hé qú sì
◎河渠四
biàn hé xià luò hé cài hé guǎng jì hé jīn shuǐ hé bái gōu hé jīng jī gōu qú bái hé sān bái qú shān xǔ zhū qú fù
○汴河下洛河蔡河广济河金水河白沟河京畿沟渠白河三白渠邓许诸渠附
yuán fēng yuán nián wǔ yuè xī tóu gòng fèng guān zhāng cóng huì fù yán biàn kǒu suì kāi bì xiū dī fáng tōng cáo cái èr bǎi yú rì
元丰元年五月，西头供奉官张从惠复言："汴口岁开闭，修堤防，通漕才二百余日。
wǎng shí shù yǒu jiàn yì yǐn luò shuǐ rù biàn huàn huáng hé niè guǎng wǔ shān xū záo shān lǐng shí shù zhàng yǐ tōng biàn qú gōng dà bù kě wèi
往时数有建议引洛水入汴，患黄河啮广武山，须凿山岭十数丈，以通汴渠，功大不可为。
qù nián qī yuè huáng hé bào zhǎng shuǐ luò ér shāo běi jù guǎng wǔ shān lù qī lǐ tuì tān gāo kuò kě záo wèi qú yǐn luò rù biàn
去年七月，黄河暴涨，水落而稍北，距广武山麓七里，退滩高阔，可凿为渠，引洛入汴。
fàn zi yuān zhī dōu shuǐ jiān chéng huà shí lì yǐ xiàn
"范子渊知都水监丞，画十利以献。
yòu yán sì shuǐ chū yù xiān shān suǒ shuǐ chū sōng zhǔ shān hé luò shuǐ jī qí guǎng shēn dé èr qiān yī bǎi sān shí liù chǐ shì jīn biàn liú shàng yíng jiǔ bǎi qī shí sì chǐ
又言："汜水出玉仙山，索水出嵩渚山，合洛水，积其广深，得二千一百三十六尺，视今汴流尚赢九百七十四尺。
yǐ hé luò tuān huǎn bù tóng de qí yíng yú kě yǐ xiāng bǔ
以河、洛湍缓不同，得其赢余，可以相补。
yóu lǜ bù zú zé páng dī wèi táng shèn qǔ hé shuǐ měi bǎi lǐ zhì mù zhá yī yǐ xiàn shuǐ shì
犹虑不足，则旁堤为塘，渗取河水，每百里置木闸一，以限水势。
liǎng páng gōu hú bēi luò jiē kě yǐn yǐ wéi zhù jìn yī luò shàng yuán sī yǐn shuǐ zhě
两旁沟、湖、陂、泺，皆可引以为助，禁伊、洛上源私引水者。
dà yuē biàn zhōu zhòng zài rù shuǐ bù guò sì chǐ jīn shēn wǔ chǐ kě jì cáo yùn
大约汴舟重载，入水不过四尺，今深五尺，可济漕运。
qǐ gǒng xiàn shén wěi shān zhì tǔ jiā dī zhù dà dī sì shí qī lǐ yǐ hàn dà hé
起巩县神尾山，至土家堤，筑大堤四十七里，以捍大河。
qǐ shā gǔ zhì hé yīn xiàn shí lǐ diàn chuān qú wǔ shí èr lǐ yǐn luò shuǐ shǔ yú biàn qú
起沙谷至河阴县十里店，穿渠五十二里，引洛水属于汴渠。
shū zòu shàng zhòng qí shì qiǎn shǐ xíng shì
"疏奏，上重其事，遣使行视。
èr nián zhēng yuè shǐ hái yǐ wéi gōng fèi hào dà bù kě wèi
二年正月，使还，以为工费浩大，不可为。
shàng fù qiǎn rù nèi gòng fèng sòng yòng chén hái zòu kě wèi qǐng zì rèn cūn shā gǔ kǒu zhì biàn kǒu kāi hé wǔ shí lǐ yǐn yī luò shuǐ rù biàn hé měi èr shí lǐ zhì shù shuǐ yī yǐ chú jiàn wèi zhī yǐ jié tuān jí zhī shì qǔ shuǐ shēn yī zhàng yǐ tōng cáo yùn
上复遣入内供奉宋用臣，还奏可为，请"自任村沙谷口至汴口开河五十里，引伊、洛水入汴河，每二十里置束水一，以刍楗为之，以节湍急之势，取水深一丈，以通漕运。
yǐn gǔ suǒ hé wèi yuán zhù fáng jiā huáng jiā mèng jiā sān bēi jí sān shí liù bēi gāo yǎng chù zhū shuǐ wèi táng yǐ bèi luò shuǐ bù zú zé jué yǐ rù hé
引古索河为源，注房家、黄家、孟家三陂及三十六陂，高仰处潴水为塘，以备洛水不足，则决以入河。
yòu zì sì shuǐ guān běi kāi hé wǔ bǎi wǔ shí bù shǔ yú huáng hé shàng xià zhì zhá qǐ bì yǐ tōng huáng biàn èr hé chuán fá
又自汜水关北开河五百五十步，属于黄河，上下置闸启闭，以通黄、汴二河船筏。
jí luò hé jiù kǒu zhì shuǐ tōng huáng hé yǐ xiè yī luò bào zhǎng
即洛河旧口置水，通黄河，以泄伊、洛暴涨。
gǔ suǒ hé děng bào zhǎng jí yǐ wèi lóu yíng zé kǒng gù sān dǒu mén xiè zhī
古索河等暴涨，即以魏楼、荥泽、孔固三斗门泄之。
jì gōng jiǔ shí wàn qī qiān yǒu yú
计工九十万七千有余。
réng qǐ xiū hù huáng hé nán dī sào yǐ fáng qīn duó xīn hé
仍乞修护黄河南堤埽，以防侵夺新河"。
cóng zhī
从之。
sān yuè gēng yín yǐ yòng chén dōu dà tí jǔ dǎo luò tōng biàn
三月庚寅，以用臣都大提举导洛通汴。
sì yuè jiǎ zǐ xīng gōng qiǎn lǐ guān gào jì
四月甲子兴工，遣礼官告祭。
hé dào qīn mín zhǒng mù gěi qián xǐ zhī wú zhǔ zhě guān wèi yì cáng
河道侵民冢墓，给钱徙之，无主者，官为瘗藏。
liù yuè wù shēn qīng biàn chéng fán yòng gōng sì shí wǔ rì
六月戊申，清汴成，凡用工四十五日。
zì rèn cūn shā kǒu zhì hé yīn xiàn wǎ tíng zi bìng sì shuǐ guān běi tōng huáng hé jiē yùn hé zhǎng wǔ shí yī lǐ
自任村沙口至河阴县瓦亭子，并汜水关北通黄河，接运河，长五十一里。
liǎng àn wèi dī zǒng zhǎng yī bǎi sān lǐ yǐn luò shuǐ rù biàn
两岸为堤总长一百三里，引洛水入汴。
qī yuè jiǎ zǐ bì biàn kǒu xǐ guān lì hé qīng zú yú xīn luò kǒu
七月甲子，闭汴口，徙官吏、河清卒于新洛口。
wù chén qiǎn lǐ guān zhì jì
戊辰，遣礼官致祭。
shí yī yuè xīn wèi zhào chà qī qiān rén fù biàn kǒu kāi xiū hé dào
十一月辛未，诏差七千人，赴汴口开修河道。
sān nián èr yuè sòng yòng chén yán luò shuǐ rù biàn zhì huái hé dào màn kuò duō qiǎn sè qǐ xiá hé liù shí lǐ wèi èr shí yī wàn liù qiān bù
三年二月，宋用臣言："洛水入汴至淮，河道漫阔，多浅涩，乞狭河六十里，为二十一万六千步。
yǐ sì yuè xìng yì
"以四月兴役。
wǔ yuè guǐ hài ba cǎo tún fú yàn
五月癸亥，罢草屯浮堰。
wǔ nián sān yuè sòng yòng chén yán jīn shuǐ hé tòu shuǐ cáo zǔ ài shàng xià biàn zhōu yi fèi chè
五年三月，宋用臣言："金水河透水槽阻碍上下汴舟，宜废撤。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
shí yuè xiá hé bì gōng
十月，狭河毕工。
liù nián bā yuè fàn zi yuān yòu qǐng yú wǔ jì shān lù zhì hé àn bìng nèn tān shàng xiū dī jí yā sǎo dī yòu xīn hé nán àn zhù xīn dī jì yì bīng liù qiān rén èr bǎi rì chéng
六年八月，范子渊又请"于武济山麓至河岸并嫩滩上修堤及压埽堤，又新河南岸筑新堤，计役兵六千人，二百日成。
kāi zhǎn zhí hé zhǎng liù shí sān lǐ guǎng yī bǎi chǐ shēn yī zhàng yì bīng sì wàn qī qiān yǒu qí yī yuè chéng
开展直河，长六十三里，广一百尺，深一丈，役兵四万七千有奇，一月成。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
shí yuè dōu tí jǔ sī yán biàn shuǐ zēng zhǎng jīng xi sì dǒu mén bù néng fēn jiǎn zhì kāi jué dī àn
十月，都提举司言："汴水增涨，京西四斗门不能分减，致开决堤岸。
jīn jìn jīng wéi kǒng gù dǒu mén kě yǐ xiè shuǐ xià rù huáng hé
今近京惟孔固斗门可以泄水下入黄河。
ruò sūn gǔ dǒu mén suī kě xiè rù guǎng jì rán xià wěi zhǎi xiá bù néng jǐn tūn
若孙贾斗门虽可泄入广济，然下尾窄狭，不能尽吞。
yí yú wàn shèng zhèn jiù jiǎn shuǐ hé biàn hé běi àn xiū lì dǒu mén kāi táo jiù hé chuàng kāi shēng hé yī dào xià hé rù diāo mǎ hé yì fū yī wàn sān qiān liù bǎi sì shí sān rén yī yuè bì gōng
宜于万胜镇旧减水河、汴河北岸修立斗门，开淘旧河，创开生河一道，下合入刁马河，役夫一万三千六百四十三人，一月毕工。
zhào cóng qí qǐng réng zuò èr nián kāi xiū
"诏从其请，仍作二年开修。
qī nián sì yuè wǔ jì hé kuì
七年四月，武济河溃。
bā yuè zhào ba yíng bì zòng qí fēn liú zhǐ hù guǎng wǔ sān sǎo
八月，诏罢营闭，纵其分流，止护广武三埽。
zhé zōng yuán yòu yuán nián rùn èr yuè xīn hài yòu sī jiàn sū zhé yán jìn suì jīng chéng wài chuàng zhì shuǐ mó yīn cǐ biàn shuǐ qiǎn sè zǔ gé guān sī zhōu chuán
哲宗元祐元年闰二月辛亥，右司谏苏辙言："近岁京城外创置水磨，因此汴水浅涩，阻隔官私舟船。
qí dōng mén wài shuǐ mó xià liú hàn màn wú guī jìn sǔn mín tián yī èr bǎi lǐ jǐ bài hàn gāo zǔ fén
其东门外水磨，下流汗漫无归，浸损民田一二百里，几败汉高祖坟。
lài bì xià rén shèng cè dá qīn fā dé yīn lìng zhí zhèng gòng yì yíng jiù
赖陛下仁圣恻怛，亲发德音，令执政共议营救。
xún zhào jī xiàn yú huáng hé chūn fū wài gēng diào fu sì wàn kāi zì méng hé yǐ shū xiè shuǐ huàn jì yī yuè bì gōng
寻诏畿县于黄河春夫外，更调夫四万，开自盟河，以疏泄水患，计一月毕工。
rán yǐ shuǐ mó gōng jǐ jīng chéng nèi wài shí chá děng qí shuǐ zhǐ de wǔ rì bì duàn yǐ cǐ gōng yì zhòng dà mín jiān měi fu rì gù èr bǎi qián yī yuè zhī fèi jì èr bǎi sì shí wàn guàn
然以水磨供给京城内外食茶等，其水止得五日闭断，以此工役重大，民间每夫日顾二百钱，一月之费，计二百四十万贯。
ér biàn shuǐ hún zhuó yì zhì tián yū míng nián yòu xū kāi táo mín jiān suì suì bù miǎn cǐ fèi
而汴水浑浊，易至填淤，明年又须开淘，民间岁岁不免此费。
wén shuǐ mó suì rù bù guò sì shí wàn guàn qián hù bù shì láng li dìng yǐ cǐ kè lì huò wù cháo tīng yī jiù cún liú
闻水磨岁入不过四十万贯，前户部侍郎李定以此课利，惑误朝听，依旧存留。
qiě shuǐ mó xìng zhì wèi jiǔ zì qián wèi yǒu cǐ qián guó jì hé quē
且水磨兴置未久，自前未有此钱，国计何阙？
ér xiǎo rén qiǎn lòu wàng yǒu jìn xī shāng mín rǔ guó bù yǐ wèi kuì
而小人浅陋，妄有靳惜，伤民辱国，不以为愧。
kuàng jīn shuǐ huàn jìn zài guó mén ér tián bù wéi guài shén fēi bì xià qín xù mín wù zhī yì
况今水患近在国门，而恬不为怪，甚非陛下勤恤民物之意。
ér yòu jiǎn hào biàn shuǐ xíng chuán bù biàn
而又减耗汴水，行船不便。
qǐ fèi bà guān mó rèn mín mó chá
乞废罢官磨，任民磨茶。
sān yuè zhé yòu qǐ lìng biàn kǒu yǐ dōng zhōu xiàn gè jù shuǐ kuì suǒ zhàn qǐng mǔ měi suì yǒu wú chú fàng èr shuì réng jù shuǐ kuì kě yǔ bù kě fèi bà rú jué bù kě fèi dāng rú hé gěi hái mín tián yǐ miǎn yuàn wàng
三月，辙又乞"令汴口以东州县，各具水匮所占顷亩，每岁有无除放二税，仍具水匮可与不可废罢，如决不可废，当如何给还民田，以免怨望。
bā yuè xīn hài zhé yòu yán zuó cháo zhǐ lìng dōu shuǐ jiān chà guān jù kuò zhōng mù guǎn chéng děng xiàn shuǐ kuì yuán jìn yā zhě jǐ hé jiàn jīn jī shuǐ suǒ zhàn jǐ hé tuì chū qǐng mǔ jǐ hé
"八月辛亥，辙又言："昨朝旨令都水监差官，具括中牟、管城等县水匮，元浸压者几何，见今积水所占几何，退出顷亩几何。
fán tuì chū zhī de jiē huán běn zhǔ
凡退出之地，皆还本主。
shuǐ zhàn zhě yǐ guān dì hái zhī
水占者，以官地还之；
wú tián kě hái jí gěi yuán zhí
无田可还，即给元直。
shèng ēn shēn hòu qì lì yǔ mín suǒ cún shén yuǎn
圣恩深厚，弃利与民，所存甚远。
rán chén wén shuǐ suǒ zhàn dì zhì jīn wú kě duì hái ér tuì chū zhī tián yì yǐ pò jìn shuǐ kuì wèi yǔ shuǐ jìn yín wèi de gēng záo
然臣闻水所占地，至今无可对还，而退出之田，亦以迫近水匮，为雨水浸淫，未得耕凿。
zhī zhèng zhōu cén xiàng qiú jìn zòu chēng zì sòng yòng chén xìng zhì shuǐ kuì yǐ lái yuán wèi zēng qǔ yǐ guàn zhù qīng biàn shuǐ liú zì zú bù fèi cáo yùn
知郑州岑象求近奏称：'自宋用臣兴置水匮以来，元未曾取以灌注，清汴水流自足，不废漕运。
qǐ jǐn fèi shuǐ kuì yǐ biàn shī yè zhī mín
'乞尽废水匮，以便失业之民。
shí yuè suì ba shuǐ kuì
"十月，遂罢水匮。
sì nián dōng yù shǐ zhōng chéng liáng dào yán
四年冬，御史中丞梁焘言：
cháng qiú shì wù zhī jí de dǎo luò tōng biàn zhī shí shǐ wén qí shuō zé kě xǐ jí kǎo qí shì zé kě jù
尝求世务之急，得导洛通汴之实，始闻其说则可喜，及考其事则可惧。
qiè yǐ guǎng wǔ shān zhī běi jí dà hé gù dào hé cháng wǎng lái qí jiān xià qiū zhàng yì měi dǐ shān xià
窃以广武山之北，即大河故道，河常往来其间，夏秋涨溢，每抵山下。
jiù lái luò shuǐ zhì cǐ liú rù yú hé
旧来洛水至此，流入于河。
hòu yù dǎo yǐ qū biàn qú nǎi chéng hé wèi zhǎng jiù nèn tān zhī shàng jùn qǐ dōng xī dī pì dà hé yú dī běi ràng qí de yǐ yǐn luò shuǐ zhōng jiān quē wèi dǒu mén míng tōng zhōu jí qí shí dào hé yǐ zhù luò zhī qiǎn hé yě
后欲导以趋汴渠，乃乘河未涨，就嫩滩之上，峻起东西堤，辟大河于堤北，攘其地以引洛水，中间缺为斗门，名通舟楫，其实盗河以助洛之浅涸也。
luò shuǐ běn qīng ér jīn biàn cháng huáng liú shì luò bù zú yǐ xíng biàn ér suǒ yǐ néng xíng zhě fù dà hé zhī yú bō yě
洛水本清，而今汴常黄流，是洛不足以行汴，而所以能行者，附大河之余波也。
zēng guǎng wǔ sān sǎo zhī bèi jié jīng xi suǒ yǒu bù zú yǐ wéi zhī fèi qí shī wú lǜ shù bǎi wàn jì
增广武三埽之备，竭京西所有，不足以为支费，其失无虑数百万计。
cóng lái shàng xià xí wèi qī wǎng cháo tíng huò yú ān liú zhī shuō shuì wū zhī lì tián bù wéi lǜ
从来上下习为欺罔，朝廷惑于安流之说，税屋之利，恬不为虑。
ér bù zhī xīn shā shū ruò lì bù néng zhì hàn hé shuǐ shì yī báo zé làn màn kuì sàn jiāng shǐ nù liú xún luò ér xià zhí mào jīng shī
而不知新沙疏弱，力不能制悍河，水势一薄，则烂熳溃散，将使怒流循洛而下，直冒京师。
shì gān yǐ shù bǎi wàn rì zēng zhī fèi yǎng yì shí wàn yī zhī huàn yì yǐ wù yǐ
是甘以数百万日增之费，养异时万一之患，亦已误矣。
fu suì qīng zhòng fèi yǐ zuò dài qí huàn hé ruò zhé qí bēn chōng yǐ zhōng chú qí hài zāi
夫岁倾重费以坐待其患，何若折其奔冲，以终除其害哉。
wèi jīn zhī jì yi fù wèi biàn kǒu réng yǐn dà hé yī zhī qǐ bì yǐ shí hái zǔ zōng bǎi nián yǐ lái rùn guó yǎng mín zhī cì chéng wèi de cè
为今之计，宜复为汴口，仍引大河一支，启闭以时，还祖宗百年以来润国养民之赐，诚为得策。
biàn kǒu fù chéng zé miǎn guǎng wǔ qīng zhù yǐ zhǎng wèi jīng shī zhī ān
汴口复成：则免广武倾注，以长为京师之安；
shěng shù bǎi wàn zhī fèi yǐ shū jīng xi shēng líng zhī kùn
省数百万之费，以纾京西生灵之困；
qiān dà hé shuǐ shì yǐ jiě hé běi jué yì zhī zāi
牵大河水势，以解河北决溢之灾；
biàn dōng nán cáo yùn yǐ juān zhòng zài liú zhì zhī bì
便东南漕运，以蠲重载留滞之弊；
shí jié qǐ bì yǐ chú cù lìng dǎ lìng zhī kǔ
时节启闭，以除蹙凌打凌之苦；
tōng jiāng huái bā lù shāng gǔ dà chuán yǐ gōng jīng shī zhī ráo
通江、淮八路商贾大船，以供京师之饶。
wéi shèn dà zhī lì zhě liù cǐ bù kě hū yě
为甚大之利者六，此不可忽也。
wéi chāi qù liǎng àn shě wū jǐn fèi jiù qián wéi hài zhě yī ér shén xiǎo suǒ wèi sǔn xiǎo fèi yǐ chéng dà lì yě
惟拆去两岸舍屋，尽废僦钱，为害者一而甚小，所谓损小费以成大利也。
chén zhī suǒ yán tè qí dà lüè ěr
臣之所言，特其大略尔。
zhì yú kǎo jiū běn mò cuò zhì xiān xī zài cháo tíng zé tōng xí zhī chén fù zhī wú qiān fú yì zé qí chéng gōng
至于考究本末，措置纤悉，在朝廷择通习之臣付之，无牵浮议，责其成功。
yòu yán
又言：
chén wén kāi biàn zhī shí dà hé kuàng suì bù jué gài biàn kǒu xī qí sān fēn zhī shuǐ hé liú cháng xíng qī fēn yě
臣闻开汴之时，大河旷岁不决，盖汴口析其三分之水，河流常行七分也。
zì dǎo luò ér hòu pín nián lǚ jué suī luò kǒu qiè qǔ qí shuǐ lǜ bù guò yī fēn shàng xià shì hé liú cháng jiǔ fēn yě
自导洛而后，频年屡决，虽洛口窃取其水，率不过一分上下，是河流常九分也。
yóu xìng liú shì wò běi gù kuì yì běi chū
犹幸流势卧北，故溃溢北出。
zì qù suì yǐ lái shāo shāo wò nán cǐ qí kě yōu ér luò kǒu zhī zuò lǐ xū zǎo jì
自去岁以来，稍稍卧南，此其可忧，而洛口之作，理须早计。
qiè yǐ kāi luò zhī yì qí gōng shén xiǎo bù bǐ dà hé zhī shàng dàn pì bǎi yú bù jí kě yǐ tōng shuǐ sān fēn jí yǒng wèi jīng shī zhī fú yòu jiǎn hé běi lǚ jué zhī hài
窃以开洛之役，其功甚小，不比大河之上，但辟百余步，即可以通水三分，即永为京师之福，又减河北屡决之害；
jiān shuǐ shì jì yǐ qiān dòng zài yú huí hé yóu wéi shùn biàn fēi dú sūn cūn zhī gōng kě chéng chán zhōu gù dào yì yǒu zì rán kě fù zhī lǐ
兼水势既已牵动，在于回河尤为顺便，非独孙村之功可成，澶州故道，亦有自然可复之理。
wàng chū chén qián zhāng miàn zhào dà chén yǔ běn jiān jí zhī shuǐ shì zhě àn dì xíng shuǐ shì jù tú yǐ wén
望出臣前章，面诏大臣与本监及知水事者，按地形水势，具图以闻。
bù bào
不报。
zhì wǔ nián shí yuè guǐ sì nǎi zhào dǎo hé shuǐ rù biàn
至五年十月癸巳，乃诏导河水入汴。
shào shèng yuán nián dì qīn zhèng fù zhào sòng yòng chén fù quē
绍圣元年，帝亲政，复召宋用臣赴阙。
qī yuè xīn chǒu guǎng wǔ sǎo wēi jí
七月辛丑，广武埽危急。
rén yín dì yǔ fǔ chén sǎo qù luò hé bù yuǎn xū fáng zhàng yì xià guàn jīng shī
壬寅，帝语辅臣："埽去洛河不远，须防涨溢下灌京师。
míng rì nǎi zhào dōu shuǐ jiān chéng féng chén zhī xiāng dù zhù lán shuǐ qiān dī
"明日，乃诏都水监丞冯忱之相度筑栏水签堤。
dīng sì dì yù zhí zhèng yuē hé sào jiǔ bù xiū zuó rì bào luò shuǐ yòu dà yì zhù yú hé ruò guǎng wǔ sǎo huài hé luò wèi yī zé qīng biàn bù tōng yǐ jīng dū cáo yùn shū kě yōu
丁巳，帝谕执政曰："河埽久不修，昨日报洛水又大溢，注于河，若广武埽坏，河、洛为一，则清汴不通矣，京都漕运殊可忧。
yi jí mìng wú ān chí wáng zōng wàng tóng lì dū zuò gǒu de bù huài guò cǐ xū tú jiǔ jì
宜亟命吴安持、王宗望同力督作，苟得不坏，过此须图久计。
bǐng yín wú ān chí yán guǎng wǔ dì yī sǎo wēi jí jué kǒu yǔ qīng biàn jué jìn yuán luò hé zhī nán qù guǎng wǔ shān qiān yú bù dì xíng shāo gāo
"丙寅，吴安持言："广武第一埽危急，决口与清汴绝近，缘洛河之南，去广武山千余步，地形稍高。
zì gǒng xiàn dōng qī lǐ diàn zhì jīn luò kǒu bù mǎn shí lǐ kě yǐ bié kāi xīn hé dǎo luò shuǐ jìn nán xíng liú dì lǐ zhì shǎo yòng gōng shèn wēi
自巩县东七里店至今洛口不满十里，可以别开新河，导洛水近南行流，地里至少，用功甚微。
zhào ān chí děng zài àn shì zhī
"诏安持等再按视之。
shí yī yuè li wěi yán qīng biàn dǎo wēn luò guàn jīng dū xià tōng huái sì wèi wàn shì lì
十一月，李伟言："清汴导温洛贯京都，下通淮、泗，为万世利。
zì yuán yòu yǐ lái lǚ wēi jí ér jīn suì tè shèn
自元祐以来屡危急，而今岁特甚。
chén xiāng shì wǔ jì shān yǐ xià èr shí lǐ míng shén wěi shān nǎi guǎng wǔ sǎo shǒu suǒ qǐ yuē zhì cì yàn sān lǐ yú jiù wǔ jì hé xià wěi fèi dī kū hé jī zhǐ zēng xiū shū dǎo huí jié hé shì dōng běi xíng liú jiù sǎo zuò yáo dī kě yǐ shū qīng biàn xià zhù jīng chéng zhī huàn
臣相视武济山以下二十里名神尾山，乃广武埽首所起，约置刺堰三里余，就武济河下尾废堤、枯河基址增修疏导，回截河势东北行，留旧埽作遥堤，可以纾清汴下注京城之患。
zhào sòng yòng chén chén yòu fu fù àn yǐ wén
"诏宋用臣、陈祐甫复按以闻。
shí èr yuè jiǎ wǔ hù bù shàng shū cài jīng yán běn bù suì jì jiē jiè dōng nán cáo yùn
十二月甲午，户部尚书蔡京言："本部岁计，皆藉东南漕运。
jīn nián shàng gòng wù zhì zhě shí wú èr sān ér biàn kǒu yǐ bì
今年上供物，至者十无二三，而汴口已闭。
chén zé wèn tí jǔ biàn hé dī àn sī yáng yǎn nǎi chēng zì yuán fēng èr nián zhì yuán yòu chū bā nián zhī jiān wèi cháng sāi yě
臣责问提举汴河堤岸司杨琰，乃称自元丰二年至元祐初，八年之间，未尝塞也。
zhào yī yuán fēng tiáo lì
"诏依元丰条例。
míng nián zhēng yuè gēng xū yòng chén yì yán yuán fēng jiān sì yuè dǎo luò tōng biàn liù yuè fàng shuǐ sì shí xíng liú bù jué
明年正月庚戌，用臣亦言："元丰间，四月导洛通汴，六月放水，四时行流不绝。
yù dōng yǒu dòng jí dū yán hé guān lì fá bīng tōng liú
遇冬有冻，即督沿河官吏，伐冰通流。
zì yuán yòu èr nián dōng shēn zhé bì sè zhì hé liú hé jié shū shī kāi dǎo qīng biàn běn yì
自元祐二年，冬深辄闭塞，致河流涸竭，殊失开导清汴本意。
jīn yù bǔ rì fá bīng fàng shuǐ guī hé yǒng bù bì sè
今欲卜日伐冰，放水归河，永不闭塞。
jí dòng jiě zhǐ jiāng jīng xi wǔ dǒu mén jiǎn fàng yǐ jié shuǐ shì rú huì mín hé xíng liú zì wú yōng è zhī huàn
及冻解，止将京西五斗门减放，以节水势，如惠民河行流，自无壅遏之患。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
sān nián zhēng yuè wù shēn zhào tí jǔ hé běi xi lù cháng píng li zhòng bà guī lì bù
三年正月戊申，诏提举河北西路常平李仲罢归吏部。
zhòng zài yuán yòu zhōng tí jǔ sì shuǐ niǎn yùn jiàn yán xī jīng gǒng xiàn hé yáng sì shuǐ hé yīn xiàn jiè nǎi yán huáng hé dì fēn běi yǒu tài xíng nán yǒu guǎng wǔ èr shān zì gǔ hé liú liǎng shān zhī jiān nǎi yuán yǔ jì
仲在元祐中提举汜水辇运，建言："西京、巩县、河阳、汜水、河阴县界，乃沿黄河地分，北有太行、南有广武二山，自古河流两山之间，乃缘禹迹。
zuó zì sòng yòng chén chuàng zhì dǎo luò qīng biàn yú huáng hé shā tān shàng jié cì chuàng zhì guǎng xióng wǔ děng dī sào dào jīn shí yú nián jiān lǚ jīng wēi jí
昨自宋用臣创置导洛清汴，于黄河沙滩上，节次创置广、雄武等堤埽，到今十余年间，屡经危急。
kuàng zhū sǎo zài jīng chéng zhī shàng ruò bù bié wèi zhī jì huàn qǐ bù cè sī zhī hán xīn
况诸埽在京城之上，若不别为之计，患起不测，思之寒心。
jīn rú qì qù zhū sǎo kāi zhǎn hé dào jiǎng jiū xīng fù yuán fēng èr nián yǐ qián fáng hé shì bù wéi shěng suì fèi kuān mín lì hé liú qiě wú yōng è jué yì zhī huàn
今如弃去诸埽，开展河道，讲究兴复元丰二年以前防河事，不惟省岁费、宽民力，河流且无壅遏决溢之患。
wàng qiǎn ān hé shì guān xiāng shì shī xíng
望遣谙河事官相视施行。
yòu qǐ fù zhì biàn kǒu yī jiù yǐ huáng hé shuǐ wèi jié yuē zhī xiàn bà qù qīng biàn zhá kǒu
"又乞复置汴口，依旧以黄河水为节约之限，罢去清汴闸口。
sì nián rùn èr yuè yáng yǎn qǐ yī yuán fēng lì jiǎn fàng luò shuǐ rù jīng xi jiè dà bái lóng kēng jí sān shí liù bēi chōng shuǐ kuì yǐ zhù biàn hé xíng yùn
四年闰二月，杨琰乞依元丰例，减放洛水入京西界大白龙坑及三十六陂，充水匮以助汴河行运。
zhào gǔ zhòng mín tóng yǎn xiāng dù hé zhàn qǐng mǔ jí suǒ yòng gōng lì yǐ wén
诏贾种民同琰相度合占顷亩，及所用功力以闻。
wǔ yuè yǐ hài dōu tí jǔ biàn hé dī àn gǔ zhòng mín yán yuán fēng gǎi biàn kǒu wèi luò kǒu míng biàn hé wèi qīng biàn zhě fán yǐ qǔ shuǐ yú luò yě
五月乙亥，都提举汴河堤岸贾种民言："元丰改汴口为洛口，名汴河为清汴者，凡以取水于洛也。
fù kuì qīng shuǐ yǐ bèi qiǎn sè ér zhù xíng liú
复匮清水，以备浅涩而助行流。
yuán yòu jiān què yú huáng hé bō kǒu fēn yǐn hún shuǐ lìng zì shàng liú rù luò kǒu bǐ zhī qīng luò nán yǐ tiáo jié
元祐间，却于黄河拨口，分引浑水，令自上流入洛口，比之清洛，难以调节。
qǐ yī yuán fēng yǐ xiū xiá hé shēn zhàng chǐ shēn qiǎn jiǎn jì wù lì yǐ fù qīng biàn lì xiàn xiū jùn tōng fàng luò shuǐ
乞依元丰已修狭河身丈尺深浅，检计物力，以复清汴，立限修浚，通放洛水。
jí yī jiù zhì luò dǒu mén tōng fàng xī hé guān sī zhōu chuán
及依旧置洛斗门，通放西河官私舟船。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
dì cháng wèi zhī shū mì yuàn shì céng bù yuē xiān dì zuò qīng biàn yòu wèi tiān yuán hé gài yǒu shēn yì
帝尝谓知枢密院事曾布曰："先帝作清汴，又为天源河，盖有深意。
yuán yòu zhōng jǐ fèi
元祐中，几废。
jìn gǔ zhòng mín zòu ruò jǐn fù qīng biàn bù yòng zhuó liú nǎi dāng shì líng zhǎng zhī qìng
近贾种民奏：'若尽复清汴，不用浊流，乃当世灵长之庆。
bù duì yuē xiān dì yǐ tiān yuán hé wèi guó xìng fú dì cǐ zhòng rén suǒ zhī hé kě fèi yě
"布对曰："先帝以天源河为国姓福地，此众人所知，何可废也。
shí èr yuè zhào jīng chéng nèi biàn hé liǎng àn gè liú dī miàn zhàng yǒu wǔ chǐ jìn gōng sī qīn mù
"十二月，诏："京城内汴河两岸，各留堤面丈有五尺，禁公私侵牟。
yuán fú sān nián huī zōng jí wèi wú dà gǎi zuò biàn qú shāo yīn zé jùn zhī
元符三年，徽宗即位，无大改作，汴渠稍湮则浚之。
dà guān zhōng yán zhě lùn hú shī wén zuó wèi fā yùn shǐ chuàng kāi sì zhōu zhí hé jí zhù qiān dī zǔ è biàn shuǐ xún fù yū diàn suì xíng fèi chāi
大观中，言者论："胡师文昨为发运使，创开泗州直河，及筑签堤阻遏汴水，寻复淤淀，遂行废拆。
rán hòu bìng yì shù jùn bīng fu qí jiān jí kǔ cuàn mò wú lǜ shù qiān fèi qián gǔ lèi bǎi wàn jì
然后并役数郡兵夫，其间疾苦窜殁，无虑数千，费钱谷累百万计。
kuáng wàng shēng shì wū zòu wǎng gōng guān yuán mào shǎng zhì sì shí wǔ rén
狂妄生事，诬奏罔功，官员冒赏至四十五人。
shī wén yóu shì zì zhī zhōu jiàng chōng gōng guàn
"师文由是自知州降充宫观。
xuān hé yuán nián wǔ yuè dū chéng wú gù dà shuǐ jìn chéng wài guān sì mín jū suì pò biàn dī biàn qú jiāng yì zhū mén jiē chéng shǒu
宣和元年五月，都城无故大水，浸城外官寺、民居，遂破汴堤，汴渠将溢，诸门皆城守。
qǐ jū láng li gāng zòu guó jiā dōu biàn bǎi yǒu liù shí yú zài wèi cháng shǎo yǒu biàn gǔ
起居郎李纲奏："国家都汴，百有六十余载，未尝少有变故。
jīn shì qǐ cāng cù xiá ěr jīng hài chéng dà yì yě
今事起仓猝，遐迩惊骇，诚大异也。
chén cháng gōng yì jiāo wài qiè jiàn jī shuǐ zhī lái zì dū chéng yǐ xī màn wèi jù jìn
臣尝躬诣郊外，窃见积水之来，自都城以西，漫为巨浸。
dōng jù biàn dī tíng xù shēn guǎng tuān hàn jùn jī dōng nán ér liú qí shì wèi ài
东拒汴堤，停蓄深广，湍悍浚激，东南而流，其势未艾。
rán huò yān jìn xún shí yīn yǐ fēng yǔ bù kě bù lǜ
然或淹浸旬时，因以风雨，不可不虑。
fu biàn bù xū fā bì yǒu gǎn zhào zhī yīn
夫变不虚发，必有感召之因。
yuàn zhào tíng chén gè jù suǒ jiàn zé qí kě cǎi zhě shī xíng zhī
愿诏廷臣各具所见，择其可采者施行之。
zhào dū chéng wài jī shuǐ yuán yǒu sī shī zhí dī fáng bù xiū fēi zāi yì yě
"诏："都城外积水，缘有司失职，堤防不修，非灾异也。
ba gāng sòng lì bù ér mù rén jué shuǐ xià liú yóu chéng běi zhù wǔ zhàng hé xià tōng liáng shān luò nǎi yǐ
"罢纲送吏部，而募人决水下流，由城北注五丈河，下通梁山泺，乃已。
qī yuè rén zǐ dōu tí jǔ sī yán jìn yīn yě shuǐ chōng dàng yán biàn dī àn jí hé dào yū qiǎn ruò zhǐ yì hé qīng gōng lì bù shèng wàng sì nóng xì gù fu kāi xiū
七月壬子，都提举司言："近因野水冲荡沿汴堤岸，及河道淤浅，若止役河清，功力不胜，望俟农隙顾夫开修。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
wǔ nián shí èr yuè gēng yín zhào yán biàn zhōu xiàn chuàng tiān lán hé suǒ zhà suì é gōng sī bù yǐ wèi biàn qí zūn yuán fēng jiù zhì
五年十二月庚寅，诏："沿汴州县创添栏河锁栅岁额，公私不以为便，其遵元丰旧制。
jìng kāng ér hòu biàn hé shàng liú wèi dào suǒ jué zhě shù chù jué kǒu yǒu zhì bǎi bù zhě sāi jiǔ bù hé gān hé yuè yú gāng yùn bù tōng nán jīng jí jīng shī jiē fá liáng
靖康而后，汴河上流为盗所决者数处，决口有至百步者，塞久不合，干涸月余，纲运不通，南京及京师皆乏粮。
zé dōu shuǐ shǐ zhě cuò zhì fán èr shí yú rì ér shuǐ fù jiù gāng yùn tà lái liǎng jīng liáng shǐ zú
责都水使者措置，凡二十余日而水复旧，纲运沓来，两京粮始足。
yòu zé shǐ chén bā yuán wèi yán biàn xún jiǎn měi liǎng yuán gè jiàng bīng wǔ bǎi rén zì luò kǒu zhì xi shuǐ mén fēn dì fáng chá jué yì yún
又择使臣八员为沿汴巡检，每两员各将兵五百人，自洛口至西水门，分地防察决溢云。
luò shuǐ guàn xī jīng duō bào zhǎng piào huài qiáo liáng
洛水贯西京，多暴涨，漂坏桥梁。
jiàn lóng èr nián liú shǒu xiàng gǒng chóng xiū tiān jīn qiáo chéng
建隆二年，留守向拱重修天津桥成。
zhòu jù shí wèi jiǎo gāo shù zhàng ruì qí qián yǐ shū shuǐ shì shí zòng fèng yǐ tiě gǔ luò zhī qí zhì shén gù
甃巨石为脚，高数丈，锐其前以疏水势，石纵缝以铁鼓络之，其制甚固。
sì yuè jù tú lái shàng jiàng zhào bāo měi
四月，具图来上，降诏褒美。
kāi bǎo jiǔ nián jiāo sì xī jīng zhào fā zú wǔ qiān zì luò chéng cài shì qiáo záo qú dǐ cáo kǒu sān shí wǔ lǐ kuì yùn biàn zhī
开宝九年，郊祀西京，诏发卒五千，自洛城菜市桥凿渠抵漕口三十五里，馈运便之。
qí hòu dǎo yǐ tōng biàn
其后导以通汴。
cài hé guàn jīng shī wèi dōu rén suǒ yǎng jiān mǐn shuǐ wěi shuǐ shui yì shuǐ yǐ tōng zhōu
蔡河贯京师，为都人所仰，兼闵水、洧水、氵异水以通舟。
mǐn shuǐ zì wèi shì lì xiáng fú kāi fēng hé yú cài shì wèi huì mín hé
闵水自尉氏历祥符、开封合于蔡，是为惠民河。
wěi shuǐ zì xǔ tián zhù yān líng dōng nán lì fú gōu hé yú cài
洧水自许田注鄢陵东南，历扶沟合于蔡。
shui yì shuǐ chū zhèng zhī dà wěi shān zhù lín yǐng lì yān líng fú gōu hé yú cài
氵异水出郑之大隗山，注临颍，历鄢陵、扶沟合于蔡。
fán xǔ zhèng zhū shuǐ hé jiān bái yàn zhàng bā gōu jīng suǒ hé xī hé zhě hé hú hé shuāng hé luán bà hé jiē huì yān
凡许、郑诸水合坚白雁、丈八沟，京、索合西河、褚河、湖河、双河、栾霸河皆会焉。
yóu yǐ qí qiǎn hé gù zhí mù héng zhàn
犹以其浅涸，故植木横栈；
zhàn wèi shuǐ zhī jié qǐ bì yǐ shí
栈为水之节，启闭以时。
tài zǔ jiàn lóng yuán nián sì yuè mìng zhòng shǐ jùn cài hé shè dǒu mén jié shuǐ zì jīng jù tōng xǔ zhèn
太祖建隆元年四月，命中使浚蔡河，设斗门节水，自京距通许镇。
èr nián zhào fā jī diàn chén xǔ dīng fū shù wàn jùn cài shuǐ nán rù yǐng chuān
二年，诏发畿甸、陈、许丁夫数万浚蔡水，南入颍川。
qián dé èr nián èr yuè lìng chén chéng zhāo lǜ dīng fū shù qiān záo qú zì zhǎng shè yǐn yì shuǐ zhì jīng shī hé mǐn shuǐ
干德二年二月，令陈承昭率丁夫数千凿渠，自长社引潩水至京师，合闵水。
qú chéng yì shuǐ běn chū mì xiàn dà wěi shān lì xǔ tián
渠成，潩水本出密县大隗山，历许田。
huì chūn xià lín yǔ zé fàn yì mín tián
会春夏霖雨，则泛溢民田。
zhì shì qú chéng wú shuǐ huàn mǐn hé yì tōng cáo yān
至是渠成，无水患，闵河益通漕焉。
tài zōng chún huà èr nián yǐ shui yì shuǐ fàn yì jìn xǔ zhōu mín tián zhào zì cháng gě xiàn kāi xiǎo hé dǎo shui yì shuǐ fēn liú èr shí lǐ hé yú huì mín hé
太宗淳化二年，以氵异水泛溢，浸许州民田，诏自长葛县开小河，导氵异水，分流二十里，合于惠民河。
zhēn zōng xián píng wǔ nián qī yuè jīng shī lín yǔ gōu xù yōng huì mín hé yì fàn dào lù huài lú shè zhī kāi fēng fǔ kòu zhǔn zhì dīng gāng gǔ hé xiè dǎo zhī
真宗咸平五年七月，京师霖雨，沟洫壅，惠民河溢，泛道路，坏庐舍，知开封府寇准治丁冈古河泄导之。
dà zhōng xiáng fú yuán nián liù yuè kāi fēng fǔ yán wèi shì xiàn huì mín hé jué
大中祥符元年六月，开封府言："尉氏县惠民河决。
qiǎn shǐ dū shì wán sāi
"遣使督视完塞。
èr nián sì yuè chén zhōu yán zhōu de wū xià kǔ jī lǎo suì yǒu shuǐ huàn qǐng zì xǔ zhōu zhǎng gé xiàn jùn jiǎn shuǐ hé jí bǔ zǎo cūn jiù hé yǐ rù cài hé
二年四月，陈州言："州地洿下，苦积潦，岁有水患，请自许州长葛县浚减水河及补枣村旧河，以入蔡河。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
jiǔ nián zhī xǔ zhōu shí pǔ qǐng yú dà liú yàn chuān qú zhì èr dòu mén yǐn shā hé yǐ cáo jīng shī
九年，知许州石普请于大流堰穿渠，置二斗门，引沙河以漕京师。
qiǎn shǐ àn shì
遣使按视。
sì yuè zhào qiǎn zhōng shǐ zhì huì mín hé guī huà zhì bà zǐ yǐ tōng zhōu yùn
四月，诏遣中使至惠民河，规画置坝子，以通舟运。
rén zōng tiān shèng èr nián èr yuè chóng yí fù shǐ xún hù huì mín hé tián chéng shuō xiàn yì chóng xiū xǔ zhōu hé liú zhèn dà liú yàn dǒu mén chuàng kāi jiǎn shuǐ hé tōng cáo shěng yū lù wǔ bǎi lǐ
仁宗天圣二年二月，崇仪副使、巡护惠民河田承说献议：重修许州合流镇大流堰斗门，创开减水河通漕，省迂路五百里。
zhào qiǎn shǐ àn shì yǐ wén
诏遣使按视以闻。
wǔ nián bā yuè
五年八月，
dōu dà xún hù huì mín hé wáng kè jī yán xiān zhǔn xuān huì mín jīng suǒ hé shuǐ qiǎn xiǎo
都大巡护惠民河王克基言："先准宣惠民、京、索河水浅小，
yuán chū yuán xī jīng zhèng xǔ zhōu jiè
缘出源西京、郑、许州界，
huì mín hé xià hé héng gōu bái yàn gōu jīng suǒ hé xià hé xī hé hú hé shuāng hé luán bà hé zhàng bā gōu
惠民河下合横沟、白雁沟、京、索河下合西河、湖河、双河、栾霸河、丈八沟，
gè wèi mín jiān cái shuǐ shí dào guàn yuán
各为民间裁水莳稻灌园，
yi lìng zhōu xiàn xún chá
宜令州县巡察。
qī nián wáng kè jī yán àn jiù zhì cài hé dǒu mén zhàn bǎn xū yī shí qǐ bì tiáo tíng shuǐ shì
"七年，王克基言："按旧制，蔡河斗门栈板须依时启闭，调停水势。
jiā yòu sān nián zhēng yuè kāi jīng chéng xi gé jiā gāng xīn hé yǐ yǒu sī yán zhì hé zhōng dà shuǐ rù jīng chéng qǐng zì xiáng fú xiàn jiè gé jiā gāng kāi shēng hé zhí chéng nán hǎo cǎo bēi běi rù huì mín hé fēn zhù lǔ gōu yǐ shū jīng chéng zhī huàn
"嘉祐三年正月，开京城西葛家冈新河，以有司言："至和中，大水入京城，请自祥符县界葛家冈开生河，直城南好草陂，北入惠民河，分注鲁沟，以纾京城之患。
shén zōng xī níng sì nián qī yuè chéng fǎng qǐng kāi sòng jiā děng dī quǎn shuǐ yǐ zhù cáo yùn
神宗熙宁四年七月，程昉请开宋家等堤，畎水以助漕运。
bā yuè sān bān jiè zhí yáng yǎn qǐng zēng zhì shàng xià bà zhá xù shuǐ bèi qiǎn hé
八月，三班借职杨琰请增置上下坝闸，蓄水备浅涸。
zhào yǎn zhǎng qí shì
诏琰掌其事。
liù nián jiǔ yuè wù chén jiāng zuò jiān shàng zōng rú yán yì zhě qǐng zhì cài hé mù àn jì gōng pō dà
六年九月戊辰，将作监尚宗儒言："议者请置蔡河木岸，计功颇大。
zhào xiū gù tǔ àn
"诏修固土岸。
bā nián zhào jīng xi yùn mǐ yú hé běi yú shì hóu shū xiàn qǐng yīn dīng zì hé gù dào záo dī zhì zhá yǐn biàn shuǐ rù yú cài yǐ tōng zhōu yùn
八年，诏京西运米于河北，于是侯叔献请因丁字河故道凿堤置闸，引汴水入于蔡，以通舟运。
hé chéng zhōu bù kě xíng xún fèi
河成，舟不可行，寻废。
shí yuè zhào dōu shuǐ jiān zhǎn huì mín hé yù biàn xiū chéng yě
十月，诏都水监展惠民河，欲便修城也。
jiǔ nián qī yuè tí xiá xiū jīng chéng suǒ qǐng yǐn wù zé bēi shuǐ zhì xián fēng mén hé jīng suǒ hé yóu jīng suǒ qiān rù fù dī hé xià hé huì mín
九年七月，提辖修京城所请引雾泽陂水至咸丰门，合京、索河，由京、索签入副堤河，下合惠民。
dōu shuǐ jiān wèi bù ruò yú shùn tiān mén wài qiān zhí hé shēn jí yú rǎn yuàn hòu qiān rù hù lóng hé zhì xián fēng mén nán fù rù jīng suǒ hé shí wèi cháng lì
都水监谓："不若于顺天门外签直河身，及于染院后签入护龙河，至咸丰门南复入京、索河，实为长利。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
huī zōng chóng níng yuán nián èr yuè dōu shuǐ jiān yán huì mín hé xiū qiān hé cì xià yìng yàn bì gōng
徽宗崇宁元年二月，都水监言：惠民河修签河次下硬堰毕工。
zhào lì bǔ huò dào xiè shǎng
诏立捕获盗泄赏。
dà guān yuán nián shí èr yuè kāi shui yì hé rù cài hé cóng jīng jī dōu zhuǎn yùn shǐ wú zé rén zhī qǐng yě
大观元年十二月，开氵异河入蔡河，从京畿都转运使吴择仁之请也。
zhèng hé yuán nián shí yuè jǐ yǒu zhào chà shuǐ guān tóng jīng jī jiān sī shì cài hé dī fáng jí yū qiǎn zhě lái chūn bìng gōng zhì zhī
政和元年十月己酉，诏差水官同京畿监司视蔡河堤防及淤浅者，来春并工治之。
guǎng jì hé dǎo hé shuǐ zì kāi fēng lì chén liú cáo jì yùn qí guǎng wǔ zhàng suì cáo shàng gòng mǐ liù shí èr wàn dàn
广济河导菏水，自开封历陈留、曹、济、郓，其广五丈，岁漕上供米六十二万石。
tài zǔ jiàn lóng èr nián zhēng yuè qiǎn shǐ wǎng dìng táo guī dù fā cáo dān dīng fu shù wàn jùn zhī
太祖建隆二年正月，遣使往定陶规度，发曹、单丁夫数万浚之。
sān yuè xìng xīn shuǐ mén guān fàng shuǐ rù hé
三月，幸新水门观放水入河。
xiān shì wǔ zhàng hé ní yū bù lì xíng zhōu
先是，五丈河泥淤，不利行舟。
suì zhào zuǒ jiān mén wèi jiāng jūn chén chéng zhāo yú jīng chéng zhī xi jiā biàn shuǐ zào dǒu mén yǐn jīng suǒ cài hé shuǐ tōng chéng háo rù dǒu mén bǐ jià liú biàn shuǐ zhī shàng dōng jìn yú wǔ zhàng hé yǐ biàn dōng běi cáo yùn
遂诏左监门卫将军陈承昭于京城之西，夹汴水造斗门，引京、索、蔡河水通城濠入斗门，俾架流汴水之上，东进于五丈河，以便东北漕运。
gōng sī xián lì
公私咸利。
sān nián zhēng yuè qiǎn yòu lóng wǔ tǒng jūn chén chéng zhāo hù xiū wǔ zhàng hé yì chē jià lín shì cì chéng zhāo qián èr shí wàn
三年正月，遣右龙武统军陈承昭护修五丈河役，车驾临视，赐承昭钱二十万。
qián dé sān nián jīng shī yǐn wǔ zhàng hé zào xi shuǐ wèi
干德三年，京师引五丈河造西水硙。
tài zōng tài píng xīng guó sān nián zhēng yuè mìng fā jìn xiàn dīng fū jùn guǎng jì hé
太宗太平兴国三年正月，命发近县丁夫浚广济河。
zhēn zōng jǐng dé èr nián liù yuè kāi fēng fǔ yán jīng xi yán biàn wàn shèng zhèn xiān zhì dǒu mén yǐ jiǎn hé shuǐ jīn biàn hé fēn zhù zhuó shuǐ rù guǎng jì hé yīn sāi bù lì
真宗景德二年六月，开封府言："京西沿汴万胜镇，先置斗门，以减河水，今汴河分注浊水入广济河，堙塞不利。
dì yuē cǐ dǒu mén běn li jì yuán suǒ zào lǚ xún lì hài yǐ wéi shǐ yīn jīng suǒ hé yù yǔ jí fàn liú rù biàn suì zhì dǒu mén yǐ biàn tōng xiè
"帝曰："此斗门本李继源所造，屡询利害，以为始因京、索河遇雨即泛流入汴，遂置斗门，以便通泄。
ruò jù yōng sè fù lǜ jué yì
若遽壅塞，复虑决溢。
yīn lìng duō yòng jù shí gāo zhì dǒu mén shuǐ suī shén dà ér yú bō yì kě jiǎn qù
"因令多用巨石，高置斗门，水虽甚大，而余波亦可减去。
sān nián nèi shì zhào shǒu lún jiàn yì zì jīng dōng fēn guǎng jì hé yóu dìng táo zhì xú zhōu rù qīng hé yǐ dá jiāng hú cáo lù
三年，内侍赵守伦建议：自京东分广济河由定陶至徐州入清河，以达江、湖漕路。
yì jì chéng qiǎn shǐ fù shì huì tú lái shàng
役既成，遣使覆视，绘图来上。
dì yǐ de yǒu lóng fù ér shuǐ shì jí qiǎn suī zhì yàn dài yòu lì lǚ liáng tān qì zhī xiǎn fēi kě cáo yùn ba zhī
帝以地有隆阜，而水势极浅，虽置堰埭，又历吕梁滩碛之险，非可漕运，罢之。
rén zōng tiān shèng liù nián qī yuè shàng shū jià bù yuán wài láng yán yí qìng yán wǔ zhàng hé xià jiē jì zhōu zhī hé cài zhèn tōng lì liáng shān luò
仁宗天圣六年七月，尚书驾部员外郎阎贻庆言："五丈河下接济州之合蔡镇，通利梁山泺。
jìn zhě tiān hé jué dàng ruò mín tián huài dào lù hé cài ér xià màn sàn bù tōng zhōu qǐng zhì wǔ zhàng hé rù jiā huáng hé
近者天河决荡，溺民田，坏道路，合蔡而下，漫散不通舟，请治五丈河入夹黄河。
yīn zhào yí qìng yǔ shuǐ guān li shǒu zhōng guī dù jì gōng liào yǐ wén
"因诏贻庆与水官李守忠规度，计功料以闻。
shén zōng xī níng qī nián zhào jì yán hé qiǎn fèi yùn zì cǐ wù jiàn shāng nóng yi yì xīng fù yǐ biàn gōng sī
神宗熙宁七年，赵济言："河浅废运，自此物贱伤农，宜议兴复，以便公私。
zhào zhāng shì chéng yáng yǎn xiū zhì
"诏张士澄、杨琰修治。
bā yuè dōu tí jǔ biàn hé dī àn sī yán yù yú tōng jīn mén biàn hé àn dōng chéng lǐ sān shí bù nèi kāi hé xià tōng guǎng jì yǐ biàn xíng yùn
八月，都提举汴河堤岸司言："欲于通津门汴河岸东城里三十步内开河，下通广济，以便行运。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
bā nián yòu qiǎn yǎn tóng chén yòu fu yīn biàn hé zhì shèn shuǐ táng yòu zì sūn gǔ dǒu mén zhì xū dī bā shèn shuǐ rù xi gǔ bēi yóu jiǎn shuǐ hé zhù wù zé bēi jiē wèi hé zhī shàng yuán
八年，又遣琰同陈祐甫因汴河置渗水塘，又自孙贾斗门置虚堤八，渗水入西贾陂，由减水河注雾泽陂，皆为河之上源。
jiǔ nián zhào yī yuán é cáo sù jīng dōng réng xiū bà zhá wèi qǐ bì zhī jié
九年，诏依元额漕粟京东，仍修坝闸，为启闭之节。
jiǔ nián sān yuè zhào qiǎn guān xiū guǎng jì hé bà zhá
九年三月，诏遣官修广济河坝闸。
yuán fēng wǔ nián sān yuè guǐ hài ba guǎng jì niǎn yùn sī yí shàng gòng wù zì huái yáng jūn jiè rù biàn yǐ qīng hé niǎn yùn sī wèi míng mìng zhāng shì chéng dōu dà tí jǔ
元丰五年三月癸亥，罢广济辇运司，移上供物自淮阳军界入汴，以清河辇运司为名，命张士澄都大提举。
qī yuè yù shǐ wáng zhí yán guǎng jì ān liú ér shàng yǔ qīng hé sù liú rù biàn yuǎn jìn xiǎn yì jiào rán fèi zhī fēi shì
七月，御史王植言："广济安流而上，与清河溯流入汴，远近险易较然，废之非是。
zhào jiān sī xiáng yì
"诏监司详议。
qī nián bā yuè dōu dà tí jǔ biàn hé dī àn sī yán jīng dōng de fù gǔ sù kě cáo dú huàn hé sè
七年八月，都大提举汴河堤岸司言："京东地富，谷粟可漕，独患河涩。
ruò yīn xiū jīng chéng lìng yì bīng jìn biàn xué tǔ shǐ zhī chéng qú jiù yǐn hé shuǐ zhù zhī guǎng jì zé cáo zhōu kě tōng shì yī jǔ ér liǎng lì yě
若因修京城，令役兵近汴穴土，使之成渠，就引河水注之广济，则漕舟可通，是一举而两利也。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
zhé zōng yuán yòu yuán nián zhào chì xiáng fú wù zé bēi mù mín chéng diàn zēng zhì shuǐ kuì
哲宗元祐元年，诏斥祥符雾泽陂募民承佃，增置水匮。
yòu jí xuān zé mén wài réng jiù yǐn jīng suǒ yuán hé zhì cáo jià shuǐ liú rù xián fēng mén
又即宣泽门外仍旧引京、索源河，置槽架水，流入咸丰门。
jiē yǐ wéi guǎng jì qiǎn sè zhī bèi
皆以为广济浅涩之备。
sān yuè sān xǐng yán guǎng jì hé niǎn yùn jìn yīn yán zhě fèi bà gǎi zhì qīng hé niǎn yùn yū yuǎn bù biàn
三月，三省言："广济河辇运，近因言者废罢，改置清河辇运，迂远不便。
zhào zhī dì zhōu wáng è cuò zhì xīng fù
"诏知棣州王谔措置兴复。
dōu shuǐ jiān yì yán guǎng jì hé yǐ jīng suǒ hé wèi yuán zhuǎn cáo jīng dōng suì jì
都水监亦言："广济河以京、索河为源，转漕京东岁计。
jīn yù yī jiù jí lìng yú xuān zé mén wài zhì cáo jià shuǐ liú rù xián fēng mén lǐ yóu jiù hé dào fù guǎng jì hé yuán yǐ tōng cáo yùn
今欲依旧，即令于宣泽门外置槽架水，流入咸丰门里，由旧河道复广济河源，以通漕运。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
jīn shuǐ hé yī míng tiān yuán běn jīng shuǐ dǎo zì xíng yáng huáng duī shān qí yuán yuē zhù lóng quán
金水河一名天源，本京水，导自荥阳黄堆山，其源曰祝龙泉。
tài zǔ jiàn lóng èr nián chūn mìng zuǒ lǐng jūn wèi shàng jiàng jūn chén chéng zhāo lǜ shuǐ gōng záo qú yǐn shuǐ guò zhōng móu míng yuē jīn shuǐ hé fán bǎi yú lǐ dǐ dū chéng xi jià qí shuǐ héng jué yú biàn shè dǒu mén rù jùn gōu tōng chéng háo dōng huì yú wǔ zhàng hé
太祖建隆二年春，命左领军卫上将军陈承昭率水工凿渠，引水过中牟，名曰金水河，凡百余里，抵都城西，架其水横绝于汴，设斗门，入浚沟，通城濠，东汇于五丈河。
gōng sī lì yān
公私利焉。
qián dé sān nián yòu yǐn guàn huáng chéng lì hòu yuàn nèi tíng chí zhǎo shuǐ jiē zhì yān
干德三年，又引贯皇城，历后苑，内庭池沼，水皆至焉。
kāi bǎo jiǔ nián dì bù zì zuǒ yè àn dì shì mìng shuǐ gōng yǐn jīn shuǐ yóu chéng tiān mén záo qú wèi dà lún jī zhī nán zhù jìn wáng dì
开宝九年，帝步自左掖，按地势，命水工引金水由承天门凿渠，为大轮激之，南注晋王第。
zhēn zōng dà zhōng xiáng fú èr nián jiǔ yuè zhào gòng bèi kù shǐ xiè dé quán jué jīn shuǐ zì tiān bō mén bìng huáng chéng zhì qián yuán mén lì tiān jiē dōng zhuǎn liáo tài miào rù hòu miào jiē zhòu yǐ lóng pì zhí yǐ fāng mù chē mǎ suǒ jīng yòu lèi shí wéi jiān liáng
真宗大中祥符二年九月，诏供备库使谢德权决金水，自天波门并皇城至乾元门，历天街东转，缭太庙入后庙，皆甃以礲甓，植以芳木，车马所经，又累石为间梁。
zuò fāng jǐng guān sì mín shè jiē de jí yòng
作方井，官寺、民舍皆得汲用。
fù yǐn dōng yóu chéng xià shuǐ dòu rù yú háo
复引东，由城下水窦入于濠。
jīng shī biàn zhī
京师便之。
shén zōng yuán fēng wǔ nián jīn shuǐ hé tòu shuǐ cáo zǔ ài shàng xià biàn zhōu qiǎn sòng yòng chén àn shì
神宗元丰五年，金水河透水槽阻碍上下汴舟，遣宋用臣按视。
qǐng zì bǎn qiáo bié wèi yī hé yǐn shuǐ běi rù yú biàn hòu zú bù xíng nǎi yóu fù dī hé rù yú cài
请自板桥别为一河，引水北入于汴，后卒不行，乃由副堤河入于蔡。
yǐ yuán liú shēn yuǎn yǔ yǒng ān qīng lóng hé xiāng hé gù cì míng yuē tiān yuán
以源流深远，与永安青龙河相合，故赐名曰天源。
xiān shì zhōu zhì qǐ cáo pō zhì zhōu xíng
先是，舟至启槽，颇滞舟行。
jì dǎo luò tōng biàn suì zì chéng xi chāo zì fang yǐn luò shuǐ yóu xián fēng mén lì dī fán sān qiān sān shí bù shuǐ suì rù jìn zhōng ér cáo fèi
既导洛通汴，遂自城西超字坊引洛水，由咸丰门立堤，凡三千三十步，水遂入禁中，而槽废。
rán jiù wéi gōng sǎ sǎo zhì huī zōng zhèng hé jiān róng zuǒ qǐng yú qī lǐ hé kāi yuè hé yī dào fēn jiǎn cǐ shuǐ guàn gài nèi zhōng huā zhú
然旧惟供洒扫，至徽宗政和间，容佐请于七里河开月河一道，分减此水，灌溉内中花竹。
mìng sòng shēng cuò zhì dǎo yǐn sì nián shí yī yuè bì gōng
命宋升措置导引，四年十一月，毕工。
zhòng hé yuán nián liù yuè fù mìng lán cóng xī mèng kuí děng zēng dī àn zhì qiáo cáo bà zhá jùn chéng shuǐ dào shuǐ rù nèi
重和元年六月，复命蓝从熙、孟揆等增堤岸，置桥、槽、坝、闸，浚澄水，道水入内。
nèi tíng chí yù jì duō huàn shuǐ bù gěi yòu yú xī nán shuǐ mó yǐn suǒ hé yī pài jià yǐ shí qú jué biàn nán běi zhù dī dǎo rù tiān yuán hé yǐ zhù zhī
内庭池篽既多，患水不给，又于西南水磨引索河一派，架以石渠绝汴，南北筑堤，导入天源河以助之。
bái gōu wú shān yuán měi suì shuǐ lǎo shén zé tōng liú cái shèng bǎi hú chuán yú yuè bù yǔ jí jié
白沟无山源，每岁水潦甚则通流，才胜百斛船，逾月不雨即竭。
zhì dào èr nián sān yuè nèi diàn chóng bān yán guāng zé guó zǐ bó shì xíng yòng zhī shàng yán qǐng kāi bái gōu zì jīng shī dǐ péng chéng lǚ liáng kǒu fán liù bǎi lǐ yǐ tōng cháng huái zhī cáo
至道二年三月，内殿崇班阎光泽、国子博士邢用之上言："请开白沟，自京师抵彭城吕梁口，凡六百里，以通长淮之漕。
zhào fā zhū zhōu dīng fū shù wàn zhì zhī yǐ guāng zé hù qí yì
"诏发诸州丁夫数万治之，以光泽护其役。
yì zhě fēi zhī
议者非之。
huì sòng zhōu tōng pàn wáng ju shàng biǎo jí chén qí bù kě qiě yán yòng zhī tián yuán zài xiāng yì suì kǔ shuǐ lǎo sī xìng qú chéng
会宋州通判王矩上表，极陈其不可，且言："用之田园在襄邑，岁苦水潦，私幸渠成。
suì ba qí yì
"遂罢其役。
xián píng liù nián yòng zhī wèi dù zhī yuán wài láng yòu lìng zì xiāng yì xià liú zhì bái gōu hé dǎo jīng shī jī shuǐ ér mín tián wú hài
咸平六年，用之为度支员外郎，又令自襄邑下流治白沟河，导京师积水，而民田无害。
shén zōng xī níng liù nián dōu shuǐ jiān chéng hóu shū xiàn qǐng chǔ sān shí liù bēi jí jīng suǒ èr shuǐ wèi yuán fǎng zhēn chǔ zhōu kāi píng hé zhì zhá zé sì shí kě xíng zhōu yīn fèi biàn qú
神宗熙宁六年，都水监丞侯叔献请储三十六陂及京、索二水为源，仿真、楚州开平河置闸，则四时可行舟，因废汴渠。
dì yuē bái gōu gōng liào yì ěr dì biàn qú suì yùn shén guǎng hé běi shǎn xī zī yān
帝曰："白沟功料易耳，第汴渠岁运甚广，河北、陕西资焉。
yòu jīng jī gōng sī suǒ yòng liáng cái jiē zì biàn kǒu ér zhì hé kě jù fèi
又京畿公私所用良材，皆自汴口而至，何可遽废？
wáng ān shí yuē cǐ yì gǒu chéng yì wú qióng zhī lì yě
"王安石曰："此役苟成，亦无穷之利也。
dāng bié wèi cáo hé yǐn huáng hé yī zhī nǎi wèi jīng jiǔ
当别为漕河，引黄河一支，乃为经久。
féng jīng yuē ruò bái gōu chéng yǔ biàn cài jiē tōng cáo wèi lì chéng dà kǒng biàn zhōng bù kě fèi
"冯京曰："若白沟成，与汴、蔡皆通漕，为利诚大，恐汴终不可废。
dì rán zhī zhào liú huì tóng shū xiàn fù shì
"帝然之，诏刘㻅同叔献覆视。
bā yuè dōu shuǐ jiān yán bái gōu zì suī hé zhì yú huái bā bǎi lǐ qǐ fēn sān nián xīng xiū
八月，都水监言："白沟自濉河至于淮八百里，乞分三年兴修。
qí fèi biàn hé sì bái gōu bì gōng bié xiāng shì
其废汴河，俟白沟毕功，别相视。
réng qǐng fā gǔ shú yū tián sī bìng jīng dōng biàn hé suǒ lì hé qīng bīng fù yì
仍请发谷熟淤田司并京东汴河所隶河清兵赴役。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
qī nián zhēng yuè dōu shuǐ jiān yán zì méng hé quǎn dǎo biàn nán zhū shuǐ jìn zhě shī yú shū jùn wéi hài shén dà
七年正月，都水监言："自盟河畎导汴南诸水，近者失于疏浚，为害甚大。
yú shì chuò fu xiū zhì ér bái gōu zhī yì fèi
"于是辍夫修治，而白沟之役废。
chū wáng ān shí yù ba bái gōu xiū biàn nán shuǐ lì dì yuē rén duō yǐ bái gōu bù kě wèi ér qīng dú jiàn kě wèi
初，王安石欲罢白沟、修汴南水利，帝曰："人多以白沟不可为，而卿独见可为？
ān shí yuē guǒ bù kě wèi ba zhī chéng yi
"安石曰："果不可为，罢之诚宜；
ruò kě wèi jí sì shí wèi zhī hé bì jì jiào rén yán yě
若可为，即俟时为之，何必计校人言也。
huī zōng zhèng hé èr nián shí yuè dōu shuǐ jiān chéng mèng chāng líng yán kāi jùn hán huī mén wài bái gōu hé kāi yàn fàng shuǐ réng jiù tōng liú
徽宗政和二年十月，都水监丞孟昌龄言开浚含晖门外白沟河，开堰放水，仍旧通流。
jīng jī gōu xù biàn dōu de guǎng píng lài gōu qú yǐ xíng shuǐ lǎo
京畿沟洫：汴都地广平，赖沟渠以行水潦。
zhēn zōng jǐng dé èr nián wǔ yuè zhào kāi jīng chéng háo yǐ tōng zhōu jí huǐ guān shuǐ wèi sān suǒ
真宗景德二年五月，诏开京城濠以通舟楫，毁官水硙三所。
sān nián fēn qiǎn rù nèi nèi shì bā rén dū jīng chéng nèi wài fang lǐ kāi jùn gōu qú
三年，分遣入内内侍八人，督京城内外坊里开浚沟渠。
xiān shì jīng dū měi suì chūn jùn gōu dú ér shì jiā háo zú yǒu bù jí shī gōng zhě
先是，京都每岁春浚沟读，而势家豪族，有不即施工者。
dì wén zhī qiǎn shǐ fēn shì zì shì bù fù yǒu jī chí zhě yǐ zhì yǔ liáo bào jí wú suǒ yōng è dōu rén lài zhī
帝闻之，遣使分视，自是不复有稽迟者，以至雨潦暴集，无所雍遏，都人赖之。
dà zhōng xiáng fú sān nián qiǎn gòng bèi kù shǐ xiè dé quán zhì gōu xù dǎo tài yī gōng jī shuǐ dǐ chén liú jiè rù bó zhōu guō hé
大中祥符三年，遣供备库使谢德权治沟洫，导太一宫积水抵陈留界，入亳州涡河。
wǔ nián sān yuè dì xuān shì zǎi chén yuē jīng shī suǒ kāi gōu qú suī lǚ qián xiá réng lìng nèi shì fēn chá lì rǎo
五年三月，帝宣示宰臣曰："京师所开沟渠，虽屡钤辖，仍令内侍分察吏扰。
rén zōng tiān shèng yuán nián bā yuè dōng xī bā zuò sī yǔ nèi diàn chéng zhì gé mén zhī hòu liú yǒng chóng děng yán nèi wài bā xiāng chuàng zhì bā zì shuǐ kǒu tōng liú liǎng shuǐ rù qú shén lì lǜ suǒ zhì chù háo fù jí shì yào zǔ yì qǐ xià lìng xún chá
仁宗天圣元年八月，东西八作司与内殿承制、阁门祗候刘永崇等言："内外八厢创置八字水口，通流两水入渠甚利，虑所置处豪富及势要阻抑，乞下令巡察。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
èr nián qī yuè
二年七月，
nèi diàn chóng bān gé mén zhī hòu zhāng jūn píng děng yán zhǔn chì àn shì kāi fēng fǔ jiè zhì nán jīng sù bó zhū zhōu gōu hé xíng shì
内殿崇班、阁门祗候张君平等言："准敕按视开封府界至南京、宿、亳诸州沟河形势，
shū jué lì hài fán bā shì yī shāng dù dì xíng
疏决利害凡八事：一、商度地形，
gāo xià lián shǔ
高下连属，
kāi zhì shuǐ shì
开治水势，
yī xún gǔ gōu xù jùn zhī
依寻古沟洫浚之，
zhōu xiàn jì lì yì jūn dìng
州县计力役均定，
zhì jí yǐ zhǔ zhī
置籍以主之。
èr shī gōng kāi zhì hòu àn shì bù rú yuán jì zhuàng jí shuǐ yōng bù xíng yǒu hài mín tián zhě àn guān lì zhī zuì lìng cháng qí fèi
二、施工开治后，按视不如元计状及水壅不行、有害民田者，按官吏之罪，令偿其费。
sān yuē shù guān lì wú liǎn qǔ fu zhòng cái huò rù jǐ
三、约束官吏，毋敛取夫众财货入己。
sì xiàn lìng zuǒ zhōu shǒu cuì yǒu néng quàn kè bù mín zì yòng gōng kāi zhì bù zhì shuǐ hài zhě xù wèi láo jì tì rì yǔ jiā biàn guān
四、县令佐、州守倅，有能劝课部民自用工开治不致水害者，叙为劳绩，替日与家便官；
gōng jì yóu duō bié yì jīng shǎng
功绩尤多，别议旌赏。
wǔ mín huò yú gǔ hé qú zhōng xiū zhù yàn ài jié shuǐ qǔ yú jiàn zhì diàn yū shuǐ lǎo bào jí hé liú bù tōng zé zhì shēn hài qǐ yán jìn zhī
五、民或于古河渠中修筑堰堨，截水取鱼，渐至淀淤，水潦暴集，河流不通，则致深害，乞严禁之。
liù kāi zhì gōng bì àn xíng xīn jiù guǎng shēn zhàng chǐ yǐ xiào gōng lì
六、开治工毕，按行新旧广深丈尺，以校工力。
yǐ suǒ chū tǔ yú gōu hé àn yī bù wài zhù wèi dī liè
以所出土，于沟河岸一步外筑为堤埒。
qī fán gōu xù shàng guǎng yī zhàng zé dǐ guǎng bā chǐ qí shēn sì chǐ dì xíng gāo chù huò zhì wǔ liù chǐ yǐ cǐ wéi lǜ
七、凡沟洫上广一丈，则底广八尺，其深四尺，地形高处或至五六尺，以此为率。
yǒu guǎng xiá bù děng chù zhé jì zhī zé bì gōng zhī rì yì yú fù shì
有广狭不等处，折计之，则毕工之日，易于覆视。
bā gǔ gōu xù zài mín tián zhōng jiǔ yǐ yū píng jīn wèi fù jí ér xū kāi zhì zhě jù suǒ zhàn dì bù wèi chú qí fù
八、古沟洫在民田中，久已淤平，今为赋籍而须开治者，据所占地步，为除其赋。
zhào lìng bān xíng
"诏令颁行。
shén zōng xī níng yuán nián sān yuè dōu shuǐ jiān yán jī nèi gōu hé zhì duō ér zhū xiàn gè yì rén fu kāi táo shí cái èr sān xū èr sān nián fāng kě bì gōng
神宗熙宁元年三月，都水监言："畿内沟河至多，而诸县各役人夫开淘，十才二三，须二三年方可毕工。
qǐng lìng fǔ jiè tí diǎn sī xuǎn guān yǔ xiàn guān tóng dìng jǐn màn gōng liào jù hé chāi fū shù yǐ wǔ fēn fu yì shí fēn gōng yī nián fēn kāi táo tí diǎn sī tōng xíng diǎn jiào
请令府界提点司选官，与县官同定紧慢功料，据合差夫数，以五分夫，役十分工，依年分开淘，提点司通行点校。
cóng zhī
朝廷采纳了他的建议。
èr nián rùn shí yī yuè zhào yǐ fǔ jiè dào lù jī shuǐ fáng mín shū nà mìng dōu shuǐ jiān chà guān gōu quǎn
二年闰十一月，诏以府界道路积水，妨民输纳，命都水监差官沟畎。
yuán fēng wǔ nián zhào kāi zài jīng chéng háo kuò wǔ shí bù shēn yī zhàng wǔ chǐ dì mài bù jí zhě zhì quán zhǐ
元丰五年，诏开在京城濠，阔五十步，深一丈五尺，地脉不及者，至泉止。
huī zōng dà guān yuán nián qī yuè yǐ jīng chéng lín yǔ shuǐ jìn jū mín dào lù bù tōng qiǎn guān fēn dū shū dǎo
徽宗大观元年七月，以京城霖雨，水浸居民，道路不通，遣官分督疏导。
shì yuè yòu zhào zì jīng zhì bā jiǎo zhèn jī shuǐ fáng xíng lǚ
是月又诏："自京至八角镇，积水妨行旅。
zhuǎn yùn sī xuǎn guān shū dǎo xiū zhì qiáo liáng wú shǐ bìng shè
转运司选官疏导，修治桥梁，毋使病涉。
bái hé zài táng zhōu nán liú rù hàn
白河在唐州，南流入汉。
tài píng xīng guó sān nián zhēng yuè xī jīng zhuǎn yùn shǐ chéng néng xiàn yì qǐng zì nán yáng xià xiàng kǒu zhì yàn huí shuǐ rù shí táng shā hé hé cài hé dá yú jīng shī yǐ tōng xiāng tán zhī cáo
太平兴国三年正月，西京转运使程能献议，请自南阳下向口置堰，回水入石塘、沙河，合蔡河达于京师，以通湘潭之漕。
zhào fā táng shān rǔ yǐng xǔ cài chén zhèng dīng fū jí zhū zhōu bīng fán shù wàn rén yǐ gōng jiàn kù shǐ wáng wén bǎo liù zhái shǐ li jì lóng nèi zuò fang fù shǐ li shén yòu liú chéng guī děng hù qí yì
诏发唐、邓、汝、颍、许、蔡、陈、郑丁夫及诸州兵，凡数万人，以弓箭库使王文宝、六宅使李继隆、内作坊副使李神祐、刘承珪等护其役。
qiàn shān yīn gǔ lì bó wàng luō qú shǎo zhè shān fán bǎi yú lǐ yuè yú dǐ fāng chéng dì shì gāo shuǐ bù néng zhì
堑山陻谷，历博望、罗渠、少柘山，凡百余里，月余，抵方城，地势高，水不能至。
néng xiàn fù duō yì rén yǐ zhì shuǐ rán bù kě tōng cáo yùn
能献复多役人以致水，然不可通漕运。
huì shān shuǐ bào zhǎng shí yàn huài hé bù kè jiù zú yīn fèi yān
会山水暴涨，石堰坏，河不克就，卒堙废焉。
duān gǒng yuán nián gòng fèng guān gé mén zhī hòu yán wén xùn miáo zhōng jù shàng yán kāi jīng nán chéng dōng cáo hé zhì shī zǐ kǒu rù hàn jiāng kě tōng jīng xiá cáo lù zhì xiāng zhōu
端拱元年，供奉官阁门祗候阎文逊、苗忠俱上言："开荆南城东漕河，至师子口入汉江，可通荆、峡漕路至襄州；
yòu kāi gǔ bái hé kě tōng xiāng hàn cáo lù zhì jīng
又开古白河，可通襄、汉漕路至京。
zhào bā zuò shǐ shí quán zhèn wǎng shì zhī suì fā dīng fū zhì jīng nán cáo hé zhì hàn jiāng kě shèng èr bǎi hú zhòng zài xíng lǚ zhě pō biàn ér gǔ bái hé zhōng bù kě kāi
"诏八作使石全振往视之，遂发丁夫治荆南漕河至汉江，可胜二百斛重载，行旅者颇便，而古白河终不可开。
sān bái qú zài jīng zhào jīng yáng xiàn
三白渠在京兆泾阳县。
chún huà èr nián qiū xiàn mín dù sī yuān shàng shū yán jīng hé nèi jiù yǒu shí shà yǐ yàn shuǐ rù bái qú gài yōng yào tián suì shōu sān wàn hú
淳化二年秋，县民杜思渊上书言："泾河内旧有石翣以堰水入白渠，溉雍、耀田，岁收三万斛。
qí hòu duō lì nián suǒ shí shà huài sān bái qú shuǐ shǎo gài tián bù zú mín pō jiān shí
其后多历年所，石翣坏，三白渠水少，溉田不足，民颇艰食。
qián dé zhōng jié dù pàn guān shī jì yè lǜ mín yòng shāo ráng bā lí zhàn mù jié hé wèi yàn yōng shuǐ rù qú
干德中，节度判官施继业率民用梢穰、笆篱、栈木，截河为堰，壅水入渠。
yuán qú zhī mín pō huò qí lì
缘渠之民，颇获其利。
rán fán yù shǔ yǔ shān shuǐ bào zhì zé yàn zhé huài
然凡遇暑雨，山水暴至，则堰辄坏。
zhì qiū zhì yàn suǒ yòng fù qǔ yú mín mín fán shù yì zhōng bù néng gù
至秋治堰，所用复取于民，民烦数役，终不能固。
qǐ yī gǔ zhì diào dīng fū xiū dié shí shà kě de shù shí nián bù náo
乞依古制，调丁夫修叠石翣，可得数十年不挠。
suǒ wèi zàn láo yǒng yì yǐ
所谓暂劳永逸矣。
zhào cóng zhī qiǎn jiàng zuò jiān chéng zhōu yuē jǐ děng dǒng qí yì yǐ yòng gōng yóu dà bù néng jiù ér zhǐ
"诏从之，遣将作监丞周约己等董其役，以用功尤大，不能就而止。
zhì dào yuán nián zhēng yuè dù zhī pàn guān liáng dǐng chén yáo sōu shàng zhèng bái qú lì hài àn jiù shǐ zhèng qú yuán yǐn jīng shuǐ zì zhòng shān xi dǐ hù kǒu bìng běi shān dōng zhù luò sān bǎi yú lǐ gài tián sì wàn qǐng mǔ shōu yī zhōng
至道元年正月，度支判官梁鼎、陈尧叟上《郑白渠利害》："按旧史，郑渠元引泾水，自仲山西抵瓠口，并北山东注洛，三百余里，溉田四万顷，亩收一钟。
bái qú yì yǐn jīng shuǐ qǐ gǔ kǒu rù yuè yáng zhù wèi shuǐ zhǎng èr bǎi yú lǐ gài tián sì qiān wǔ bǎi qǐng
白渠亦引泾水，起谷口，入栎阳，注渭水，长二百余里，溉田四千五百顷。
liǎng qú gài tián fán sì wàn sì qiān wǔ bǎi qǐng jīn suǒ cún zhě bù jí èr qiān qǐng jiē jìn dài gǎi xiū qú yàn jìn huī jiù fáng yáo shì guàn gài zhī lì jué shǎo yú gǔ yǐ
两渠溉田凡四万四千五百顷，今所存者不及二千顷，皆近代改修渠堰，浸隳旧防，繇是灌溉之利，绝少于古矣。
zhèng qú nán wéi xīng gōng jīn qǐng qiǎn shǐ xiān yì sān bái qú xíng shì fù xiū jiù jì
郑渠难为兴工，今请遣使先诣三白渠行视，复修旧迹。
yú shì zhào dà lǐ sì chéng huáng fǔ xuǎn guāng lù sì chéng hé liàng chéng chuán jīng dù
"于是诏大理寺丞皇甫选、光禄寺丞何亮乘传经度。
xuǎn děng shǐ hái yán
选等使还，言：
zhōu lǎn zhèng qú zhī zhì yòng gōng zuì dà
周览郑渠之制，用功最大。
bìng zhòng shān ér dōng záo duàn gāng fù shǒu wěi sān bǎi yú lǐ lián gèn shān zú àn bì tuí huài yīn fèi yǐ jiǔ
并仲山而东，凿断冈阜，首尾三百余里，连亘山足，岸壁颓坏，堙废已久。
dù qí zhì zhì zhī shǐ jīng hé píng qiǎn zhí rù qú kǒu
度其制置之始，泾河平浅，直入渠口。
jì nián dài jìn yuǎn jīng hé dǒu shēn shuǐ shì jiàn xià yǔ qú kǒu xiāng xuán shuǐ bù néng zhì
暨年代浸远，泾河陡深，水势渐下，与渠口相悬，水不能至。
jùn yá zhī chù qú àn cuī huǐ huāng fèi suì jiǔ shí nán zhì lì
峻崖之处，渠岸摧毁，荒废岁久，实难致力。
qí sān bái qú gài jīng yáng yuè yáng gāo líng yún yáng sān yuán fù píng liù xiàn tián sān qiān bā bǎi wǔ shí yú qǐng cǐ qú yī shí zhī yuán yě wàng lìng zēng zhù dī yàn yǐ gù hù zhī
其三白渠溉泾阳、栎阳、高陵、云阳、三原、富平六县田三千八百五十余顷，此渠衣食之源也，望令增筑堤堰，以固护之。
jiù shè jié shuǐ dòu mén yī bǎi qī shí yǒu liù jiē huài qǐng xī shàn wán
旧设节水斗门一百七十有六，皆坏，请悉缮完。
qú kǒu jiù yǒu liù shí mén wèi zhī hóng mén jīn yì tuí pǐ ruò fù yì xìng zhì zé qí gōng shén dà qiě yù jiù jìn dù qí àn shì bié kāi qú kǒu yǐ tōng shuǐ dào
渠口旧有六石门，谓之"洪门"，今亦𬯎圮，若复议兴置，则其功甚大，且欲就近度其岸势，别开渠口，以通水道。
suì lìng qú guān xíng shì àn zhī quē báo shuǐ zhī yū tián jí shí jùn zhì
岁令渠官行视，岸之缺薄，水之淤填，即时浚治。
yán háo mín dào shuǐ zhī jìn
严豪民盗水之禁。
jīng hé zhōng jiù yǒu shí yàn xiū guǎng jiē bǎi bù hàn shuǐ xióng zhuàng wèi zhī jiāng jūn shà fèi huài yǐ jiǔ
泾河中旧有石堰，修广皆百步，捍水雄壮，谓之"将军翣"，废坏已久。
dù sī yuān cháng qǐng xīng xiū ér gōng bù kè jiù
杜思渊尝请兴修，而功不克就。
qí hòu zhǐ zào mù yàn fán yòng shāo zhuāng wàn yī qiān sān bǎi yú shù suì chū yú yuán qú zhī mín
其后止造木堰，凡用梢桩万一千三百余数，岁出于缘渠之民。
shè xià shuǐ lǎo mù yàn jù huài piāo liú sàn shī zhì qiū fù lǜ mín yǐ qì zhī shù liǎn zhòng kùn wú yǒu zhǐ xī
涉夏水潦，木堰遽坏，漂流散失，至秋，复率民以葺之，数敛重困，无有止息。
yù lìng zì jīn gài tián jì bì mìng shuǐ gōng chāi yàn mù zhì yú àn cè kě chōng èr sān suì xiū yàn zhī yòng
欲令自今溉田既毕，命水工拆堰木置于岸侧，可充二三岁修堰之用。
suǒ yì yuán qú zhī mín jì tián chū dīng fán diào wàn sān qiān rén
所役缘渠之民，计田出丁，凡调万三千人。
shū qú zào yàn gè huò qí lì gù bù dàn qí láo yě
疏渠造堰，各获其利，固不惮其劳也。
xuǎn néng lì sī qí shì zhì shǔ yú jīng yáng xiàn cè yǐ shí xíng shì wǎng fù shén biàn
选能吏司其事，置暑于泾阳县侧，以时行视，往复甚便。
yòu yán
又言：
shān xǔ chén yǐng cài sù bó qī zhōu zhī de yǒu gōng sī xián tián fán sān bǎi wǔ shí yī chù hé èr shí èr wàn yú qǐng mín lì bù néng jǐn gēng
邓、许、陈、颍、蔡、宿、亳七州之地，有公私闲田凡三百五十一处，合二十二万余顷，民力不能尽耕。
jiē hàn wèi yǐ lái zhào xìn chén dù shī dù yù rèn jùn sī mǎ xuān wáng shān ài děng lì zhì kěn pì zhī de
皆汉、魏以来，召信臣、杜诗、杜预、任峻、司马宣王、邓艾等立制垦辟之地。
nèi nán yáng jiè záo shān kāi dào shū tōng hé shuǐ sàn rù táng shān xiāng sān zhōu yǐ gài tián
内南阳界凿山开道，疏通河水，散入唐、邓、襄三州以溉田。
yòu zhū chǔ bēi táng fáng dài dà zhě cháng sān shí lǐ zhì wǔ shí lǐ kuò wǔ zhàng zhì bā zhàng gāo yī zhàng wǔ chǐ zhì èr zhàng
又诸处陂塘防埭，大者长三十里至五十里，阔五丈至八丈，高一丈五尺至二丈。
qí gōu qú dà zhě zhǎng wǔ shí lǐ zhì bǎi lǐ kuò sān zhàng zhì wǔ zhàng shēn yī zhàng zhì yī zhàng wǔ chǐ kě xíng xiǎo zhōu
其沟渠，大者长五十里至百里，阔三丈至五丈，深一丈至一丈五尺，可行小舟。
chén děng zhōu xíng lì lǎn ruò jiē zēng zhù bēi yàn láo fèi pō shèn yù dī fáng wèi huài kě xìng shuǐ lì zhě xiān gēng èr wàn yú qǐng tā chǔ jiàn tú jiàn zhì
臣等周行历览，若皆增筑陂堰，劳费颇甚，欲堤防未坏可兴水利者，先耕二万余顷，他处渐图建置。
shí zhù zuò zuǒ láng sūn miǎn zǒng jiān sān bái qú zhào miǎn yī xuǎn děng zòu xíng zhī
时著作佐郎孙冕总监三白渠，诏冕依选等奏行之。
hòu zì zhòng shān zhī nán yí zhì jīng yáng xiàn
后自仲山之南，移治泾阳县。
qí qī zhōu zhī tián lìng xuǎn yú dèng zhōu mù mín gēng kěn jiē miǎn fù rù
其七州之田，令选于邓州募民耕垦，皆免赋入。
fù lìng xuǎn děng jǔ yī rén yǔ dèng zhōu tōng pàn tóng zhǎng qí shì
复令选等举一人，与邓州通判同掌其事。
xuǎn yǔ liàng fēn lù àn chá wèi jǐ ér ba
选与亮分路按察，未几而罢。
jǐng dé sān nián yán tiě fù shǐ lín tè dù zhī fù shǐ mǎ jǐng shèng chén guān zhōng hé qú zhī lì qǐng qiǎn guān xíng zhèng bái qú xīng xiū gǔ zhì
景德三年，盐铁副使林特、度支副使马景盛陈关中河渠之利，请遣官行郑、白渠，兴修古制。
nǎi zhào tài cháng bó shì shàng bīn chéng chuán jīng dù lǜ dīng fū zhì zhī
乃诏太常博士尚宾乘传经度，率丁夫治之。
bīn yán zhèng qú jiǔ fèi bù kě fù jīn zì jiè gōng miào huí bái qú hóng kǒu zhí dōng nán hé jiù qú yǐ quǎn jīng hé guàn fù píng yuè yáng gāo líng děng xiàn jīng jiǔ kě yǐ bù jié
宾言："郑渠久废不可复，今自介公庙回白渠洪口直东南，合旧渠以畎泾河，灌富平、栎阳、高陵等县，经久可以不竭。
gōng jì bì ér shuǐ lì ráo zú mín huò shù bèi
"工既毕而水利饶足，民获数倍。