xuān huáng dì huì yì zì zhòng dá hé nèi wēn xiàn xiào jìng lǐ rén xìng sī mǎ shì
宣皇帝讳懿,字仲达,河内温县孝敬里人,姓司马氏。
qí xiān chū zì dì gāo yáng zhī zǐ zhòng lí wèi xià guān zhù róng lì táng yú xià shāng shì xù qí zhí
其先出自帝高阳之子重黎,为夏官祝融,历唐、虞、夏、商,世序其职。
jí zhōu yǐ xià guān wèi sī mǎ
及周,以夏官为司马。
qí hòu chéng bǎi xiū fù zhōu xuān wáng shí yǐ shì guān kè píng xú fāng xī yǐ guān zú yīn ér wèi shì
其后程柏休父,周宣王时,以世官克平徐方,锡以官族,因而为氏。
chu hàn jiān sī mǎ yǎng wèi zhào jiāng yǔ zhū hóu fá qín
楚汉间,司马卬为赵将,与诸侯伐秦。
qín wáng lì wèi yīn wáng dōu hé nèi
秦亡,立为殷王,都河内。
hàn yǐ qí de wèi jùn zǐ sūn suì jiā yān
汉以其地为郡,子孙遂家焉。
zì yǎng bā shì shēng zhēng xi jiāng jūn jūn zì shū píng
自仰八世,生征西将军钧,字叔平。
jūn shēng yù zhāng tài shǒu liàng zì gōng dù
钧生豫章太守量,字公度。
liàng shēng yǐng chuān tài shǒu jùn zì yuán yì
量生颍川太守俊,字元异。
jùn shēng jīng zhào yǐn fáng zì jiàn gōng
俊生京兆尹防,字建公。
dì jí fáng zhī dì èr zi yě
帝即防之第二子也。
shǎo yǒu qí jié cōng míng duō dà lüè bó xué qià wén fú yīng rú jiào
少有奇节,聪明多大略,博学洽闻,伏膺儒教。
hàn mò dà luàn cháng kǎi rán yǒu yōu tiān xià xīn
汉末大乱,常慨然有忧天下心。
nán yáng tài shǒu tóng jùn yáng jùn míng zhī rén jiàn dì wèi ruò guàn yǐ wéi fēi cháng zhī qì
南阳太守同郡杨俊名知人,见帝,未弱冠,以为非常之器。
shàng shū qīng hé cuī yǎn yǔ dì xiōng lǎng shàn yì wèi lǎng yuē jūn dì cōng liàng míng yǔn gāng duàn yīng tè fēi zǐ suǒ jí yě
尚书清河崔琰与帝兄朗善,亦谓朗曰:“君弟聪亮明允,刚断英特,非子所及也。
hàn jiàn ān liù nián jùn jǔ shàng jì yuàn
汉建安六年,郡举上计掾。
wèi wǔ dì wèi sī kōng wén ér pì zhī
魏武帝为司空,闻而辟之。
dì zhī hàn yùn fāng wēi bù yù qū jié cáo shì cí yǐ fēng bì bù néng qǐ jū
帝知汉运方微,不欲屈节曹氏,辞以风痹,不能起居。
wèi wǔ shǐ rén yè wǎng mì cì zhī dì jiān wò bù dòng
魏武使人夜往密刺之,帝坚卧不动。
jí wèi wǔ wèi chéng xiàng yòu pì wéi wén xué yuàn chì xíng zhě yuē ruò fù pán huán biàn shōu zhī
及魏武为丞相,又辟为文学掾,敕行者曰:“若复盘桓,便收之。
dì jù ér jiù zhí
”帝惧而就职。
yú shì shǐ yǔ tài zǐ yóu chù qiān huáng mén shì láng zhuǎn yì láng chéng xiàng dōng cáo shǔ xún zhuǎn zhǔ bù
于是,使与太子游处,迁黄门侍郎,转议郎、丞相东曹属,寻转主簿。
cóng tǎo zhāng lǔ yán yú wèi wǔ yuē liú bèi yǐ zhà lì lǔ liú zhāng shǔ rén wèi fù ér yuǎn zhēng jiāng líng cǐ jī bù kě shī yě
从讨张鲁,言于魏武曰:“刘备以诈力虏刘璋,蜀人未附而远争江陵,此机不可失也。
jīn ruò yào wēi hàn zhōng yì zhōu zhèn dòng jìn bīng lín zhī shì bì wǎ jiě
今若曜威汉中,益州震动,进兵临之,势必瓦解。
yīn cǐ zhī shì yì wèi gōng lì
因此之势,易为功力。
shèng rén bù néng wéi shí yì bù shī shí yǐ
圣人不能违时,亦不失时矣。
wèi wǔ yuē rén kǔ wú zú jì dé lǒng yòu fù yù de shǔ
”魏武曰:“人苦无足,既得陇右,复欲得蜀!
yán jìng bù cóng
”言竟不从。
jì ér cóng tǎo sūn quán pò zhī
既而从讨孙权,破之。
jūn hái quán qiǎn shǐ qǐ xiáng shàng biǎo chēng chén chén shuō tiān mìng
军还,权遣使乞降,上表称臣,陈说天命。
wèi wǔ dì yuē cǐ r yù jù wú zhe lú tàn shàng xié
魏武帝曰:“此儿欲踞吾著炉炭上邪!
dá yuē hàn yùn chuí zhōng diàn xià shí fēn tiān xià ér yǒu qí jiǔ yǐ fú shì zhī
”答曰:“汉运垂终,殿下十分天下而有其九,以服事之。
quán zhī chēng chén tiān rén zhī yì yě
权之称臣,天人之意也。
yú xià yīn zhōu bù yǐ qiān ràng zhě wèi tiān zhī mìng yě
虞、夏、殷、周不以谦让者,畏天知命也。
wèi guó jì jiàn qiān tài zǐ zhōng shù zǐ
魏国既建,迁太子中庶子。
měi yǔ dà móu zhé yǒu jī cè wèi tài zǐ suǒ xìn zhòng yǔ chén qún wú zhì zhū lè hào yuē sì yǒu
每与大谋,辄有奇策,为太子所信重,与陈群、吴质、朱乐号曰四友。
qiān wèi jūn sī mǎ yán yú wèi wǔ yuē xī jī zǐ chén móu yǐ shí wéi shǒu
迁为军司马,言于魏武曰:“昔箕子陈谋,以食为首。
jīn tiān xià bù gēng zhě gài èr shí yú wàn fēi jīng guó yuǎn chóu yě
今天下不耕者盖二十余万,非经国远筹也。
suī róng jiǎ wèi juǎn zì yi qiě gēng qiě shǒu
虽戎甲未卷,自宜且耕且守。
wèi wǔ nà zhī yú shì wù nóng jī gǔ guó yòng fēng shàn
”魏武纳之,于是务农积谷,国用丰赡。
dì yòu yán jīng zhōu cì shǐ hú xiū cū bào nán xiāng tài shǒu fu fāng jiāo shē bìng bù kě jū biān
帝又言荆州刺史胡修粗暴,南乡太守傅方骄奢,并不可居边。
wèi wǔ bù zhī chá
魏武不之察。
jí shǔ jiāng yǔ wéi cáo rén yú fán yú jìn děng qī jūn jiē méi xiū fāng guǒ jiàng yǔ ér rén wéi shén jí yān
及蜀将羽围曹仁于樊,于禁等七军皆没,修、方果降羽,而仁围甚急焉。
shì shí hàn dì dōu xǔ chāng wèi wǔ yǐ wéi jìn zéi yù xǐ hé běi
是时汉帝都许昌,魏武以为近贼,欲徙河北。
dì jiàn yuē jìn děng wéi shuǐ suǒ méi fēi zhàn shǒu zhī suǒ shī yú guó jiā dà jì wèi yǒu suǒ sǔn ér biàn qiān dū jì shì dí yǐ ruò yòu huái miǎn zhī rén dà bù ān yǐ
帝谏曰:“禁等为水所没,非战守之所失,于国家大计未有所损,而便迁都,既示敌以弱,又淮沔之人大不安矣。
sūn quán liú bèi wài qīn nèi shū yǔ zhī dé yì quán suǒ bù yuàn yě
孙权、刘备,外亲内疏,羽之得意,权所不愿也。
kě yù quán suǒ lìng jǐ qí hòu zé fán wéi zì jiě
可喻权所,令掎其后,则樊围自解。
wèi wǔ cóng zhī
”魏武从之。
quán guǒ qiǎn jiàng lǚ méng xi xí gōng ān bá zhī yǔ suì wèi méng suǒ huò
权果遣将吕蒙西袭公安,拔之,羽遂为蒙所获。
wèi wǔ yǐ jīng zhōu yí lí jí tún tián zài yǐng chuān zhě bī jìn nán kòu jiē yù xǐ zhī
魏武以荆州遗黎及屯田在颍川者逼近南寇,皆欲徙之。
dì yuē jīng chǔ qīng tuō yì dòng nán ān
帝曰:“荆楚轻脱,易动难安。
guān yǔ xīn pò zhū wèi è zhě cáng cuàn guān wàng
关羽新破,诸为恶者藏窜观望。
jīn xǐ qí shàn zhě jì shāng qí yì jiàng lìng qù zhě bù gǎn fù huán
今徙其善者,既伤其意,将令去者不敢复还。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
qí hòu zhū wáng zhě xī fù yè
其后诸亡者悉复业。
jí wèi wǔ hōng yú luò yáng cháo yě wēi jù
及魏武薨于洛阳,朝野危惧。
dì gāng jì sāng shì nèi wài sù rán
帝纲纪丧事,内外肃然。
nǎi fèng zǐ gōng hái yè
乃奉梓宫还邺。
wèi wén dì jí wèi fēng hé jīn tíng hóu zhuǎn chéng xiàng zhǎng shǐ
魏文帝即位,封河津亭侯,转丞相长史。
huì sūn quán shuài bīng xi guò cháo yì yǐ fán xiāng yáng wú gǔ bù kě yǐ yù kòu
会孙权帅兵西过,朝议以樊、襄阳无谷,不可以御寇。
shí cáo rén zhèn xiāng yáng qǐng zhào rén hái wǎn
时曹仁镇襄阳,请召仁还宛。
dì yuē sūn quán xīn pò guān yǔ cǐ qí yù zì jié zhī shí yě bì bù gǎn wéi huàn
帝曰:“孙权新破关羽,此其欲自结之时也,必不敢为患。
xiāng yáng shuǐ lù zhī chōng yù kòu yào hài bù kě qì yě
襄阳水陆之冲,御寇要害,不可弃也。
yán jìng bù cóng
”言竟不从。
rén suì fén qì èr chéng quán guǒ bù wéi kòu wèi wén huǐ zhī
仁遂焚弃二城,权果不为寇,魏文悔之。
jí wèi shòu hàn chán yǐ dì wèi shàng shū
及魏受汉禅,以帝为尚书。
qǐng zhī zhuǎn dū jūn yù shǐ zhōng chéng fēng ān guó xiāng hòu
顷之,转督军、御史中丞,封安国乡侯。
huáng chū èr nián dū jūn guān bà qiān shì zhōng shàng shū yòu pú yè
黄初二年,督军官罢,迁侍中、尚书右仆射。
wǔ nián tiān zǐ nán xún guān bīng wú jiāng
五年,天子南巡,观兵吴疆。
dì liú zhèn xǔ chāng gǎi fēng xiàng xiāng hòu zhuǎn fǔ jūn jiǎ jié lǐng bīng wǔ qiān jiā jǐ shì zhōng lù shàng shū shì
帝留镇许昌,改封向乡侯,转抚军、假节,领兵五千,加给事中、录尚书事。
dì gù cí
帝固辞。
tiān zǐ yuē wú yú zhù shì yǐ yè jì zhòu wú xū yú níng xī
天子曰:“吾于庶事,以夜继昼,无须臾宁息。
cǐ fēi yǐ wéi róng nǎi fēn yōu ěr
此非以为荣,乃分忧耳。
liù nián tiān zǐ fù dà xìng zhōu shī zhēng wú fù mìng dì jū shǒu nèi zhèn bǎi xìng wài gōng jūn zī
六年,天子复大兴舟师征吴,复命帝居守,内镇百姓,外供军资。
lín xíng zhào yuē wú shēn yǐ hòu shì wéi niàn gù yǐ wěi qīng
临行,诏曰:“吾深以后事为念,故以委卿。
cáo cān suī yǒu zhàn gōng ér xiāo hé wéi zhòng
曹参虽有战功,而萧何为重。
shǐ wú wú xi gù zhī yōu bù yì kě hu
使吾无西顾之忧,不亦可乎!
tiān zǐ zì guǎng líng hái luò yáng zhào dì yuē wú dōng fǔ jūn dāng zǒng xi shì
”天子自广陵还洛阳,诏帝曰:“吾东,抚军当总西事;
wú xi fǔ jūn dāng zǒng dōng shì
吾西,抚军当总东事。
yú shì dì liú zhèn xǔ chāng
”于是帝留镇许昌。
jí tiān zǐ jí dǔ dì yǔ cáo zhēn chén qún děng jiàn yú chóng huá diàn zhī nán táng bìng shòu gù mìng fǔ zhèng
及天子疾笃,帝与曹真、陈群等见于崇华殿之南堂,并受顾命辅政。
zhào tài zǐ yuē yǒu jiàn cǐ sān gōng zhě shèn wù yí zhī
诏太子曰:“有间此三公者,慎勿疑之。
míng dì jí wèi gǎi fēng wǔ yáng hóu
”明帝即位,改封舞阳侯。
jí sūn quán wéi jiāng xià qiǎn qí jiāng zhū gě jǐn zhāng bà bìng gōng xiāng yáng dì dū zhū jūn tǎo quán zǒu zhī
及孙权围江夏,遣其将诸葛瑾、张霸并攻襄阳,帝督诸军讨权,走之。
jìn jī bài jǐn zhǎn bà bìng shǒu jí qiān yú
进击,败瑾,斩霸,并首级千余。
qiān piào qí jiāng jūn
迁骠骑将军。
tài hé yuán nián liù yuè tiān zǐ zhào dì zhūn yú wǎn jiā dū jīng yù èr zhōu zhū jūn shì
太和元年六月,天子诏帝屯于宛,加督荆、豫二州诸军事。
chū shǔ jiāng mèng dá zhī jiàng yě wèi cháo yù zhī shén hòu
初,蜀将孟达之降也,魏朝遇之甚厚。
dì yǐ dá yán xíng qīng qiǎo bù kě rèn zhòu jiàn bú jiàn tīng nǎi yǐ dá lǐng xīn chéng tài shǒu fēng hóu jiǎ jié
帝以达言行倾巧,不可任,骤谏,不见听,乃以达领新城太守,封侯,假节。
dá yú shì lián wú gù shǔ qián tú zhōng guó
达于是连吴固蜀,潜图中国。
shǔ xiàng zhū gě liàng è qí fǎn fù yòu lǜ qí wéi huàn
蜀相诸葛亮恶其反复,又虑其为患。
dá yǔ wèi xìng tài shǒu shēn yí yǒu xì liàng yù cù qí shì nǎi qiǎn guō mó zhà xiáng guò yí yīn lòu xiè qí móu
达与魏兴太守申仪有隙,亮欲促其事,乃遣郭模诈降,过仪,因漏泄其谋。
dá wén qí móu lòu xiè jiāng jǔ bīng
达闻其谋漏泄,将举兵。
dì kǒng dá sù fā yǐ shū yù zhī yuē jiāng jūn xī qì liú bèi tuō shēn guó jiā guó jiā wěi jiāng jūn yǐ jiāng yì zhī rèn rèn jiāng jūn yǐ tú shǔ zhī shì kě wèi xīn guàn bái rì
帝恐达速发,以书喻之曰:“将军昔弃刘备,讬身国家,国家委将军以疆埸之任,任将军以图蜀之事,可谓心贯白日。
shǔ rén yú zhì mò bù qiè chǐ yú jiāng jūn
蜀人愚智,莫不切齿于将军。
zhū gě liàng yù xiāng pò wéi kǔ wú lù ěr
诸葛亮欲相破,惟苦无路耳。
mó zhī suǒ yán fēi xiǎo shì yě liàng qǐ qīng zhī ér lìng xuān lù cǐ dài yì zhī ěr
模之所言,非小事也,亮岂轻之而令宣露,此殆易知耳。
dá de shū dà xǐ yóu yǔ bù jué
”达得书大喜,犹与不决。
dì nǎi qián jūn jìn tǎo
帝乃潜军进讨。
zhū jiāng yán dá yǔ èr zéi jiāo gòu yi guān wàng ér hòu dòng
诸将言达与二贼交构,宜观望而后动。
dì yuē dá wú xìn yì cǐ qí xiāng yí zhī shí yě dāng jí qí wèi dìng cù jué zhī
帝曰:“达无信义,此其相疑之时也,当及其未定促决之。
nǎi bèi dào jiān xíng bā rì dào qí chéng xià
”乃倍道兼行,八日到其城下。
wú shǔ gè qiǎn qí jiāng xiàng xī chéng ān qiáo mù lán sāi yǐ jiù dá dì fēn zhū jiāng jù zhī
吴蜀各遣其将向西城安桥、木阑塞以救达,帝分诸将距之。
chū dá yǔ liàng shū yuē wǎn qù luò bā bǎi lǐ qù wú yī qiān èr bǎi lǐ wén wú jǔ shì dāng biǎo shàng tiān zi bǐ xiāng fǎn fù yī yuè jiān yě zé wú chéng yǐ gù zhū jūn zú bàn
初,达与亮书曰:“宛去洛八百里,去吾一千二百里,闻吾举事,当表上天子,比相反复,一月间也,则吾城已固,诸军足办。
zé wú suǒ zài shēn xiǎn sī mǎ gōng bì bù zì lái
则吾所在深险,司马公必不自来;
zhū jiāng lái wú wú huàn yǐ
诸将来,吾无患矣。
jí bīng dào dá yòu gào liàng yuē wú jǔ shì bā rì ér bīng zhì chéng xià hé qí shén sù yě
”及兵到,达又告亮曰:“吾举事,八日而兵至城下,何其神速也!
shàng yōng chéng sān miàn zǔ shuǐ dá yú chéng wài wèi mù shān yǐ zì gù
”上庸城三面阻水,达于城外为木栅以自固。
dì dù shuǐ pò qí zhà zhí zào chéng xià
帝渡水,破其栅,直造城下。
bā dào gōng zhī xún yǒu liù rì dá shēng shān xián jiāng li fǔ děng kāi mén chū jiàng
八道攻之,旬有六日,达甥邓贤、将李辅等开门出降。
zhǎn dá chuán shǒu jīng shī
斩达,传首京师。
fú huò wàn yú rén zhèn lǚ hái yú wǎn
俘获万余人,振旅还于宛。
nǎi quàn nóng sāng jìn fú fèi nán tǔ yuè fù yān
乃劝农桑,禁浮费,南土悦附焉。
chū shēn yí jiǔ zài wèi xìng zhuān wēi jiāng yì zhé chéng zhì kè yìn duō suǒ jiǎ shòu
初,申仪久在魏兴,专威疆埸,辄承制刻印,多所假授。
dá jì zhū yǒu zì yí xīn
达既诛,有自疑心。
shí zhū jùn shǒu yǐ dì xīn kè jié fèng lǐ qiú hè jiē tīng zhī
时诸郡守以帝新克捷,奉礼求贺,皆听之。
dì shǐ rén fěng yí yí zhì wèn chéng zhì zhuàng zhí zhī guī yú jīng shī
帝使人讽仪,仪至,问承制状,执之,归于京师。
yòu xǐ mèng dá yú zhòng qī qiān yú jiā yú yōu zhōu
又徙孟达余众七千余家于幽州。
shǔ jiāng yáo jìng zhèng tā děng shuài qí shǔ qī qiān yú rén lái jiàng
蜀将姚静、郑他等帅其属七千余人来降。
shí biān jùn xīn fù duō wú hù míng wèi cháo yù jiā yǐn shí
时边郡新附,多无户名,魏朝欲加隐实。
shǔ dì cháo yú jīng shī tiān zǐ fǎng zhī yú dì
属帝朝于京师,天子访之于帝。
dì duì yuē zéi yǐ mì wǎng shù xià gù xià qì zhī
帝对曰:“贼以密网束下,故下弃之。
yi hóng yǐ dà gāng zé zì rán ān lè
宜弘以大纲,则自然安乐。
yòu wèn èr lǔ yi tǎo hé zhě wèi xiān
”又问二虏宜讨,何者为先?
duì yuē wú yǐ zhōng guó bù xí shuǐ zhàn gù gǎn sǎn jū dōng guān
对曰:“吴以中国不习水战,故敢散居东关。
fán gōng dí bì è qí hóu ér chōng qí xīn
凡攻敌,必扼其喉而摏其心。
xià kǒu dōng guān zéi zhī xīn hóu
夏口、东关,贼之心喉。
ruò wéi lù jūn yǐ xiàng huàn chéng yǐn quán dōng xià wèi shuǐ zhàn jūn xiàng xià kǒu chéng qí xū ér jī zhī cǐ shén bīng cóng tiān ér zhuì pò zhī bì yǐ
若为陆军以向皖城,引权东下,为水战军向夏口,乘其虚而击之,此神兵从天而坠,破之必矣。
tiān zǐ bìng rán zhī fù mìng zhūn yú wǎn
”天子并然之,复命屯于宛。
sì nián qiān dà jiàng jūn jiā dà dū du jiǎ huáng yuè yǔ cáo zhēn fá shǔ
四年,迁大将军,加大都督、假黄钺,与曹真伐蜀。
dì zì xi chéng zhuó shān kāi dào shuǐ lù bìng jìn sù miǎn ér shàng zhì yú qú bá qí xīn fēng xiàn
帝自西城斫山开道,水陆并进,溯沔而上,至于朐,拔其新丰县。
jūn cì dān kǒu yù yǔ bān shī
军次丹口,遇雨,班师。
míng nián zhū gě liàng kòu tiān shuǐ wéi jiāng jūn gǔ sì wèi píng yú qí shān
明年,诸葛亮寇天水,围将军贾嗣、魏平于祁山。
tiān zǐ yuē xī fāng yǒu shì fēi jūn mò kě fù zhě
天子曰:“西方有事,非君莫可付者。
nǎi shǐ dì xi tún zhǎng ān dū du yōng liáng èr zhōu zhū jūn shì tǒng chē qí jiāng jūn zhāng hé hòu jiāng jūn fèi yào zhēng shǔ hù jūn dài lìng yōng zhōu cì shǐ guō huái děng tǎo liàng
”乃使帝西屯长安,都督雍、梁二州诸军事,统车骑将军张郃、后将军费曜、征蜀护军戴凌、雍州刺史郭淮等讨亮。
zhāng hé quàn dì fēn jūn wǎng yōng méi wèi hòu zhèn dì yuē liào qián jūn dú néng dāng zhī zhě jiāng jūn yán shì yě
张郃劝帝分军往雍、郿为后镇,帝曰:“料前军独能当之者,将军言是也。
ruò bù néng dāng ér fēn wéi qián hòu cǐ chu zhī sān jūn suǒ yǐ wèi qíng bù qín yě
若不能当,而分为前后,此楚之三军所以为黥布禽也。
suì jìn jūn yú mí
”遂进军隃麋。
liàng wén dà jūn qiě zhì nǎi zì shuài zhòng jiāng shān shàng guī zhī mài
亮闻大军且至,乃自帅众将芟上邽之麦。
zhū jiāng jiē jù dì yuē liàng lǜ duō jué shǎo bì ān yíng zì gù rán hòu shān mài
诸将皆惧,帝曰:“亮虑多决少,必安营自固,然后芟麦。
wú dé èr rì jiān xíng zú yǐ
吾得二日兼行足矣。
yú shì juǎn jiǎ chén yè fù zhī
”于是卷甲晨夜赴之。
liàng wàng chén ér dùn
亮望尘而遁。
dì yuē wú bèi dào pí láo cǐ xiǎo bīng zhě zhī suǒ tān yě
帝曰:“吾倍道疲劳,此晓兵者之所贪也。
liàng bù gǎn jù wèi shuǐ cǐ yì yǔ ěr
亮不敢据渭水,此易与耳。
jìn cì hàn yáng yǔ liàng xiàng yù dì liè zhèn yǐ dài zhī
”进次汉阳,与亮相遇,帝列阵以待之。
shǐ jiāng niú jīn qīng jì ěr zhī bīng cái jiē ér liàng tuì zhuī zhì qí shān
使将牛金轻骑饵之,兵才接而亮退,追至祁山。
liàng zhūn xī chéng jù nán běi èr shān duàn shuǐ wéi zhòng wéi
亮屯卤城,据南北二山,断水为重围。
dì gōng bá qí wéi liàng xiāo dùn
帝攻拔其围,亮宵遁。
zhuī jī pò zhī fú zhǎn wàn jì
追击,破之,俘斩万计。
tiān zǐ shǐ shǐ zhě láo jūn zēng fēng yì
天子使使者劳军,增封邑。
shí jūn shī dù xí dū jūn xuē tì jiē yán míng nián mài shú liàng bì wèi kòu lǒng yòu wú gǔ yi jí dōng yù yùn
时军师杜袭、督军薛悌皆言,明年麦熟,亮必为寇,陇右无谷,宜及冬豫运。
dì yuē liàng zài chū qí shān yī gōng chén cāng cuò nǜ ér fǎn
帝曰:“亮再出祁山,一攻陈仓,挫衄而反。
zòng qí hòu chū bù fù gōng chéng dāng qiú yě zhàn bì zài lǒng dōng bù zài xi yě
纵其后出,不复攻城,当求野战,必在陇东,不在西也。
liàng měi yǐ liáng shǎo wèi hèn guī bì jī gǔ yǐ wú liào zhī fēi sān rěn bù néng dòng yǐ
亮每以粮少为恨,归必积谷,以吾料之,非三稔不能动矣。
yú shì biǎo xǐ jì zhōu nóng fū diàn shàng guī xìng jīng zhào tiān shuǐ nán ān jiān yě
”于是表徙冀州农夫佃上邽,兴京兆、天水、南安监冶。
qīng lóng yuán nián chuān chéng guó qú zhù lín jìn bēi gài tián shù qiān qǐng guó yǐ chōng shí
青龙元年,穿成国渠,筑临晋陂,溉田数千顷,国以充实。
èr nián liàng yòu lǜ zhòng shí yú wàn chū xié gǔ lěi yú méi zhī wèi shuǐ nán yuán
二年,亮又率众十余万出斜谷,垒于郿之渭水南原。
tiān zǐ yōu zhī qiǎn zhēng shǔ hù jūn qín lǎng dū bù qí èr wàn shòu dì jié dù
天子忧之,遣征蜀护军秦朗督步骑二万,受帝节度。
zhū jiāng yù zhù wèi běi yǐ dài zhī dì yuē bǎi xìng jī jù jiē zài wèi nán cǐ bì zhēng zhī dì yě
诸将欲住渭北以待之,帝曰:“百姓积聚皆在渭南,此必争之地也。
suì yǐn jūn ér jì bèi shuǐ wèi lěi
”遂引军而济,背水为垒。
yīn wèi zhū jiāng yuē liàng ruò yǒng zhě dāng chū wǔ gōng yī shān ér dōng ruò xī shàng wǔ zhàng yuán zé zhū jūn wú shì yǐ
因谓诸将曰:“亮若勇者,当出武功依山而东,若西上五丈原,则诸军无事矣。
liàng guǒ shàng yuán jiāng běi dù wèi dì qiǎn jiàng jūn zhōu dāng zhūn yáng suì yǐ ěr zhī
”亮果上原,将北渡渭,帝遣将军周当屯阳遂以饵之。
shù rì liàng bù dòng
数日,亮不动。
dì yuē liàng yù zhēng yuán ér bù xiàng yáng suì cǐ yì kě zhī yě
帝曰:“亮欲争原而不向阳遂,此意可知也。
qiǎn jiàng jūn hú zūn yōng zhōu cì shǐ guō huái gòng bèi yáng suì yǔ liàng huì yú jī shí lín yuán ér zhàn liàng bù dé jìn hái yú wǔ zhàng yuán
”遣将军胡遵、雍州刺史郭淮共备阳遂,与亮会于积石,临原而战,亮不得进,还于五丈原。
huì yǒu cháng xīng zhuì liàng zhī lěi dì zhī qí bì bài qiǎn qí bīng jǐ liàng zhī hòu zhǎn wǔ bǎi yú jí huò shēng kǒu qiān yú jiàng zhě liù bǎi yú rén
会有长星坠亮之垒,帝知其必败,遣奇兵掎亮之后,斩五百余级,获生口千余,降者六百余人。
shí cháo tíng yǐ liàng qiáo jūn yuǎn kòu lì zài jí zhàn měi mìng dì chí zhòng yǐ hou qí biàn
时朝廷以亮侨军远寇,利在急战,每命帝持重,以候其变。
liàng shù tiǎo zhàn dì bù chū yīn yí dì jīn guó fù rén zhī shì
亮数挑战,帝不出,因遗帝巾帼妇人之饰。
dì nù biǎo qǐng jué zhàn tiān zǐ bù xǔ nǎi qiǎn gǔ gěng chén wèi wèi xīn pí zhàng jié wèi jūn shī yǐ zhì zhī
帝怒,表请决战,天子不许,乃遣骨鲠臣卫尉辛毗杖节为军师以制之。
hòu liàng fù lái tiǎo zhàn dì jiāng chū bīng yǐ yīng zhī pí zhàng jié lì jūn mén dì nǎi zhǐ
后亮复来挑战,帝将出兵以应之,毗杖节立军门,帝乃止。
chū shǔ jiāng jiāng wéi wén pí lái wèi liàng yuē xīn pí zhàng jié ér zhì zéi bù fù chū yǐ
初,蜀将姜维闻毗来,谓亮曰:“辛毗杖节而至,贼不复出矣。
liàng yuē bǐ běn wú zhàn xīn suǒ yǐ gù qǐng zhě yǐ shì wǔ yú qí zhòng ěr
”亮曰:“彼本无战心,所以固请者,以示武于其众耳。
jiāng zài jūn jūn mìng yǒu suǒ bù shòu gǒu néng zhì wú qǐ qiān lǐ ér qǐng zhàn yá
将在军,君命有所不受,苟能制吾,岂千里而请战邪!
dì dì fú shū wèn jūn shì dì fù shū yuē liàng zhì dà ér bú jiàn jī duō móu ér shǎo jué hǎo bīng ér wú quán suī tí zú shí wàn yǐ duò wú huà zhōng pò zhī bì yǐ
”帝弟孚书问军事,帝复书曰:“亮志大而不见机,多谋而少决,好兵而无权,虽提卒十万,已堕吾画中,破之必矣。
yǔ zhī duì lěi bǎi yú rì huì liàng bìng zú zhū jiāng shāo yíng dùn zǒu bǎi xìng bēn gào dì chū bīng zhuī zhī
”与之对垒百余日,会亮病卒,诸将烧营遁走,百姓奔告,帝出兵追之。
liàng zhǎng shǐ yáng yí fǎn qí míng gǔ ruò jiāng jù dì zhě
亮长史杨仪反旗鸣鼓,若将距帝者。
dì yǐ qióng kòu bù zhī bī yú shì yáng yí jié zhèn ér qù
帝以穷寇不之逼,于是杨仪结阵而去。
jīng rì nǎi xíng qí yíng lěi guān qí yí shì huò qí tú shū liáng gǔ shén zhòng
经日,乃行其营垒,观其遗事,获其图书、粮谷甚众。
dì shěn qí bì sǐ yuē tiān xià qí cái yě
帝审其必死,曰:“天下奇才也。
xīn pí yǐ wéi shàng wèi kě zhī
”辛毗以为尚未可知。
dì yuē jūn jiā suǒ zhòng jūn shū mì jì bīng mǎ liáng gǔ jīn jiē qì zhī qǐ yǒu rén juān qí wǔ zàng ér kě yǐ shēng hu
帝曰:“军家所重,军书密计、兵马粮谷,今皆弃之,岂有人捐其五藏而可以生乎?
yi jí zhuī zhī
宜急追之。
guān zhōng duō jí lí dì shǐ jūn shì èr qiān rén zhe ruǎn cái píng dǐ mù jī qián xíng jí lí xī zhe jī rán hòu mǎ bù jù jìn
”关中多蒺藜,帝使军士二千人著软材平底木屐前行,蒺藜悉著屐,然后马步俱进。
zhuī dào chì àn nǎi zhī liàng sǐ
追到赤岸,乃知亮死。
shěn wèn shí bǎi xìng wèi zhī yàn yuē sǐ zhū gě zǒu shēng zhòng dá
审问,时百姓为之谚曰:“死诸葛走生仲达。
dì wén ér xiào yuē wú biàn liào shēng bù biàn liào sǐ gù yě
”帝闻而笑曰:“吾便料生,不便料死故也。
xiān shì liàng shǐ zhì dì wèn yuē zhū gě gōng qǐ jū hé rú shí kě jī mǐ
”先是,亮使至,帝问曰:“诸葛公起居何如,食可几米?
duì yuē sān sì shēng
”对曰:“三四升。
cì wèn zhèng shì yuē èr shí fá yǐ shàng jiē zì xǐng lǎn
”次问政事,曰:“二十罚已上皆自省览。
dì jì ér gào rén yuē zhū gě kǒng míng qí néng jiǔ hu
”帝既而告人曰:“诸葛孔明其能久乎!
jìng rú qí yán
”竟如其言。
liàng bù jiàng yáng yí wèi yán zhēng quán yí zhǎn yán bìng qí zhòng
亮部将杨仪、魏延争权,仪斩延,并其众。
dì yù chéng xì ér jìn yǒu zhào bù xǔ
帝欲乘隙而进,有诏不许。
sān nián qiān tài wèi lèi zēng fēng yì
三年,迁太尉,累增封邑。
shǔ jiāng mǎ dài rù kòu dì qiǎn jiàng jūn niú jīn jī zǒu zhī zhǎn qiān yú jí
蜀将马岱入寇,帝遣将军牛金击走之,斩千余级。
wǔ dū dǐ wáng fú shuāng qiáng duān shuài qí shǔ liù qiān yú rén lái jiàng
武都氐王苻双、强端帅其属六千余人来降。
guān dōng jī dì yùn cháng ān sù wǔ bǎi wàn hú yú jīng shī
关东饥,帝运长安粟五百万斛于京师。
sì nián huò bái lù xiàn zhī
四年,获白鹿,献之。
tiān zǐ yuē xī zhōu gōng dàn fǔ chéng wáng yǒu sù zhì zhī gòng
天子曰:“昔周公旦辅成王,有素雉之贡。
jīn jūn shòu shǎn xī zhī rèn yǒu bái lù zhī xiàn qǐ fēi zhōng chéng xié fú qiān zǎi tóng qì bǐ yì bāng jiā yǐ yǒng jué xiū yá
今君受陕西之任,有白鹿之献,岂非忠诚协符,千载同契,俾乂邦家,以永厥休邪!
jí liáo dōng tài shǒu gōng sūn wén yì fǎn zhēng dì yì jīng shī
”及辽东太守公孙文懿反,征帝诣京师。
tiān zǐ yuē cǐ bù zú yǐ láo jūn shì yù bì kè gù yǐ xiāng fán ěr
天子曰:“此不足以劳君,事欲必克,故以相烦耳。
jūn dù qí xíng hé jì
君度其行何计?
duì yuē qì chéng yù zǒu shàng jì yě
”对曰:“弃城预走,上计也。
jù liáo shuǐ yǐ jù dà jūn cì jì yě
据辽水以距大军,次计也。
zuò shǒu xiāng píng cǐ chéng qín ěr
坐守襄平,此成擒耳。
tiān zǐ yuē qí jì jiāng ān chū
”天子曰:“其计将安出?
duì yuē wéi míng zhě néng shēn dù bǐ jǐ yù yǒu suǒ qì cǐ fēi qí suǒ jí yě
”对曰:“惟明者能深度彼己,豫有所弃,此非其所及也。
jīn xuán jūn yuǎn zhēng jiāng wèi bù néng chí jiǔ bì xiān jù liáo shuǐ ér hòu shǒu cǐ zhōng xià jì yě
今悬军远征,将谓不能持久,必先距辽水而后守,此中下计也。
tiān zǐ yuē wǎng huán jǐ shí
”天子曰:“往还几时?
duì yuē wǎng bǎi rì hái bǎi rì gōng bǎi rì yǐ liù shí rì wèi xiū xī yī nián zú yǐ
”对曰:“往百日,还百日,攻百日,以六十日为休息,一年足矣。
shì shí dà xiū gōng shì jiā zhī yǐ jūn lǚ bǎi xìng jī bì
”是时大修宫室,加之以军旅,百姓饥弊。
dì jiāng jí róng nǎi jiàn yuē xī zhōu gōng yíng luò yì xiāo hé zào wèi yāng jīn gōng shì wèi bèi chén zhī zé yě
帝将即戎,乃谏曰:“昔周公营洛邑,萧何造未央,今宫室未备,臣之责也。
rán zì hé yǐ běi bǎi xìng kùn qióng wài nèi yǒu yì shì bù bìng xìng yi jiǎ jué nèi wù yǐ jiù shí jí
然自河以北,百姓困穷,外内有役,势不并兴,宜假绝内务,以救时急。
jǐng chū èr nián shuài niú jīn hú zūn děng bù qí sì wàn fā zì jīng dū
景初二年,帅牛金、胡遵等步骑四万发自京都。
chē jià sòng chū xi míng mén
车驾送出西明门。
zhào dì fú zi shī sòng guò wēn cì yǐ gǔ bó niú jiǔ chì jùn shǒu diǎn nóng yǐ xià jiē wǎng huì yān
诏弟孚、子师送过温,赐以谷帛牛酒,敕郡守典农以下皆往会焉。
jiàn fù lǎo gù jiù yàn yǐn lěi rì
见父老故旧,宴饮累日。
dì tàn xī chàng rán yǒu gǎn wèi gē yuē tiān dì kāi pì rì yuè chóng guāng
帝叹息,怅然有感,为歌曰:“天地开辟,日月重光。
zāo yù jì huì bì lì xiá fāng
遭遇际会,毕力遐方。
jiāng sǎo qún huì hái guò gù xiāng
将扫群秽,还过故乡。
sù qīng wàn lǐ zǒng qí bā huāng
肃清万里,总齐八荒。
gào chéng guī lǎo dài zuì wǔ yáng
告成归老,待罪舞阳。
suì jìn shī jīng gū zhú yuè jié shí cì yú liáo shuǐ
”遂进师,经孤竹,越碣石,次于辽水。
wén yì guǒ qiǎn bù qí shù wàn zǔ liáo suì jiān bì ér shǒu nán běi liù qī shí lǐ yǐ jù dì
文懿果遣步骑数万,阻辽隧,坚壁而守,南北六七十里,以距帝。
dì shèng bīng duō zhāng qí zhì chū qí nán zéi jǐn ruì fù zhī
帝盛兵多张旗帜,出其南,贼尽锐赴之。
nǎi fàn zhōu qián jì yǐ chū qí běi yǔ zéi yíng xiāng bī shěn zhōu fén liáng bàng liáo shuǐ zuò cháng wéi qì zéi ér xiàng xiāng píng
乃泛舟潜济以出其北,与贼营相逼,沈舟焚梁,傍辽水作长围,弃贼而向襄平。
zhū jiāng yán yuē bù gōng zéi ér zuò wéi fēi suǒ yǐ shì zhòng yě
诸将言曰:“不攻贼而作围,非所以示众也。
dì yuē zéi jiān yíng gāo lěi yù yǐ lǎo wú bīng yě
”帝曰:“贼坚营高垒,欲以老吾兵也。
gōng zhī zhèng rù qí jì cǐ wáng yì suǒ yǐ chǐ guò kūn yáng yě
攻之,正入其计,此王邑所以耻过昆阳也。
gǔ rén yuē dí suī gāo lěi bù dé bù yǔ wǒ zhàn zhě gōng qí suǒ bì jiù yě
古人曰,敌虽高垒,不得不与我战者,攻其所必救也。
zéi dà zhòng zài cǐ zé cháo kū xū yǐ
贼大众在此,则巢窟虚矣。
wǒ zhí zhǐ xiāng píng zé rén huái nèi jù jù ér qiú zhàn pò zhī bì yǐ
我直指襄平,则人怀内惧,惧而求战,破之必矣。
suì zhěng zhèn ér guò
”遂整阵而过。
zéi jiàn bīng chū qí hòu guǒ yāo zhī
贼见兵出其后,果邀之。
dì wèi zhū jiāng yuē suǒ yǐ bù gōng qí yíng zhèng yù zhì cǐ bù kě shī yě
帝谓诸将曰:“所以不攻其营,正欲致此,不可失也。
nǎi zòng bīng nì jī dà pò zhī sān zhàn jiē jié
”乃纵兵逆击,大破之,三战皆捷。
zéi bǎo xiāng píng jìn jūn wéi zhī
贼保襄平,进军围之。
chū wén yì wén wèi shī zhī chū yě qǐng jiù yú sūn quán
初,文懿闻魏师之出也,请救于孙权。
quán yì chū bīng yáo wèi zhī shēng yuán yí wén yì shū yuē sī mǎ gōng shàn yòng bīng biàn huà ruò shén suǒ xiàng wú qián shēn wéi dì yōu zhī
权亦出兵遥为之声援,遗文懿书曰:“司马公善用兵,变化若神,所向无前,深为弟忧之。
huì lín liáo dà shuǐ píng dì shù chǐ sān jūn kǒng yù yí yíng
”会霖潦,大水,平地数尺,三军恐,欲移营。
dì lìng jūn zhōng gǎn yǒu yán xǐ zhě zhǎn
帝令军中敢有言徙者斩。
dū du lìng shǐ zhāng jìng fàn lìng zhǎn zhī jūn zhōng nǎi dìng
都督令史张静犯令,斩之,军中乃定。
zéi shì shuǐ qiáo mù zì ruò
贼恃水,樵牧自若。
zhū jiāng yù qǔ zhī jiē bù tīng
诸将欲取之,皆不听。
sī mǎ chén guī yuē xī gōng shàng yōng bā bù bìng jìn zhòu yè bù xī gù néng yī xún zhī bàn bá jiān chéng zhǎn mèng dá
司马陈圭曰:“昔攻上庸,八部并进,昼夜不息,故能一旬之半,拔坚城,斩孟达。
jīn zhě yuǎn lái ér gèng ān huǎn yú qiè huò yān
今者远来而更安缓,愚窃惑焉。
dì yuē mèng dá zhòng shǎo ér shí zhī yī nián wú jiàng shì sì bèi yú dá ér liáng bù yān yuè yǐ yī yuè tú yī nián ān kě bù sù
”帝曰:“孟达众少而食支一年,吾将士四倍于达而粮不淹月,以一月图一年,安可不速?
yǐ sì jī yī zhèng lìng bàn jiě yóu dāng wèi zhī
以四击一,正令半解,犹当为之。
shì yǐ bù jì sǐ shāng yǔ liáng jìng yě
是以不计死伤,与粮竞也。
jīn zéi zhòng wǒ guǎ zéi jī wǒ bǎo shuǐ yǔ nǎi ěr gōng lì bù shè suī dāng cù zhī yì hé suǒ wéi
今贼众我寡,贼饥我饱,水雨乃尔,功力不设,虽当促之,亦何所为。
zì fā jīng shī bù yōu zéi gōng dàn kǒng zéi zǒu
自发京师,不忧贼攻,但恐贼走。
jīn zéi liáng chuí jǐn ér wéi luò wèi hé lüè qí niú mǎ chāo qí qiáo cǎi cǐ gù qū zhī zǒu yě
今贼粮垂尽,而围落未合,掠其牛马,抄其樵采,此故驱之走也。
fu bīng zhě guǐ dào shàn yīn shì biàn
夫兵者诡道,善因事变。
zéi píng zhòng shì yǔ gù suī jī kùn wèi kěn shù shǒu dāng shì wú néng yǐ ān zhī
贼凭众恃雨,故虽饥困,未肯束手,当示无能以安之。
qǔ xiǎo lì yǐ jīng zhī fēi jì yě
取小利以惊之,非计也。
cháo tíng wén shī yù yǔ xián qǐng zhào hái
”朝廷闻师遇雨,咸请召还。
tiān zǐ yuē sī mǎ gōng lín wēi zhì biàn jì rì qín zhī yǐ
天子曰:“司马公临危制变,计日擒之矣。
jì ér yǔ zhǐ suì hé wéi
”既而雨止,遂合围。
qǐ tǔ shān dì dào shǔn lǔ gōu chuáng fā shǐ shí yǔ xià zhòu yè gōng zhī
起土山地道,楯橹钩橦,发矢石雨下,昼夜攻之。
shí yǒu cháng xīng sè bái yǒu máng liè zì xiāng píng chéng xī nán liú yú dōng běi zhuì yú liáng shuǐ chéng zhōng zhèn shè
时有长星,色白,有芒鬣,自襄平城西南流于东北,坠于梁水,城中震慑。
wén yì dà jù nǎi shǐ qí suǒ shǔ xiàng guó wáng jiàn yù shǐ dài fū liǔ fu qǐ xiáng qǐng jiě wéi ér fù
文懿大惧,乃使其所署相国王建、御史大夫柳甫乞降,请解围而缚。
bù xǔ zhí jiàn děng jiē zhǎn zhī
不许,执建等,皆斩之。
xí gào wén yì yuē xī chu zhèng liè guó ér zhèng bó yóu ròu tǎn qiān yáng ér yíng zhī
檄告文懿曰:“昔楚郑列国,而郑伯犹肉袒牵羊而迎之。
gū wèi wáng rén wèi zé shàng gōng ér jiàn děng yù gū jiě wéi tuì shè qǐ chu zhèng zhī wèi yá
孤为王人,位则上公,而建等欲孤解围退舍,岂楚郑之谓邪!
èr rén lǎo mào bì chuán yán shī zhǐ yǐ xiāng wéi zhǎn zhī
二人老耄,必传言失旨,已相为斩之。
ruò yì yǒu wèi yǐ kě gèng qiǎn nián shào yǒu míng jué zhě lái
若意有未已,可更遣年少有明决者来。
wén yì fù qiǎn shì zhōng wèi yǎn qǐ kè rì sòng rèn
”文懿复遣侍中卫演乞克日送任。
dì wèi yǎn yuē jūn shì dà shuǎ yǒu wǔ néng zhàn dāng zhàn bù néng zhàn dāng shǒu bù néng shǒu dāng zǒu yú èr shì wéi yǒu jiàng yǔ sǐ ěr
帝谓演曰:“军事大耍有五,能战当战,不能战当守,不能守当走,余二事惟有降与死耳。
rǔ bù kěn miàn fù cǐ wèi jué jiù sǐ yě bù xū sòng rèn
汝不肯面缚,此为决就死也,不须送任。
wén yì gōng nán wéi tū chū dì zòng bīng jī bài zhī zhǎn yú liáng shuǐ zhī shàng xīng zhuì zhī suǒ
”文懿攻南围突出,帝纵兵击败之,斩于梁水之上星坠之所。
jì rù chéng lì liǎng biāo yǐ bié xīn jiù yān
既入城,立两标以别新旧焉。
nán zǐ nián shí wǔ yǐ shàng qī qiān yú rén jiē shā zhī yǐ wéi jīng guān
男子年十五已上七千余人皆杀之,以为京观。
wěi gōng qīng yǐ xià jiē fú zhū lù qí jiāng jūn bì shèng děng èr qiān yú rén
伪公卿已下皆伏诛,戮其将军毕盛等二千余人。
shōu hù sì wàn kǒu sān shí yú wàn
收户四万,口三十余万。
chū wén yì cuàn qí shū fù gōng wèi ér qiú zhī
初,文懿篡其叔父恭位而囚之。
jí jiāng fǎn jiāng jūn lún zhí gǔ fàn děng kǔ jiàn wén yì jiē shā zhī
及将反,将军纶直、贾范等苦谏,文懿皆杀之。
dì nǎi shì gōng zhī qiú fēng zhí děng zhī mù xiǎn qí yí sì
帝乃释恭之囚,封直等之墓,显其遗嗣。
lìng yuē gǔ zhī fá guó zhū qí jīng ní ér yǐ zhū wéi wén yì suǒ guà wù zhě jiē yuán zhī
令曰:“古之伐国,诛其鲸鲵而已,诸为文懿所诖误者,皆原之。
zhōng guó rén yù hái jiù xiāng zì tīng zhī
中国人欲还旧乡,恣听之。
shí yǒu bīng shì hán dòng qǐ rú dì fú zhī yǔ
”时有兵士寒冻,乞襦,帝弗之与。
huò yuē xìng duō gù rú kě yǐ cì zhī
或曰:“幸多故襦,可以赐之。
dì yuē rú zhě guān wù rén chén wú sī shī yě
”帝曰:“襦者官物,人臣无私施也。
nǎi zòu jūn rén nián liù shí yǐ shàng zhě bà qiǎn qiān yú rén jiāng lì cóng jūn sǐ wáng zhě zhì sàng huán jiā
”乃奏军人年六十已上者罢遣千余人,将吏从军死亡者致丧还家。
suì bān shī
遂班师。
tiān zǐ qiǎn shǐ zhě láo jūn yú jì zēng fēng shí kūn yáng bìng qián èr xiàn
天子遣使者劳军于蓟,增封食昆阳,并前二县。
chū dì zhì xiāng píng mèng tiān zǐ zhěn qí xī yuē shì wú miàn
初,帝至襄平,梦天子枕其膝,曰:“视吾面。
fǔ shì yǒu yì yú cháng xīn è zhī
”俯视有异于常,心恶之。
xiān shì zhào dì biàn dào zhèn guān zhōng
先是,诏帝便道镇关中;
jí cì bái wū yǒu zhào zhào dì sān rì zhī jiān zhào shū wǔ zhì
及次白屋,有诏召帝,三日之间,诏书五至。
shǒu zhào yuē jiān cè xī wàng dào dào biàn zhí pái gé rù shì wú miàn
手诏曰:“间侧息望到,到便直排阁入,视吾面。
dì dà jù nǎi chéng zhuī fēng chē zhòu yè jiān xíng zì bái wū sì bǎi yú lǐ yī xiǔ ér zhì
”帝大遽,乃乘追锋车昼夜兼行,自白屋四百余里,一宿而至。
yǐn rù jiā fú diàn wò nèi shēng yù chuáng
引入嘉福殿卧内,升御床。
dì liú tì wèn jí tiān zǐ zhí dì shǒu mù qí wáng yuē yǐ hòu shì xiāng tuō
帝流涕问疾,天子执帝手,目齐王曰:“以后事相托。
sǐ nǎi fù kě rěn wú rěn sǐ dài jūn de xiāng jiàn wú suǒ fù hèn yǐ
死乃复可忍,吾忍死待君,得相见,无所复恨矣。
yǔ dà jiàng jūn cáo shuǎng bìng shòu yí zhào fǔ shǎo zhǔ
”与大将军曹爽并受遗诏辅少主。
jí qí wáng jí dì wèi qiān shì zhōng chí jié dū du zhōng wài zhū jūn lù shàng shū shì yǔ shuǎng gè tǒng bīng sān qiān rén gòng zhí cháo zhèng gēng zhí diàn zhōng shèng yú rù diàn
及齐王即帝位,迁侍中、持节、都督中外诸军、录尚书事,与爽各统兵三千人,共执朝政,更直殿中,乘舆入殿。
shuǎng yù shǐ shàng shū zòu shì xiān yóu jǐ nǎi yán yú tiān zǐ xǐ dì wèi dà sī mǎ
爽欲使尚书奏事先由己,乃言于天子,徙帝为大司马。
cháo yì yǐ wéi qián hòu dà sī mǎ lèi hōng yú wèi nǎi yǐ dì wèi tài fù
朝议以为前后大司马累薨于位,乃以帝为太傅。
rù diàn bù qū zàn bài bù míng jiàn lǚ shàng diàn rú hàn xiāo hé gù shì
入殿不趋,赞拜不名,剑履上殿,如汉萧何故事。
jià qǔ sāng zàng qǔ gěi yú guān yǐ shì zǐ shī wèi sàn qí cháng shì zǐ dì sān rén wéi liè hóu sì rén wèi qí dū wèi
嫁娶丧葬取给于官,以世子师为散骑常侍,子弟三人为列侯,四人为骑都尉。
dì gù ràng zǐ dì guān bù shòu
帝固让子弟官不受。
wèi zhèng shǐ yuán nián chūn zhèng yuè dōng wō chóng yì nà gòng yān qí wēi xū zhū guó ruò shuǐ yǐ nán xiān bēi míng wáng jiē qiǎn shǐ lái xiàn
魏正始元年春正月,东倭重译纳贡,焉耆、危须诸国,弱水以南,鲜卑名王,皆遣使来献。
tiān zǐ guī měi zǎi fǔ yòu zēng dì fēng yì
天子归美宰辅,又增帝封邑。
chū wèi míng dì hǎo xiū gōng shì zhì dù mǐ lì bǎi xìng kǔ zhī
初,魏明帝好修宫室,制度靡丽,百姓苦之。
dì zì liáo dōng hái yì zhě yóu wàn yú rén diāo wán zhī wù dòng yǐ qiān jì
帝自辽东还,役者犹万余人,雕玩之物动以千计。
zhì shì jiē zòu ba zhī jié yòng wù nóng tiān xià xīn lài yān
至是皆奏罢之,节用务农,天下欣赖焉。
èr nián xià wǔ yuè wú jiāng quán cóng kòu què pí zhū rán sūn lún wéi fán chéng zhū gě jǐn bù zhì lüè zhā zhōng dì qǐng zì tǎo zhī
二年夏五月,吴将全琮寇芍陂,朱然、孙伦围樊城,诸葛瑾、步骘掠柤中,帝请自讨之。
yì zhě xián yán zéi yuǎn lái wéi fán bù kě zú bá
议者咸言,贼远来围樊,不可卒拔。
cuò yú jiān chéng zhī xià yǒu zì pò zhī shì yi cháng cè yǐ yù zhī
挫于坚城之下,有自破之势,宜长策以御之。
dì yuē biān chéng shòu dí ér ān zuò miào táng jiāng chǎng sāo dòng zhòng xīn yí huò shì shè jì zhī dà yōu yě
帝曰:“边城受敌而安坐庙堂,疆场骚动,众心疑惑,是社稷之大忧也。
liù yuè nǎi dū zhū jūn nán zhēng chē jià sòng chū jīn yáng mén
”六月,乃督诸军南征,车驾送出津阳门。
dì yǐ nán fāng shǔ shī bù yí chí jiǔ shǐ qīng jì tiāo zhī rán bù gǎn dòng
帝以南方暑湿,不宜持久,使轻骑挑之,然不敢动。
yú shì xiū zhàn shì jiǎn jīng ruì mù xiān dēng shēn hào lìng shì bì gōng zhī shì
于是休战士,简精锐,募先登,申号令,示必攻之势。
wú jūn yè dùn zǒu zhuī zhì sān zhōu kǒu zhǎn huò wàn yú rén shōu qí zhōu chuán jūn zī ér hái
吴军夜遁走,追至三州口,斩获万余人,收其舟船军资而还。
tiān zǐ qiǎn shì zhōng cháng shì láo jūn yú wǎn
天子遣侍中常侍劳军于宛。
qiū qī yuè zēng fēng shí yǎn lín yǐng bìng qián sì xiàn yì wàn hù zǐ dì shí yī rén jiē wèi liè hóu
秋七月,增封食郾、临颍,并前四县,邑万户,子弟十一人皆为列侯。
dì xūn dé rì shèng ér qiān gōng yù shén
帝勋德日盛,而谦恭愈甚。
yǐ tài cháng cháng lín xiāng yì jiù chǐ jiàn zhī měi bài
以太常常林乡邑旧齿,见之每拜。
héng jiè zǐ dì yuē chéng mǎn zhě dào jiā zhī suǒ jì sì shí yóu yǒu tuī yí wú hé dé yǐ kān zhī
恒戒子弟曰:“盛满者道家之所忌,四时犹有推移,吾何德以堪之。
sǔn zhī yòu sǔn zhī zhù kě yǐ miǎn hu
损之又损之,庶可以免乎?
sān nián chūn tiān zǐ zhuī fēng shì huáng kǎo jīng zhào yǐn wèi wǔ yáng chéng hóu
三年春,天子追封,谥皇考京兆尹为舞阳成侯。
sān yuè zòu chuān guǎng cáo qú yǐn hé rù biàn gài dōng nán zhū bēi shǐ dà diàn yú huái běi
三月,奏穿广漕渠,引河入汴,溉东南诸陂,始大佃于淮北。
xiān shì wú qiǎn jiàng zhū gě kè zhūn huàn biān bǐ kǔ zhī dì yù zì jī kè
先是,吴遣将诸葛恪屯皖,边鄙苦之,帝欲自击恪。
yì zhě duō yǐ zéi jù jiān chéng jī gǔ yù yǐn zhì guān bīng jīn xuán jūn yuǎn gōng qí jiù bì zhì jìn tuì bù yì wèi jiàn qí biàn
议者多以贼据坚城,积谷,欲引致官兵,今悬军远攻,其救必至,进退不易,未见其便。
dì yuē zéi zhī suǒ cháng zhě shuǐ yě jīn gōng qí chéng yǐ guān qí biàn
帝曰:“贼之所长者水也,今攻其城,以观其变。
ruò yòng qí suǒ cháng qì chéng bēn zǒu cǐ wèi miào shèng yě
若用其所长,弃城奔走,此为庙胜也。
ruò gǎn gù shǒu hú shuǐ dōng qiǎn chuán bù dé xíng shì bì qì shuǐ xiàng jiù yóu qí suǒ duǎn yì wú lì yě
若敢固守,湖水冬浅,船不得行,势必弃水相救,由其所短,亦吾利也。
sì nián qiū jiǔ yuè dì dū zhū jūn jī zhū gě kè chē jià sòng chū jīn yáng mén
四年秋九月,帝督诸军击诸葛恪,车驾送出津阳门。
jūn cì yú shū kè fén shāo jī jù qì chéng ér dùn
军次于舒,恪焚烧积聚,弃城而遁。
dì yǐ miè zéi zhī shuǎ zài yú jī gǔ nǎi dà xīng tún shǒu guǎng kāi huái yáng bǎi chǐ èr qú yòu xiū zhū bēi yú yǐng zhī nán běi wàn yú qǐng
帝以灭贼之耍,在于积谷,乃大兴屯守,广开淮阳、百尺二渠,又修诸陂于颍之南北,万余顷。
zì shì huái běi cāng yǔ xiāng wàng shòu yáng zhì yú jīng shī nóng guān tún bīng lián shǔ yān
自是淮北仓庾相望,寿阳至于京师,农官屯兵连属焉。
wǔ nián chūn zhēng yuè dì zhì zì huái nán tiān zǐ shǐ chí jié láo jūn
五年春正月,宣帝从淮南回到京城,天子派人持符节慰劳大军。
shàng shū shān yáng li shèng děng yù lìng cáo shuǎng jiàn lì gōng míng quàn shǐ fá shǔ
尚书邓扬、李胜等欲令曹爽建立功名,劝使伐蜀。
dì zhǐ zhī bù kě shuǎng guǒ wú gōng ér hái
帝止之,不可,爽果无功而还。
liù nián qiū bā yuè cáo shuǎng huǐ zhōng lěi zhōng jiān yíng yǐ bīng shǔ qí dì zhōng lǐng jūn xī dì yǐ xiān dì jiù zhì jìn zhī bù kě
六年秋八月,曹爽毁中垒中坚营,以兵属其弟中领军羲,帝以先帝旧制禁之不可。
dōng shí èr yuè tiān zǐ zhào dì cháo huì shèng yú shēng diàn
冬十二月,天子诏帝朝会乘舆升殿。
qī nián chūn zhēng yuè wú kòu zhā zhōng yí xià wàn yú jiā bì kòu běi dù miǎn
七年春正月,吴寇柤中,夷夏万余家避寇北渡沔。
dì yǐ miǎn nán jìn zéi ruò bǎi xìng bēn hái bì fù zhì kòu yi quán liú zhī
帝以沔南近贼,若百姓奔还,必复致寇,宜权留之。
cáo shuǎng yuē jīn bù néng xiū shǒu miǎn nán ér liú bǎi xìng fēi cháng cè yě
曹爽曰:“今不能修守沔南而留百姓,非长策也。
dì yuē bù rán
”帝曰:“不然。
fán wù zhì zhī ān dì zé ān
凡物致之安地则安。
wēi de zé wēi
危地则危。
gù bīng shū yuē chéng bài xíng yě
故兵书曰‘成败,形也;
ān wēi shì yě
安危,势也’。
xíng shì yù zhòng zhī shuǎ bù kě yǐ bù shěn
形势,御众之耍,不可以不审。
shè lìng zéi yǐ èr wàn rén duàn miǎn shuǐ sān wàn rén yǔ miǎn nán zhū jūn xiāng chí wàn rén lù liáng zhā zhōng jiāng hé yǐ jiù zhī
设令贼以二万人断沔水,三万人与沔南诸军相持,万人陆梁柤中,将何以救之?
shuǎng bù cóng zú lìng hái nán
”爽不从,卒令还南。
zéi guǒ xí pò zhā zhōng suǒ shī wàn jì
贼果袭破柤中,所失万计。
bā nián xià sì yuè fū rén zhāng shì hōng
八年夏四月,夫人张氏薨。
cáo shuǎng yòng hé yàn shān yáng dīng mì zhī móu qiān tài hòu yú yǒng níng gōng zhuān shàn cháo zhèng xiōng dì bìng diǎn jìn bīng duō shù qīn dǎng lǚ gǎi zhì dù
曹爽用何晏、邓扬、丁谧之谋,迁太后于永宁宫,专擅朝政,兄弟并典禁兵,多树亲党,屡改制度。
dì bù néng jìn yú shì yǔ shuǎng yǒu xì
帝不能禁,于是与爽有隙。
wǔ yuè dì chēng jí bù yǔ zhèng shì
五月,帝称疾不与政事。
shí rén wèi zhī yáo yuē hé shān dīng luàn jīng chéng
时人为之谣曰:“何、邓、丁,乱京城。
jiǔ nián chūn sān yuè huáng mén zhāng dāng sī chū yè tíng cái rén shí yīng děng shí yī rén yǔ cáo shuǎng wèi jì rén
九年春三月,黄门张当私出掖庭才人石英等十一人,与曹爽为伎人。
shuǎng yàn wèi dì jí dǔ suì yǒu wú jūn zhī xīn yǔ dāng mì móu tú wēi shè jì qī yǒu rì yǐ
爽、晏谓帝疾笃,遂有无君之心,与当密谋,图危社稷,期有日矣。
dì yì qián wèi zhī bèi shuǎng zhī tú shǔ yì pō yí dì
帝亦潜为之备,爽之徒属亦颇疑帝。
huì hé nán yǐn li shèng jiāng lì jīng zhōu lái hou dì
会河南尹李胜将莅荆州,来候帝。
dì zhà jí dǔ shǐ liǎng bì shì chí yī yī luò zhǐ kǒu yán kě bì jìn zhōu dì bù chí bēi yǐn zhōu jiē liú chū zhān xiōng
帝诈疾笃,使两婢侍,持衣衣落,指口言渴,婢进粥,帝不持杯饮,粥皆流出沾胸。
shèng yuē zhòng qíng wèi míng gōng jiù fēng fā dòng hé yì zūn tǐ nǎi ěr
胜曰:“众情谓明公旧风发动,何意尊体乃尔!
dì shǐ shēng qì cái shǔ shuō nián lǎo zhěn jí sǐ zài dàn xī
”帝使声气才属,说“年老枕疾,死在旦夕。
jūn dāng qū bīng zhōu bīng zhōu jìn hú shàn wèi zhī bèi
君当屈并州,并州近胡,善为之备。
kǒng bù fù xiāng jiàn yǐ zi shī zhāo xiōng dì wèi tuō
恐不复相见,以子师、昭兄弟为托。
shèng yuē dāng hái tiǎn běn zhōu fēi bīng zhōu
”胜曰:“当还忝本州,非并州。
dì nǎi cuò luàn qí cí yuē jūn fāng dào bīng zhōu
”帝乃错乱其辞曰:“君方到并州。
shèng fù yuē dāng tiǎn jīng zhōu
”胜复曰:“当忝荆州。
dì yuē nián lǎo yì huāng bù jiě jūn yán
”帝曰:“年老意荒,不解君言。
jīn hái wèi běn zhōu shèng dé zhuàng liè hǎo jiàn gōng xūn
今还为本州,盛德壮烈,好建功勋!
shèng tuì gào shuǎng yuē sī mǎ gōng shī jū yú qì xíng shén yǐ lí bù zú lǜ yǐ
”胜退告爽曰:“司马公尸居余气,形神已离,不足虑矣。
tā rì yòu yán yuē tài fù bù kě fù jì lìng rén chuàng rán
”他日,又言曰:“太傅不可复济,令人怆然。
gù shuǎng děng bù fù shè bèi
”故爽等不复设备。
jiā píng yuán nián chūn zhèng yuè jiǎ wǔ tiān zǐ yè gāo píng líng shuǎng xiōng dì jiē cóng
嘉平元年春正月甲午,天子谒高平陵,爽兄弟皆从。
shì rì tài bái xí yuè
是日,太白袭月。
dì yú shì zòu yǒng níng tài hòu fèi shuǎng xiōng dì
帝于是奏永宁太后,废爽兄弟。
shí jǐng dì wèi zhōng hù jūn jiàng bīng zhūn sī mǎ mén
时景帝为中护军,将兵屯司马门。
dì liè zhèn què xià jīng shuǎng mén
帝列阵阙下,经爽门。
shuǎng zhàng xià dū yán shì shàng lóu yǐn nǔ jiāng shè dì sūn qiān zhǐ zhī yuē shì wèi kě zhī
爽帐下督严世上楼,引弩将射帝,孙谦止之曰:“事未可知。
sān zhù sān zhǐ jiē yǐn qí zhǒu bù dé fā
”三注三止,皆引其肘不得发。
dà sī nóng huán fàn chū fù shuǎng jiǎng jì yán yú dì yuē zhì náng wǎng yǐ
大司农桓范出赴爽,蒋济言于帝曰:“智囊往矣。
dì yuē shuǎng yǔ fàn nèi shū ér zhì bù jí nú mǎ liàn zhàn dòu bì bù néng yòng yě
”帝曰:“爽与范内疏而智不及,驽马恋栈豆,必不能用也。
yú shì jiǎ sī tú gāo róu jié xíng dà jiàng jūn shì lǐng shuǎng yíng wèi róu yuē jūn wèi zhōu bó yǐ
”于是假司徒高柔节,行大将军事,领爽营,谓柔曰:“君为周勃矣。
mìng tài pú wáng guān xíng zhōng lǐng jūn shè xī yíng
”命太仆王观行中领军,摄羲营。
dì qīn shuài tài wèi jiǎng jì děng lè bīng chū yíng tiān zǐ zhūn yú luò shuǐ fú qiáo shàng zòu yuē xiān dì zhào bì xià qín wáng jí chén shēng yú yù chuáng wò chén bì yuē shēn yǐ hòu shì wéi niàn
帝亲帅太尉蒋济等勒兵出迎天子,屯于洛水浮桥,上奏曰:“先帝诏陛下、秦王及臣升于御床,握臣臂曰‘深以后事为念’。
jīn dà jiàng jūn shuǎng bèi qì gù mìng bài luàn guó diǎn nèi zé jiàn nǐ wài zhuān wēi quán
今大将军爽背弃顾命,败乱国典,内则僭拟,外专威权。
qún guān shuǎ zhí jiē zhì suǒ qīn
群官耍职,皆置所亲;
sù wèi jiù rén bìng jiàn chì chù
宿卫旧人,并见斥黜。
gēn jù pán yá zòng zì rì shén
根据盘牙,纵恣日甚。
yòu yǐ huáng mén zhāng dāng wèi dōu jiān zhuān gòng jiāo guān cì hou shén qì
又以黄门张当为都监,专共交关,伺候神器。
tiān xià xiōng xiōng rén huái wēi jù
天下汹汹,人怀危惧。
bì xià biàn wèi jì zuò qǐ de jiǔ ān
陛下便为寄坐,岂得久安?
cǐ fēi xiān dì zhào bì xià jí chén shēng yù chuáng zhī běn yì yě
此非先帝诏陛下及臣升御床之本意也。
chén suī xiǔ mài gǎn wàng qián yán
臣虽朽迈,敢忘前言。
xī zhào gāo jí yì qín shì yǐ wáng
昔赵高极意,秦是以亡;
lǚ huò zǎo duàn hàn zuò yǒng yán
吕霍早断,汉祚永延。
cǐ nǎi bì xià zhī yīn jiàn chén shòu mìng zhī qiū yě
此乃陛下之殷鉴,臣授命之秋也。
gōng qīng qún chén jiē yǐ shuǎng yǒu wú jūn zhī xīn xiōng dì bù yí diǎn bīng sù wèi
公卿群臣皆以爽有无君之心,兄弟不宜典兵宿卫;
zòu huáng tài hòu huáng tài hòu chì rú zòu shī xíng
奏皇太后,皇太后敕如奏施行。
chén zhé chì zhǔ zhě jí huáng mén lìng ba shuǎng xī xun lì bīng gè yǐ běn guān hóu jiù dì ruò jī liú chē jià yǐ jūn fǎ cóng shì
臣辄敕主者及黄门令罢爽、羲,训吏兵各以本官侯就第,若稽留车驾,以军法从事。
chén zhé lì jí jiàng bīng yì luò shuǐ fú qiáo sì chá fēi cháng
臣辄力疾将兵诣洛水浮桥,伺察非常。
shuǎng bù tōng zòu liú chē jià sù yī shuǐ nán fá shù wèi lù jiǎo fā tún bīng shù qiān rén yǐ shǒu
”爽不通奏,留车驾宿伊水南,伐树为鹿角,发屯兵数千人以守。
huán fàn guǒ quàn shuǎng fèng tiān zi xìng xǔ chāng yí xí zhēng tiān xià bīng
桓范果劝爽奉天子幸许昌,移檄征天下兵。
shuǎng bù néng yòng ér yè qiǎn shì zhōng xǔ yǔn shàng shū chén tài yì dì guān wàng fēng zhǐ
爽不能用,而夜遣侍中许允、尚书陈泰诣帝,观望风旨。
dì shù qí guò shī shì zhǐ miǎn guān
帝数其过失,事止免官。
tài hái yǐ bào shuǎng quàn zhī tōng zòu
泰还以报爽劝之通奏。
dì yòu qiǎn shuǎng suǒ xìn diàn zhōng xiào wèi yǐn dà mù yù shuǎng zhǐ luò shuǐ wèi shì shuǎng yì xìn zhī
帝又遣爽所信殿中校尉尹大目谕爽,指洛水为誓,爽意信之。
huán fàn děng yuán yǐn gǔ jīn jiàn shuō wàn duān zhōng bù néng cóng
桓范等援引古今,谏说万端,终不能从。
nǎi yuē sī mǎ gōng zhèng dāng yù duó wú quán ěr
乃曰:“司马公正当欲夺吾权耳。
wú dé yǐ hóu hái dì bù shī wéi fù jiā wēng
吾得以侯还第,不失为富家翁。
fàn fǔ yīng yuē zuò qīng
”范拊膺曰:“坐卿。
miè wú zú yǐ
灭吾族矣!
suì tōng dì zòu
”遂通帝奏。
jì ér yǒu sī hé huáng mén zhāng dāng bìng fā shuǎng yǔ hé yàn děng fǎn shì nǎi shōu shuǎng xiōng dì jí qí dǎng yǔ hé yàn dīng mì shān yáng bì guǐ li shèng huán fàn děng zhū zhī
既而有司劾黄门张当,并发爽与何晏等反事,乃收爽兄弟及其党与何晏、丁谧、邓扬、毕轨、李胜、桓范等诛之。
jiǎng jì yuē cáo zhēn zhī xūn bù kě yǐ bù sì
蒋济曰:“曹真之勋,不可以不祀。
dì bù tīng
”帝不听。
chū shuǎng sī mǎ lǔ zhī zhǔ bù yáng zōng zhǎn guān bēn shuǎng
初,爽司马鲁芝、主簿杨综斩关奔爽。
jí shuǎng zhī jiāng guī zuì yě zhī zōng qì jiàn yuē gōng jū yī zhōu zhī rèn xié tiān zi zhàng tiān wēi shú gǎn bù cóng
及爽之将归罪也,芝、综泣谏曰:“公居伊周之任,挟天子,杖天威,孰敢不从?
shě cǐ ér yù jiù dōng shì qǐ bù tòng zāi
舍此而欲就东市,岂不痛哉!
yǒu sī zòu shōu zhī zōng kē zuì dì shè zhī yuē yǐ quàn shì jūn zhě
”有司奏收芝、综科罪,帝赦之,曰:“以劝事君者。
èr yuè tiān zǐ yǐ dì wèi chéng xiàng zēng fēng yǐng chuān zhī fán chāng yān líng xīn jí fù chéng bìng qián bā xiàn yì èr wàn hù zòu shì bù míng
”二月,天子以帝为丞相,增封颍川之繁昌、鄢陵、新汲、父城,并前八县,邑二万户,奏事不名。
gù ràng chéng xiàng
固让丞相。
dōng shí èr yuè jiā jiǔ cì zhī lǐ cháo huì bù bài
冬十二月,加九锡之礼,朝会不拜。
gù ràng jiǔ cì
固让九锡。
èr nián chūn zhēng yuè tiān zǐ mìng dì lì miào yú luò yáng zhì zuǒ yòu zhǎng shǐ zēng yuàn shǔ shè rén mǎn shí rén suì jǔ yuàn shǔ rèn yù shǐ xiù cái gè yī rén zēng guān qí bǎi rén gǔ chuī shí sì rén fēng zǐ róng píng lè tíng hòu lún ān lè tíng hòu
二年春正月,天子命帝立庙于洛阳,置左右长史,增掾属、舍人满十人,岁举掾属任御史、秀才各一人,增官骑百人,鼓吹十四人,封子肜平乐亭侯,伦安乐亭侯。
dì yǐ jiǔ jí bù rèn cháo qǐng měi yǒu dà shì tiān zǐ qīn xìng dì yǐ zī fǎng yān
帝以久疾不任朝请,每有大事,天子亲幸第以谘访焉。
yǎn zhōu cì shǐ líng hú yú tài wèi wáng lìng èr yú dì móu lì chǔ wáng biāo
兖州刺史令狐愚、太尉王凌贰于帝,谋立楚王彪。
sān nián chūn zhēng yuè wáng lìng zhà yán wú rén sāi tú shuǐ qǐng fā bīng yǐ tǎo zhī
三年春正月,王凌诈言吴人塞涂水,请发兵以讨之。
dì qián zhī qí jì bù tīng
帝潜知其计,不听。
xià sì yuè dì zì shuài zhōng jūn fàn zhōu yán liú jiǔ rì ér dào gān chéng
夏四月,帝自帅中军,泛舟沿流,九日而到甘城。
lìng jì wú suǒ chū nǎi yíng yú wǔ qiū miàn fù shuǐ cì yuē lìng ruò yǒu zuì gōng dāng zhé jiǎn zhào lìng hé kǔ zì lái yá
凌计无所出,乃迎于武丘,面缚水次,曰:“凌若有罪,公当折简召凌,何苦自来邪!
dì yuē yǐ jūn fēi shé jiǎn zhī kè gù ěr
”帝曰:“以君非折简之客故耳。
jí yǐ lìng guī yú jīng shī
”即以凌归于京师。
dào jīng gǔ kuǐ miào lìng hū yuē gǔ liáng dào
道经贾逵庙,凌呼曰:“贾梁道!
wáng lìng shì dà wèi zhī zhōng chén wéi ěr yǒu shén zhī zhī
王凌是大魏之忠臣,惟尔有神知之。
zhì xiàng yǎng zhèn ér sǐ
”至项,仰鸩而死。
shōu qí yú dǎng jiē yí sān zú bìng shā biāo
收其余党,皆夷三族,并杀彪。
xī lù wèi zhū wáng gōng zhì yú yè mìng yǒu sī jiān chá bù dé jiāo guān
悉录魏诸王公置于邺,命有司监察,不得交关。
tiān zǐ qiǎn shì zhōng wéi dàn chí jié láo jūn yú wǔ chí
天子遣侍中韦诞持节劳军于五池。
dì zhì zì gān chéng tiān zǐ yòu shǐ jiān dà hóng lú tài pú yǔ yí chí jié cè mìng dì wèi xiàng guó fēng ān píng jùn gōng sūn jí xiōng zi gè yī rén wèi liè hóu qián hòu shí yì wǔ wàn hù hòu zhě shí jiǔ rén
帝至自甘城,天子又使兼大鸿胪、太仆庾嶷持节,策命帝为相国,封安平郡公,孙及兄子各一人为列侯,前后食邑五万户,侯者十九人。
gù ràng xiàng guó jùn gōng bù shòu
固让相国、郡公不受。
liù yuè dì qǐn jí mèng gǔ kuǐ wáng lìng wèi suì shén è zhī
六月,帝寝疾,梦贾逵、王凌为祟,甚恶之。
qiū bā yuè wù yín bēng yú jīng shī shí nián qī shí sān
秋八月戊寅,崩于京师,时年七十三。
tiān zǐ sù fú lín diào sāng zàng wēi yí yī hàn huò guāng gù shì zhuī zèng xiàng guó jùn gōng
天子素服临吊,丧葬威仪依汉霍光故事,追赠相国、郡公。
dì fú biǎo chén xiān zhì cí jùn gōng jí yùn liáng chē
弟孚表陈先志,辞郡公及韫辌车。
jiǔ yuè gēng shēn zàng yú hé yīn shì yuē wén zhēn hòu gǎi shì wén xuān
九月庚申,葬于河阴,谥曰文贞,后改谥文宣。
xiān shì yù zuò zhōng zhì yú shǒu yáng shān wèi tǔ cáng bù fén bù shù
先是,预作终制,于首阳山为土藏,不坟不树;
zuò gù mìng sān piān liǎn yǐ shí fú bù shè míng qì hòu zhōng zhě bù dé hé zàng
作顾命三篇,敛以时服,不设明器,后终者不得合葬。
yī rú yí mìng
一如遗命。
jìn guó chū jiàn zhuī zūn yuē xuān wáng
晋国初建,追尊曰宣王。
wǔ dì shòu shàn shàng zūn hào yuē xuān huáng dì líng yuē gāo yuán miào chēng gāo zǔ
武帝受禅,上尊号曰宣皇帝,陵曰高原,庙称高祖。
dì nèi jì ér wài kuān cāi jì duō quán biàn
帝内忌而外宽,猜忌多权变。
wèi wǔ chá dì yǒu xióng háo zhì wén yǒu láng gù xiāng
魏武察帝有雄豪志,闻有狼顾相。
yù yàn zhī
欲验之。
nǎi zhào shǐ qián xíng lìng fǎn gù miàn zhèng xiàng hòu ér shēn bù dòng
乃召使前行,令反顾,面正向后而身不动。
yòu cháng mèng sān mǎ tóng shí yī cáo shén è yān
又尝梦三马同食一槽,甚恶焉。
yīn wèi tài zǐ pī yuē sī mǎ yì fēi rén chén yě bì yù rǔ jiā shì
因谓太子丕曰:“司马懿非人臣也,必预汝家事。
tài zǐ sù yǔ dì shàn měi xiāng quán yòu gù miǎn
”太子素与帝善,每相全佑,故免。
dì yú shì qín yú lì zhí yè yǐ wàng qǐn zhì yú chú mù zhī jiān xī jiē lín lǚ yóu shì wèi wǔ yì suì ān
帝于是勤于吏职,夜以忘寝,至于刍牧之间,悉皆临履,由是魏武意遂安。
jí píng gōng sūn wén yì dà xíng shā lù
及平公孙文懿,大行杀戮。
zhū cáo shuǎng zhī jì zhī dǎng jiē yí jí sān zú nán nǚ wú shào zhǎng gū zǐ mèi nǚ zǐ zhī shì rén zhě jiē shā zhī jì ér jìng qiān wèi dǐng yún
诛曹爽之际,支党皆夷及三族,男女无少长,姑姊妹女子之适人者皆杀之,既而竟迁魏鼎云。
míng dì shí wáng dǎo shì zuò
明帝时,王导侍坐。
dì wèn qián shì suǒ yǐ dé tiān xià dǎo nǎi chén dì chuàng yè zhī shǐ yòng wén dì mò gāo guì xiāng gōng shì
帝问前世所以得天下,导乃陈帝创业之始,用文帝末高贵乡公事。
míng dì yǐ miàn fù chuáng yuē ruò rú gōng yán jìn zuò fù ān dé cháng yuǎn
明帝以面覆床曰:“若如公言,晋祚复安得长远!
jī qí cāi rěn gài yǒu fú yú láng gù yě
”迹其猜忍,盖有符于狼顾也。
zhì yuē fu tiān dì zhī dà lí yuán wèi běn
制曰:夫天地之大,黎元为本。
bāng guó zhī guì yuán shǒu wèi xiān
邦国之贵,元首为先。
zhì luàn wú cháng xīng wáng yǒu yùn
治乱无常,兴亡有运。
shì gù wǔ dì zhī shàng jū wàn shèng yǐ wéi yōu
是故五帝之上,居万乘以为忧;
sān wáng yǐ lái chù qí yōu ér wéi lè
三王已来,处其忧而为乐。
jìng zhì lì zhēng lì hài dà xiǎo xiāng tūn qiáng ruò xiāng xí
竞智力,争利害,大小相吞,强弱相袭。
dǎi hu wèi shì sān fāng dǐng zhì gān gē bù xī fēn wù jiāo fēi
逮乎魏室,三方鼎峙,干戈不息,氛雾交飞。
xuān huáng yǐ tiān tǐng zhī zī yìng qī zuǒ mìng wén yǐ zuǎn zhì wǔ yǐ léng wēi
宣皇以天挺之姿,应期佐命,文以缵治,武以棱威。
yòng rén rú zài jǐ qiú xián ruò bù jí
用人如在己,求贤若不及;
qíng shēn zǔ ér mò cè xìng kuān chuo ér néng róng hé guāng tóng chén yǔ shí shū juàn jí lín qián yì sī shǔ fēng yún
情深阻而莫测,性宽绰而能容,和光同尘,与时舒卷,戢鳞潜翼,思属风云。
shì zhōng yú yǐ zhà zhī xīn yán ān yú jiāng wēi zhī mìng
饰忠于已诈之心,延安于将危之命。
guān qí xióng lüè nèi duàn yīng yóu wài jué tiǎn gōng sūn yú bǎi rì qín mèng dá yú yíng xún zì yǐ bīng dòng ruò shén móu wú zài jì yǐ
观其雄略内断,英猷外决,殄公孙于百日,擒孟达于盈旬,自以兵动若神,谋无再计矣。
jì ér yōng zhòng xi jǔ yǔ zhū gě xiāng chí
既而拥众西举,与诸葛相持。
yì qí jiá bīng běn wú dòu zhì yí qí jīn guó fāng fā fèn xīn
抑其甲兵,本无斗志,遗其巾帼,方发愤心。
zhàng jié dāng mén xióng tú dùn qū qǐng zhàn qiān lǐ zhà yù shì wēi
杖节当门,雄图顿屈,请战千里,诈欲示威。
qiě qín shǔ zhī rén yǒng nuò fēi dí yí xiǎn zhī lù láo yì bù tóng yǐ cǐ zhēng gōng qí lì kě jiàn
且秦蜀之人,勇懦非敌,夷险之路,劳逸不同,以此争功,其利可见。
ér fǎn bì jūn gù lěi mò gǎn zhēng fēng shēng qiè shí ér wèi qián sǐ yí xū ér yóu dùn liáng jiàng zhī dào shī zài sī hu
而返闭军固垒,莫敢争锋,生怯实而未前,死疑虚而犹遁,良将之道,失在斯乎!
wén dì zhī shì fǔ yì quán zhòng xǔ chāng tóng xiāo hé zhī wěi chóng huá shén huò guāng zhī jì
文帝之世,辅翼权重,许昌同萧何之委,崇华甚霍光之寄。
dāng wèi jié chéng jìn jié yī fù kě qí
当谓竭诚尽节,伊傅可齐。
jí míng dì jiāng zhōng dòng liáng shì shǔ shòu yí èr zhǔ zuǒ mìng sān cháo jì chéng rěn sǐ zhī tuō céng wú xùn shēng zhī bào
及明帝将终,栋梁是属,受遗二主,佐命三朝,既承忍死之托,曾无殉生之报。
tiān zǐ zài wài nèi qǐ jiá bīng líng tǔ wèi qián jù xiāng zhū lù zhēn chén zhī tǐ níng ruò cǐ hu
天子在外,内起甲兵,陵土未干,遽相诛戮,贞臣之体,宁若此乎!
jìn shàn zhī fāng yǐ sī wèi huò
尽善之方,以斯为惑。
fu zhēng tǎo zhī cè qǐ dōng zhì ér xi yú
夫征讨之策,岂东智而西愚?
fǔ zuǒ zhī xīn hé qián zhōng ér hòu luàn
辅佐之心,何前忠而后乱?
gù jìn míng yǎn miàn chǐ qī wěi yǐ chéng gōng
故晋明掩面,耻欺伪以成功;
shí lè sì yán xiào jiān huí yǐ dìng yè
石勒肆言,笑奸回以定业。
gǔ rén yǒu yún jī shàn sān nián zhī zhī zhě shǎo wèi è yī rì wén yú tiān xià
古人有云:“积善三年,知之者少,为恶一日,闻于天下。
kě bù wèi rán hu
”可不谓然乎!
suī zì yǐn guò dāng nián ér zhōng jiàn chī hòu dài
虽自隐过当年,而终见嗤后代。
yì yóu qiè zhōng yǎn ěr yǐ zhòng rén wèi bù wén
亦犹窃钟掩耳,以众人为不闻;
ruì yì dào jīn wèi shì zhōng wèi mò dǔ
锐意盗金,谓市中为莫睹。
gù zhī tān yú jìn zhě zé yí yuǎn ruò yú lì zhě zé shāng míng
故知贪于近者则遗远,溺于利者则伤名;
ruò bù sǔn jǐ yǐ yì rén zé dāng huò rén ér fú jǐ
若不损己以益人,则当祸人而福己。
shùn lǐ ér jǔ yì wéi lì bèi shí ér dòng nán wéi gōng
顺理而举易为力,背时而动难为功。
kuàng yǐ wèi chéng zhī jìn jī bī yǒu yú zhī wèi zuò
况以未成之晋基,逼有余之魏祚?
suī fù dào gé qū yǔ dé bèi cāng shēng ér tiān wèi qǐ shí bǎo wèi yóu zǔ fēi kě yǐ zhì jìng bù kě yǐ lì zhēng suī zé qìng liú hòu kūn ér shēn zhōng yú běi miàn yǐ
虽复道格区宇,德被苍生,而天未启时,宝位犹阻,非可以智竞,不可以力争,虽则庆流后昆,而身终于北面矣。