hé qú sān
◎河渠三
huáng hé xià biàn hé shàng
○黄河下汴河上
yuán yòu bā nián èr yuè yǐ mǎo sān xǐng fèng zhǐ běi liú ruǎn yàn bìng yī dōu shuǐ jiān suǒ zòu
元祐八年二月乙卯，三省奉旨："北流软堰，并依都水监所奏。
mén xià shì láng sū zhé zòu chén cháng yǐ wèi ruǎn yàn bù kě shī yú běi liú lì hài shén míng
"门下侍郎苏辙奏："臣尝以谓软堰不可施于北流，利害甚明。
gài dōng liú běn rén lì suǒ kāi kuò zhǐ bǎi yú bù dōng yuè hé liú duàn jué gù ruǎn yàn kě wèi
盖东流本人力所开，阔止百余步，冬月河流断绝，故软堰可为。
jīn běi liú shì dà hé zhèng liū cǐ zhī dōng liú hé zhǐ shù bèi jiàn jīn hé shuǐ xíng liú bù jué ruǎn yàn hé yóu néng lì
今北流是大河正溜，此之东流，何止数倍，见今河水行流不绝，软堰何由能立？
gài shuǐ guān zhī yì yù yǐ ruǎn yàn wèi míng shí zuò yìng yàn yīn wèi huí hé zhī jì ěr
盖水官之意，欲以软堰为名，实作硬堰，阴为回河之计耳。
cháo tíng jì yǐ jué qí yì zé ruǎn yàn zhī qǐng bù yí fù cóng
朝廷既已觉其意，则软堰之请，不宜复从。
zhào chēng yì shàng yì yuē chén qiè wèi hé shì dà lì hài yǒu sān ér yán zhě hù jìn qí shuō huò jiàn jìn wàng yuǎn jiǎo xìng dào gōng huò qǔ cǐ shě bǐ zhōu zhāng mèi lǐ
"赵偁亦上议曰："臣窃谓河事大利害有三，而言者互进其说，或见近忘远，徼幸盗功，或取此舍彼，诪张昧理。
suì shǐ dà lì bù míng dà hài bù qù shàng huò cháo tīng xià zī mín huàn héng yì wǎng fèi dài wú qióng yǐ chén qiē tòng zhī
遂使大利不明，大害不去，上惑朝听，下滋民患，横役枉费，殆无穷已，臣切痛之。
suǒ wèi dà lì hài zhě běi liú quán hé huàn shuǐ bù néng fēn yě
所谓大利害者：北流全河，患水不能分也；
dōng liú fēn shuǐ huàn shuǐ bù néng xíng yě
东流分水，患水不能行也；
zōng chéng hé jué huàn shuǐ bù néng bì yě
宗城河决，患水不能闭也。
shì sān zhě qù qí huàn zé wèi lì wèi néng qù zé wéi hài
是三者，去其患则为利，未能去则为害。
jīn bù móu cǐ ér yì yù zhuān bì běi liú zhǐ zhī yī rì kě bì zhī lì ér bù zhī yì rì jì sāi zhī huàn zhǐ zhī běi liú fú cáo zhī shuǐ yì wéi lì ér bù zhī hǎn cūn fāng zhǎng zhī shì wèi kě bìng yǐ rù dōng liú yě
今不谋此，而议欲专闭北流，止知一日可闭之利，而不知异日既塞之患，止知北流伏槽之水易为力，而不知阚村方涨之势，未可并以入东流也。
fu yù hé hé yǐ wéi lì ér bù xù shàng xià yōng kuì zhī hài shì jiē jiàn jìn wàng yuǎn jiǎo xìng dào gōng zhī shì yě
夫欲合河以为利，而不恤上下壅溃之害，是皆见近忘远，徼幸盗功之事也。
yǒu sī yù duàn běi liú ér bù zhí qí jiù nǎi yǐn fēn shuǐ wèi shuō gū wèi ruǎn yàn
有司欲断北流而不执其咎，乃引分水为说，姑为软堰；
zhī hé chōng zhī bù kě yǐ ruǎn yàn yù zé yòu wèi jué yàn zhī jì
知河冲之不可以软堰御，则又为决堰之计。
chén kǒng wang yǒu gōng fèi ér yǐ hé wèi xì yě
臣恐枉有工费，而以河为戏也。
qǐng sì zhǎng shuǐ fú cáo guān dà hé zhī shì yǐ zhì dōng liú běi liú
请俟涨水伏槽，观大河之势，以治东流、北流。
wǔ yuè shuǐ guān zú qǐng jìn liáng cūn shàng xià yuē shù xiá hé mén jì shè zhǎng shuǐ suì yōng ér kuì
五月，水官卒请进梁村上、下约，束狭河门，既涉涨水，遂壅而溃。
nán fàn dé qīng xi jué nèi huáng dōng yū liáng cūn běi chū hǎn cūn zōng chéng jué kǒu fù xíng wèi diàn běi liú yīn yū suì duàn hé shuǐ sì chū huài dōng jùn fú liáng
南犯德清，西决内黄，东淤梁村，北出阚村，宗城决口复行魏店，北流因淤遂断，河水四出，坏东郡浮梁。
shí èr yuè bǐng yín jiān chá yù shǐ guō zhī zhāng yán chén bǐ yuán shǐ shì zhì hé běi zì chán zhōu rù běi jīng dù sūn cūn kǒu jiàn shuǐ qū dōng zhě hé shén kuò ér shēn
十二月丙寅，监察御史郭知章言："臣比缘使事至河北，自澶州入北京，渡孙村口，见水趋东者，河甚阔而深；
yòu zì běi jīng wǎng míng zhōu guò yáng jiā qiǎn kǒu fù dù jiàn shuǐ zhī qū běi zhě cái shí zhī èr sān rán hòu zhī dà hé yi bì běi xíng dōng
又自北京往洺州，过杨家浅口复渡，见水之趋北者，才十之二三，然后知大河宜闭北行东。
qǐ xià dū shuǐ jiān xiāng dù
乞下都水监相度。
yú shì wú ān chí fù jiān lǐng dōu shuǐ jí jiàn yán jìn zhǔn cháo zhǐ yǐ yàn duàn wèi diàn cì zi xiàng xià běi liú yī zhī duàn jué
"于是吴安持复兼领都水，即建言："近准朝旨，已堰断魏店刺子，向下北流一枝断绝。
rán dōng xī wèi yǒu dī àn ruò zhǎng shuǐ shāo dà bì pī tān màn chū zé píng liú zài běi jīng ēn zhōu jiè wéi hài yù shén
然东西未有堤岸，若涨水稍大，必披滩漫出，则平流在北京、恩州界，为害愈甚。
qǐ sāi liáng cūn kǒu lǚ zhāng bāo kǒu kāi qīng fēng kǒu yǐ dōng jī zhǎo hé fēn shā shuǐ shì
乞塞梁村口，缕张包口，开青丰口以东鸡爪河，分杀水势。
lǚ dà fáng yǐ qí yǔ jǐ yì hé xiàng zhī zhào tóng běi jīng liú shǒu xiāng shì
"吕大防以其与己意合，向之，诏同北京留守相视。
shí fàn chún rén fù wèi yòu xiāng yǔ sū zhé lì yǐ wéi bù kě
时范纯仁复为右相，与苏辙力以为不可。
suì jiàng zhǐ lìng dōu shuǐ jiān yǔ běn lù ān fǔ zhuǎn yùn tí xíng sī gòng yì kě zé xíng zhī yǒu yì yì sù yǐ wén
遂降旨："令都水监与本路安抚、转运、提刑司共议，可则行之，有异议速以闻。
shào shèng yuán nián zhēng yuè yě
"绍圣元年正月也。
shì shí zhuǎn yùn shǐ zhào chēng shēn bù yǐ wéi rán tí xíng shàng guān jūn pō zhù zhī
是时，转运使赵偁深不以为然，提刑上官均颇助之。
chēng zhī yán yuē hé zì mèng jīn chū xíng píng dì bì xū quán liú nǎi chéng hé dào
偁之言曰："河自孟津初行平地，必须全流，乃成河道。
yǔ zhī zhì shuǐ zì jì běi dǐ cāng dì shǐ bō wèi jiǔ hé yǐ qí jìn hǎi wú huàn yě
禹之治水，自冀北抵沧、棣，始播为九河，以其近海无患也。
jīn hé zì héng lǒng liù tǎ shāng hú xiǎo wú bǎi nián zhī jiān jiē cóng xi jué gài hé xǐ zhī cháng shì
今河自横垅、六塔、商胡、小吴，百年之间，皆从西决，盖河徙之常势。
ér yǒu sī zhì sǎo chuàng yuē héng jié hé liú huí hé bù chéng yīn wèi fēn shuǐ
而有司置埽创约，横截河流，回河不成，因为分水。
chū jué nán gōng zài jué zōng chéng sān jué nèi huáng yì jiē xi jué zé dì shì xi xià jiào rán kě jiàn
初决南宫，再决宗城，三决内黄，亦皆西决，则地势西下，较然可见。
jīn yù mǐ xī hé huàn ér nì dì shì lì shuǐ xìng chén wèi jiàn qí néng jiù gōng yě
今欲弭息河患，而逆地势，戾水性，臣未见其能就功也。
qǐng kāi hǎn cūn hé mén xiū píng xiāng jù lù sǎo jiāo jiā děng dī jùn chán yuān gù dào yǐ bèi zhǎng shuǐ
请开阚村河门，修平乡钜鹿埽、焦家等堤，浚澶渊故道，以备涨水。
dà míng ān fǔ shǐ xǔ jiāng yán dù jīn zhī lì ruò shě gù dào zhǐ cóng běi liú zé lǜ hé xià yǐ yīn ér shàng liú héng kuì wéi hài yì guǎng
"大名安抚使许将言："度今之利，若舍故道，止从北流，则虑河下已湮，而上流横溃，为害益广。
ruò zhí bì běi liú dōng xǐ gù dào zé fù lǜ shòu shuǐ bù jìn ér pò dī wéi huàn
若直闭北流，东徙故道，则复虑受水不尽，而破堤为患。
qiè wèi yi yīn liáng cūn zhī kǒu yǐ xíng dōng yīn nèi huáng zhī kǒu yǐ xíng běi ér jǐn bì zhū kǒu yǐ jué dà míng zhū zhōu zhī huàn
窃谓宜因梁村之口以行东，因内黄之口以行北，而尽闭诸口，以绝大名诸州之患。
sì chūn xià shuǐ dà zhì nǎi guān gù dào zú yǐ shòu zhī zé nèi huáng zhī kǒu kě sài
俟春夏水大至，乃观故道，足以受之，则内黄之口可塞；
bù zú yǐ shòu zhī zé liáng cūn zhī yì kě zhǐ
不足以受之，则梁村之役可止。
dìng qí chéng yì zé mín xīn gù ér hé zhī shùn fù yǒu shí kě yǐ bǎo qí wú hài
定其成议，则民心固而河之顺复有时，可以保其无害。
zhào lìng wú ān chí tóng dōu shuǐ jiān chéng zhèng yòu yǔ běn lù ān fǔ zhuǎn yùn tí xíng sī guān jù tú zhuàng bǎo míng wén zòu jí yǒu wèi biàn yì jù lì hài lái shàng
"诏："令吴安持同都水监丞郑佑，与本路安抚、转运、提刑司官具图、状保明闻奏，即有未便，亦具利害来上。
sān yuè guǐ yǒu jiān chá yù shǐ guō zhī zhāng yán hé fù gù dào shuǐ zhī qū dōng yǐ bù kě è
三月癸酉，监察御史郭知章言："河复故道，水之趋东，已不可遏。
jìn rì qiǎn shǐ àn shì zhú sī yì lùn wèi yī
近日遣使按视，逐司议论未一。
chén wèi shuǐ guān zhāo xī cóng shì hé shàng wàng zhuān wěi zhī
臣谓水官朝夕从事河上，望专委之。
yǐ hài lǚ dà fáng bà xiāng
"乙亥，吕大防罢相。
liù yuè yòu zhèng yán zhāng shāng yīng zòu yán yuán fēng jiān hé jué nán gōng kǒu jiǎng yì lěi nián xiān dì tàn yuē shén yǔ fù shēng bù néng huí cǐ hé yǐ
六月，右正言张商英奏言："元丰间河决南宫口，讲议累年，先帝叹曰：'神禹复生，不能回此河矣。
nǎi chì zì jīn hòu bù dé fù yì huí hé bì kǒu gài cǎi yòng hàn rén zhī lùn sì qí fàn làn zì dìng yě
'乃敕自今后不得复议回河闭口，盖采用汉人之论，俟其泛滥自定也。
yuán yòu chū wén yàn bó lǚ dà fáng yǐ qián chì fēi shì bá wú ān chí wèi dōu shuǐ shǐ zhě wěi yǐ dōng liú zhī shì
元祐初，文彦博、吕大防以前敕非是，拔吴安持为都水使者，委以东流之事。
jīng dōng hé běi wǔ bǎi lǐ nèi chà fu wǔ bǎi lǐ wài chū qián gù fu jí zhī jiè cháng píng cāng sī qián mǎi shāo cǎo zhǎn fá yú liǔ
京东、河北五百里内差夫，五百里外出钱雇夫，及支借常平仓司钱买梢草，斩伐榆柳。
fán bā nián ér wú chǐ cùn zhī xiào nǎi qiān ān chí tài pú qīng wáng zōng wàng dài zhī
凡八年而无尺寸之效，乃迁安持太仆卿，王宗望代之。
zōng wàng zhì zé liú fèng shì yóu yǐ yàn bó dà fáng yú yì lì zhǔ dōng liú yǐ liáng cūn kǒu tūn nà dà hé
宗望至，则刘奉世犹以彦博、大防余意，力主东流，以梁村口吞纳大河。
jīn zé liáng cūn kǒu yū diàn ér kāi shā dī liǎng chǔ jué kǒu yǐ xiè shuǐ yǐ
今则梁村口淤淀，而开沙堤两处决口以泄水矣。
qián yì lèi qī shí lǐ dī yǐ zhàng běi liú jīn zé yún sì shuāng jiàng shuǐ luò xīng gōng yǐ
前议累七十里堤以障北流，今则云俟霜降水落兴工矣。
cháo tíng zhǐ chǐ bù yīng jiǔ nián wèi shuǐ guān bì qī rú cǐ
朝廷咫尺，不应九年为水官蔽欺如此。
jiǔ nián zhī nèi nián nián fán shān shuǐ zhǎng shuāng jiàng shuǐ luò qǐ dú jīn nián shǐ yǒu zhǎng shuǐ ér dài shuǐ luò nǎi kě yǐ xīng gōng yé
九年之内，年年矾山水涨，霜降水落，岂独今年始有涨水，而待水落乃可以兴工耶？
qǐ qiǎn shǐ àn yàn xū shí qǔ suǒ huí hé yǐ lái gōng sī fèi qián liáng shāo cǎo yī rén zōng cháo liù tǎ hé shī xíng
乞遣使按验虚实，取索回河以来公私费钱粮、梢草，依仁宗朝六塔河施行。
huì qī yuè xīn chǒu guǎng wǔ sǎo wēi jí zhào wáng zōng wàng jí wǎng jiù hù
会七月辛丑，广武埽危急，诏王宗望亟往救护。
rén yín dì wèi fǔ chén yuē guǎng wǔ qù luò hé bù yuǎn xū fáng zhàng yì xià guàn jīng shī yǐ qiǎn zhōng shǐ shì zhī
壬寅，帝谓辅臣曰："广武去洛河不远，须防涨溢下灌京师，已遣中使视之。
fǔ chén chū tú zhuàng yǐ zòu yuē cǐ yóu huáng hé běi àn shēng tān shuǐ qū nán àn
"辅臣出图、状以奏曰："此由黄河北岸生滩，水趋南岸。
jīn yǔ zhǐ hé bì jiǎn luò yǐ xià shuǐ guān yǔ luò kǒu guān tóng háng àn shì wèi qiān dī jí qù běi àn nèn tān lìng hé shùn zhí zé wú huàn yǐ
今雨止，河必减落，已下水官，与洛口官同行按视，为签堤及去北岸嫩滩，令河顺直，则无患矣。
bā yuè bǐng zǐ quán gōng bù shì láng wú ān chí děng yán guǎng wǔ sǎo wēi jí shuā tā dī shēn èr qiān yú bù chù dì xíng shāo gāo
八月丙子，权工部侍郎吴安持等言："广武埽危急，刷塌堤身二千余步处，地形稍高。
zì gǒng xiàn dōng qī lǐ diàn zhì jiàn jīn luò kǒu yuē bù mǎn shí lǐ kě yǐ bié kāi xīn hé yǐn dǎo hé shuǐ jìn nán xíng liú dì bù zhì shǎo yòng gōng shèn wēi
自巩县东七里店至见今洛口，约不满十里，可以别开新河，引导河水近南行流，地步至少，用功甚微。
wáng zōng wàng xíng shì bìng kāi jǐng tǒng gè chēng lì biàn wài qí nán zhù dà dī gōng lì hào dà qǐ xià gè shǔ guān sī gōng wǎng xiāng dù bǎo míng
王宗望行视并开井筒，各称利便外，其南筑大堤，工力浩大，乞下各属官司，躬往相度保明。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
shí yuè dīng yǒu wáng zōng wàng yán dà hé zì yuán fēng kuì jué yǐ lái dōng běi liǎng liú lì hài jí dà pín nián fēn zhēng guó lùn bù jué shuǐ guān wú suǒ shì cóng
十月丁酉，王宗望言："大河自元丰溃决以来，东、北两流，利害极大，频年纷争，国论不决，水官无所适从。
fú zì fèng zhāo fán jiǔ yuè shàng bǐng chéng suàn zì hǎn cūn xià zhì kǎo lǎo dī qī jié hé mén bìng jiē bì sè
伏自奉昭凡九月，上禀成算，自阚村下至栲栳堤七节河门，并皆闭塞。
zhù jīn dī qī shí lǐ jǐn zhàng běi liú shǐ quán hé dōng hái gù dào yǐ chú hé huàn
筑金堤七十里，尽障北流，使全河东还故道，以除河患。
yòu zì hǎn cūn xià zhì hǎi kǒu bǔ zhù xīn jiù dī fáng zēng xiū shū jùn hé dào zhī yū qiǎn zhě suī shèng xià zhǎng liáo bù zhì yōng jué
又自阚村下至海口，补筑新旧堤防，增修疏浚河道之淤浅者，虽盛夏涨潦，不至壅决。
wàng fù shǐ guān jì shào shèng yǐ lái shèng míng dú duàn zhì cǐ chéng jì
望付史官，纪绍圣以来圣明独断，致此成绩。
zhào zōng wàng děng jù xī xiū bì běi liú bù yì guān děng gōng lì děng dì yǐ wén
"诏宗望等具析修闭北流部役官等功力等弟以闻。
rán shì shí dōng liú dī fáng wèi jí shàn gù bīn hé duō bèi shuǐ huàn liú mín rù jīng shī wǎng wǎng pō yù láng jí sēng shè
然是时东流堤防未及缮固，濒河多被水患，流民入京师，往往泊御廊及僧舍。
zhào gěi quàn yù lìng huán běn tǔ yǐ jiù zhèn jì
诏给券，谕令还本土，以就振济。
jǐ yǒu ān chí yòu yán zhǔn cháo zhǐ xiāng dù kāi jùn chán zhōu gù dào fēn jiǎn zhǎng shuǐ
己酉，安持又言："准朝旨相度开浚澶州故道，分减涨水。
àn chán zhōu běn shì hé xíng jiù dào qǐng nián céng qǐ kāi xiū shí yǐ dōng xi dì xíng gāo yǎng wèi kě xīng gōng
按澶州本是河行旧道，顷年曾乞开修，时以东西地形高仰，未可兴工。
yù qǐ qiě xíng shū dǎo yàn jiā hé réng lìng suǒ shǔ xiān cì jì dù hé zēng xiū yī shí yī sǎo suǒ yòng gōng liào
欲乞且行疏导燕家河，仍令所属先次计度合增修一十一埽所用工料。
zhào lìng dōu shuǐ jiān hou lái nián jiāng jí zhǎng shuǐ yuè fēn xiān jù lì hài yǐ wén
"诏："令都水监候来年将及涨水月分，先具利害以闻。
guǐ chǒu sān xǐng shū mì yuàn yán yuán fēng bā nián zhī chán zhōu wáng lìng tú yì qǐ xiū fù dà hé gù dào
癸丑，三省、枢密院言："元丰八年，知澶州王令图议，乞修复大河故道。
yuán yòu sì nián dōu shuǐ shǐ zhě wú ān chí yīn shū nán gōng děng sǎo wēi jí suì jiù sūn cūn kǒu wèi huí hé zhī cè
元祐四年，都水使者吴安持，因纾南宫等埽危急，遂就孙村口为回河之策。
jí liáng cūn jìn yuē dōng liú sūn cūn kǒu zhǎi xiá dé qīng jūn děng chù jiē bèi shuǐ huàn
及梁村进约东流，孙村口窄狭，德清军等处皆被水患。
jīn chūn wáng zōng wàng děng suī yú nèi huáng xià sào bì duàn běi liú rán zhì zhǎng shuǐ zhī shí yóu yǒu sān fēn shuǐ shì ér shàng liú zhū sǎo yǐ duō wēi jí xià zhì jiāng líng sǎo jué huài mín tián
今春，王宗望等虽于内黄下埽闭断北流，然至涨水之时，犹有三分水势，而上流诸埽已多危急，下至将陵埽决坏民田。
jìn yòu jù zōng wàng děng zòu dà hé zì bì sè hǎn cūn ér xià jí chuàng zhù xīn dī qī shí yú lǐ jǐn bì běi liú quán hé zhī shuǐ dōng hái gù dào
近又据宗望等奏，大河自闭塞阚村而下，及创筑新堤七十余里，尽闭北流，全河之水，东还故道。
jīn fǎng wén dōng liú xiàng xià dì xíng yǐ gāo shuǐ xíng bù kuài
今访闻东流向下，地形已高，水行不快。
jì bì duàn běi liú jiāng lái shèng xià dà hé zhǎng shuǐ quán guī gù dào bù wéi jiù dī sǔn quē qiè báo ér hǎn cūn xīn dī yì kǒng wèi yì zhī wú
既闭断北流，将来盛夏，大河涨水全归故道，不惟旧堤损缺怯薄，而阚村新堤，亦恐未易枝梧。
jiān jīng chéng shàng liú zhū chǔ sào àn lǜ yǒu yōng zhì chōng jué zhī huàn bù kě bù yù wèi jīng huà
兼京城上流诸处埽岸，虑有壅滞冲决之患，不可不豫为经画。
zhào quán gōng bù shì láng wú ān chí dōu shuǐ shǐ zhě wáng zōng wàng jiān chéng zhèng yòu tóng běi wài jiān chéng sī zì hǎn cūn ér xià zhí zhì hǎi kǒu zhú yī xiāng shì zēng xiū shū jùn bù zhì yōng zhì chōng jué
"诏：权工部侍郎吴安持、都水使者王宗望、监丞郑佑同北外监丞司，自阚村而下直至海口，逐一相视，增修疏浚，不致壅滞冲决。
bǐng chén zhāng shāng yīng yòu yán jīn nián yǐ bì běi liú dōu shuǐ jiān cháng èr jiāo zhāng chēng hè huò qǐ fù shǐ guān zé shì hé shuǐ yǐ guī gù dào zhǐ yí xiū jī dī sào fáng jiāng lái chōng jué ér yǐ
丙辰，张商英又言："今年已闭北流，都水监长贰交章称贺，或乞付史官，则是河水已归故道，止宜修缉堤埽，防将来冲决而已。
jìn wén wáng zōng wàng li zhòng què yù kāi chán zhōu gù dào yǐ fēn shuǐ wú ān chí qǐ hou zhǎng shuǐ qián xiāng dù
近闻王宗望、李仲却欲开澶州故道以分水，吴安持乞候涨水前相度。
yuán kāi chán zhōu gù dào ruò bù yǔ jīn dōng liú dǐ píng zé cái jīng shuǐ luò lì jiàn yū sè
缘开澶州故道，若不与今东流底平，则才经水落，立见淤塞。
ruò yǔ dǐ píng zé cóng chū zì hé bì kǒu huí hé hé yòng jiǔ nián fèi cái dòng zhòng
若与底平，则从初自合闭口回河，何用九年费财动众？
ān chí chēng hou zhǎng shuǐ xiāng dù nǎi shì yōu yōu zhī tán
安持称候涨水相度，乃是悠悠之谈。
qián lái zhǎng shuǐ bìng jīn lái zhǎng shuǐ gè zhì chán zhōu dé qīng jūn jiè ān chí shǒu wěi jiǔ nián qǐ de bú jiàn
前来涨水并今来涨水，各至澶州、德清军界，安持首尾九年，岂得不见？
gèng yù yán zhì míng nián nǎi shì jiǎo tù sān kū zì wèi qián shēn zhī jì fēi gōng xīn wèi guó shì yě
更欲延至明年，乃是狡兔三窟，自为潜身之计，非公心为国事也。
kuàng lì chūn jiàn jìn diào fu rú shì shí bù zǎo dìng yì yòu liú hòu shuō bāng cái mín lì hé yǐ zhī chí
况立春渐近调夫，如是时不早定议，又留后说，邦财民力，何以支持？
fǎng wén xiān cháo shuǐ guān sūn mín xiān yuán yòu liù nián shuǐ guān jiǎ zhòng mín gè yǒu hé yì qǐ qǔ suǒ zhào huì
访闻先朝水官孙民先、元祐六年水官贾种民各有《河议》，乞取索照会。
zhào qián hòu běn lù jiān sī jí jīng lì hé shì zhī rén yǔ shuǐ guān yì dōu táng fǎn fù jié nán wu qǔ zhì dāng jīng jiǔ kě xíng dìng yì guī yī zhù miǎn yǐ yǒu xiàn zhī cái shì wú yá zhī gōng
召前后本路监司及经历河事之人，与水官诣都堂反复诘难，务取至当，经久可行，定议归一，庶免以有限之财事无涯之功。
èr nián qī yuè wù wǔ zhào yán huáng hé zhōu jūn hé fáng jué yì bìng jí shēn zòu
"二年七月戊午，诏："沿黄河州军，河防决溢，并即申奏。
yuán fú èr nián èr yuè yǐ hài běi wài dōu shuǐ chéng li wěi yán xiāng dù dà xiǎo hé mén chéng cǐ shuǐ shì shuāi ruò bìng xiān xiū bì gè lì é méi sǎo zhèn yā
元符二年二月乙亥，北外都水丞李伟言："相度大小河门，乘此水势衰弱，并先修闭，各立蛾眉埽镇压。
qǐ cì yú hé běi jīng dōng liǎng lù chà zhèng fū sān wàn rén qí tā fu shù lìng xiū hé guān hé gù
乞次于河北、京东两路差正夫三万人，其他夫数，令修河官和雇。
sān yuè dīng sì wěi yòu qǐ yú chán zhōu zhī nán dà hé shēn nèi kāi xiǎo hé yī dào yǐ dài zhǎng shuǐ shū jiě dà wú kǒu xià zhù běi jīng yí dài xiàng zhe zhī huàn
"三月丁巳，伟又乞于澶州之南大河身内，开小河一道，以待涨水，纾解大吴口下注北京一带向著之患。
bìng cóng zhī
"并从之。
liù yuè mò hé jué nèi huáng kǒu dōng liú suì duàn jué
六月末，河决内黄口，东流遂断绝。
bā yuè jiǎ xū zhào dà hé shuǐ shì shí fēn běi liú qí yǐ hé shì fù zhuǎn yùn sī zé zhōu xiàn gòng lì jiù hù dī àn
八月甲戌，诏："大河水势十分北流，其以河事付转运司，责州县共力救护堤岸。
xīn chǒu zuǒ sī jiàn wáng zǔ dào qǐng zhèng wú ān chí zhèng yòu li zhòng li wěi zhī zuì tóu zhī yuǎn fāng yǐ míng xiān dì běi liú zhī zhì
"辛丑，左司谏王祖道请正吴安持、郑佑、李仲、李伟之罪，投之远方，以明先帝北流之志。
zhào kě
朝廷下诏宽恕了他们。
sān nián zhēng yuè jǐ mǎo huī zōng jí wèi
三年正月己卯，徽宗即位。
zhèng yòu wú ān chí bèi jiē yòng dēng jí dà shè cì dì qiān fù
郑佑、吴安持辈皆用登极大赦，次第牵复。
zhōng shū shè rén zhāng shāng yīng jiǎo zòu yòu děng zuó zhǔ huí hé jiē wéi shén zōng běi liú zhī yì
中书舍人张商英缴奏："佑等昨主回河，皆违神宗北流之意。
bù tīng
"不听。
shāng yīng yòu cháng lùn shuǐ guān fēi qí rén zhì hé dāng háng qí suǒ wú shì yī yòng dī zhàng yóu sāi r kǒu zhǐ qí tí yě
商英又尝论水官非其人，治河当行其所无事，一用堤障，犹塞儿口止其啼也。
sān yuè nǎi yǐ shāng yīng wèi lóng tú gé dài zhì hé běi dōu zhuǎn yùn shǐ jiān zhuān gōng tí jǔ hé shì
三月，乃以商英为龙图阁待制、河北都转运使兼专功提举河事。
shāng yīng fù chén wǔ shì yī yuē xíng gǔ shā hé kǒu
商英复陈五事：一曰行古沙河口；
èr yuē fù píng ēn sì sǎo
二曰复平恩四埽；
sān yuē yǐn dà hé zì gǔ zhāng hé fú hé rù hǎi
三曰引大河自古漳河、浮河入海；
sì yuē zhù yù hé xi dī ér kāi dōng dī zhī jī
四曰筑御河西堤，而开东堤之积；
wǔ yuē kāi mù mén kǒu xiè tú hài hé dōng liú
五曰开木门口，泄徒骇河东流。
dà yào yù suí dì shì shū jùn rù hǎi
大要欲随地势疏浚入海。
huì sì yuè hé jué sū cūn
会四月，河决苏村。
qī yuè zhào shāng yīng wú zhì hé zhǐ lí běn zhí qí yīn hé shì chà pì guān lì bìng ba
七月，诏："商英毋治河，止厘本职，其因河事差辟官吏并罢。
fù zhì běi wài dōu shuǐ chéng sī
"复置北外都水丞司。
jiàn zhōng jìng guó yuán nián chūn shàng shū shěng yán zì qù xià sū cūn zhǎng shuǐ hòu lái quán hé màn liú jīn yǐ yū gāo sān sì chǐ yi lì xi dī
建中靖国元年春，尚书省言："自去夏苏村涨水，后来全河漫流，今已淤高三四尺，宜立西堤。
zhào dōu shuǐ shǐ zhě lǔ jūn kuàng tóng běi wài chéng sī jīng dù zhī
"诏都水使者鲁君贶同北外丞司经度之。
yú shì zuǒ zhèng yán rèn bó yǔ zòu
于是左正言任伯雨奏：
hé wèi zhōng guó huàn èr qiān suì yǐ
河为中国患，二千岁矣。
zì gǔ jié tiān xià zhī lì yǐ shì hé zhě mò rú běn cháo
自古竭天下之力以事河者，莫如本朝。
ér xùn zhòng rén piān jiàn yù qū dà hé zhī shì yǐ cóng rén zhě mò shén yú jìn shì
而徇众人偏见，欲屈大河之势以从人者，莫甚于近世。
chén bù gǎn yuǎn yǐn zhī rú yuán yòu mò nián xiǎo wú jué yì yì zhě nǎi jué móu yì jì yù lì qí gōng yǐ yāo hòu shǎng
臣不敢远引，只如元祐末年，小吴决溢，议者乃谲谋异计，欲立奇功，以邀厚赏。
bù gù de shì bù niàn mín lì bù xī guó yòng lì jiàn dōng liú zhī yì
不顾地势，不念民力，不惜国用，力建东流之议。
dāng hóng liú zhōng lì mǎ tóu shè jù chǐ shāo chú cái mù hào fèi bǎi bèi
当洪流中，立马头，设锯齿，梢刍材木，耗费百倍。
lì è shuǐ shì shǐ zhī dōng zhù líng xū jià kōng fēi tè xíng dì shàng ér yǐ
力遏水势，使之东注，陵虚驾空，非特行地上而已。
zēng dī yì fáng zhuì zhuì kǒng jué dèng shā yū ní jiǔ yì gāo yǎng yī dàn jué kuì yòu fù běi liú
增堤益防，惴惴恐决，澄沙淤泥，久益高仰，一旦决溃，又复北流。
cǐ fēi dī fáng zhī bù gù yì lǐ shì zhī bì zhì yě
此非堤防之不固，亦理势之必至也。
xī yǔ zhī zhì shuǐ bù dú xíng qí suǒ wú shì yì wèi cháng bù yīn qí biàn yǐ dǎo zhī
昔禹之治水，不独行其所无事，亦未尝不因其变以导之。
gài hé liú hún zhuó ní shā xiāng bàn liú xíng jì jiǔ qì lǐ yū diàn zé jiǔ ér bì jué zhě shì bù néng biàn yě
盖河流混浊，泥沙相半，流行既久，迄逦淤淀，则久而必决者，势不能变也。
huò běi ér dōng huò dōng ér běi yì ān kě yǐ rén lì zhì zāi
或北而东，或东而北，亦安可以人力制哉！
wèi jīn zhī cè zhèng yi yīn qí suǒ xiàng kuān lì dī fáng yuē lán shuǐ shì shǐ bù zhì dà duàn màn liú
为今之策，正宜因其所向，宽立堤防，约栏水势，使不至大段漫流。
ruò kǒng běi liú yū diàn táng pō yì zhī yi yīn táng pō zhī àn zēng shè dī fáng nǎi wèi cháng cè
若恐北流淤淀塘泊，亦祗宜因塘泊之岸，增设堤防，乃为长策。
fēng wén jìn rì yòu yǒu yì zhě xiàn dōng liú zhī jì bù dú bǐ nián zāi shāng jū mín liú sàn gōng sī kuì jié bǎi wú yī yǒu shì shì jiǒng jí gù bù kě wèi
风闻近日又有议者献东流之计，不独比年灾伤，居民流散，公私匮竭，百无一有，事势窘急，固不可为；
yì yì zì gāo zhù xià tuān liú bēn měng kuì jué wèi jiǔ shì bù kě gǎi
抑亦自高注下，湍流奔猛，溃决未久，势不可改。
shè ruò xīng gōng gōng sī tú hào dài fēi lì mín zhī jǔ shí zì kùn zhī dào yě
设若兴工，公私徒耗，殆非利民之举，实自困之道也。
chóng níng sān nián shí yuè chén liáo yán zuó fèng zhào cuò zhì dà hé jí yóu xi lù lì yán biān zhōu jūn huí zhì wǔ qiáng xiàn xún hé dī zhì shēn zhōu yòu běi xià héng shuǐ xiàn nǎi dá yú jì
崇宁三年十月，臣僚言："昨奉诏措置大河，即由西路历沿边州军，回至武强县，循河堤至深州，又北下衡水县，乃达于冀。
yòu běi dù hé guò yuǎn lái zhèn jí fēn qiǎn shǔ liáo xiāng shì ēn zhōu zhī běi hé liú cì dì
又北渡河过远来镇，及分遣属僚相视恩州之北河流次第。
dà dǐ shuǐ xìng wú yǒu bù xià yǐn zhī jiù gāo jué bù kě de
大抵水性无有不下，引之就高，决不可得。
kuàng xī shān jī shuǐ shì bì yù xià gè yīn qí shì ér shùn dǎo zhī zé wú yōng è zhī huàn
况西山积水，势必欲下，各因其势而顺导之，则无壅遏之患。
zhào kāi xiū zhí hé yǐ shā shuǐ shì
"诏开修直河，以杀水势。
sì nián èr yuè gōng bù yán qǐ xiū sū cūn děng chù yùn liáng hé dī wèi zhèng dī yǐ zhī zhǎng shuǐ jiào xiū qì dī zhí dī kě jiǎn gōng sì shí sì wàn liào qī shí yī wàn yǒu qí
四年二月，工部言："乞修苏村等处运粮河堤为正堤，以支涨水，较修弃堤直堤，可减工四十四万、料七十一万有奇。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
rùn èr yuè shàng shū shěng yán dà hé běi liú hé xī shān zhū shuǐ zài shēn zhōu wǔ qiáng yíng zhōu lè shòu sǎo fǔ kàn xióng bà mò zhōu jí yán biān táng luò wàn yī jué yì wéi hài shén dà
闰二月，尚书省言："大河北流，合西山诸水，在深州武强、瀛州乐寿埽，俯瞰雄、霸、莫州及沿边塘泺，万一决溢，为害甚大。
zhào zēng èr sǎo dī jí chǔ xù yǐ bèi zhǎng shuǐ
"诏增二埽堤及储蓄，以备涨水。
shì suì dà hé ān liú
是岁，大河安流。
wǔ nián èr yuè zhào huá zhōu xì fú qiáo yú běi àn réng zhù chéng lěi zhì guān bīng shǒu hù zhī
五年二月，诏滑州系浮桥于北岸，仍筑城垒，置官兵守护之。
bā yuè qì yáng wǔ fù dī
八月，葺阳武副堤。
dà guān yuán nián èr yuè zhào yú yáng wǔ shàng sǎo dì wǔ pù kāi xiū zhí hé zhì dì shí wǔ pù yǐ fēn jiǎn shuǐ shì
大观元年二月，诏于阳武上埽第五铺开修直河至第十五铺，以分减水势。
yǒu sī yán hé shēn dāng cháng sān qiān sì bǎi sì shí bù miàn kuò bā shí chǐ dǐ kuò wǔ zhàng shēn qī chǐ jì yì shí wàn qī qiān yú gōng yòng rén fu sān qiān wǔ bǎi bā shí èr fán yī yuè bì
有司言："河身当长三千四百四十步，面阔八十尺，底阔五丈，深七尺，计役十万七千余工，用人夫三千五百八十二，凡一月毕。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
shí èr yuè gōng bù yuán wài láng zhào tíng yán nán běi liǎng chéng sī hé kāi zhí hé zhě fán wèi lǐ bā shí yǒu qī yòng mín qián bā jiǔ wàn
十二月，工部员外郎赵霆言："南北两丞司合开直河者，凡为里八十有七，用缗钱八九万。
yì shí chéng gōng kě miǎn hé fáng zhī yōu ér shěng jiǔ yuǎn zhī fèi
"异时成功，可免河防之忧，而省久远之费。
zhào cóng zhī
皇帝下诏同意了他的建议。
èr nián wǔ yuè tíng shàng miǎn fū zhī yì dà lüè wèi huáng hé diào fā rén fū xiū zhù sào àn měi suì chūn shǒu sāo dòng shù lù cháng zhì bài jiā pò chǎn
二年五月，霆上免夫之议，大略谓："黄河调发人夫修筑埽岸，每岁春首，骚动数路，常至败家破产。
jīn chūn huá zhōu yú chí sǎo hé qǐ fū yì cháng lìng sòng miǎn fū zhī zhí yòng yǐ mǎi tǔ zēng tiē sào àn bǐ zhī diào fu fǎn yǒu yíng yú
今春滑州鱼池埽合起夫役，尝令送免夫之直，用以买土，增贴埽岸，比之调夫，反有赢余。
qǐ zhào yǒu sī yīng dī sào hé diào chūn fū bìng yī cǐ lì lì wèi yǒng fǎ
乞诏有司，应堤埽合调春夫，并依此例，立为永法。
zhào yuē hé fáng fu gōng suì yì shí wàn bīn hé zhī mín kùn yú diào fā
"诏曰："河防夫工，岁役十万，滨河之民，困于调发。
kě shàng hù chū qián miǎn fū xià hù chū lì chōng yì qí xiāng dù tiáo huà yǐ wén
可上户出钱免夫，下户出力充役，其相度条画以闻。
bǐng shēn xíng zhōu yán hé jué xiàn jù lù xiàn
"丙申，邢州言河决，陷钜鹿县。
zhào qiān xiàn yú gāo dì
诏迁县于高地。
yòu yǐ zhào zhōu lóng píng xià shī yì qiān zhī
又以赵州隆平下湿，亦迁之。
liù yuè jǐ mǎo dōu shuǐ shǐ zhě wú jiè yán zì yuán fēng jiān xiǎo wú kǒu jué běi liú rù yù hé xià hé xī shān zhū shuǐ zhì qīng zhōu dú liú zhài sān chā kǒu rù hǎi
六月己卯，都水使者吴玠言："自元丰间小吴口决，北流入御河，下合西山诸水，至清州独流砦三叉口入海。
suī shēn de bǎo gù xíng shèng zhī cè ér suì yuè jìn jiǔ qīn fàn táng dī chōng huài dào lù niè sǔn chéng zhài
虽深得保固形胜之策，而岁月浸久，侵犯塘堤，冲坏道路，啮损城砦。
chén fèng zhào xiū zhì dī fáng yù hàn zhàng yì
臣奉诏修治堤防，御捍涨溢。
rán zhù bā chǐ zhī dī dāng jiǔ hé zhī wěi kǒng bù néng dí
然筑八尺之堤，当九河之尾，恐不能敌。
ruò bù yù yǒu sǔn quē zhú xuán zēng xiū jí yòu zhì huī huài shǐ yǔ táng shuǐ xiàng tōng yú biān fáng fēi jì yě
若不遇有损缺，逐旋增修，即又至隳坏，使与塘水相通，于边防非计也。
qǐ xiáng zhǐ xiū qì
乞降旨修葺。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
gēng yín jì zhōu hé yì huài xìn dōu nán gōng liǎng xiàn
庚寅，冀州河溢，坏信都、南宫两县。
sān nián bā yuè zhào chén chún chéng kāi liāo tù yuán hé
三年八月，诏沈纯诚开撩兔源河。
tù yuán zài guǎng wǔ sǎo duì àn fēn jiǎn sǎo xià zhǎng shuǐ yě
兔源在广武埽对岸，分减埽下涨水也。
zhèng hé sì nián shí yī yuè dōu shuǐ shǐ zhě mèng chāng líng yán jīn suì xià qiū zhǎng shuǐ hé liú shàng xià bìng xíng zhōng dào huá zhōu fú qiáo bù láo jiě chāi dà shěng suì fèi
政和四年十一月，都水使者孟昌龄言："今岁夏秋涨水，河流上下并行中道，滑州浮桥不劳解拆，大省岁费。
zhào xǔ chēng hè guān lì tuī ēn yǒu chà
"诏许称贺，官吏推恩有差。
chāng líng yòu xiàn yì dǎo hé dà pī kě zhì yǒng yuǎn fú qiáo wèi hé liú zì dà pī zhī dōng ér lái zhí dà pī shān xī ér zhǐ shù lǐ fāng huí nán dōng zhuǎn ér guò fù shé běi ér dōng zé yòu zhí zhì dà pī shān zhī dōng yì zhǐ bù guò shí lǐ ěr
昌龄又献议导河大伾，可置永远浮桥，谓："河流自大伾之东而来，直大伾山西，而止，数里方回南，东转而过，复折北而东，则又直至大伾山之东，亦止不过十里耳。
shì dì xíng shuǐ shì dōng xī xiāng zhí jìng yì céng bù shí yú lǐ jiān qiě dì shì dī xià kě yǐ chéng hé yǐ shān kě wèi mǎ tóu yòu yǒu zhōng tān zhèng rú hé yáng
视地形水势，东西相直径易，曾不十余里间，且地势低下，可以成河，倚山可为马头，又有中潬，正如河阳。
ruò yǐn shǐ chuān dà pī tài shān jí dōng běi èr xiǎo shān fēn wéi liǎng gǔ ér guò hé yú xià liú yīn shì sān shān wèi zhǐ yǐ xì fú liáng shěng fèi shù shí bǎi bèi kě kuān hé shuò zhū lù zhī yì
若引使穿大伾大山及东北二小山，分为两股而过，合于下流，因是三山为趾，以系浮梁，省费数十百倍，可宽河朔诸路之役。
cháo tíng xǐ ér cóng zhī
"朝廷喜而从之。
wǔ nián zhì tí jǔ xiū xì yǒng qiáo suǒ
五年，置提举修系永桥所。
liù yuè guǐ chǒu jiàng dé yīn yú hé běi jīng dōng jīng xi lù qí lüè yuē záo shān shāi qú xún jiǔ hé jì dào zhī jī
六月癸丑，降德音于河北、京东、京西路，其略曰："凿山酾渠，循九河既道之迹；
wèi liáng kuà zhǐ chéng wàn shì yǒng lài zhī gōng
为梁跨趾，成万世永赖之功。
yì bù yú shí lǜ wú qiān sù
役不逾时，虑无愆素。
rén jué wǎng lái zhī zǔ de wú nán běi zhī shū
人绝往来之阻，地无南北之殊。
líng zhī huái róu lí shù hū wǔ
灵祗怀柔，黎庶呼舞。
juàn yán shuò yě yuán jì jìn jī běn chā fán xīng xīn chú zhuǎn xǐ mín yì láo zhǐ zhèn shén mǐn zhī
眷言朔野，爰暨近畿，畚锸繁兴，薪刍转徙，民亦劳止，朕甚悯之。
yi tuī zài yòu zhī ēn réng guǎng juān chú zhī huì
宜推在宥之恩，仍广蠲除之惠。
yīng kāi hé guān lì lìng tí jǔ suǒ jù gōng lì děng dì wén zòu
应开河官吏，令提举所具功力等第闻奏。
yòu zhào jū shān zhì dà pī shān fú qiáo shǔ jùn zhōu zhě cì míng tiān chéng qiáo
"又诏："居山至大伾山浮桥属浚州者，赐名天成桥；
dà pī shān zhì wèn zi shān fú qiáo shǔ huá zhōu zhě cì míng róng guāng qiáo
大伾山至汶子山浮桥属滑州者，赐名荣光桥。
é gǎi róng guāng yuē shèng gōng
"俄改荣光曰圣功。
qī yuè gēng chén yù zhì qiáo míng mó yá yǐ kè zhī
七月庚辰，御制桥名，磨崖以刻之。
fāng hé zhī kāi yě shuǐ liú suī tōng rán tuān jī měng bào yù shān shāo ài wǎng wǎng fàn yì jìn zhài mín fū duō bèi piào ruò yīn yì jí tōng lì jūn qí hòu suì zhù chéng jù luò yún
方河之开也，水流虽通，然湍激猛暴，遇山稍隘，往往泛溢，近砦民夫多被漂溺，因亦及通利军，其后遂注成巨泺云。
shì yuè chāng líng qiān gōng bù shì láng
是月，昌龄迁工部侍郎。
bā yuè jǐ hài dōu shuǐ jiān yán dà hé yǐ jiù sān shān tōng liú zhèng zài tōng lì zhī dōng lǜ shuǐ yì wéi huàn
八月己亥，都水监言："大河以就三山通流，正在通利之东，虑水溢为患。
qǐ yí jūn chéng yú dà pī shān jū shān zhī jiān yǐ jiù gāo yǎng
乞移军城于大伾山、居山之间，以就高仰。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
shí yuè dīng sì zhōng shū shěng yán jì zhōu zǎo qiáng sǎo jué zhī zhōu xīn chāng zōng wǔ chén bù ān hé shì zhào yǐ wáng zhòng yuán dài zhī
十月丁巳，中书省言冀州枣强埽决，知州辛昌宗武臣，不谙河事，诏以王仲元代之。
shí yī yuè bǐng yín dōu shuǐ shǐ zhě mèng kuí yán dà hé lián jīng zhǎng yū tān miàn yǐ gāo zhì hé liú qīng cè dōng àn
十一月丙寅，都水使者孟揆言："大河连经涨淤，滩面已高，致河流倾侧东岸。
jīn ruò xiū bì zǎo qiáng shàng sǎo jué kǒu qí fèi bù zī jiān dōng shēn nán shī rén lì zòng shǐ jí lì xiū bì dōng dī shàng xià èr bǎi yú lǐ bì xū jìn xíng zēng zhù yǔ shuǐ zhēng lì wèi néng quán miǎn jué yì zhī huàn
今若修闭枣强上埽决口，其费不赀，兼冬深难施人力，纵使极力修闭，东堤上下二百余里，必须尽行增筑，与水争力，未能全免决溢之患。
jīn màn shuǐ xíng liú duō jiǎn xī jí jī shuǐ zhī de yòu bù fàn zhōu jūn zhǐ jīng shù xiàn dì fēn yǐ lǐ chán yù hé guī nà huáng hé
今漫水行流，多碱卤及积水之地，又不犯州军，止经数县地分，迤逦缠御河归纳黄河。
yù zì jué kǒu shàng ēn zhōu zhī de shuǐ dī wèi shǐ zēng bǔ jiù dī jiē xù yù hé dōng àn qiān hé dà hé
欲自决口上恩州之地水堤为始，增补旧堤，接续御河东岸，签合大河。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
yǐ hài chén liáo yán yǔ jì yān mò yú shù qiān zǎi zhī yuǎn bì xià shén zhì dú yùn yī dàn xīng fù dǎo hé sān shān
乙亥，臣僚言："禹迹湮没于数千载之远，陛下神智独运，一旦兴复，导河三山。
zhǎng dī pán gù héng jié jù jìn yī shān wèi liáng tiān zào dì shè
长堤盘固，横截巨浸，依山为梁，天造地设。
wēi shì nán běi dù yuè qián gǔ suì wú jiě xì zhī fèi rén wú bìng shè zhī huàn
威示南北，度越前古，岁无解系之费，人无病涉之患。
dà gōng jì chéng yuàn shēn chì yǒu sī yǐ rì jì yuè shì shuǐ xiàng zhe suí wèi dī fáng yì jiā zēng gù měi yù zhǎng shuǐ shuǐ guān cáo chén bù chuò xún shì
大功既成，愿申饬有司，以日继月，视水向著，随为堤防，益加增固，每遇涨水，水官、漕臣不辍巡视。
zhào fù chāng líng
"诏付昌龄。
liù nián sì yuè xīn mǎo gāo yáng guān lù ān fǔ shǐ wú jiè yán jì zhōu zǎo qiáng xiàn huáng hé qīng zhào xǔ chēng hè
六年四月辛卯，高阳关路安抚使吴玠言冀州枣强县黄河清，诏许称贺。
qī yuè wù wǔ tài shī cài jīng qǐng míng sān shān qiáo míng gé yuē zuǎn yǔ jì wén zhī gé mén yuē míng gōng zhī mén
七月戊午，太师蔡京请名三山桥铭阁曰缵禹继文之阁，门曰铭功之门。
shí yuè xīn mǎo cài jīng děng yán jì zhōu hé qīng qǐ bài biǎo chēng hè
十月辛卯，蔡京等言："冀州河清，乞拜表称贺。
qī nián wǔ yuè dīng sì chén liáo yán ēn zhōu níng huà zhèn dà hé zhī cè dì shì dī xià zhèng dāng wān liú chōng jī zhī chù
七年五月丁巳，臣僚言："恩州宁化镇大河之侧，地势低下，正当湾流冲激之处。
suì jiǔ dī àn qiè báo qìn shuǐ tòu dī shén duō jìn zhèn jū mín lì jiē yí bì
岁久堤岸怯薄，沁水透堤甚多，近镇居民例皆移避。
fāng qiū xià zhī jiāo shí yǔ pèi rán yī shī dī fáng zé bù wéi dōng liú mò cè suǒ xiàng yī yú shēng líng suǒ xì shén dà yì kǒng fáng zǔ dà míng hé jiān zhū zhōu wǎng lái biān lù
方秋夏之交，时雨霈然，一失堤防，则不惟东流莫测所向，一隅生灵所系甚大，亦恐妨阻大名、河间诸州往来边路。
qǐ fù yǒu sī tiē zhù gù hù
乞付有司，贴筑固护。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
liù yuè guǐ yǒu dōu shuǐ shǐ zhě mèng yáng yán jiù hé yáng nán běi liǎng hé fēn liú lì zhōng tān xì fú liáng
六月癸酉，都水使者孟扬言："旧河阳南北两河分流，立中潬，系浮梁。
qǐng yuán běi hé yū diàn shuǐ bù tōng xíng zhǐ yú nán hé xiū xì yī qiáo
顷缘北河淤淀，水不通行，止于南河修系一桥。
yīn cǐ hé xiàng zhǎi xiá shuǐ shì chōng jī měi yù zhǎng shuǐ duō zhì sǔn huài
因此河项窄狭，水势冲激，每遇涨水，多致损坏。
yù cuò zhì kāi xiū běi hé rú jiù xiū xì nán běi liǎng qiáo
欲措置开修北河，如旧修系南北两桥。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
jiǔ yuè dīng wèi zhào yáng zhuān yī cuò zhì ér lìng hé yáng shǒu chén wáng xù yíng bàn qián liáng dū qí gōng liào
九月丁未，诏扬专一措置，而令河阳守臣王序营办钱粮，督其工料。
zhòng hé yuán nián sān yuè jǐ hài zhào huá zhōu jùn zhōu jiè wàn nián dī quán jiè lín mù gù hù dī àn qí guǎng xíng zhòng zhí yǐ zhuàng dì shì
重和元年三月己亥，诏："滑州、浚州界万年堤，全藉林木固护堤岸，其广行种植，以壮地势。
wǔ yuè jiǎ chén zhào mèng zhōu hé yáng xiàn dì yī sǎo zì chūn yǐ lái hé shì tuān měng qīn niè mín tián pò jìn zhōu chéng zhǐ èr sān lǐ
"五月甲辰，诏："孟州河阳县第一埽，自春以来，河势湍猛，侵啮民田，迫近州城止二三里。
qí lìng dōu shuǐ shǐ zhě tóng cáo chén hé yáng shǒu chén cuò zhì gù hù
其令都水使者同漕臣、河阳守臣措置固护。
shì qiū yǔ guǎng wǔ sǎo wēi jí zhào nèi shì wáng réng xiāng dù cuò zhì
"是秋雨，广武埽危急，诏内侍王仍相度措置。
xuān hé yuán nián jiǔ yuè xīn wèi cài jīng děng yán nán chéng guǎn xià sān shí wǔ sǎo jīn suì zhǎng shuǐ zhī hòu àn xià yī lì shēng tān hé xíng zhōng dào shí yóu shèng dé zhāo gé shén zhī shùn zhù
宣和元年九月辛未，蔡京等言："南丞管下三十五埽，今岁涨水之后，岸下一例生滩，河行中道，实由圣德昭格，神祗顺助。
wàng xuān fù shǐ guǎn
望宣付史馆。
zhào sòng mì shū shěng
"诏送秘书省。
shí èr yuè kāi xiū tù yuán hé bìng zhí hé bì gōng jiàng zhào jiǎng yù
十二月，开修兔源河并直河毕工，降诏奖谕。
èr nián jiǔ yuè jǐ mǎo wáng fǔ yán zuó mèng chāng líng jì yì hé shì zhì huá zhōu hán cūn sǎo jiǎn shì hé liú chōng zhì cùn jīn tán qí shì jiù xià wèi yì yù è
二年九月己卯，王黼言："昨孟昌龄计议河事，至滑州韩村埽检视，河流冲至寸金潭，其势就下，未易御遏。
jìn jiàng zhào zhǐ lìng jiù huà dìng gǎng wān duì kāi zhí hé
近降诏旨，令就画定港湾，对开直河。
fāng yì kāi záo hū zì chéng zhí hé yī dào cùn jīn tán xià shuǐ jí ān liú zài yì zhī rén jù shǒu yǎng tàn
方议开凿，忽自成直河一道，寸金潭下，水即安流，在役之人，聚首仰叹。
qǐ fù shǐ guǎn réng shuài bǎi guān biǎo hè
乞付史馆，仍帅百官表贺。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
sān nián liù yuè hé yì jì zhōu xìn dōu
三年六月，河溢冀州信都。
shí yī yuè hé jué qīng hé sǎo
十一月，河决清河埽。
shì suì shuǐ huài tiān chéng shèng gōng qiáo guān lì xíng fá yǒu chà
是岁，水坏天成、圣功桥，官吏行罚有差。
sì nián sì yuè rén zǐ dōu shuǐ shǐ zhě mèng yáng yán fèng zhào xiū xì sān shān dōng qiáo fán yì gōng shí wǔ wàn qī qiān bā bǎi jīn lèi jīng zhǎng shuǐ wú yú
四年四月壬子，都水使者孟扬言："奉诏修系三山东桥，凡役工十五万七千八百，今累经涨水无虞。
zhào yīn qiáo huài shī zhí jiàng zhì zhě jù fù zhī yáng zì zhèng yì dài fū zhuǎn zhèng fèng dài fū
"诏因桥坏失职降秩者，俱复之，扬自正议大夫转正奉大夫。
qī nián qīn zōng jí wèi
七年，钦宗即位。
jìng kāng yuán nián èr yuè yǐ mǎo yù shǐ zhōng chéng xǔ hàn yán bǎo hé diàn dà xué shì mèng chāng líng yán kāng diàn xué shì mèng yáng lóng tú gé zhí xué shì mèng kuí fù zǐ xiāng jì lǐng zhí èr shí nián guò è shān jī
靖康元年二月乙卯，御史中丞许翰言："保和殿大学士孟昌龄、延康殿学士孟扬、龙图阁直学士孟揆，父子相继领职二十年，过恶山积。
wàng shè dī fáng zhī gōng duō zhāng shāo zhuāng zhī shù qióng jié mín lì jù liǎn jīn bó
妄设堤防之功，多张梢桩之数，穷竭民力，聚敛金帛。
jiāo jié quán yào nèi shì wáng réng wèi zhī ào zhǔ chāo fù míng wèi bù zhī jì jí
交结权要，内侍王仍为之奥主，超付名位，不知纪极。
dà hé fú qiáo suì yī zào zhōu jīng xi zhī mín yóu dàn qí yì
大河浮桥，岁一造舟，京西之民，犹惮其役。
ér chāng líng shǒu jiàn sān shān zhī cè huí dà hé zhī shì dùn qǔ bǎi nián fú qiáo zhī fèi jǐn wéi shù suì xíng lù zhī guān
而昌龄首建三山之策，回大河之势，顿取百年浮桥之费，仅为数岁行路之观。
piào méi shēng líng wú lǜ wàn jì jìn fǔ jùn xiàn xiāo rán pò cán
漂没生灵，无虑万计，近辅郡县，萧然破残。
suǒ pì guān lì jì jīn xù jì fù shāng dà jiǎ zhēng zhù míng dié shēn bù zài gōng yáo fēn jué shǎng
所辟官吏，计金叙绩，富商大贾，争注名牒，身不在公，遥分爵赏。
měi xìng yī yì gān mò wú shù shěng bù yù shǐ mò néng gōu kǎo
每兴一役，干没无数，省部御史，莫能钩考。
bì xià fāng jiāng chéng qīng cháo zhe jiàn lì shì gōng bù xiān zhū cuàn chāng líng fù zǐ wú yǐ zhāo shì tiān xià
陛下方将澄清朝著，建立事功，不先诛窜昌龄父子，无以昭示天下。
wàng jí qí jiān zāng yǐ zhèng diǎn xíng
望籍其奸赃，以正典刑。
zhào bìng luò zhí chāng líng zài wài gōng guàn yáng yī jiù quán lǐng dōu shuǐ jiān zhí shì kuí hou cuò zhì qiáo chuán bì qǔ zhǐ
"诏并落职：昌龄在外宫观，扬依旧权领都水监职事，揆候措置桥船毕取旨。
hàn fù qǐng gōu kǎo bù shū fā qí jiān zāng
翰复请钩考簿书，发其奸赃。
nǎi zhào chāng líng yǔ zhōng dài fū yáng kuí yǔ zhōng fèng dài fū
乃诏昌龄与中大夫，扬、揆与中奉大夫。
sān yuè dīng chǒu jīng xi zhuǎn yùn sī yán běn lù suì kē hé fáng fu sān wàn gōu hé fū yī wàn bā qiān
三月丁丑，京西转运司言："本路岁科河防夫三万，沟河夫一万八千。
yuán lián nián bù rěn qún dào jié lüè mín lì kùn bì qǐ liàng shù jiǎn fàng
缘连年不稔，群盗劫掠，民力困弊，乞量数减放。
zhào jiǎn bā qiān rén
"诏减八千人。
biàn hé zì duò dà yè chū shū tōng jì qú yǐn huáng hé tōng huái zhì táng gǎi míng guǎng jì
汴河，自隋大业初，疏通济渠，引黄河通淮，至唐，改名广济。
sòng dōu dà liáng yǐ mèng zhōu hé yīn xiàn nán wéi biàn shǒu shòu huáng hé zhī kǒu shǔ yú huái sì
宋都大梁，以孟州河阴县南为汴首受黄河之口，属于淮、泗。
měi suì zì chūn jí dōng cháng yú hé kǒu jūn diào shuǐ shì zhǐ shēn liù chǐ yǐ tōng xíng zhòng zài wéi zhǔn
每岁自春及冬，常于河口均调水势，止深六尺，以通行重载为准。
suì cáo jiāng huái hú zhè mǐ shù bǎi wàn jí zhì dōng nán zhī chǎn bǎi wù zhòng bǎo bù kě shèng jì
岁漕江、淮、湖、浙米数百万，及至东南之产，百物众宝，不可胜计。
yòu xià xī shān zhī xīn tàn yǐ shū jīng shī zhī sù yǐ zhèn hé běi zhī jí nèi wài yǎng jǐ yān
又下西山之薪炭，以输京师之粟，以振河北之急，内外仰给焉。
gù yú zhū shuǐ mò cǐ wéi zhòng
故于诸水，莫此为重。
qí qiǎn shēn yǒu dù zhì guān yǐ sī zhī dōu shuǐ jiān zǒng chá zhī
其浅深有度，置官以司之，都水监总察之。
rán dà hé xiàng bèi bù cháng gù hé kǒu suì yì
然大河向背不常，故河口岁易；
yì zé dù dì xíng xiāng shuǐ shì wèi kǒu yǐ nì zhī
易则度地形，相水势，为口以逆之。
yù chūn shǒu zhé diào shù zhōu zhī mín láo fèi bù zī yì zhě duō nì sǐ
遇春首辄调数州之民，劳费不赀，役者多溺死。
lì yòu bìng yuán qīn yú ér jīng shī cháng yǒu jué yì zhī yú
吏又并缘侵渔，而京师常有决溢之虞。
tài zǔ jiàn lóng èr nián chūn dǎo suǒ shuǐ zì zhān rán yǔ xū shuǐ hé rù yú biàn
太祖建隆二年春，导索水自旃然，与须水合入于汴。
sān nián shí yuè zhào yuán biàn hé zhōu xiàn zhǎng lì cháng yǐ chūn shǒu kè mín jiā àn zhí yú liǔ yǐ gù dī fáng
三年十月，诏："缘汴河州县长吏，常以春首课民夹岸植榆柳，以固堤防。
tài zōng tài píng xīng guó èr nián qī yuè kāi fēng fǔ yán biàn shuǐ yì huài kāi fēng dà níng dī jìn mín tián hài jia
太宗太平兴国二年七月，开封府言："汴水溢坏开封大宁堤，浸民田，害稼。
zhào fā huái mèng dīng fū sān qiān wǔ bǎi rén sāi zhī
"诏发怀、孟丁夫三千五百人塞之。
sān nián zhēng yuè fā jūn shì qiān rén fù biàn kǒu
三年正月，发军士千人复汴口。
liù yuè sòng zhōu yán níng líng xiàn hé yì dī jué
六月，宋州言："宁陵县河溢，堤决。
zhào fā sòng bó dīng fū sì qiān wǔ bǎi rén fēn qiǎn shǐ chén hù yì
"诏发宋、亳丁夫四千五百人，分遣使臣护役。
sì nián bā yuè yòu jué yú sòng chéng xiàn yǐ běn zhōu zhū xiàn rén fu sān qiān wǔ bǎi rén sāi zhī
四年八月，又决于宋城县，以本州诸县人夫三千五百人塞之。
chún huà èr nián liù yuè biàn shuǐ jué jùn yí xiàn
淳化二年六月，汴水决浚仪县。
dì chéng bù niǎn chū qián yuán mén zǎi xiàng shū mì yíng yè
帝乘步辇出乾元门，宰相、枢密迎谒。
dì yuē dōng jīng yǎng jiá bīng shù shí wàn jū rén bǎi wàn jiā tiān xià zhuǎn cáo yǎng jǐ zài cǐ yī qú shuǐ zhèn ān dé bù gù
帝曰："东京养甲兵数十万，居人百万家，天下转漕，仰给在此一渠水，朕安得不顾。
chē jià rù ní nào zhōng xíng bǎi yú bù cóng chén zhèn kǒng
"车驾入泥淖中，行百余步，从臣震恐。
diàn qián dōu zhǐ huī shǐ dài xìng kòu tóu kěn qǐng huí yù suì pěng niǎn chū ní nào zhōng
殿前都指挥使戴兴叩头恳请回驭，遂捧辇出泥淖中。
zhào xìng dū bù zú shù qiān sāi zhī
诏兴督步卒数千塞之。
rì wèi gàn shuǐ shì suì dìng
日未旰，水势遂定。
dì shǐ jiù cì tài guān jìn shàn
帝始就次，太官进膳。
qīn wáng jìn chén jiē ní nìng zhān yī
亲王近臣皆泥泞沾衣。
zhī xiàn sòng yán wáng nì bù gǎn chū tè shè qí zuì
知县宋炎亡匿不敢出，特赦其罪。
shì yuè biàn yòu jué yú sòng chéng xiàn fā jìn xiàn dīng fū èr qiān rén sāi zhī
是月，汴又决于宋城县，发近县丁夫二千人塞之。
zhì dào yuán nián jiǔ yuè dì yǐ biàn hé suì yùn jiāng huái mǐ wǔ qī bǎi wàn hú yǐ jì jīng shī wèn shì chén biàn shuǐ shū záo zhī yóu lìng cān zhī zhèng shì zhāng jì jiǎng qiú qí shì yǐ wén
至道元年九月，帝以汴河岁运江、淮米五七百万斛，以济京师，问侍臣汴水疏凿之由，令参知政事张洎讲求其事以闻。
qí yán yuē
其言曰：
yǔ dǎo hé zì jī shí zhì lóng mén nán zhì huá yīn dōng zhì dǐ zhù
禹导河自积石至龙门，南至华阴，东至砥柱；
yòu dōng zhì yú mèng jīn dōng guò luò ruì zhì yú dà pī jí jīn chéng gāo shì yě huò yún lí yáng shān yě
又东至于孟津，东过洛汭，至于大伾，即今成皋是也，或云黎阳山也。
yǔ yǐ dà hé liú fàn zhōng guó wéi hài zuì shén nǎi yú bèi qiū shū èr qú yǐ fēn shuǐ shì yī qú zì wǔ yáng xiàn dōng yǐn rù tà shuǐ qí shuǐ dōng běi liú zhì qiān shèng xiàn rù hǎi jí jīn huáng hé shì yě
禹以大河流泛中国，为害最甚，乃于贝丘疏二渠，以分水势：一渠自舞阳县东，引入漯水，其水东北流，至千乘县入海，即今黄河是也；
yī qú shū quǎn yǐn bàng xī shān yǐ dōng běi xíng gāo bì huài dī shuǐ shì bù biàn liú yì jiā yòu jié shí rù yú bó hǎi
一渠疏畎引傍西山，以东北形高敝坏堤，水势不便流溢，夹右碣石入于渤海。
shū suǒ wèi běi guò jiàng shuǐ zhì yú dà lù jiàng shuǐ jí zhuó zhāng dà lù zé xíng zhōu jù lù zé
《书》所谓"北过洚水，至于大陆"，洚水即浊漳，大陆则邢州钜鹿泽。
bō wèi jiǔ hé tóng wèi nì hé rù yú hǎi
"播为九河，同为逆河，入于海。
hé zì wèi jùn guì xiāng xiàn jiè fēn wéi jiǔ dào xià zhì cāng zhōu jīn wèi yī hé
"河自魏郡贵乡县界分为九道，下至沧州，今为一河。
yán nì hé zhě wèi yǔ hé shuǐ wǎng fù xiāng chéng shòu yě
言逆河者，谓与河水往复相承受也。
qí huán gōng sāi yǐ guǎng tián jū wéi yī hé cún yān jīn qí dōng jiè zhì mǎng wú hé shì yě
齐桓公塞以广田居，唯一河存焉，今其东界至莽梧河是也。
yǔ yòu yú yíng zé xià fēn dà hé wèi yīn gōu yǐn zhù dōng nán yǐ tōng huái sì
禹又于荥泽下分大河为阴沟，引注东南，以通淮、泗。
zhì dà liáng jùn yí xiàn xī běi fù fēn wéi èr qú yī qú yuán jīng yáng wǔ xiàn zhōng mù tái xià wèi guān dù shuǐ
至大梁浚仪县西北，复分为二渠：一渠元经阳武县中牟台下为官渡水；
yī qú shǐ huáng shū záo yǐ guàn wèi jùn wèi zhī hóng gōu làng dàng qú zì xíng yáng wǔ chū chí kǒu lái zhù zhī
一渠始皇疏凿以灌魏郡，谓之鸿沟，莨菪渠自荥阳五出池口来注之。
qí hóng gōu jí chū hé zhī gōu yì yuē làng dàng qú
其鸿沟即出河之沟，亦曰莨菪渠。
hàn míng dì shí lè làng rén wáng jǐng yè zhě wáng wú shǐ zuò jùn yí qú gài xún hé gōu gù dú yě
汉明帝时，乐浪人王景、谒者王吴始作浚仪渠，盖循河沟故读也。
qú chéng liú zhù jùn yí gù yǐ jùn yí xiàn wèi míng
渠成流注浚仪，故以浚仪县为名。
líng dì jiàn níng sì nián yú áo chéng xī běi lěi shí wèi mén yǐ è qú kǒu gù shì wèi zhī shí mén
灵帝建宁四年，于敖城西北垒石为门，以遏渠口，故世谓之石门。
qú wài dōng hé jǐ shuǐ jì yǔ hé qú hún tāo dōng zhù zhì áo shān běi qú shuǐ zhì cǐ yòu jiān bì zhī shuǐ jí chūn qiū jìn chu zhàn yú bì
渠外东合济水，济与河、渠浑涛东注，至敖山北，渠水至此又兼邲之水，即《春秋》晋、楚战于邲。
bì yòu yīn biàn jí biàn zì gǔ rén bì fǎn zì gǎi cóng biàn zì
邲又音汳，即"汴"字，古人避"反"字，改从"汴"字。
qú shuǐ yòu dōng jīng xíng yáng běi zhān rán shuǐ zì xiàn dōng liú rù biàn shuǐ
渠水又东经荥阳北，旃然水自县东流入汴水。
zhèng zhōu xíng yáng xiàn xi èr shí lǐ sān huáng shān shàng yǒu èr guǎng wǔ chéng èr chéng xiāng qù bǎi yú bù biàn shuǐ zì liǎng chéng jiān xiǎo jiàn zhōng dōng liú ér chū ér jì liú zì cí nǎi jué
郑州荥阳县西二十里三皇山上，有二广武城，二城相去百余步，汴水自两城间小涧中东流而出，而济流自兹乃绝。
wéi biàn qú shǒu shòu zhān rán shuǐ wèi zhī hóng qú
唯汴渠首受旃然水，谓之鸿渠。
dōng jìn tài hé zhōng huán wēn běi fá qián yān jiāng tōng zhī bù guǒ
东晋太和中，桓温北伐前燕，将通之，不果。
yì xī shí sān nián liú yù xī zhēng yáo qín fù jùn cǐ qú shǐ yǒu tuān liú bēn zhù ér àn shàn kuì sāi yù gèng shū záo ér cáo yùn yān
义熙十三年，刘裕西征姚秦，复浚此渠，始有湍流奔注，而岸善溃塞，裕更疏凿而漕运焉。
suí yáng dì dà yè sān nián zhào shàng shū zuǒ chéng xiàng huáng fǔ yì fā hé nán nán nǚ bǎi wàn kāi biàn shuǐ qǐ yíng zé rù huái qiān yú lǐ nǎi wèi tōng jì qú
隋炀帝大业三年，诏尚书左丞相皇甫谊发河南男女百万开汴水，起荥泽入淮千余里，乃为通济渠。
yòu fā huái nán bīng fu shí yú wàn kāi hán gōu zì shān yáng huái zhì yú yáng zǐ jiāng sān bǎi yú lǐ shuǐ miàn kuò sì shí bù ér hòu xíng xìng yān
又发淮南兵夫十余万开邗沟，自山阳淮至于扬子江三百余里，水面阔四十步，而后行幸焉。
zì hòu tiān xià lì yú zhuǎn shū
自后天下利于转输。
xī xiào wén shí jiǎ yì yán hàn yǐ jiāng huái wèi fèng dì wèi yú yán gǔ bó duō chū dōng nán
昔孝文时，贾谊言"汉以江、淮为奉地"，谓鱼、盐、谷、帛，多出东南。
zhì wǔ fèng zhōng gěng shòu chāng zòu gù shì suì zēng guān dōng gǔ sì bǎi wàn hú yǐ gěi jīng shī
至五凤中，耿寿昌奏："故事，岁增关东谷四百万斛以给京师。
yì duō zì cǐ qú cáo yùn
"亦多自此渠漕运。
táng chū gǎi tōng jì qú wèi guǎng jì qú
唐初，改通济渠为广济渠。
kāi yuán zhōng huáng mén shì láng píng zhāng shì péi yào qīng yán jiāng huái zū chuán zì cháng huái xī běi sù hóng gōu zhuǎn xiāng shū nà yú hé yīn hán jiā tài yuán děng cāng
开元中，黄门侍郎、平章事裴耀卿言：江、淮租船，自长淮西北溯鸿沟，转相输纳于河阴、含嘉、太原等仓。
fán sān nián yùn mǐ qī bǎi wàn dàn shí lì shè yú cǐ
凡三年，运米七百万石，实利涉于此。
kāi yuán mò hé nán cǎi fǎng shǐ biàn zhōu cì shǐ qí huàn yǐ jiāng huái cáo yùn jīng huái shuǐ bō tāo yǒu chén sǔn suì jùn guǎng jì qú xià liú zì sì zhōu hóng xiàn zhì chǔ zhōu huái yīn xiàn běi bā shí lǐ hé yú huái yú shí bì gōng
开元末，河南采访使、汴州刺史齐浣，以江、淮漕运经淮水波涛有沉损，遂浚广济渠下流，自泗州虹县至楚州淮阴县北八十里合于淮，逾时毕功。
jì ér shuǐ liú xùn jí xíng lǚ jiān xiǎn xún nǎi fèi tíng què yóu jiù hé
既而水流迅急，行旅艰险，寻乃废停，却由旧河。
dé zōng cháo suì cáo yùn jiāng huái mǐ sì shí wàn dàn yǐ yì guān zhōng
德宗朝，岁漕运江、淮米四十万石，以益关中。
shí pàn jiāng li zhèng jǐ tián yuè jiē fēn jūn shǒu xú zhōu lín wō kǒu liáng chóng yì zǔ bīng xiāng shān nán běi cáo yǐn jiē jué
时叛将李正己、田悦皆分军守徐州，临涡口，梁崇义阻兵襄、邓，南北漕引皆绝。
yú shì shuǐ lù yùn shǐ dù yòu qǐng gǎi cáo lù zì jùn yí xi shí lǐ shū qí nán yá yǐn liú rù pí pá gōu jīng cài hé zhì chén zhōu hé yǐng shuǐ shì qín hàn gù dào yǐ guān cáo jiǔ bù yóu cǐ gù tián yū bù tōng ruò quǎn liú péi àn zé gōng yòng shén guǎ
于是水陆运使杜佑请改漕路，自浚仪西十里疏其南涯，引流入琵琶沟，经蔡河至陈州合颍水，是秦、汉故道，以官漕久不由此，故填淤不通，若畎流培岸，则功用甚寡；
yòu lú shòu zhī jiān yǒu shuǐ dào ér píng gāng xuān qí zhōng yuē jī míng shān yòu qǐng shū qí liǎng duān jiē kě tōng zhōu qí jiān dēng lù sì shí lǐ ér yǐ zé jiāng hú qián lǐng shǔ hàn zhī sù kě fāng zhōu ér xià
又庐、寿之间有水道，而平冈亘其中，曰鸡鸣山，佑请疏其两端，皆可通舟，其间登陆四十里而已，则江、湖、黔、岭、蜀、汉之粟，可方舟而下。
yóu shì bái shā qū dōng guān jīng lú shòu fú yǐng bù cài lì pí pá gōu rù biàn hé bù fù jīng sù huái zhī xiǎn jìng yú jiù lù èr qiān lǐ gōng guǎ lì bó
由是白沙趋东关，经庐、寿，浮颍步蔡，历琵琶沟入汴河，不复经溯淮之险，径于旧路二千里，功寡利博。
cháo yì jiāng xíng ér xú zhōu shùn mìng huái lù nǎi tōng
朝议将行，而徐州顺命，淮路乃通。
zhì guó jiā yīng tú shòu mìng yǐ dà liáng sì fāng suǒ còu tiān xià zhī shū kě yǐ lín zhì sì hǎi gù bo jīng yì ér dìng dū
至国家膺图受命，以大梁四方所凑，天下之枢，可以临制四海，故卜京邑而定都。
hàn gāo dì yún wú yǐ yǔ xí zhào tiān xià bīng wèi zhì
汉高帝云："吾以羽檄召天下兵未至。
xiào wén yòu yún wú chū jí wèi bù yù chū hǔ fú zhào jùn guó bīng
"孝文又云："吾初即位，不欲出虎符召郡国兵。
jí zhī bīng jiǎ zài wài yě
"即知兵甲在外也。
wéi yǒu nán běi jūn qī mén láng yǔ lín gū ér yǐ bèi tiān zǐ hù cóng fān wèi zhī yòng
唯有南北军、期门郎、羽林孤儿，以备天子扈从藩卫之用。
táng chéng duò zhì zhì shí èr wèi fǔ bīng jiē nóng fū yě
唐承隋制，置十二卫府兵，皆农夫也。
jí ba fǔ bīng shǐ zhì shén wǔ shén cè wèi jìn jūn bù guò sān shù wàn rén yì yǐ bèi hù cóng fān wèi ér yǐ gù lù shān fàn guān qū shì rén ér zhàn
及罢府兵，始置神武、神策为禁军，不过三数万人，亦以备扈从藩卫而已，故禄山犯关，驱市人而战；
dé zōng meng chen hù jià sì bǎi yú qí bīng jiǎ jiē zài jùn guó
德宗蒙尘，扈驾四百余骑，兵甲皆在郡国。
é jūn cún ér kě jǔ zhě chú hé shuò sān zhèn wài tài yuán qīng shè gè shí wàn rén bīn níng xuān wǔ gè liù wàn rén lù xú jīng yáng gè wǔ wàn rén xiāng xuān shòu zhèn hǎi gè èr wàn rén zì yú guān chá tuán liàn jù yào hài zhī dì zhě bù xià wàn rén
额军存而可举者，除河朔三镇外，太原、青社各十万人，邠宁、宣武各六万人，潞、徐、荆、扬各五万人，襄、宣、寿、镇海各二万人，自余观察、团练据要害之地者，不下万人。
jīn tiān xià jiǎ zú shù shí wàn zhòng zhàn mǎ shù shí wàn pǐ bìng cuì jīng shī xī jí qī wáng guó zhī shì mín yú niǎn xià bǐ hàn táng jīng yì mín shù shí bèi
今天下甲卒数十万众，战马数十万匹，并萃京师，悉集七亡国之士民于辇下，比汉、唐京邑，民庶十倍。
diàn fú shí yǒu shuǐ hàn bù zhì jiān qiàn zhě yǒu huì mín jīn shuǐ wǔ zhàng biàn shuǐ děng sì qú pài yǐn mài fēn xián huì tiān yì zhú lú xiāng jiē shàn gěi gōng sī
甸服时有水旱，不至艰歉者，有惠民、金水、五丈、汴水等四渠，派引脉分，咸会天邑，舳舻相接，赡给公私。
suǒ yǐ wú kuì fá wéi biàn shuǐ héng gèn zhōng guó shǒu chéng dà hé cáo yǐn jiāng hú lì jǐn nán hǎi bàn tiān xià zhī cái fù bìng shān zé zhī bǎi huò xī yóu cǐ lù ér jìn
所以无匮乏，唯汴水横亘中国，首承大河，漕引江、湖，利尽南海，半天下之财赋，并山泽之百货，悉由此路而进。
rán zé yǔ lì shū záo yǐ fēn shuǐ shì yáng dì kāi quǎn yǐ fèng xún yóu suī shù yān fèi ér tōng liú bù jué yú bǎi dài zhī xià zhōng wèi guó jiā zhī yòng zhě qí shàng tiān zhī yì hu
然则禹力疏凿以分水势，炀帝开畎以奉巡游，虽数湮废，而通流不绝于百代之下，终为国家之用者，其上天之意乎？
zhēn zōng jǐng dé yuán nián jiǔ yuè sòng zhōu yán biàn hé jué jìn mín tián huài lú shè
真宗景德元年九月，宋州言汴河决，浸民田，坏庐舍。
qiǎn shǐ hù sāi yú yuè gōng jiù
遣使护塞，逾月功就。
sān nián liù yuè jīng chéng biàn shuǐ bào zhǎng zhào chān hòu shuǐ shì bìng gōng xiū bǔ zēng qǐ dī àn
三年六月，京城汴水暴涨，诏觇候水势，并工修补，增起堤岸。
gōng bì fù qiǎn shǐ zhì jì
工毕，复遣使致祭。
dà zhōng xiáng fú èr nián bā yuè biàn shuǐ zhàng yì zì jīng zhì zhèng zhōu jìn dào lù
大中祥符二年八月，汴水涨溢，自京至郑州，浸道路。
zhào xuǎn shǐ chéng chuán jiǎn biàn kǒu shuǐ shì
诏选使乘传减汴口水势。
jì ér shuǐ jiǎn zǔ zhì cáo yùn fù qiǎn jùn biàn kǒu
既而水减，阻滞漕运，复遣浚汴口。
bā nián liù yuè zhào zì jīn hòu biàn shuǐ tiān zhǎng jí qī chǐ wǔ cùn jí qiǎn jìn bīng sān qiān yán hé fáng hù
八年六月，诏自今后汴水添涨及七尺五寸，即遣禁兵三千，沿河防护。
bā yuè tài cháng shǎo qīng mǎ yuán fāng qǐng jùn biàn hé zhōng liú kuò wǔ zhàng shēn wǔ chǐ kě shěng xiū dī zhī fèi
八月，太常少卿马元方请浚汴河中流，阔五丈，深五尺，可省修堤之费。
jí zhào qiǎn shǐ jì dù xiū jùn
即诏遣使计度修浚。
shǐ hái shàng yán sì zhōu xi zhì kāi fēng fǔ jiè àn kuò dǐ píng shuǐ shì báo bù jiǎ kāi jùn
使还，上言："泗州西至开封府界，岸阔底平，水势薄，不假开浚。
qǐng zhǐ zì sì zhōu jiā gāng
请止自泗州夹冈，
yòng gōng bā shí liù wàn wǔ qiān sì bǎi sān shí bā
用功八十六万五千四百三十八，
yǐ sù bó dīng fū chōng
以宿、亳丁夫充，
jì jiǎn gōng qī bǎi sān shí yī wàn
计减功七百三十一万，
réng qǐng yú yán hé zuò tóu tà dào pǐ àn
仍请于沿河作头踏道擗岸，
qí qiǎn chù wèi jù yá
其浅处为锯牙，
yǐ shù shuǐ shì
以束水势，
shǐ qí jùn chéng hé dào
使其浚成河道，
zhǐ yòng hé qīng xià xiè zú
止用河清、下卸卒，
jiù wèi fàng chūn shuǐ qián
就未放春水前，
lìng zhú zhōu zhǎng lì lìng zuǒ dū yì
令逐州长吏、令佐督役。
zì jīn biàn hé yū diàn kě sān wǔ nián yī jùn
自今汴河淤淀，可三五年一浚。
yòu yú zhōng mù yíng zé xiàn gè zhì kāi jiǎn shuǐ hé
又于中牟、荥泽县各置开减水河。
bìng cóng zhī
"并从之。
tiān xǐ sān nián shí èr yuè dōu guān yuán wài láng zhèng xī fu yán biàn hé liǎng àn jiē shì bēi shuǐ guǎng jìn mín tián dī jiǎo bìng wú liú xiè zhī chù
天禧三年十二月，都官员外郎郑希甫言："汴河两岸皆是陂水，广浸民田，堤脚并无流泄之处。
jīn biàn hé nán shěng zì míng hé jiē yù rù huái wàng zhào zhuǎn yùn shǐ guī dù yǐ wén
今汴河南省自明河接澳入淮，望诏转运使规度以闻。
rén zōng tiān shèng sān nián biàn liú qiǎn tè qiǎn shǐ shū hé zhù kǒu
仁宗天圣三年，汴流浅，特遣使疏河注口。
sì nián dà zhǎng dī wēi zhòng qíng xiōng xin xiōng yōu jīng chéng zhào dù jīng chéng xi gǔ bēi gāng de xiè zhī yú hù lóng hé
四年，大涨，堤危，众情恟忄匈忧京城，诏度京城西贾陂冈地，泄之于护龙河。
liù nián gòu dàng biàn kǒu kāng dé yú yán xíng shì yáng wǔ qiáo wàn shèng zhèn yi cún dǒu mén
六年，勾当汴口康德舆言："行视阳武桥万胜镇，宜存斗门。
qí liáng gù dǒu mén sān yi fèi qù xiáng fú jiè běi àn qǐng wéi bié dòu fēn jiǎn yì liú
其梁固斗门三宜废去，祥符界北岸请为别窦，分减溢流。
ér gòu dàng biàn kǒu wáng zhōng yōng yù zēng zhì sūn cūn zhī shí xiàn xī cóng qí qǐng
"而勾当汴口王中庸欲增置孙村之石限，悉从其请。
qī nián dé yú yán xiū hé shān de wèi bìng tān nóng hù suǒ qīn
七年，德舆言，修河芟地为并滩农户所侵。
zhào xiàn yī yuè shǐ zì shí jiǎn kuò yǐ huán xiàn guān
诏限一月使自实，检括以还县官。
huáng yòu sān nián mìng shǐ yì zhōng mù zhì dī
皇祐三年，命使诣中牟治堤。
míng nián bā yuè hé hé zhōu bù tōng lìng hé qú sī zì kǒu jùn zhì suì yǐ wéi cháng
明年八月，河涸，舟不通，令河渠司自口浚治，岁以为常。
jiù zhì shuǐ zēng qī chǐ wǔ cùn zé jīng shī jí jìn bīng bā zuò pái àn bīng fù tǔ liè hé shàng yǐ fáng hé
旧制，水增七尺五寸，则京师集禁兵、八作、排岸兵，负土列河上以防河。
mǎn wǔ rì cì qián yǐ láo zhī yuē tè zhī
满五日，赐钱以劳之，曰"特支"；
ér huò shù zhǎng shù fáng yòu bù jí wǔ rì ér ba zé jūn shì lǚ pí ér cì yǔ bù jí
而或数涨数防，又不及五日而罢，则军士屡疲，而赐予不及。
shì suì qī yuè shǐ zhì fáng hé bīng rì gěi qián báo qí shù cái bǐ tè zhī shí fēn zhī yī jūn shì biàn zhī
是岁七月，始制防河兵日给钱，薄其数，才比特支十分之一，军士便之。
míng nián qiǎn shǐ xíng hé xiāng lì hài
明年，遣使行河相利害。
jiā yòu liù nián biàn shuǐ qiǎn sè cháng jī yùn cáo
嘉祐六年，汴水浅涩，常稽运漕。
dōu shuǐ zòu hé zì yìng tiān fǔ dǐ sì zhōu zhí liú tuān shǐ wú suǒ zǔ
都水奏："河自应天府抵泗州，直流湍驶无所阻。
wéi yìng tiān fǔ shàng zhì biàn kǒu huò àn kuò qiǎn màn yi xiàn yǐ liù shí bù kuò yú cǐ zé wèi mù àn xiá hé è shù shuǐ shì lìng shēn shǐ
惟应天府上至汴口，或岸阔浅漫，宜限以六十步阔，于此则为木岸狭河，扼束水势令深驶。
shāo fá àn mù kě zú yě
梢，伐岸木可足也。
suì xià zhào xìng yì ér zhòng yì yǐ wéi wèi biàn
"遂下诏兴役，而众议以为未便。
zǎi xiàng cài jīng zòu zǔ zōng shí yǐ cháng xiá hé yǐ sú hǎo jǔ bài shì yi wù tīng
宰相蔡京奏："祖宗时已尝狭河矣，俗好沮败事，宜勿听。
yì jì bàn àn mù bù zú mù mín chū zá shāo
"役既半，岸木不足，募民出杂梢。
àn chéng ér yán zhě shǐ xi
岸成而言者始息。
jiù qǔ tān màn liú duō jī liú fù nì chù xī wèi shǐ zhí píng yí cāo zhōu wǎng lái biàn zhī
旧曲滩漫流，多稽留覆溺处，悉为驶直平夷，操舟往来便之。
shén zōng xī níng sì nián chuàng kāi zǐ jiā kǒu rì yì fū sì wàn ráo yī yuè ér chéng
神宗熙宁四年，创开訾家口，日役夫四万，饶一月而成。
cái sān yuè yǐ qiǎn diàn nǎi fù kāi jiù kǒu yì wàn gōng sì rì ér shuǐ shāo shùn
才三月已浅淀，乃复开旧口，役万工，四日而水稍顺。
yǒu yīng shùn chén zhě dú wèi xīn kǒu zài gū bǎi lǐng xià dāng hé liú zhī chōng qí biàn lì kě cháng yòng wù yì shuǐ dà zé xiè yǐ dǒu mén shuǐ xiǎo zé wèi fǔ qú yú xià liú yǐ yì zhī
有应舜臣者，独谓新口在孤柏岭下，当河流之冲，其便利可常用勿易，水大则泄以斗门，水小则为辅渠于下流以益之。
ān shí shàn qí yì
安石善其议。
wǔ nián xiān shì xuān huī běi yuàn shǐ zhōng tài yī gōng shǐ zhāng fāng píng cháng lùn biàn hé yuē guó jiā cáo yùn yǐ hé qú wéi zhǔ
五年，先是，宣徽北院使、中太一宫使张方平尝论汴河曰："国家漕运，以河渠为主。
guó chū jùn hé qú sān dào tōng jīng chéng cáo yùn zì hòu dìng lì shàng gòng nián é biàn hé hú dòu liù bǎi wàn shí guǎng jì hé liù shí èr wàn dàn huì mín hé liù shí wàn dàn
国初浚河渠三道，通京城漕运，自后定立上供年额：汴河斛斗六百万石，广济河六十二万石，惠民河六十万石。
guǎng jì hé suǒ yùn zhǐ gěi tài kāng xián píng wèi shì děng xiàn jūn liáng ér yǐ
广济河所运，止给太康、咸平、尉氏等县军粮而已。
wéi biàn hé zhuān yùn jīng mǐ jiān yǐ xiǎo mài cǐ nǎi tài cāng xù jī zhī shí
惟汴河专运粳米，兼以小麦，此乃大仓蓄积之实。
jīn yǎng shí yú guān lǐn zhě bù wéi sān jūn zhì yú jīng shī shì shù yǐ yì wàn jì tài bàn dài bǎo yú jūn shāo zhī yú gù guó jiā yú cáo shì zhì jí zhì zhòng
今仰食于官廪者，不惟三军，至于京师士庶以亿万计，太半待饱于军稍之余，故国家于漕事至急至重。
rán zé biàn hé nǎi jiàn guó zhī běn fēi kě yǔ qū qū gōu xù shuǐ lì tóng yán yě
然则汴河乃建国之本，非可与区区沟洫水利同言也。
jìn suì yǐ ba guǎng jì hé ér huì mín hé hú dòu bù rù tài cāng dà zhòng zhī mìng wéi biàn hé shì lài
近岁已罢广济河，而惠民河斛斗不入大仓，大众之命，惟汴河是赖。
jīn chén shuō lì hài yǐ biàn hé wèi yì zhě duō yǐ
今陈说利害，以汴河为议者多矣。
chén kǒng yì zhě bù yǐ lǚ zuò gǎi gēng bì zhì biàn hé rì shī qí jiù
臣恐议者不已，屡作改更，必致汴河日失其旧。
guó jiā dà jì shū fēi xiǎo shì
国家大计，殊非小事。
yuàn bì xià tè huí shèng jiàn shēn cì xǐng chá liú shén yuǎn lǜ yǐ gù jī běn
愿陛下特回圣鉴，深赐省察，留神远虑，以固基本。
fāng píng zhī yán wèi wáng ān shí fā yě
"方平之言，为王安石发也。
liù nián xià dōu shuǐ jiān chéng hóu shū xiàn qǐ yǐn biàn shuǐ yū fǔ jiè xián tián ān shí lì zhǔ zhī
六年夏，都水监丞侯叔献乞引汴水淤府界闲田，安石力主之。
shuǐ jì shù fàng huò zhì jué liú gōng sī zhòng zhōu bù kě dàng yǒu gé zhé zhě
水既数放，或至绝流，公私重舟不可荡，有阁折者。
dì yǐ rén qíng bù ān cháng xià dū shuǐ fèn xī bìng zhào sān sī tóng fǔ jiè tí diǎn guān wǎng shì
帝以人情不安，尝下都水分析，并诏三司同府界提点官往视。
shí yī yuè fàn zǐ qí jiàn yì dōng bù bì biàn kǒu yǐ wài jiāng gāng yùn zhí rù biàn zhì jīng fèi yùn bān
十一月，范子奇建议：冬不闭汴口，以外江纲运直入汴至京，废运般。
ān shí yǐ wéi rán
安石以为然。
zhào biàn kǒu guān lì xiāng shì zú yòng qí shuō
诏汴口官吏相视，卒用其说。
shì hòu gāo lí rù gòng lìng sù biàn fù quē
是后高丽入贡，令溯汴赴阙。
qī nián chūn hé shuǐ yōng yì jī lǎo bài dī
七年春，河水壅溢，积潦败堤。
bā yuè yù shǐ shèng táo wèi biàn hé kāi liǎng kǒu fēi biàn mìng tóng pàn dōu shuǐ jiān sòng chāng yán shì liǎng kǒu shuǐ shì xí tóng tí jǔ biàn kǒu guān wáng chōng
八月，御史盛陶谓汴河开两口非便，命同判都水监宋昌言视两口水势，檄同提举汴口官王珫。
chōng yán zǐ jiā kǒu shuǐ sān fēn fǔ qú qī fēn
珫言訾家口水三分，辅渠七分。
chāng yán qǐng sāi zǐ jiā kǒu ér liú fǔ qú
昌言请塞訾家口，而留辅渠。
shí hán jiàng lǚ huì qīng dāng guó xǔ zhī
时韩绛、吕惠卿当国，许之。
bā nián chūn ān shí zài xiāng shū xiàn yán zuó shū jùn biàn hé zì nán jīng zhì sì zhōu gài shēn sān chǐ zhì wǔ chǐ
八年春，安石再相，叔献言："昨疏浚汴河，自南京至泗州，概深三尺至五尺。
wéi hóng xiàn yǐ dōng yǒu jiāng shí sān shí lǐ yú bù kě shū jùn qǐ mù mín kāi xiū
惟虹县以东，有礓石三十里余，不可疏浚，乞募民开修。
zhào jiǎn jì gōng liáng yǐ wén
"诏检计工粮以闻。
qī yuè shū xiàn yòu yán suì kāi biàn kǒu zuò shēng hé qīn mín tián diào fū yì
七月，叔献又言："岁开汴口作生河，侵民田，调夫役。
jīn wéi yòng zǐ jiā kǒu jiǎn rén fū wù liào gè yǐ wàn jì qǐ jiǎn hé qīng yī zhǐ huī
今惟用訾家口，减人夫、物料各以万计，乞减河清一指挥。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
wèi jǐ biàn shuǐ dà zhǎng zhì shēn yī zhàng èr chǐ yú shì fù qǐng quán bì biàn kǒu
未几，汴水大涨，至深一丈二尺，于是复请权闭汴口。
jiǔ nián shí yuè zhào dōu shuǐ dù liàng shū jùn biàn hé qiǎn shēn réng jì qí dì fēn
九年十月，诏都水度量疏浚汴河浅深，仍记其地分。
shí nián fàn zi yuān qǐng yòng jùn chuān pá yǐ liù yuè xīng gōng zì wèi gōng lì zhuó rán qǐng hou jīn dōng shū jùn bì jiāng pá jù zhōu chuán děng fēn gěi zhú dì fēn
十年，范子渊请用濬川杷，以六月兴工，自谓功利灼然，请"候今冬疏浚毕，将杷具、舟船等分给逐地分。
shǐ chén yú bì kǒu zhī hòu jiǎn liàng hé dào yū diàn qù chù zhì chūn shuǐ jiē xù shū dǎo
使臣于闭口之后，检量河道淤淀去处，至春水接续疏导"。
dà dǐ jiē wú shén lì
大抵皆无甚利。
yǐ ér qīng biàn zhī yì xìng
已而清汴之役兴。