火焚，无以为生，计穷矣。
dāng bá yōng zhōu jù guǎng zhōu yǐ zì wáng fǒu zé bì sǐ
当拔邕州，据广州以自王，否则必死。
sì nián sì yuè lǜ zhòng wǔ qiān yán yù jiāng dōng xià gōng pò héng shān zhài suì pò yōng zhōu zhí zhī zhōu chén gǒng děng bīng sǐ qiān yú rén
四年四月，率众五千沿郁江东下，攻破横山砦，遂破邕州，执知州陈珙等，兵死千余人。
zhì gāo yuè jūn zī kù de suǒ shàng jīn hán nù wèi gǒng yuē wǒ qiú yī guān tǒng shè zhū bù rǔ bù yǐ wén hé yě
智高阅军资库，得所上金、函，怒谓珙曰："我求一官统摄诸部，汝不以闻，何也？
gǒng duì cháng zòu bù bào
"珙对："尝奏，不报。
suǒ zòu cǎo bù huò suì fú gǒng chū gǒng huáng kǒng hū wàn suì jiù zì xiào bù tīng nǎi bìng qí shǔ jí guǎng xī dōu jiān zhāng lì hài zhī
"索奏草不获，遂扶珙出，珙惶恐呼万岁，救自效，不听，乃并其属及广西都监张立害之。
lì lín xíng dà mà bù wéi qū
立临刑大骂，不为屈。
yú shì zhì gāo tiě hào rén huì huáng dì gǎi nián qǐ lì shè jìng nèi
于是智高僣号仁惠皇帝，改年启历，赦境内。
shī mì yǐ xià jiē chēng zhōng guó guān míng
师宓以下皆称中国官名。
shì shí tiān xià jiǔ ān lǐng nán zhōu xiàn wú bèi yī dàn bīng qǐ cāng cù bù zhī suǒ wéi shǒu jiāng duō qì chéng dùn
是时，天下久安，岭南州县无备，一旦兵起仓卒，不知所为，守将多弃城遁。
gù zhì gāo suǒ xiàng dé zhì xiāng jì pò héng guì gōng xún téng wú fēng kāng duān jiǔ zhōu hài cáo jìn yú fēng zhōu zhào shī dàn mǎ guì yú kāng zhōu yú shā guān lì shén zhòng
故智高所向得志，相继破横、贵、龚、浔、藤、梧、封、康、端九州，害曹觐于封州、赵师旦马贵于康州，余杀官吏甚众。
suǒ guò fén fǔ kù jìn wéi guǎng zhōu
所过焚府库，进围广州。
chū zhì gāo jiāng zhì shǒu jiāng zhòng jiǎn bù xǔ mín rù bǎo chéng zhōng mín bù dé rù zhě jiē fù zhì gāo zhì gāo shì yì zhāng
初，智高将至，守将仲简不许民入保城中，民不得入者皆附智高，智高势益张。
xiān shì wèi guàn zhù zhōu chéng záo jǐng chù shuǐ zuò dà nǔ wèi shǒu bèi
先是，魏瓘筑州城，凿井畜水，作大弩为守备。
zhì shì zhì gāo wèi yún tī tǔ shān gōng chéng shén jí yòu duàn liú shuǐ ér chéng jiān jǐng yǐn bù jié nǔ fā zhōng zhé dòng kuì zhì gāo lì qū
至是，智高为云梯土山，攻城甚急，又断流水，而城坚，井饮不竭，弩发，中辄洞溃，智高力屈。
huì zhī yīng zhōu sū jiān tún bīng biān dù cūn è qí guī lù
会知英州苏缄屯兵边渡村，扼其归路；
pān yú xiàn lìng xiāo zhù mù tǔ dīng jí hǎi shàng qiáng zhuàng èr qiān yú rén yǔ zhì gāo zhòng gé dòu fén qí zhàn jiàn
番禺县令萧注募土丁及海上强壮二千余人，与智高众格斗，焚其战舰；
zhuǎn yùn shǐ wáng hǎn yì zì wài zhì yì xiū shǒu bèi
转运使王罕亦自外至，益修守备。
zhì gāo zhì bù kě bá wéi wǔ shí qī rì qī yuè rén xū jiě qù
智高知不可拔，围五十七日，七月壬戌，解去。
yóu qīng yuǎn jì jiāng yōng fù nǚ zuò yuè ér xíng yù zhāng zhōng zhàn yú bái tián zhōng sǐ zhī
由清远济江，拥妇女作乐而行，遇张忠战于白田，忠死之。
qù gōng hè zhōu bù kè yè hài jiǎng xié yú tài píng chǎng
去攻贺州，不克，夜害蒋偕于太平场。
jiǔ yuè gēng shēn pò zhāo zhōu hài wáng zhèng lún děng yú guǎn mén yì
九月庚申，破昭州，害王正伦等于馆门驿。
zhōu zhī shān yǒu shù xué dà kě róng shù bǎi qiān rén mín wén bīng zhì zǒu nì qí zhōng zhì gāo zhì zhī zòng huǒ jiē fén sǐ
州之山有数穴，大可容数百千人，民闻兵至，走匿其中，智高知之，纵火，皆焚死。
shí yuè dīng chǒu pò bīn zhōu
十月丁丑，破宾州。
jiǎ shēn fù jù yōng zhōu rì yè fá mù zhì zhōu jí yáng yán fù qū guǎng zhōu
甲申，复据邕州，日夜伐木治舟楫，扬言复趋广州。
shí èr yuè rén shēn yòu bài chén shǔ yú jīn chéng yì
十二月壬申，又败陈曙于金城驿。
chū zhì gāo yǐ fǎn wén cháo tíng mìng shǔ jiù jī zhī jì ér yáng tián cáo xiū zhāng zhōng jiǎng xié xiāng jì chū yòu yǐ yú jìng sūn miǎn wèi ān fǔ shǐ
初，智高以反闻，朝廷命曙就击之，既而杨畋、曹修、张忠、蒋偕相继出，又以余靖、孙沔为安抚使。
tián xiū wén zhì gāo zhì tuì jūn bì zhī
畋、修闻智高至，退军避之。
zhōng xié yǒng ér wú móu jiē sǐ
忠、偕勇而无谋，皆死。
zhì gāo yì zì zì nán tǔ sāo rán
智高益自恣，南土骚然。
rén zōng yǐ wéi yōu mìng dí qīng wèi xuān fǔ shǐ zhū jiāng jiē shòu qīng jié zhì
仁宗以为忧，命狄青为宣抚使，诸将皆受青节制。
shǔ kǒng qīng zhì yǒu gōng jí tiǎo zhàn gù bài
曙恐青至有功，亟挑战，故败。
wǔ nián zhēng yuè qīng jí miǎn jìng huì bīng bīn zhōu guān jūn tǔ dīng hé sān wàn yī qiān yú rén àn jūn fǎ zhū shǔ jí zhǐ huī shǐ yuán yòng děng sān shí èr rén yú zuò yī jūn dà zhèn
五年正月，青及沔、靖会兵宾州，官军、土丁合三万一千余人，按军法诛曙及指挥使袁用等三十二人于坐，一军大振。
yú shì jìn bīng qīng jiāng qián zhèn miǎn jiāng cì zhèn jìng jiāng hòu zhèn yǐ yī zhòu yè jué kūn lún guān guī rén pù
于是进兵，青将前阵，沔将次阵，靖将后阵，以一昼夜绝昆仑关归仁铺。
zhì gāo wén wáng shī jué xiǎn ér zhì chū qí bù yì xī zhòng lái jù zhí dà dùn piāo qiāng yī jiàng yī wàng zhī rú huǒ qīng zhèn shǎo què xiān fēng sūn jié sǐ zhī
智高闻王师绝险而至，出其不意，悉众来拒，执大盾、摽枪，衣绛衣，望之如火，青阵少却，先锋孙节死之。
qīng qǐ huī fán luò qí bīng zhāng zài zuǒ yì chū qí hòu jiāo jī zuǒ zhě yòu yòu zhě zuǒ yǐ ér zuǒ zhě fù zuǒ yòu zhě fù yòu qí zhòng bù zhī suǒ wéi dà bài zǒu
青起麾蕃落骑兵，张在左翼出其后交击，左者右，右者左，已而左者复左，右者复右，其众不知所为，大败走。
huì rì mù zhì gāo fù qū yōng zhōu yè fén chéng dùn yóu hé jiāng kǒu rù dà lǐ guó
会日暮，智高复趋邕州，夜焚城遁，由合江口入大理国。
de shī wǔ qiān sān bǎi sì shí yī zhù wèi jīng guān suǒ lüè shēng kǒu wàn yú rén fù qí yè
得尸五千三百四十一，筑为京观，所掠生口万余人，复其业。
huò wěi yìn jiǔ huáng shī mì ér xià wěi guān wǔ shí qī rén xiāo qí shǒu chéng shàng shōu mǎ niú jīn bó yǐ jù wàn jì
获伪印九，黄师宓而下伪官五十七人，枭其首城上，收马牛、金帛以钜万计。
zhì gāo zì qǐ bīng jǐ yī nián bào jiàn yī fāng rú xíng wú rén zhī jìng lì mín bù shèng qí dú
智高自起兵几一年，暴践一方，如行无人之境，吏民不胜其毒。
cháo tíng wéi xià shè lìng yōu chú fù wèi fǔ chuāng yí bǎi xìng shǐ de gēng shēng yún
朝廷为下赦令，优除复，慰拊疮痍，百姓始得更生云。
xiān shì yáo yán nóng jiā zhǒng dí jiā shōu
先是，谣言"农家种，籴家收。
yǐ ér zhì gāo pàn wèi qīng pò jiē rú qí yáo
"已而智高叛，为青破，皆如其谣。
zhì gāo mǔ ā nóng yǒu jì móu zhì gāo gōng xiàn chéng yì duō yòng qí cè tiě hào huáng tài hòu xìng cǎn dú shì xiǎo ér ròu měi shí bì shā xiǎo ér
智高母阿侬有计谋，智高攻陷城邑，多用其策，僣号皇太后，性惨毒，嗜小儿肉，每食必杀小儿。
zhì gāo bài zǒu ā nóng rù bǎo tè mó yī qí fu nóng xià qīng shōu cán zhòng de sān qiān yú rén xí qí zhàn fù yù rù kòu
智高败走，阿侬入保特磨，依其夫侬夏卿，收残众得三千余人，习骑战，复欲入寇。
zhì hé chū yú jìng dū bù lì huáng fén huáng xiàn guī shí jiàn jìn shì wú shùn jǔ fā dòng bīng rù tè mó yǎn xí zhī huò ā nóng jí zhì gāo dì zhì guāng zi jì zōng jì fēng kǎn zhì jīng shī
至和初，余靖督部吏黄汾黄献珪石鉴、进士吴舜举发峒兵入特磨，掩袭之，获阿侬及智高弟智光、子继宗继封，槛至京师。
chū wèi yù shā rì gěi shí yǐn yù yǐ yòu chū zhì gāo huò chuán zhì gāo sǐ nǎi xī qì shì
初未欲杀，日给食饮，欲以诱出智高，或传智高死，乃悉弃市。
jì ér xi chuān fù zòu zhì gāo wèi sǐ móu kòu lí yā zhōu zhào běn lù wèi bèi
既而西川复奏智高未死，谋寇黎、雅州，诏本路为备。
yù shǐ zhōng chéng sūn biàn yòu qǐng chì yì zhōu xiān shì jīng zhì yǐ ān shǔ rén
御史中丞孙抃又请敕益州先事经制，以安蜀人。
rán zhì gāo zú bù chū qí cún wáng mò kě zhī yě
然智高卒不出，其存亡莫可知也。
nóng shì yòu yǒu zōng dàn zhě zhī léi huǒ dòng shāo jié xiá
侬氏又有宗旦者，知雷火洞，稍桀黠。
jiā yòu èr nián cháng rù kòu zhī guì zhōu xiāo gù zhāo zhī nèi shǔ yǐ wéi zhōng wǔ jiāng jūn yòu bǔ qí zi zhī wēn mèn tóng rì xīn wèi sān bān fèng zhí
嘉祐二年，尝入寇，知桂州萧固招之内属，以为忠武将军，又补其子知温闷峒日新为三班奉职。
qī nián zōng dàn fù zǐ qǐng yǐ suǒ lǐng léi huǒ jì chéng zhū tóng shǔ xiàn guān yuàn de guī lè zhōu yǒng wèi wáng mín
七年，宗旦父子请以所领雷火、计城诸峒属县官，愿得归乐州，永为王民。
zhào gè qiān yī guān yǐ zōng dàn zhī shùn ān zhōu réng cì gēng niú yán cǎi
诏各迁一官，以宗旦知顺安州，仍赐耕牛、盐彩。
shì suì nóng xià qīng nóng píng nóng liàng yì zì tè mó lái guī jiē qí zú yě
是岁，侬夏卿、侬平、侬亮亦自特磨来归，皆其族也。
rì xīn hòu cháng jiān yōng zhōu shuì
日新后尝监邕州税。
zhì píng zhōng zōng dàn yǔ jiāo zhǐ li rì zūn liú jì yǒu xì wèi bī zhī guì zhōu lù shēn yīn shǐ rén shuō zhī suì qì qí zhōu nèi xǐ mìng wèi yòu qiān niú wèi jiāng jūn
治平中，宗旦与交阯李日尊、刘纪有隙，畏逼，知桂州陆诜因使人说之，遂弃其州内徙，命为右千牛卫将军。
yǒu jiǎ tóng mán zhě yì yì shǔ jiāo zhǐ jiān chū kòu yōng zhōu
有甲峒蛮者，亦役属交阯，间出寇邕州。
jǐng yòu sān nián cháng lüè sī líng zhōu píng xiáng tóng shēng kǒu shā dēng lóng zhèn jiāng ér qù
景祐三年，尝掠思陵州凭祥峒生口，杀登龙镇将而去。
jiā yòu wǔ nián hé jiāo zhǐ mén zhōu děng mán wǔ qiān yú rén fù wèi kòu yǔ guān bīng jù zhàn zhǎn shǒu shù bǎi
嘉祐五年，合交阯、门州等蛮五千余人复为寇，与官兵拒战，斩首数百。
zhào zhī guì zhōu xiāo gù qū yōng zhōu fā zhū jùn bīng yǔ zhuǎn yùn shǐ sòng xián tí diǎn xíng yù li shī zhōng hé yì zhuī tǎo
诏知桂州萧固趋邕州发诸郡兵，与转运使宋咸、提点刑狱李师中合议追讨。
shì suì shù rù kòu yòu zhào ān fǔ shǐ yú jìng jī zhī
是岁数入寇，又诏安抚使余靖击之。
sū mào zhōu mán yì jìn yōng zhōu zhì hé jiā yòu zhōng jiē cháng rǎo biān
苏茂州蛮亦近邕州，至和、嘉祐中，皆尝扰边。
lí dòng táng gù qióng guǎn zhī de zài dà hǎi nán jù léi zhōu fàn hǎi yī rì ér zhì
黎洞，唐故琼管之地，在大海南，距雷州泛海一日而至。
qí de yǒu lí mǔ shān lí rén jū yān
其地有黎母山，黎人居焉。
jiù shuō wǔ lǐng zhī nán rén zá yí liáo zhū yá huán hǎi háo fù jiān bìng yì shǔ pín ruò
旧说五岭之南，人杂夷獠，朱崖环海，豪富兼并，役属贫弱；
fù rén fú sī biàn jī mù pí wèi bù táo tǔ wèi fǔ qì yòng hù piáo
妇人服缌缏，绩木皮为布，陶土为釜，器用瓠瓢；
rén yǐn shí zhī yòu yǒu jiāo jiǔ yǐ ān shí liú huā zhe wèng zhōng jí chéng jiǔ
人饮石汁，又有椒酒，以安石榴花著瓮中即成酒。
sú hū shān lǐng wèi lí jū qí jiān zhě hào yuē lí rén gōng dāo wèi cháng qù shǒu
俗呼山岭为"黎"，居其间者号曰黎人，弓刀未尝去手。
gōng yǐ zhú wèi xián
弓以竹为弦。
jīn dān yá wàn ān jiē yǔ lí wèi jìng qí fú shǔ zhōu xiàn zhě wèi shú lí qí jū shān dòng wú zhēng yáo zhě wéi shēng lí shí chū yǔ jùn rén hù shì
今儋崖、万安皆与黎为境，其服属州县者为熟黎，其居山洞无征徭者为生黎，时出与郡人互市。
zhì hé chū yǒu lí rén fú hù zhě biān lì cháng huò qí nú bì shí rén hái zhī
至和初，有黎人符护者，边吏尝获其奴婢十人，还之。
fú hù yì cháng fàn biān zhí qióng yá zhōu xún jiǎn mù róng yǔn zé jí jūn shì zhì shì yǐ jūn shì wǔ shí liù rén yǔ yǔn zé lái guī
符护亦尝犯边，执琼、崖州巡检慕容允则及军士，至是，以军士五十六人与允则来归。
yǔn zé dào bìng sǐ zhào jūn shì zhì zhě dài qí zuì
允则道病死，诏军士至者贷其罪。
qián dào èr nián cóng guǎng xī jīng lüè zhuǎn yùn sī yì zhào hǎi nán zhū jùn cuì shǒu wèi fǔ lí rén shì yǐ cháo tíng ēn xìn bǐ guī wǒ shěng dì yǔ zhī gēng shǐ
乾道二年，从广西经略转运司议，诏"海南诸郡倅守慰抚黎人，示以朝廷恩信，俾归我省地，与之更始。
qí zài qián dào yuán nián yǐ qián zū fù zhī fù bū zhě jǐn shè miǎn zhī
其在乾道元年以前租赋之负逋者，尽赦免之。
néng lái guī zhě fù qí zū wǔ nián
能来归者，复其租五年。
mín wú chǎn zhě guān gěi tián yǐ gēng yì fù qí zū wǔ nián
民无产者，官给田以耕，亦复其租五年。
shǒu cuì néng wèi ān lí rén jí shōu fù shěng dì zhě shì gōng dà xiǎo wèi shǎng yǒu chà shī dì jí mín zhě yǒu zhòng fá
守倅能慰安黎人及收复省地者，视功大小为赏有差，失地及民者有重罚。
liù nián lí rén wáng yòng xiū wéi luàn quán wàn ān jūn shì tóng zhǔ guǎn běn lù xún jiǎn sūn zī děng zhāo xiáng zhī
六年，黎人王用休为乱，权万安军事、同主管本路巡检孙滋等招降之。
jiǔ nián bā yuè lè chāng xiàn lí zéi jié shěng mín fén xiàn zhì wéi luàn lí rén wáng rì cún wáng cún fú chén yán zhāo xiáng zhī
九年八月，乐昌县黎贼劫省民，焚县治为乱，黎人王日存、王存福、陈颜招降之。
qióng guǎn ān fǔ sī shàng qí gōng de jiè bǔ chéng jié láng
琼管安抚司上其功，得借补承节郎。
chún xī yuán nián zhào chéng jié láng wáng rì cún zǐ sūn xǔ xí zhí
淳熙元年，诏承节郎王日存子孙许袭职。
sì nián dōng wàn ān jūn wáng lì xué kòu shěng dì gài mín jìn lǜ zhòng jù zhī bīng ruò zhàn méi
四年冬，万安军王利学寇省地，盖旻进率众拒之，兵弱战没。
bā nián liù yuè zhào sān shí liù tóng dū tǒng lǐng wáng shì nǚ xí fēng yí rén
八年六月，诏三十六峒都统领王氏女袭封宜人。
chū wáng shì jū huà wài lěi shì lì gōng biān chuí jiē shòu fēng jué
初，王氏居化外，累世立功边陲，皆受封爵。
shào xīng jiān qióng shān mín xǔ yì wéi luàn wáng mǔ huáng shì fǔ yù zhū tóng wú gǎn cóng luàn zhě yǐ gōng fēng yí rén
绍兴间，琼山民许益为乱，王母黄氏抚谕诸峒，无敢从乱者，以功封宜人。
zhì shì huáng shì nián lǎo wú zi qǐng yǐ qí nǚ xí fēng cháo tíng cóng zhī
至是，黄氏年老无子，请以其女袭封，朝廷从之。
shí èr nián zhēng yuè lè huì xiàn bái shā tóng lí rén wáng bāng zuǒ děng lǜ zéi zhòng wǔ bǎi wèi kòu shā lüě guān jūn bǎo yì láng chén shēng zhī fǔ jiàng qí zhòng fú huò lín zhì fú děng qióng guǎn sī shàng qí gōng zhào jiǎn shēng zhī sān nián mó kān
十二年正月，乐会县白沙峒黎人王邦佐等率贼众五百为寇，杀掠官军，保义郎陈升之抚降其众，俘获林智福等，琼管司上其功，诏减升之三年磨勘。
shí liù nián zhào yǐ dà níng zhài huáng bì bǔ chéng xìn láng tán yā běn jiè lí tóng
十六年，诏以大宁砦黄弼补承信郎，弹压本界黎峒。
qióng guǎn sī yán bì chén zhì yǒu móu wèi yuǎn jìn tuī fú gù yòng zhī
琼管司言弼沉鸷有谋，为远近推服，故用之。
bì yí rén huáng shì zhí yě
弼，宜人黄氏侄也。
jiā dìng jiǔ nián wǔ yuè zhào yí rén wáng shì nǚ wú shì xí fēng tǒng lǐng sān shí liù tóng
嘉定九年五月，诏宜人王氏女吴氏袭封，统领三十六峒。
huán zhōu mán qū shì zhōu lì yí zhōu jī mí lǐng sī ēn dōu bó èr xiàn
环州蛮区氏，州隶宜州羁縻，领思恩、都亳二县。
yǒu qū xī fàn zhě sī ēn rén yě
有区希范者，思恩人也。
jiǎo xiá pō zhī shū cháng jǔ jìn shì shì lǐ bù
狡黠颇知书，尝举进士，试礼部。
jǐng yòu wǔ nián yǔ qí shū zhèng cí yìng mù cóng guān jūn tǎo ān huà zhōu pàn mán
景祐五年，与其叔正辞应募，从官军讨安化州叛蛮。
jì ér xī fàn jī dēng wén gǔ qiú lù yòng shì xià yí zhōu ér zhī zhōu féng shēn jǐ yán qí wàng biān guǎn quán zhōu
既而希范击登闻鼓求录用，事下宜州，而知州冯伸己言其妄，编管全州。
zhèng cí yì cháng zì yán gōng bù bào
正辞亦尝自言功，不报。
èr rén jiē jué wàng
二人皆觖望。
xī fàn hòu zhé dùn guī yǔ zhèng cí lǜ qí zú rén jí bái yá shān qiú méng gǎn lì bō dòng mán móu wéi luàn jiāng shā shēn jǐ qiě yuē ruò de guǎng xī yī fāng dāng jiàn wèi dà táng guó
希范后辄遁归，与正辞率其族人及白崖山酋蒙赶、荔波洞蛮谋为乱，将杀伸己，且曰："若得广西一方，当建为大唐国。
huì yǒu rì zhě shí tài qīng zhì yīn shǐ zhī shì tài qīng yuē jūn guì bù guò fēng hóu
"会有日者石太清至，因使之筮，太清曰："君贵不过封侯。
nǎi lìng tài qīng zé rì shā niú jiàn tán chǎng jì tiān shén tuī méng gǎn wèi dì zhèng cí wèi fèng tiān kāi jī jiàn guó guì wáng xī fàn wèi shén wǔ dìng guó lìng gōng guì zhōu mù jiē běi xiàng zài bài yǐ wéi shòu tiān mìng
"乃令太清择日杀牛，建坛场，祭天神，推蒙赶为帝，正辞为奉天开基建国桂王，希范为神武定国令公、桂州牧，皆北向再拜，以为受天命。
yòu yǐ qū pī jì wèi zǎi xiàng yú jiē wěi lì míng hào bǔ zhì sì shí yú rén
又以区丕绩为宰相，余皆伪立名号，补置四十余人。
qìng lì sì nián zhēng yuè shí sān rì lǜ zhòng wǔ bǎi pò huán zhōu jié zhōu yìn fén qí jī jù
庆历四年正月十三日，率众五百破环州，劫州印，焚其积聚。
yǐ huán zhōu wèi wǔ chéng jūn yòu pò dài xī zhài xià zhèn níng zhōu jí pǔ yì zhài yǒu zhòng yī qiān wǔ bǎi
以环州为武城军，又破带溪砦，下镇宁州及普义砦，有众一千五百。
yí zhōu zhuō zéi lǐ dé yòng chū hán pó lǐng jī què zhī qián hòu zhǎn huò shén zhòng fú wěi jiāng èr
宜州捉贼李德用出韩婆岭击却之，前后斩获甚众，俘伪将二。
xī fàn jù rù bǎo lì bō dòng jiān chū jù guān jūn
希范惧，入保荔波洞，间出拒官军。
cháo tíng xià zhào gòu zhī huò xī fàn zhèng cí jí gǎn zhě rén cì páo dài qián sān shí wàn yán qiān jīn
朝廷下诏购之，获希范、正辞及赶者，人赐袍带、钱三十万、盐千斤。
míng nián zhuǎn yùn shǐ dù qǐ dà yǐn bīng zhì huán zhōu shǐ shè guān qū yè jìn shì zēng zǐ huá yí zhōu xiào wú xiāng yòu gǎn děng chū jiàng shā mǎ niú jù jiǔ dài yǔ zhī méng zhì màn tuó luó huā jiǔ zhōng yǐn zhě jiē hūn zuì shāo hū qǐ wèn láo zhì zé tuī pū hòu wǔ xià
明年，转运使杜杞大引兵至环州，使摄官区晔、进士曾子华、宜州校吴香诱赶等出降，杀马牛具酒，绐与之盟，置曼陀罗花酒中，饮者皆昏醉，稍呼起问劳，至则推仆后庑下。
bǐ mù zhòng shǐ jué jīng zǒu ér mén yǒu shǒu bīng bù dé chū xī qín zhī
比暮，众始觉，惊走，而门有守兵不得出，悉擒之。
hòu shù rì yòu de xī fàn děng fán huò èr bǎi yú rén zhū qī shí bā rén yú jiē pèi xǐ
后数日，又得希范等，凡获二百余人，诛七十八人，余皆配徙。
réng hǎi xī fàn cì zhū xī tóng huì qí wǔ zàng wèi tú chuán yú shì yú dǎng xī píng
仍醢希范，赐诸溪峒，缋其五藏为图，传于世，余党悉平。
zhèn níng zhōu yì lì yí zhōu
镇宁州亦隶宜州。
jǐng yòu èr nián mán qiú mò líng děng qī bǎi yú rén nèi kòu qiǎn xī jīng zuō fang shǐ guō zhì gāo gé mén zhī hòu liáng shào xī wǎng tǎo wèi zhì líng děng yì guì yí zhōu xún jiǎn li zhòng zhèng qǐng xiáng
景祐二年，蛮酋莫陵等七百余人内寇，遣西京作坊使郭志高、阁门祗候梁绍熙往讨，未至，陵等诣桂、宜州巡检李仲政请降。
guǎng xī zhuǎn yùn shǐ bù sì zhào dài qí zuì
广西转运使不俟诏，贷其罪。
zhào hé zhī yǐ ér shì zhī
诏劾之，已而释之。
shì suì gāo dòu zhōu yín liáo chén yǒu péng děng yì kòu hǎi shàng běn lù huì bīng jī zhī kuì qù
是岁，高、窦州犾獠陈友朋等亦寇海上，本路会兵击之，溃去。