liú yào zì yǒng míng yuán hǎi zhī zú zǐ yě
刘曜，字永明，元海之族子也。
shǎo gū jiàn yǎng yú yuán hǎi
少孤，见养于元海。
yòu ér cōng huì yǒu jī dù
幼而聪彗，有奇度。
nián bā suì cóng yuán hǎi liè yú xī shān yù yǔ zhǐ shù xià xùn léi zhèn shù páng rén mò bù diān pú yào shén sè zì ruò
年八岁，从元海猎于西山，遇雨，止树下，迅雷震树，旁人莫不颠仆，曜神色自若。
yuán hǎi yì zhī yuē cǐ wú jiā qiān lǐ jū yě cóng xiōng wèi bù wáng yǐ
元海异之曰：“此吾家千里驹也，从兄为不亡矣！
shēn cháng jiǔ chǐ sān cùn chuí shǒu guò xī shēng ér méi bái mù yǒu chì guāng xū rán bù guò bǎi yú gēn ér jiē zhǎng wǔ chǐ
”身长九尺三寸，垂手过膝，生而眉白，目有赤光，须髯不过百余根，而皆长五尺。
xìng tuò luò gāo liàng yǔ zhòng bù qún
性拓落高亮，与众不群。
dú shū zhì yú guǎng lǎn bù jīng sī zhāng jù shàn zhǔ wén gōng cǎo lì
读书志于广览，不精思章句，善属文，工草隶。
xióng wǔ guò rén tiě hòu yī cùn shè ér dòng zhī yú shí hào wèi shén shè
雄武过人，铁厚一寸，射而洞之，于时号为神射。
yóu hǎo bīng shū lüè jiē àn sòng
尤好兵书，略皆暗诵。
cháng qīng wǔ wú shān ér zì bǐ yuè yì xiāo cáo shí rén mò zhī xǔ yě wéi cōng měi yuē yǒng míng shì zǔ wèi wǔ zhī liú hé shù gōng zú dào zāi
常轻侮吴、邓，而自比乐毅、萧、曹，时人莫之许也，惟聪每曰：“永明，世祖、魏武之流，何数公足道哉！
ruò guàn yóu yú luò yáng zuò shì dāng zhū wáng nì cháo xiǎn yù shè ér guī
弱冠游于洛阳，坐事当诛，亡匿朝鲜，遇赦而归。
zì yǐ xíng zhì yì zhòng kǒng bù róng yú shì yǐn jì guǎn cén shān yǐ qín shū wéi shì
自以形质异众，恐不容于世， 隐迹管涔山，以琴书为事。
cháng yè xián jū yǒu èr tóng zǐ rù guì yuē guǎn cén wáng shǐ xiǎo chén fèng yè zhào huáng dì xiàn jiàn yī kǒu
尝夜闲居，有二童子入跪曰：“管涔王使小臣奉谒赵皇帝，献剑一口。
zhì qián zài bài ér qù
”置前再拜而去。
yǐ zhú shì zhī jiàn zhǎng èr chǐ guāng zé fēi cháng chì yù wèi shì bèi shàng yǒu míng yuē shén jiàn yù chú zhòng dú
以烛视之，剑长二尺，光泽非常，赤玉为室，背上有铭曰：“神剑御，除众毒。
yào suì fú zhī
”曜遂服之。
jiàn suí sì shí ér biàn wéi wǔ sè
剑随四时而变为五色。
yuán hǎi shì pín lì xiǎn zhí hòu bài xiàng guó dū du zhōng wài zhū jūn shì zhèn cháng ān
元海世频历显职，后拜相国，都督中外诸军事，镇长安。
jìn zhǔn zhī nán zì cháng ān fù zhī
靳准之难，自长安赴之。
zhì yú chì bì tài bǎo hū yán yàn děng zì píng yáng bēn zhī yǔ tài fù zhū jì tài wèi fàn lóng děng shàng zūn hào
至于赤壁，太保呼延晏等自平阳奔之，与太傅朱纪、太尉范隆等上尊号。
yào yǐ tài xìng yuán nián jiàn jí huáng dì wèi dà shè jìng nèi wéi zhǔn yī mén bù zài shè lì gǎi yuán guāng chū
曜以太兴元年僭即皇帝位，大赦境内，惟准一门不在赦例，改元光初。
yǐ zhū jì lǐng sī tú hū yán yàn lǐng sī kōng fàn lóng yǐ xià xī fù běn wèi
以朱纪领司徒， 呼延晏领司空，范隆以下悉复本位。
shǐ zhēng běi liú yā zhèn běi liú cè cì yú fén yīn yǔ shí lè wèi jǐ jiǎo zhī shì
使征北刘雅、镇北刘策次于汾阴，与石勒为掎角之势。
jìn zhǔn qiǎn shì zhōng bo tài jiàng yú lēi lēi qiú tài sòng zhī yào
靳准遣侍中卜泰降于勒，勒囚泰，送之曜。
wèi tài yuē xiān dì mò nián shí luàn dà lún qún yān náo zhèng zhū miè zhōng liáng chéng shì yì shì kuāng tǎo zhī qiū
谓泰曰：“先帝末年，实乱大伦， 群阉挠政，诛灭忠良，诚是义士匡讨之秋。
sī kōng zhí xīn zhōng liè xíng yī huò zhī quán zhěng jì tú tàn shǐ zhèn jí cǐ xūn gāo gǔ rén dé gé tiān dì
司空执心忠烈，行伊霍之权，拯济涂炭， 使朕及此，勋高古人，德格天地。
zhèn fāng níng jì dà jiān zhōng bù yǐ fēi mìng jí jūn zǐ xián rén
朕方宁济大艰，终不以非命及君子贤人。
sī kōng ruò zhí zhōng chéng zǎo yíng dà jià zhě zhèng yóu jìn shì jì zé guǎ rén yǐ zhèn cǐ yì bù zhī sī kōng xuān zhī cháo shì
司空若执忠诚，早迎大驾者，政由靳氏，祭则寡人，以朕此意布之司空，宣之朝士。
tài hái píng yáng jù xuān yào zhǐ
”泰还平阳，具宣曜旨。
zhǔn zì yǐ shā yào mǔ xiōng shěn yín wèi cóng
准自以杀曜母兄，沈吟未从。
xún ér qiáo tài wáng téng jìn kāng mǎ zhōng děng shā zhǔn tuī shàng shū lìng jìn míng wèi méng zhǔ qiǎn bo tài fèng chuán guó liù xǐ jiàng yú yào
寻而乔泰、王腾、靳康、马忠等杀准，推尚书令靳明为盟主，遣卜泰奉传国六玺降于曜。
yào dà yuè wèi tài yuē shǐ zhèn huò cǐ shén xǐ ér chéng dì wáng zhě zi yě
曜大悦，谓泰曰：“使朕获此神玺而成帝王者，子也。
shí lè wén zhī nù shén zēng bīng gōng zhī
”石勒闻之，怒甚，增兵攻之。
míng zhàn lèi bài qiǎn shǐ qiú jiù yú yào yào shǐ liú yā liú cè děng yíng zhī
明战累败，遣使求救于曜，曜使刘雅、刘策等迎之。
míng lǜ píng yáng shì nǚ wàn wǔ qiān guī yú yào yào mìng zhū míng jìn shì nán nǚ wú shào zhǎng jiē shā zhī
明率平阳士女万五千归于曜，曜命诛明，靳氏男女无少长皆杀之。
shǐ liú yā yíng mǔ hú shì sàng yú píng yáng hái zàng sù yì mù hào yáng líng wěi shì xuān míng huáng tài hòu
使刘雅迎母胡氏丧于平阳，还葬粟邑，墓号阳陵，伪谥宣明皇太后。
jiàn zūn gāo zǔ fù liàng wèi jǐng huáng dì zēng zǔ fù guǎng wéi xiàn huáng dì zǔ fáng yì huáng dì kǎo yuē xuān chéng huáng dì
僭尊高祖父亮为景皇帝，曾祖父广为献皇帝，祖防懿皇帝，考曰宣成皇帝。
xǐ dōu zhǎng ān qǐ guāng shì diàn yú qián zǐ guāng diàn yú hòu
徙都长安，起光世殿于前，紫光殿于后。
lì qí qī yáng shì wèi huáng hòu zi xī wèi huáng tài zǐ fēng zǐ xí wèi zhǎng lè wáng chǎn tài yuán wáng chōng huái nán wáng chang qí wáng gāo lǔ wáng huī chǔ wáng zhēng zhū zōng shì jiē jìn fēng jùn wáng
立其妻羊氏为皇后，子熙为皇太子，封子袭为长乐王，阐太原王，冲淮南王，敞齐王，高鲁王，徽楚王，征诸宗室皆进封郡王。
shàn zōng miào shè jì nán běi jiāo
缮宗庙、社稷、南北郊。
yǐ shuǐ chéng jìn jīn xíng guó hào yuē zhào
以水承晋金行，国号曰赵。
shēng mǔ shàng hēi qí zhì shàng xuán mò dú pèi tiān yuán hǎi pèi shàng dì dà shè jìng nèi shū sǐ yǐ xià
牲牡尚黑，旗帜尚玄，冒顿配天， 元海配上帝，大赦境内殊死已下。
huáng shí tú gè lù sōng duō qǐ bīng yú xīn píng fú fēng jù zhòng shù qiān fù yú nán yáng wáng bǎo
黄石屠各路松多起兵于新平、扶风，聚众数千，附于南阳王保。
bǎo yǐ qí jiāng yáng màn wèi yōng zhōu cì shǐ wáng lián wèi fú fēng tài shǒu jù chén cāng
保以其将杨曼为雍州刺史，王连为扶风太守，据陈仓；
zhāng yǐ wèi xīn píng tài shǒu zhōu yōng wèi ān dìng tài shǒu jù yīn mì
张𫖮为新平太守，周庸为安定太守，据阴密。
sōng duō xià cǎo bì qín lǒng dī qiāng duō guī zhī
松多下草壁，秦陇氐羌多归之。
yào qiǎn qí jūn qí liú yā píng xī liú hòu gōng yáng màn yú chén cāng èr xún bù kè
曜遣其军骑刘雅、平西刘厚攻杨曼于陈仓，二旬不克。
yào lǜ zhōng wài jīng ruì yǐ fù zhī xíng cì yōng chéng tài shǐ lìng biàn guǎng míng yán yú yào yuē zuó yè yāo xīng fàn yuè shī bù yí xíng
曜率中外精锐以赴之，行次雍城，太史令弁广明言于曜曰：“昨夜妖星犯月，师不宜行。
nǎi zhǐ
于是成子留了下来。
chì liú yā děng shè wéi gù lěi yǐ dài dà jūn
敕刘雅等摄围固垒，以待大军。
dì zhèn cháng ān yóu shén
地震，长安尤甚。
shí yào qī yáng shì yǒu shū chǒng pō yǔ zhèng shì yīn yǒu yú zhī zhēng yě
时曜妻羊氏有殊宠，颇与政事，阴有余之征也。
sān nián yào fā yōng gōng chén cāng màn lián móu yuē dié zhě shì hái yún qí wǔ niú qí jiàn duō yán hú zhǔ zì lái qí fēng kǒng bù kě dāng yě
三年，曜发雍，攻陈仓，曼、连谋曰：“谍者适还，云其五牛旗建，多言胡主自来，其锋恐不可当也。
wú liáng lǐn jì shǎo wú yǐ zhī jiǔ ruò dùn jūn chéng xià wéi rén bǎi rì bù dài bīng rèn ér wú zì miè bù rú lǜ jiàn zhòng yǐ yī zhàn
吾粮廪既少，无以支久，若顿军城下，围人百日，不待兵刃而吾自灭，不如率见众以一战。
rú qí shèng yě guān zhōng bù dài xí ér zhì
如其胜也，关中不待檄而至；
rú qí bài yě yī děng sǐ zǎo wǎn wú zài
如其败也，一等死， 早晚无在。
suì jǐn zhòng bèi chéng ér zhèn wèi yào suǒ bài wáng lián sǐ zhī yáng màn bēn yú nán dǐ
”遂尽众背城而阵，为曜所败，王连死之，杨曼奔于南氐。
yào jìn gōng cǎo bì yòu xiàn zhī sōng duō bēn lǒng chéng jìn xiàn ān dìng
曜进攻草壁， 又陷之，松多奔陇城，进陷安定。
bǎo jù qiān yú sāng chéng
保惧，迁于桑城。
dī qiāng xī cóng zhī
氐羌悉从之。
yào zhèn lǚ guī yú cháng ān shǔ liú yā wèi dà sī tú
曜振旅归于长安， 署刘雅为大司徒。
jìn jiāng li ju xí jīn yōng kè zhī
晋将李矩袭金墉，克之。
yào zuǒ zhōng láng jiàng sòng shǐ zhèn wēi sòng shù jiàng yú shí lè
曜左中郎将宋始、振威宋恕降于石勒。
shǔ qí dà jiàng jūn guǎng píng wáng yuè wèi zhēng dōng dà jiàng jūn zhèn luò yáng
署其大将军、 广平王岳为征东大将军，镇洛阳。
huì sān jūn yì shén yuè suì zhūn miǎn chí
会三军疫甚，岳遂屯渑池。
shí lè qiǎn shí shēng chí yīng sòng shǐ děng jūn shì shén shèng
石勒遣石生驰应宋始等，军势甚盛。
yào jiāng yǐn ān zhào shèn děng yǐ luò yáng jiàng shēng yuè nǎi bān shī zhèn yú shǎn chéng
曜将尹安、赵慎等以洛阳降生，岳乃班师，镇于陕城。
xi míng mén nèi dà shù fēng chuī zhé
西明门内大树风吹折，
jīng yī xiǔ
经一宿，
shù bō biàn wéi rén xíng
树拨变为人形，
fā zhǎng yī chǐ
发长一尺，
xū méi cháng sān cùn
须眉长三寸，
jiē huáng bái sè
皆黄白色，
yǒu liǎn shǒu zhī zhuàng
有敛手之状，
yì yǒu liǎng jiǎo zhe qún zhī xíng
亦有两脚著裙之形，
wéi wú mù bí
惟无目鼻，
měi yè yǒu shēng
每夜有声，
shí rì ér shēng kē tiáo
十日而生柯条，
suì chéng dà shù
遂成大树，
zhī yè shén mào
枝叶甚茂。
zhǎng shuǐ xiào wèi yǐn chē móu fǎn qián jiē bā qiú xú kù péng yào nǎi zhū chē qiú kù péng děng wǔ shí yú rén yú ē páng jiāng shā zhī
长水校尉尹车谋反，潜结巴酋徐库彭，曜乃诛车，囚库彭等五十余人于阿房， 将杀之。
guāng lù dài fu yóu zǐ yuǎn gù jiàn yào bù cóng
光禄大夫游子远固谏，曜不从。
zi yuǎn kòu tóu liú xiě yào dà nù yōu zǐ yuǎn ér jǐn shā kù péng děng shī zhū jiē xiàng zhī zhōng shí rì nǎi tóu zhī yú shuǐ
子远叩头流血，曜大怒，幽子远而尽杀库彭等，尸诸街巷之中十日，乃投之于水。
yú shì bā dī jǐn pàn tuī ba guī shàn wáng jù qú zhī wéi zhǔ sì shān qiāng dǐ ba jié yīng zhī zhě sān shí yú wàn guān zhōng dà luàn chéng mén zhòu bì
于是巴氐尽叛，推巴归善王句渠知为主， 四山羌、氐、巴、羯应之者三十余万，关中大乱，城门昼闭。
zi yuǎn yòu cóng yù biǎo jiàn yào nù shén huǐ qí biǎo yuē dà lì nú bù yōu mìng zài xū yú yóu gǎn rú cǐ xián sǐ wǎn yá
子远又从狱表谏，曜怒甚，毁其表曰：“大荔奴不忧命在须臾，犹敢如此，嫌死晚邪？
huà zuǒ yòu sù shā zhī
”叱左右速杀之。
liú yā zhū jì hū yán yàn děng jiàn yuē zi yuǎn yōu ér shàng jiàn zhě suǒ wèi zhōng yú shè jì bù zhī sǐ zhī jiāng zhì
刘雅、朱纪、呼延晏等谏曰：“子远幽而尚谏者，所谓忠于社稷，不知死之将至。
bì xià zòng fú néng yòng nài hé shā zhī
陛下纵弗能用，奈何杀之！
ruò zi yuǎn cháo zhū chén děng yì mù sǐ yǐ zhāng bì xià guò chà zhī jiù
若子远朝诛，臣等亦暮死，以彰陛下过差之咎。
tiān xià zhī rén jiē dāng qù bì xià dǎo xī hǎi ér sǐ ěr bì xià fù yǔ shuí jū hu
天下之人皆当去陛下蹈西海而死耳，陛下复与谁居乎！
yào yì jiě nǎi shè zhī
”曜意解，乃赦之。
yú shì chì nèi wài jiè yán jiāng qīn tǎo qú zhī
于是敕内外戒严，将亲讨渠知。
zi yuǎn jìn yuē bì xià chéng néng nà yú chén zhī jì zhě bù láo dà jià qīn dòng yī yuè zhī zhōng kě shǐ qīng dìng
子远进曰：“陛下诚能纳愚臣之计者，不劳大驾亲动，一月之中可使清定。
yào yuē qīng shì yán zhī
”曜曰：“卿试言之。
zi yuǎn yuē bǐ fěi yǒu dà zhì xī qiè fēi wàng yě dàn bī yú bì xià jùn gāng ěr
”子远曰：“彼匪有大志，希窃非望也，但逼于陛下峻纲耳。
jīn sǐ zhě bù kě zhuī mò ruò shè zhū nì rén zhī jiā lǎo ruò méi xī guān zhě shǐ dié xiāng fǔ yù tīng qí fù yè dà shè yǔ zhī gēng shǐ
今死者不可追，莫若赦诸逆人之家老弱没奚官者，使迭相抚育，听其复业，大赦与之更始。
bǐ shēng lù jì kāi bù jiàng hé dài
彼生路既开，不降何待！
ruò qú zhī zì yǐ zuì zhòng bù jí xià zhě yuàn jiǎ chén ruò bīng wǔ qiān yǐ wéi bì xià xiāo zhī bù gǎn láo bì xià zhī jiàng shuài yě
若渠知自以罪重不即下者，愿假臣弱兵五千，以为陛下枭之，不敢劳陛下之将帅也。
bù ěr zhě jīn zéi dǎng jì zhòng mí chuān bèi gǔ suī yǐ tiān wēi lín zhī kǒng fēi nián suì kě chú
不尔者，今贼党既众，弥川被谷， 虽以天威临之，恐非年岁可除。
yào dà yuè yǐ zi yuǎn wèi chē qí dà jiàng jūn kāi fǔ yí tóng sān sī dū du yōng qín zhēng tǎo zhū jūn shì
”曜大悦，以子远为车骑大将军、开府仪同三司、 都督雍秦征讨诸军事。
dà shè jìng nèi
大赦境内。
zi yuǎn cì yú yōng chéng jiàng zhě shí yú wàn jìn jūn ān dìng dī qiāng xī xià wéi jù shì zōng dǎng wǔ qiān yú jiā bǎo cún yú yīn mì jìn gōng píng zhī suì zhèn lǚ xún lǒng yòu chén ān jiāo yíng
子远次于雍城，降者十余万，进军安定，氐羌悉下，惟句氏宗党五千余家保存于阴密，进攻平之，遂振旅循陇右，陈安郊迎。
xiān shì shàng jùn dī qiāng shí yú wàn luò bǎo xiǎn bù jiàng qiú dà xū chú quán qú zì hào qín wáng
先是，上郡氐羌十余万落保险不降，酋大虚除权渠自号秦王。
zi yuǎn jìn shī zhì qí bì xià quán qú lǜ zhòng lái jù wǔ zhàn bài zhī
子远进师至其壁下，权渠率众来距，五战败之。
quán qú kǒng jiāng jiàng qí zi yī yú dà yán yú zhòng yuē wǎng liú yào zì lái yóu wú ruò wǒ hé kuàng cǐ piān shī ér yù jiàng zhī
权渠恐，将降，其子伊余大言于众曰：“往刘曜自来，犹无若我何，况此偏师而欲降之！
lǜ jìng zú wǔ wàn chen yā lěi mén
”率劲卒五万，晨压垒门。
zuǒ yòu quàn zhàn zi yuǎn yuē wú wén yī yú zhī yǒng dāng jīn wú dí shì mǎ zhī qiáng fù fēi qí pǐ
左右劝战，子远曰：“吾闻伊余之勇，当今无敌，士马之强，复非其匹；
yòu qí fù xīn bài nù qì shén shèng
又其父新败，怒气甚盛；
qiě xī róng piāo jìn fēng ruì bù kě nǐ yě
且西戎剽劲，锋锐不可拟也。
bù rú huǎn zhī shǐ qì jié ér jī zhī
不如缓之，使气竭而击之。
nǎi jiān bì bù zhàn
”乃坚壁不战。
yī yú yǒu jiāo sè
伊余有骄色。
zi yuǎn hòu qí wú bèi yè shì zhòng rù shí chen dà fēng wù zi yuǎn yuē tiān zàn wǒ yě
子远候其无备，夜，誓众蓐食，晨，大风雾，子远曰：“天赞我也！
gōng xiān shì zú sǎo bì ér chū chí míng fù zhī shēng qín yī yú xī fú qí zhòng
”躬先士卒，扫壁而出，迟明复之，生擒伊余，悉俘其众。
quán qú dà jù bèi fā gē miàn ér jiàng
权渠大惧，被发割面而降。
zi yuǎn qǐ yào yǐ quán qú wèi zhēng xi jiāng jūn xī róng gōng fēn xǐ yī yú xiōng dì jí qí bù luò èr shí yú wàn kǒu yú cháng ān
子远启曜以权渠为征西将军、西戎公，分徙伊余兄弟及其部落二十余万口于长安。
xī róng zhī zhōng quán qú bù zuì qiáng jiē bǐng qí mìng ér wèi kòu bào quán qú jì jiàng mò bù guī fù
西戎之中，权渠部最强，皆禀其命而为寇暴，权渠既降，莫不归附。
yào dà yuè yàn qún chén yú dōng táng yǔ jí píng shēng xuàn rán liú tì suì xià shū yuē gài bāo dé wéi jiù shèng hòu zhī suǒ xiān
曜大悦，宴群臣于东堂，语及平生，泫然流涕，遂下书曰：“盖褒德惟旧，圣后之所先；
niàn huì lù gū míng wáng zhī héng diǎn
念惠录孤，明王之恒典。
shì yǐ shì zǔ cǎo chuàng hé běi ér zhì fēng yú yán yóu zhī sūn
是以世祖草创河北，而致封于严尤之孙；
wèi wǔ lè bīng liáng sòng zhuī tòng yú qiáo gōng zhī mù
魏武勒兵梁宋，追恸于桥公之墓。
qián xīn zèng dà sī tú liè mǐn gōng cuī yuè zhōng shū lìng cáo xún jìn yáng tài shǒu wáng zhōng tài zǐ xǐ mǎ liú suí děng huò shi zhèn yú tóng chèn zhī zhōng huò jì zhèn yú jiān jiǒng zhī jí yán niàn jūn zǐ shí shāng wǒ xīn
前新赠大司徒、烈愍公崔岳，中书令曹恂，晋阳太守王忠，太子洗马刘绥等，或识朕于童龀之中，或济朕于艰窘之极，言念君子，实伤我心。
shī bù yún hū zhōng xīn cáng zhī hé rì wàng zhī
《诗》不云乎：‘中心藏之，何日忘之！
yuè
’岳，
hàn chāng zhī chū suī yǒu bāo zèng
汉昌之初虽有褒赠，
shǔ pǐ yùn zhī jì
属否运之际，
lǐ zhāng mò bèi
礼章莫备，
jīn kě zèng yuè shǐ chí jié shì zhōng dà sī tú liáo dōng gōng
今可赠岳使持节、侍中、大司徒、辽东公，
xún dà sī kōng nán jùn gōng
恂大司空、南郡公，
suí zuǒ guāng lù dài fu píng chāng gōng
绥左光禄大夫、平昌公，
zhōng zhèn jūn jiāng jūn ān píng hóu
忠镇军将军、安平侯，
bìng jiā sàn qí cháng shì
并加散骑常侍。
dàn jiē qiū mù yí miè shēn āi mò yóu yǒu sī qí sù bān fǎng yuè děng zǐ sūn shòu yǐ máo tǔ chēng zhèn yì yān
但皆丘墓夷灭，申哀莫由，有司其速班访岳等子孙，授以茅土，称朕意焉。
chū yào zhī wáng yǔ cáo xún bēn yú liú suí suí nì zhī yú jiù kuì zǎi sòng yú zhōng zhōng sòng zhī cháo xiǎn
”初，曜之亡，与曹恂奔于刘绥，绥匿之于旧匮，载送于忠，忠送之朝鲜。
suì yú jī jiǒng biàn xìng míng kè wèi xiàn zú
岁余，饥窘，变姓名，客为县卒。
yuè wèi cháo xiǎn lìng jiàn ér yì zhī tuī wèn suǒ yóu
岳为朝鲜令，见而异之，推问所由。
yào kòu tóu zì shǒu liú tì qiú āi
曜叩头自首，流涕求哀。
yuè yuē qīng wèi cuī yuán sōng bù rú sūn bīn shuò hu hé jù zhī shén yě
岳曰：“卿谓崔元嵩不如孙宾硕乎，何惧之甚也！
jīn zhào bǔ qīng shén jùn bǎi xìng jiān bù kě bǎo yě
今诏捕卿甚峻，百姓间不可保也。
cǐ xiàn yōu pì shì néng xiāng jì zòng yǒu dà jí bù guò jiě yìn shòu yǔ qīng jù qù ěr
此县幽僻，势能相济，纵有大急，不过解印绶与卿俱去耳。
wú jì mén shuāi wú xiōng dì zhī lèi shēn yòu báo hù wèi yǒu r zi qīng yóu wú zǐ dì yě wù wèi guò yōu
吾既门衰，无兄弟之累，身又薄祜，未有儿子，卿犹吾子弟也，勿为过忧。
dà zhàng fū chǔ shēn lì shì niǎo shòu tóu rén yào yù jì zhī ér kuàng jūn zi hu
大丈夫处身立世，鸟兽投人，要欲济之，而况君子乎！
gěi yǐ yī fú zī gòng shū chuán
”给以衣服，资供书传。
yào suì cóng yuè zhì tōng yí zhì ēn gù shén hòu
曜遂从岳，质通疑滞，恩顾甚厚。
yuè cóng róng wèi yào yuē liú shēng zī yǔ shén diào mìng shì zhī cái yě
岳从容谓曜曰： “刘生姿宇神调，命世之才也！
sì hǎi tuō yǒu wēi fēng yáo zhī zhě yīng xióng zhī kuí qīng qí rén yǐ
四海脱有微风摇之者，英雄之魁，卿其人矣。
cáo xún suī yú tún è zhī zhōng shì yào yǒu jūn chén zhī lǐ gù jiē dé zhī
”曹恂虽于屯厄之中，事曜有君臣之礼，故皆德之。
yào lì tài xué yú cháng lè gōng dōng xiǎo xué yú wèi yāng gōng xi jiǎn bǎi xìng nián èr shí wǔ yǐ xià shí sān yǐ shàng shén zhì kě jiào zhě qiān wǔ bǎi rén xuǎn cháo xián sù rú míng jīng dǔ xué yǐ jiào zhī
曜立太学于长乐宫东，小学于未央宫西，简百姓年二十五已下十三已上，神志可教者千五百人，选朝贤宿儒明经笃学以教之。
yǐ zhōng shū jiān liú jūn lǐng guó zǐ jì jiǔ
以中书监刘均领国子祭酒。
zhì chóng wén jì jiǔ zhì cì guó zǐ
置崇文祭酒，秩次国子。
sàn qí shì láng dǒng jǐng dào yǐ míng jīng zhuó wèi chóng wén jì jiǔ
散骑侍郎董景道以明经擢为崇文祭酒。
yǐ yóu zǐ yuǎn wèi dà sī tú
以游子远为大司徒。
yào mìng qǐ fēng míng guān lì xī gōng jiàn líng xiāo tái yú hào chí yòu jiāng yú bà líng xī nán yíng shòu líng
曜命起酆明观，立西宫，建陵霄台于滈池，又将于霸陵西南营寿陵。
shì zhōng qiáo yù hé bāo shàng shū jiàn yuē chén wén rén zhǔ zhī xīng zuò yě bì yǎng zhǔn qián xiàng fǔ shùn rén shí shì yǐ wèi wén chéng luàn wáng zhī hòu zōng miào shè jì liú piāo wú suǒ ér yóu shàng hou yíng shì yǐ gòu chu gōng
侍中乔豫、 和苞上疏谏曰：“臣闻人主之兴作也，必仰准乾象，俯顺人时，是以卫文承乱亡之后，宗庙社稷流漂无所，而犹上候营室以构楚宫。
bǐ qí jí yě yóu shàng ruò zī gù néng xìng kāng shū wǔ gōng zhī jī yǐ yán jiǔ bǎi zhī qìng yě
彼其急也犹尚若兹，故能兴康叔、 武公之迹，以延九百之庆也。
fèng zhào shū jiāng yíng fēng míng guān shì dào chú ráo xián yǐ fēi zhī yuē yī guān zhī gōng kě yǐ píng liáng zhōu yǐ
奉诏书将营酆明观，市道刍荛咸以非之，曰一观之功可以平凉州矣。
yòu fèng chì zhǐ fù yù nǐ ē páng ér jiàn xī gōng mó qióng tái ér qǐ líng xiāo cǐ zé fèi wàn fēng míng gōng yì qián yì yě
又奉敕旨复欲拟阿房而建西宫，模琼台而起陵霄，此则费万酆明， 功亿前役也。
yǐ cǐ gōng fèi yì kě yǐ tūn wú shǔ jiǎn qí wèi yǐ
以此功费，亦可以吞吴蜀，翦齐魏矣。
bì xià hé wéi yú zhōng xīng zhī rì ér zōng wáng guó zhī shì
陛下何为于中兴之日而踪亡国之事！
zì gǔ shèng wáng rén shéi wú guò
自古圣王，人谁无过！
bì xià cǐ yì shí wèi guò jǔ
陛下此役，实为过举。
guò guì zài néng gǎi zhōng zhī shí nán
过贵在能改，终之实难。
yòu fú wén chì zhǐ jiāng yíng jiàn shòu líng zhōu huí sì lǐ xià shēn èr shí wǔ zhàng yǐ tóng wèi guān guō huáng jīn shì zhī kǒng cǐ gōng fèi fēi guó nèi suǒ néng bàn yě
又伏闻敕旨将营建寿陵，周回四里，下深二十五丈，以铜为棺郭，黄金饰之，恐此功费非国内所能办也。
qiě chén wén yáo zàng gǔ lín shì bù gǎi sì
且臣闻尧葬谷林，市不改肆；
zhuān xū zàng guǎng yáng xià bù jí quán
颛顼葬广阳，下不及泉。
shèng wáng zhī yú zhōng yě rú shì
圣王之于终也如是。
qín huáng xià gù sān quán zhōu lún qī lǐ shēn wáng zhī hòu huǐ bù xuán zhǒng àn zhǔ zhī yú zhōng yě rú cǐ
秦皇下锢三泉，周轮七里，身亡之后，毁不旋踵，暗主之于终也如此。
xiàng tuí shí guǒ kǒng zǐ yǐ wéi bù rú sù xiǔ
向魋石椁，孔子以为不如速朽；
wáng sūn luǒ zàng shí zhě jiā qí jiǎo shì
王孙倮葬，识者嘉其矫世。
zì gǔ wú yǒu bù wáng zhī guó bù jué zhī mù gù shèng wáng zhī hòu zàng zhī zhāo hài yě gù bù wéi zhī
自古无有不亡之国，不掘之墓，故圣王知厚葬之招害也，故不为之。
chén zǐ zhī yú jūn fù líng mù qǐ bù yù gāo guǎng rú shān yuè zāi
臣子之于君父，陵墓岂不欲高广如山岳哉！
dàn yǐ bǎo quán shǐ zhōng ān gù wàn shì wèi yōu ěr
但以保全始终，安固万世为优耳。
xīng wáng shē jiǎn jiǒng rán yú qián wéi bì xià lǎn zhī
兴亡奢俭，冏然于前，惟陛下览之。
yào dà yuè xià shū yuē èr shì zhōng kěn kěn yǒu gǔ rén zhī fēng liè yǐ kě wèi shè jì zhī chén yě
”曜大悦，下书曰：“二侍中恳恳有古人之风烈矣，可谓社稷之臣也。
fēi èr jūn zhèn ān wén cǐ yán hu
非二君，朕安闻此言乎！
yǐ xiào míng yú chéng píng zhī shì sì hǎi wú yú zhī rì shàng nà zhōng lí yī yán ér bà běi gōng zhī yì kuàng zhèn zhī àn miǎo dāng jīn jí bì ér kě bù jìng cóng míng huì hu
以孝明于承平之世，四海无虞之日，尚纳钟离一言而罢北宫之役，况朕之暗眇，当今极弊，而可不敬从明诲乎！
jīn chì xī tíng shòu líng zhì dù yī zūn bà líng zhī fǎ
今敕悉停寿陵制度，一遵霸陵之法。
shī bù yún hū wú yán bù chou wú dé bù bào
《诗》 不云乎：‘无言不酬，无德不报。
qí fēng yù ān chāng zi bāo píng yú zi bìng lǐng jiàn yì dài fū
’其封豫安昌子，苞平舆子，并领谏议大夫。
kě fū gào tiān xià shǐ zhī qū qū zhī cháo sī wén guò yě
可敷告天下，使知区区之朝思闻过也。
zì jīn zhèng fǎ yǒu bù biàn yú shí bù lì shè jì zhě qí yì què jí yán wù yǒu suǒ huì
自今政法有不便于时，不利社稷者，其诣阙极言，勿有所讳。
shěng fēng shuǐ yòu yǐ yǔ pín hù
”省酆水囿以与贫户。
zhōng nán shān bēng cháng ān rén liú zhōng yú bēng suǒ de bái yù fāng yī chǐ yǒu wén zì yuē huáng wáng huáng wáng bài zhào chāng
终南山崩，长安人刘终于崩所得白玉方一尺，有文字曰：“皇亡，皇亡，败赵昌。
jǐng shuǐ jié gòu wǔ liáng è yǒu xiǎo shuāi kùn áo sàng
井水竭，构五梁，咢酉小衰困嚣丧。
wū hū
唉！
wū hū
唉！
chì niú fèn yǐn qí jǐn hu
赤牛奋靷其尽乎！
shí qún chén xián hè yǐ wéi lēi miè zhī zhēng
”时群臣咸贺，以为勒灭之征。
yào dà yuè zhāi qī rì ér hòu shòu zhī yú tài miào dà shè jìng nèi yǐ zhōng wèi fèng ruì dà fu
曜大悦，斋七日而后受之于太庙，大赦境内，以终为奉瑞大夫。
zhōng shū jiān liú jūn jìn yuē chén wén guó zhǔ shān chuān gù shān bēng chuān jié jūn wèi zhī bù jǔ
中书监刘均进曰：“臣闻国主山川，故山崩川竭，君为之不举。
zhōng nán jīng shī zhī zhèn guó zhī suǒ zhān wú gù ér bēng qí xiōng yān kě jí yán
终南，京师之镇，国之所瞻，无故而崩，其凶焉可极言！
xī sān dài zhī jì qí zāi yě rú shì
昔三代之季，其灾也如是。
jīn zhāo chén jiē yán xiáng ruì chén dú yán fēi chéng shàng wǔ shèng zhǐ xià wéi zhòng yì rán chén bù dá dà lǐ qiè suǒ wèi tóng
今朝臣皆言祥瑞，臣独言非，诚上忤圣旨，下违众议，然臣不达大理，窃所未同。
hé zé
为什么呢？
yù zhī yú shān shí yě yóu jūn zhī yú chén xià
玉之于山石也，犹君之于臣下。
shān bēng shí huài xiàng guó qīng rén luàn
山崩石坏，象国倾人乱。
huáng wáng huáng wáng bài zhào chāng zhě cǐ yán huáng shì jiāng wèi zhào suǒ bài zhào yīn zhī ér chāng
‘皇亡，皇亡，败赵昌者’， 此言皇室将为赵所败，赵因之而昌。
jīn dà zhào dōu yú qín yōng ér lēi kuà quán zhào zhī de zhào chāng zhī yīng dāng zài shí lè bù zài wǒ yě
今大赵都于秦雍，而勒跨全赵之地，赵昌之应， 当在石勒，不在我也。
jǐng shuǐ jié gòu wǔ liáng zhě jǐng wèi dōng jǐng qín zhī fēn yě wǔ wèi wǔ chē liáng wèi dà liáng wǔ chē dà liáng zhào zhī fēn yě cǐ yán qín jiāng jié miè yǐ gòu chéng zhào yě
‘井水竭，构五梁’者，井谓东井，秦之分也，‘五谓五车’， 梁谓大梁，五车、大梁，赵之分也，此言秦将竭灭，以构成赵也。
è zhě suì zhī cì míng zuò è yě yán suì yù zuò è yǒu zhī nián dāng yǒu bài jūn shā jiāng zhī shì
‘咢’者，岁之次名作咢也，言岁驭作咢酉之年，当有败军杀将之事。
kùn wèi kùn dūn suì zài zi zhī nián míng xuán xiāo yì zài tiān zhī cì yán suì yù yú zi guó dāng sàng wáng
‘困’谓困敦，岁在子之年名，玄嚣亦在天之次，言岁驭于子，国当丧亡。
chì niú fèn yǐn wèi chì fèn ruò zài chǒu zhī suì míng yě
‘赤牛奋靷’谓赤奋若，在丑之岁名也。
niú wèi qiān niú dōng běi wéi zhī sù chǒu zhī fēn yě yán suì zài chǒu dāng miè wáng jǐn wú fù yí yě
‘牛’谓牵牛，东北维之宿，丑之分也，言岁在丑当灭亡，尽无复遗也。
cǐ qí jiè wù zhēng zhēng yù bì xià qín xiū dé huà yǐ ráng zhī
此其诫悟蒸蒸，欲陛下勤修德化以禳之。
zòng wèi jiā xiáng shàng yuàn bì xià xī tì yǐ dá zhī
纵为嘉祥，尚愿陛下夕惕以答之。
shū yuē suī xiū wù xiū
《书》曰： ‘虽休勿休。
yuàn bì xià zhuī zōng zhōu dàn méng jīn zhī měi juān bǐ guó gōng mèng miào zhī xiōng jǐn guī mù yù yǐ dài yāo yán zhī zhū
’愿陛下追踪周旦盟津之美，捐鄙虢公梦庙之凶，谨归沐浴以待妖言之诛。
yào wǔ rán gǎi róng
”曜怃然改容。
yù shǐ hé jūn kuáng yán gǔ shuō wū wǎng xiáng ruì qǐng yī dà bù jìng lùn
御史劾均狂言瞽说，诬罔祥瑞，请依大不敬论。
yào yuē cǐ zhī zāi ruì chéng bù kě zhī shēn jiè zhèn zhī bù dé zhèn shōu qí zhōng huì duō yǐ hé zuì zhī yǒu hu
曜曰：“此之灾瑞，诚不可知，深戒朕之不德，朕收其忠惠多矣，何罪之有乎！
yào qīn zhēng dī qiāng chóu chí yáng nán dí lǜ zhòng lái jù qián fēng jī bài zhī nán dí tuì bǎo chóu chí chóu chí zhū dī qiāng duō jiàng yú yào
曜亲征氐羌，仇池杨难敌率众来距，前锋击败之，难敌退保仇池，仇池诸氐羌多降于曜。
yào hòu fù xi tǎo yáng tāo yú nán ān tāo jù yǔ lǒng xī tài shǒu liáng xūn děng jiàng yú yào jiē fēng liè hóu
曜后复西讨杨韬于南安，韬惧，与陇西太守梁勋等降于曜，皆封列侯。
shǐ shì zhōng qiáo yù lǜ jiá shì wǔ qiān qiān tāo děng jí lǒng yòu wàn yú hù yú cháng ān
使侍中乔豫率甲士五千，迁韬等及陇右万余户于长安。
yào yòu jìn gōng chóu chí
曜又进攻仇池。
shí yào qǐn jí jiān lì yì shén yì yù bān shī kǒng nán dí niè qí hòu nǎi yǐ qí shàng shū láng wáng guǎng wèi guāng guó zhōng láng jiàng shǐ yú chóu chí yǐ shuō nán dí nán dí yú shì qiǎn shǐ chēng fān
时曜寝疾， 兼疠疫甚，议欲班师，恐难敌蹑其后，乃以其尚书郎王犷为光国中郎将，使于仇池， 以说难敌，难敌于是遣使称籓。
yào dà yuè
曜大悦，
shǔ nán dí wèi shǐ chí jié shì zhōng jiǎ huáng yuè dū du yì níng nán qín liáng liáng ba liù zhōu lǒng shàng xī yù zhū jūn shì shàng dà jiàng jūn yì níng nán qín sān zhōu mù lǐng hù nán dǐ xiào wèi níng qiāng zhōng láng jiàng wǔ dū wáng
署难敌为使持节、侍中、假黄钺、都督益宁南秦凉梁巴六州陇上西域诸军事、上大将军、益宁南秦三州牧、领护南氐校尉、 宁羌中郎将、武都王，
zǐ dì wèi gōng hóu liè jiāng èr qiān dàn zhě shí wǔ rén
子弟为公侯列将二千石者十五人。
chén ān qǐng cháo yào yǐ jí dǔ bù xǔ
陈安请朝，曜以疾笃不许。
ān nù qiě yǐ yào wèi sǐ yě suì dà lüè ér guī
安怒，且以曜为死也，遂大掠而归。
yào jí shèn dǔ mǎ yú ér hái shǐ qí jiāng hū yán shí jiān zī zhòng yú hòu
曜疾甚笃，马舆而还，使其将呼延实监辎重于后。
chén ān lǜ jīng qí shuǎ zhī yú dào
陈安率精骑耍之于道。
shí bēn zhàn wú lù yǔ zhǎng shǐ lǔ píng jù méi yú ān
实奔战无路，与长史鲁凭俱没于安。
ān qiú shí ér wèi zhī yuē liú yào yǐ sǐ zi shuí fǔ zāi
安囚实而谓之曰：“刘曜已死，子谁辅哉？
gū dāng yú zú xià zhōng dìng dà yè
孤当舆足下终定大业。
shí huà ān yuē gǒu bèi
” 实叱安曰：“狗辈！
rǔ hé rén róng chǒng chù bù yí zhī de qián bèi sī mǎ bǎo jīn fù rú cǐ
汝荷人荣宠，处不疑之地，前背司马保，今复如此。
rǔ zì shì hé rú zhǔ shàng
汝自视何如主上？
yōu rǔ bù jiǔ xiāo shǒu shàng guī tōng qú hé wèi dà yè
忧汝不久枭首上邽通衢，何谓大业！
kě sù shā wǒ xuán wǒ shǒu yú shàng guī dōng mén guān dà jūn zhī rù chéng yě
可速杀我，悬我首于上邽东门，观大军之入城也。
ān nù suì shā zhī
”安怒，遂杀之。
yǐ lǔ píng wèi cān jūn yòu qiǎn qí dì jí jí jiāng jūn zhāng míng děng lǜ qí èr wàn zhuī yào yào wèi jūn hū yán yú nì zhàn jī zhǎn zhī xī fú qí zhòng
以鲁凭为参军，又遣其弟集及将军张明等率骑二万追曜，曜卫军呼延瑜逆战，击斩之，悉俘其众。
ān jù chí hái shàng guī
安惧，驰还上邽。
yào zhì zì nán ān
曜至自南安。
chén ān shǐ qí jiāng liú liè zhào hǎn xí qiān chéng bá zhī xī zhōu dī qiāng xī cóng ān
陈安使其将刘烈、赵罕袭汧城，拔之，西州氐羌悉从安。
ān shì mǎ xióng shèng zhòng shí yú wàn zì chēng shǐ chí jié dà dū dū jiǎ huáng yuè dà jiàng jūn yōng liáng qín liáng sì zhōu mù liáng wáng yǐ zhào mù wèi xiàng guó lǐng zuǒ zhǎng shǐ
安士马雄盛，众十余万，自称使持节、大都督、假黄钺、大将军、雍凉秦梁四州牧、凉王，以赵募为相国，领左长史。
lǔ píng duì ān dà kū yuē wú bù rěn jiàn chén ān zhī sǐ yě
鲁凭对安大哭曰：“吾不忍见陈安之死也。
ān nù mìng zhǎn zhī
”安怒，命斩之。
píng yuē sǐ zì wú fēn xuán wú tóu yú qín zhōu tōng qú guān zhào zhī zhǎn chén ān yě
凭曰：“死自吾分，悬吾头于秦州通衢，观赵之斩陈安也。
suì shā zhī
”遂杀之。
yào wén píng sǐ bēi tòng yuē xián rén zhě tiān xià zhī wàng yě
曜闻凭死，悲恸曰： “贤人者，天下之望也。
hài xián rén shì sāi tiān xià zhī qíng fu chéng píng zhī jūn yóu bù gǎn guāi chén qiè zhī xīn kuàng yú sì hǎi hu
害贤人，是塞天下之情，夫承平之君犹不敢乖臣妾之心， 况于四海乎！
chén ān jīn yú zhāo xián cǎi zhé zhī qiū ér hài jūn zǐ jué dāng shí zhī wàng wú zhī qí wú néng wéi yě
陈安今于招贤采哲之秋，而害君子，绝当时之望，吾知其无能为也。
xiū tú wáng shí wǔ yǐ sāng chéng jiàng yào dà yuè shǔ wǔ wèi shǐ chí jié dū du qín zhōu lǒng shàng zá yí zhū jūn shì píng xi dà jiàng jūn qín zhōu cì shǐ fēng jiǔ quán wáng
休屠王石武以桑城降，曜大悦，署武为使持节、都督秦州陇上杂夷诸军事、平西大将军、秦州刺史，封酒泉王。
yào hòu yáng shì sǐ wěi shì xiàn wén huáng hòu
曜后羊氏死，伪谥献文皇后。
yáng shì nèi yǒu tè chǒng wài cān cháo zhèng shēng yào sān zi xī xí chǎn
羊氏内有特宠，外参朝政，生曜三子熙、袭、阐。
yào shǐ jìn wú guān zhě bù tīng chéng mǎ lù bā bǎi shí yǐ shàng fù nǚ nǎi de yì jǐn xiù zì jì qiū nóng gōng bì nǎi tīng yǐn jiǔ fēi zōng miào shè jì zhī jì bù dé shā niú fàn zhě jiē sǐ
曜始禁无官者不听乘马，禄八百石已上妇女乃得衣锦绣，自季秋农功毕，乃听饮酒，非宗庙社稷之祭不得杀牛，犯者皆死。
yào lín tài xué yǐn shì xué shēng zhī shàng dì zhě bài láng zhōng
曜临太学，引试学生之上第者拜郎中。
wǔ gōng nán zǐ sū fǔ shǎn nán zǐ wǔ zhǎng píng bìng huà wèi nǚ zǐ
武功男子苏抚、陕男子伍长平并化为女子。
shí yán yú shǎn ruò yán wù dōng zhě
石言于陕，若言勿东者。
yào jiāng zàng qí fù jí qī qīn rú sù yì yǐ guī dù zhī
曜将葬其父及妻，亲如粟邑以规度之。
fù tǔ wèi fén qí xià zhōu huí èr lǐ zuò zhě jì yǐ zhī zhú yuàn hū zhī shēng yíng yú dào lù
负土为坟，其下周回二里，作者继以脂烛，怨呼之声盈于道路。
yóu zǐ yuǎn jiàn yuē chén wén shèng zhǔ míng wáng zhōng chén xiào zǐ zhī yú zhōng zàng yě guān zú zhōu shēn guǒ zú zhōu guān cáng zú zhōu guǒ ér yǐ bù fēng bù shù wèi wú qióng zhè jì
游子远谏曰：“臣闻圣主明王、忠臣孝子之于终葬也，棺足周身，椁足周棺，藏足周椁而已，不封不树，为无穷这计。
fú wéi bì xià shèng cí yōu bèi shén jiàn dòng yuǎn měi yǐ qīng jiǎn xù xià wèi xiān
伏惟陛下圣慈幽被， 神鉴洞远，每以清俭恤下为先。
shè jì zī chǔ wèi běn
社稷资储为本。
jīn èr líng zhī fèi zhì yǐ yì jì jì liù wàn fū bǎi rì zuò suǒ yòng liù bǎi wàn gōng
今二陵之费至以亿计，计六万夫百日作，所用六百万功。
èr líng jiē xià gù sān quán shàng chóng bǎi chǐ jī shí wéi shān zēng tǔ wèi fù fā jué gǔ zhǒng yǐ qiān bǎi shù yì fū hū jiē qì sāi tiān dì bào hái yuán yě kū shēng yíng qú chén qiè wèi wú yì yú xiān huáng xiān hòu ér tú sàng guó zhī chǔ lì
二陵皆下锢三泉，上崇百尺，积石为山，增土为阜，发掘古冢以千百数，役夫呼嗟，气塞天地，暴骸原野，哭声盈衢，臣窃谓无益于先皇先后， 而徒丧国之储力。
bì xià tuō yǎng xún yáo shùn zhī guǐ zhě zé gōng bù yíng bǎi wàn fèi yì bù guò qiān jì xià wú yuàn gǔ shàng wú yuàn rén xiān dì xiān hòu yǒu tài shān zhī ān bì xià xiǎng shùn yǔ zhōu gōng zhī měi wéi bì xià chá yān
陛下脱仰寻尧舜之轨者，则功不盈百万，费亦不过千计，下无怨骨，上无怨人，先帝先后有太山之安，陛下飨舜、禹、周公之美，惟陛下察焉。
yào bù nà nǎi shǐ qí jiāng liú yuè děng shuài qí yī wàn yíng fù jí dì huī sàng yú tài yuán
” 曜不纳，乃使其将刘岳等帅骑一万，迎父及弟晖丧于太原。
yì qì dà xíng sǐ zhě shí sān sì
疫气大行，死者十三四。
shàng luò nán zǐ zhāng lú sǐ èr shí qī rì yǒu dào fā qí zhǒng zhě lú de sū
上洛男子张卢死二十七日，有盗发其冢者，卢得苏。
yào zàng qí fù mù hào yǒng yuán líng zàng qī yáng shì mù hào xiǎn píng líng
曜葬其父，墓号永垣陵，葬妻羊氏，墓号显平陵。
dà shè jìng nèi shū sǐ sì xià cì rén jué èr jí gū lǎo pín bìng bù néng zì cún zhě bó gè yǒu chà
大赦境内殊死巳下，赐人爵二级，孤老贫病不能自存者帛各有差。
tài níng yuán nián chén ān gōng yào zhēng xī liú gòng yú nán ān xiū tú wáng shí wǔ zì sāng chéng jiāng gōng shàng guī yǐ jiě nán ān zhī wéi
太宁元年，陈安攻曜征西刘贡于南安，休屠王石武自桑城将攻上邽，以解南安之围。
ān wén zhī jù chí guī shàng guī yù yú guā tián
安闻之惧，驰归上邽，遇于瓜田。
wǔ yǐ zhòng guǎ bù dí bēn bǎo zhāng chūn gù lěi
武以众寡不敌，奔保张春故垒。
ān yǐn jūn zhuī wǔ yuē pàn nì hú nú
安引军追武曰：“叛逆胡奴！
yào dāng shēng fù cǐ nú rán hòu zhǎn liú gòng
要当生缚此奴，然后斩刘贡。
wǔ bì lěi jù zhī
”武闭垒距之。
gòng bài ān hòu jūn fú zhǎn wàn yú
贡败安后军，俘斩万余。
ān chí hái fù jiù gòng nì jī bài zhī
安驰还赴救，贡逆击败之。
é ér wǔ qí dà zhì ān zhòng dà kuì shōu qí bā qiān bēn yú lǒng chéng
俄而武骑大至，安众大溃，收骑八千，奔于陇城。
gòng nǎi liú wǔ dū hòu zhòng gōng xiān shì zú zhàn zhé bài zhī suì wéi ān yú lǒng chéng
贡乃留武督后众，躬先士卒，战辄败之，遂围安于陇城。
dà yǔ lín zhèn yào fù mù mén wū dà fēng piāo fā qí fù qǐn táng yú yuán wài wǔ shí yú bù
大雨霖，震曜父墓门屋，大风飘发其父寝堂于垣外五十余步。
yào bì zhèng diàn sù fú kū yú dōng táng wǔ rì shǐ qí zhèn jūn liú xí tài cháng liáng xū děng shàn fù zhī
曜避正殿，素服哭于东堂五日，使其镇军刘袭、太常梁胥等缮复之。
sōng bǎi zhòng mù zhí yǐ chéng lín zhì shì xī kū
松柏众木植已成林，至是悉枯。
shǔ qí dà sī mǎ liú yā wèi tài zǎi jiā jiàn lǚ shàng diàn rù cháo bù qū zàn bài bù míng gěi qiān bīng bǎi qí jiǎ zhàng bǎi rén rù diàn zēng bān jiàn liù shí rén qián hòu gǔ chuī gè èr bù
署其大司马刘雅为太宰，加剑履上殿，入朝不趋，赞拜不名，给千兵百骑，甲仗百人入殿，增班剑六十人，前后鼓吹各二部。
yào qīn zhēng chén ān wéi ān yú lǒng chéng
曜亲征陈安，围安于陇城。
ān pín chū tiāo zhàn lèi jī bài zhī zhǎn huò bā qiān yú jí
安频出挑战，累击败之，斩获八千余级。
yòu jūn liú gàn gōng píng xiāng kè zhī lǒng shàng zhū xiàn xī jiàng
右军刘干攻平襄，克之，陇上诸县悉降。
qǔ shè lǒng yòu shū sǐ yǐ xià wéi chén ān zhào mù bù zài qí lì
曲赦陇右殊死已下，惟陈安、赵募不在其例。
ān liú yáng bó zhī jiāng chōng r děng shǒu lǒng chéng shuài qí shù bǎi tū wéi ér chū yù yǐn shàng guī píng xiāng zhī zhòng hái jiě lǒng chéng zhī wéi
安留杨伯支、姜冲儿等守陇城，帅骑数百突围而出，欲引上邽、平襄之众还解陇城之围。
ān jì chū zhī shàng guī bèi wéi píng xiāng yǐ bài nǎi nán zǒu shǎn zhōng
安既出，知上邽被围，平襄已败，乃南走陕中。
yào shǐ qí jiāng jūn píng xiān qiū zhōng bó lǜ jìn qí zhuī ān pín zhàn bài zhī fú zhǎn sì bǎi yú jí
曜使其将军平先、丘中伯率劲骑追安，频战败之，俘斩四百余级。
ān yǔ zhuàng shì shí yú qí yú shǎn zhōng gé zhàn ān zuǒ shǒu fèn qī chǐ dà dāo yòu shǒu zhí zhàng bā shé máo jìn jiāo zé dāo máo jù fā zhé hài wǔ liù
安与壮士十余骑于陕中格战，安左手奋七尺大刀， 右手执丈八蛇矛，近交则刀矛俱发，辄害五六；
yuǎn zé shuāng dài jiān fú zuǒ yòu chí shè ér zǒu
远则双带鞬服，左右驰射而走。
píng xiān yì zhuàng jiàn jué rén yǒng jié rú fēi yǔ ān bó zhàn sān jiāo duó qí shé máo ér tuì
平先亦壮健绝人，勇捷如飞，与安搏战，三交，夺其蛇矛而退。
huì rì mù yǔ shén ān qì mǎ yǔ zuǒ yòu wǔ liù rén bù yú shān lǐng nì yú xī jiàn
会日暮，雨甚，安弃马，与左右五六人步逾山岭，匿于溪涧。
yì rì xún zhī suì bù zhī suǒ zài
翌日寻之，遂不知所在。
huì lián yǔ shǐ jì fǔ wēi hū yán qīng xún qí jìng jì zhǎn ān yú jiàn qū
会连雨始霁，辅威呼延清寻其径迹，斩安于涧曲。
yào dà yuè
曜大悦。
ān shàn yú fǔ jiē jí xiōng yí xiǎn yǔ zhòng tóng zhī jí qí sǐ lǒng shàng gē zhī yuē lǒng shàng zhuàng shì yǒu chén ān qū gàn suī xiǎo fù zhōng kuān ài yǎng jiàng shì tóng xīn gān
安善于抚接，吉凶夷险与众同之，及其死，陇上歌之曰：“陇上壮士有陈安， 驱干虽小腹中宽，爱养将士同心肝。
niè cōng fù mǎ tiě xiá ān qī chǐ dà dāo fèn rú tuān zhàng bā shé máo zuǒ yòu pán shí dàng shí jué wú dàng qián
聂骢父马铁瑕鞍，七尺大刀奋如湍，丈八蛇矛左右盘，十荡十决无当前。
zhàn shǐ sān jiāo shī shé máo qì wǒ niè cōng cuàn yán yōu wèi wǒ wài yuán ér xuán tóu
战始三交失蛇矛，弃我聂骢窜严幽，为我外援而悬头。
xi liú zhī shuǐ dōng liú hé yī qù bù hái nài zi hé
西流之水东流河，一去不还奈子何！
yào wén ér jiā shāng mìng lè fǔ gē zhī
”曜闻而嘉伤，命乐府歌之。
yáng bó zhī zhǎn jiāng chōng r yǐ lǒng chéng jiàng
杨伯支斩姜冲儿，以陇城降。
sòng tíng zhǎn zhào mù yǐ shàng guī jiàng
宋亭斩赵募，以上邽降。
xǐ qín zhōu dà xìng yáng jiāng zhū zú èr qiān yú hù yú cháng ān
徙秦州大姓杨、姜诸族二千余户于长安。
dī qiāng xī xià bìng sòng zhì rèn
氐羌悉下，并送质任。
shí liú yuè yǔ liáng zhōu cì shǐ zhāng mào xiāng chí yú hé shàng yào zì lǒng cháng qū zhì xī hé róng zú èr shí bā wàn wǔ qiān lín hé liè yíng bǎi yú lǐ zhōng zhōng gǔ zhī shēng fèi hé dòng dì zì gǔ jūn lǚ zhī shèng wèi yǒu sī bǐ
时刘岳与凉州刺史张茂相持于河上，曜自陇长驱至西河，戎卒二十八万五千， 临河列营，百余里中，钟鼓之声沸河动地，自古军旅之盛未有斯比。
mào lín hé zhū shù jiē wàng fēng bēn tuì
茂临河诸戍皆望风奔退。
yáng shēng yù bǎi dào jù dù zhí zhì gū zāng liáng zhōu dà bù rén wú gù zhì
扬声欲百道俱渡，直至姑臧，凉州大怖，人无固志。
zhū jiāng xián yù sù jì yào yuē wú jūn lǚ suī shèng bù yú wèi wǔ zhī dōng yě
诸将咸欲速济，曜曰：“吾军旅虽盛，不逾魏武之东也。
wèi wēi ér lái zhě sān yǒu èr yān
畏威而来者，三有二焉。
zhōng jūn sù wèi yǐ jiē pí lǎo bù kě yòng yě
中军宿卫已皆疲老， 不可用也。
zhāng shì yǐ wú xīn píng chén ān shī tú yīn shèng yǐ xíng shēng yán zhī fēi bǐ wǔ jùn zhī zhòng suǒ néng kàng yě bì bù ér guī mìng shòu zhì chēng fān wú fù hé qiú
张氏以吾新平陈安，师徒殷盛，以形声言之，非彼五郡之众所能抗也， 必怖而归命，受制称籓，吾复何求！
qīng děng shì zhī bù chū zhōng xún zhāng mào zhī biǎo bù zhì zhě wú wèi fù qīng yǐ
卿等试之，不出中旬，张茂之表不至者，吾为负卿矣。
mào jù guǒ qiǎn shǐ chēng fān xiàn mǎ yī qiān wǔ bǎi pǐ niú sān qiān tóu yáng shí wàn kǒu huáng jīn sān bǎi bā shí jīn yín qī bǎi jīn nǚ jì èr shí rén jí zhū zhēn bǎo zhū yù fāng yù měi huò bù kě shèng jì
”茂惧，果遣使称籓，献马一千五百匹，牛三千头，羊十万口，黄金三百八十斤，银七百斤，女妓二十人，及诸珍宝珠玉、方域美货不可胜纪。
yào dà yuè shǐ qí dà hóng lú tián sōng shǔ mào shǐ chí jié jiǎ huáng yuè shì zhōng dū du liáng nán běi qín liáng yì bā hàn lǒng yòu xī yù zá yí xiōng nú zhū jūn shì tài shī lǐng dà sī mǎ liáng zhōu mù lǐng xī yù dà dū hù hù dī qiāng xiào wèi liáng wáng
曜大悦，使其大鸿胪田崧署茂使持节、假黄钺、侍中、都督凉南北秦梁益巴汉陇右西域杂夷匈奴诸军事、太师、领大司马、凉州牧、领西域大都护、护氐羌校尉、凉王。
yào zhì zì hé xī qiǎn hú yuán zēng qí fù jí qī mù gāo jiǔ shí chǐ
曜至自河西，遣胡元增其父及妻墓高九十尺。
yáng nán dí yǐ chén ān jì píng nèi huái wēi jù bēn yú hàn zhōng
杨难敌以陈安既平，内怀危惧，奔于汉中。
zhèn xī liú hòu zhuī jī zhī huò qí zī zhòng qiān yú liǎng shì nǚ liù qiān yú rén hái zhī chóu chí
镇西刘厚追击之，获其辎重千余两， 士女六千余人，还之仇池。
yào yǐ dà hóng lú tián sōng wèi zhèn nán dà jiāng jūn yì zhōu cì shǐ zhèn chóu chí yǐ liú yuè wèi shì zhōng dū du zhōng wài zhū jūn shì jìn fēng zhōng shān wáng
曜以大鸿胪田崧为镇南大将军、益州刺史，镇仇池，以刘岳为侍中、都督中外诸军事，进封中山王。
chū jìn zhǔn zhī luàn yào shì zǐ yìn méi yú hēi nì yù jū bù zhì shì yìn zì yán yù jū dà jīng zī gěi yī mǎ qiǎn zi sòng zhī
初，靳准之乱，曜世子胤没于黑匿郁鞠部，至是，胤自言，郁鞠大惊，资给衣马，遣子送之。
yào duì yìn bēi tòng jiā yù jū zhōng kuǎn shǔ shǐ chí jié sàn qí cháng shì zhōng yì dà jiàng jūn zuǒ xián wáng
曜对胤悲恸，嘉郁鞠忠款，署使持节、散骑常侍、忠义大将军、左贤王。
yìn zì yì sūn měi zī mào shàn jī duì nián shí suì shēn cháng qī chǐ wǔ cùn méi bìn rú huà
胤字义孙，美姿貌，善机对，年十岁，身长七尺五寸，眉鬓如画。
cōng qí zhī wèi yào yuē cǐ r shén qì qǐ tóng yì zhēn hu
聪奇之， 谓曜曰：“此儿神气岂同义真乎！
gù dāng yìng wèi qīng zhī zhǒng dí qīng kě sī wén wáng fèi bó yì kǎo lì wǔ wáng zhī yì yě
固当应为卿之冢嫡，卿可思文王废伯邑考立武王之意也。
yào yuē chén zhī fān guó jǐn néng shǒu jì sì biàn zú yǐ bù kě yǐ luàn zhǎng yòu zhī lún yě
”曜曰：“臣之籓国，仅能守祭祀便足矣，不可以乱长幼之伦也。
cōng yuē qīng xūn gé tiān dì guó jiān bǎi chéng dāng shì zuò tài shī shòu zhuān zhēng zhī rèn wǔ hòu jiǔ bó de zhuān zhēng zhī zhě qīng zhī zǐ sūn nài hé yán tóng zhū fān guó yě
”聪曰： “卿勋格天地，国兼百城，当世祚太师，受专征之任，五侯九伯得专征之者，卿之子孙，柰何言同诸籓国也！
yì zhēn jì bù néng yuǎn zhuī tài bó gāo ràng zhī fēng wú bù guò wèi qīng fēng zhī yǐ yī guó
义真既不能远追太伯高让之风，吾不过为卿封之以一国。
yì zhēn yào zi jiǎn zhī zì yě
” 义真，曜子俭之字也。
yú shì fēng jiǎn wèi lín hǎi wáng lì yìn wèi shì zǐ
于是封俭为临海王，立胤为世子。
yìn suī shǎo lí tún nán liú zhì shū huāng ér fēng gǔ jùn mào shuǎng lǎng zhuó rán
胤虽少离屯难，流踬殊荒， 而风骨俊茂，爽朗卓然；
shēn cháng bā chǐ sān cùn fā yǔ shēn qí duō lì shàn shè xiāo jié rú fēng yún yào yīn yǐ zhòng zhī qí cháo chén yì zhǔ yì yān
身长八尺三寸，发与身齐，多力善射，骁捷如风云，，曜因以重之，其朝臣亦属意焉。
yào yú shì gù wèi qún xià yuē yì sūn kě wèi suì hán ér bù diāo niè ér bù zī zhě yǐ
曜于是顾谓群下曰：“义孙可谓岁寒而不凋，涅而不淄者矣。
yì guāng suī xiān yǐ shù lì rán chōng yòu rú jǐn kǒng nán hu wèi jīn shì zhī chǔ èr yě jù fēi suǒ yǐ shàng gù shè jì xià ài yì guāng
义光虽先已树立，然冲幼儒谨，恐难乎为今世之储贰也，惧非所以上固社稷，下爱义光。
yì sūn nián zhǎng míng dé yòu xiān shì zi yě zhèn yù yuǎn zhuī zhōu wén jìn zōng guāng wǔ shǐ zōng miào yǒu tài shān zhī ān yì guāng xiǎng wú jiāng zhī fú yú zhū qīng yì rú hé
义孙年长明德，又先世子也，朕欲远追周文，近踪光武，使宗庙有太山之安，义光飨无疆之福，于诸卿意如何？
qí tài fù hū yán yàn děng xián yuē bì xià yuǎn nǐ zhōu hàn wèi guó jiā wú qióng zhī jì qǐ wéi chén děng lài zhī shí yì zōng miào sì hǎi zhī qìng
”其太傅呼延晏等咸曰：“陛下远拟周汉，为国家无穷之计，岂惟臣等赖之，实亦宗庙四海之庆。
zuǒ guāng lù bo tài tài zǐ tài bǎo hán guǎng děng jìn yuē bì xià ruò yǐ fèi lì wéi shì yě zé bù yīng jiàng rì yuè zhī míng chuí fǎng qún xià
”左光禄卜泰、太子太保韩广等进曰：“陛下若以废立为是也，则不应降日月之明，垂访群下。
ruò yǐ wéi yí yě gù sī wén chén děng yì tóng zhī yán qiè yǐ chéng fèi tài zǐ fēi yě
若以为疑也，固思闻臣等异同之言，窃以诚废太子非也。
hé zé
为什么呢？
xī zhōu wén yǐ wèi jiàn zhī qián zé shèng biǎo ér chāo shù zhī kě yě
昔周文以未建之前，择圣表而超树之可也。
guāng wǔ yuán mǔ sè ér fèi lì qǐ zú wèi shèng cháo zhī mó fàn
光武缘母色而废立，岂足为圣朝之模范！
guāng wǔ chéng yǐ dōng hǎi cuàn tǒng hé bì bù rú míng dì
光武诚以东海篡统，何必不如明帝！
huáng zǐ yìn wén wǔ cái lüè shén dù hóng yuǎn xìn dú jué yī shí zú yǐ nǐ zōng zhōu fā
皇子胤文武才略，神度弘远，信独绝一时，足以拟踪周发；
rán tài zǐ xiào yǒu rén cí zhì shàng chōng yǎ yì zú yǐ táng fù shèng jī wèi chéng píng zhī xián zhǔ
然太子孝友仁慈，志尚冲雅，亦足以堂负圣基，为承平之贤主。
hé kuàng chǔ gōng zhě liù hé rén shén suǒ xì wàng yě bù kě qīng yǐ fèi yì
何况储宫者，六合人神所系望也，不可轻以废易。
bì xià chéng shí ěr zhě chén děng yǒu sǐ ér yǐ wèi gǎn fèng zhào
陛下诚实尔者，臣等有死而已，未敢奉诏。
yào mò rán
”曜默然。
yìn qián qì yuē cí fù zhī yú zi yě dāng wù cún shī jiū zhī rén hé kě tì xī ér lì chén yě
胤前泣曰：“慈父之于子也，当务存《尸鸠》之仁，何可替熙而立臣也！
bì xià miù ēn nǎi ěr zhě chén qǐng sǐ yú cǐ yǐ míng chì xīn
陛下谬恩乃尔者，臣请死于此，以明赤心。
qiě bì xià ruò ài wàng qí chǒu yǐ chén wēi kān zhǐ shòu yì dāng néng fǔ dǎo yì guāng yǎng zūn shèng guǐ
且陛下若爱忘其丑，以臣微堪指授，亦当能辅导义光， 仰遵圣轨。
yīn xū xī liú tì bēi gǎn cháo chén
”因歔欷流涕，悲感朝臣。
yào yì yǐ tài zi yáng shì suǒ shēng yáng yǒu chǒng āi zhī bù rěn fèi nǎi zhǐ
曜亦以太子羊氏所生，羊有宠，哀之不忍废， 乃止。
zhuī shì qián qī bo shì wèi yuán dào huáng hòu yìn zhī mǔ yě
追谥前妻卜氏为元悼皇后，胤之母也。
bo tài yìn zhī jiù yào jiā zhī bài shàng guāng lù dà fu yí tóng sān sī lǐng tài zǐ tài fù
卜泰，胤之舅，曜嘉之，拜上光禄大夫、仪同三司、领太子太傅。
fēng yìn wèi yǒng ān wáng shǔ shì zhōng wèi dà jiàng jūn dū du èr gōng jìn wèi zhū jūn shì kāi fǔ yí tóng sān sī lù shàng shū shì lǐng tài zǐ tài fù hào yuē huáng zǐ
封胤为永安王，署侍中、卫大将军、都督二宫禁卫诸军事、开府仪同三司、录尚书事，领太子太傅，号曰皇子。
mìng xī yú yìn jìn jiā rén zhī lǐ
命熙于胤尽家人之礼。
shí yǒu fèng huáng jiāng wǔ zǐ xiáng yú gù wèi yāng diàn wǔ rì bēi míng bù shí jiē sǐ
时有凤皇将五子翔于故未央殿五日，悲鸣不食皆死。
yào lì hòu liú shì
曜立后刘氏。
shí lè jiāng shí tā zì yàn mén chū shàng jùn xí ān guó jiāng jūn běi qiāng wáng pén jù chú fú sān qiān yú luò huò niú mǎ yáng bǎi yú wàn ér guī
石勒将石他自雁门出上郡，袭安国将军、北羌王盆句除，俘三千余落，获牛马羊百余万而归。
yào dà nù tóu mèi ér qǐ
曜大怒，投袂而起。
shì rì cì yú wèi chéng qiǎn liú yuè zhuī zhī yào cì yú fù píng wèi yuè shēng yuán
是日次于渭城，遣刘岳追之，曜次于富平，为岳声援。
yuè jí shí tā zhàn yú hé bīn bài zhī zhǎn tā jí qí jiá shì yī qiān wǔ bǎi jí fù hé sǐ zhě wǔ qiān yú rén xī shōu suǒ lǔ zhèn lǚ ér guī
岳及石他战于河滨，败之，斩他及其甲士一千五百级，赴河死者五千余人， 悉收所虏，振旅而归。
yáng nán dí zì hàn zhōng hái xí chóu chí kè zhī zhí tián sōng lì zhī yú qián
杨难敌自汉中还袭仇池，克之，执田崧，立之于前。
nán dí zuǒ yòu huà sōng lìng bài sōng chēn mù huà zhī yuē dǐ gǒu
难敌左右叱崧令拜，崧瞋目叱之曰：“氐狗！
ān yǒu tiān zǐ mù bó ér xiàng zéi bài hu
安有天子牧伯而向贼拜乎！
nán dí yuē zi dài wú dāng yǔ zi zhōng dìng dà shì
”难敌曰：“子岱，吾当与子终定大事。
zi wèi liú shì kě wèi jìn zhōng wú dú bù kě hu
子谓刘氏可为尽忠，吾独不可乎！
sōng lì sè dà yán yuē ruò zéi dǐ nú cái ān gǎn yù xī jì fēi fèn
”崧厉色大言曰：“若贼氐奴才，安敢欲希觊非分！
wú níng wèi guó jiā guǐ qǐ kě wèi rǔ chén hé bù sù shā wǒ
吾宁为国家鬼，岂可为汝臣，何不速杀我！
gù pái yī rén qǔ qí jiàn qián cì nán dí bù zhōng wéi nán dí suǒ shā
”顾排一人，取其剑，前刺难敌，不中，为难敌所杀。
yào qiǎn liú yuè gōng shí shēng yú luò yáng pèi yǐ jìn jùn jiá shì wǔ qiān sù wèi jīng zú yī wàn jì zì méng jīn
曜遣刘岳攻石生于洛阳，配以近郡甲士五千，宿卫精卒一万，济自盟津。
zhèn dōng hū yán mó lǜ jīng sī zhī zhòng zì xiáo miǎn ér dōng
镇东呼延谟率荆司之众自崤渑而东。
yuè gōng shí lè méng jīn shí liáng èr shù kè zhī zhǎn huò wǔ qiān yú jí jìn wéi shí shēng yú jīn yōng
岳攻石勒盟津、石梁二戍，克之，斩获五千余级， 进围石生于金墉。
shí jì lóng lǜ bù qí sì wàn rù zì chéng gāo guān yuè chén bīng yǐ dài zhī
石季龙率步骑四万入自成皋关，岳陈兵以待之。
zhàn yú luò xi yuè shī bài jì yuè zhōng liú shǐ tuì bǎo shí liáng
战于洛西，岳师败绩，岳中流矢，退保石梁。
jì lóng suì qiàn zhà liè wéi è jué nèi wài
季龙遂堑栅列围，遏绝内外。
yuè zhòng jī shén shā mǎ shí zhī
岳众饥甚，杀马食之。
jì lóng yòu bài hū yán mó zhǎn zhī
季龙又败呼延谟，斩之。
yào qīn shuài jūn yuán yuè jì lóng lǜ qí sān wàn lái jù
曜亲率军援岳，季龙率骑三万来距。
yào qián jūn liú hēi dà bài jì lóng jiāng shí cōng yú bā tè bǎn
曜前军刘黑大败季龙将石聪于八特坂。
yào cì yú jīn gǔ yè wú gù dà jīng jūn zhōng kuì sàn nǎi tuì rú miǎn chí
曜次于金谷，夜无故大惊，军中溃散，乃退如渑池。
yè zhōng yòu jīng shì zú bēn kuì suì guī cháng ān
夜中又惊， 士卒奔溃，遂归长安。
jì lóng zhí liú yuè jí qí jiāng wáng téng děng bā shí yú rén bìng dī qiāng sān qiān yú rén sòng yú xiāng guó kēng shì zú yī wàn liù qiān
季龙执刘岳及其将王腾等八十余人，并氐羌三千余人，送于襄国，坑士卒一万六千。
yào zhì zì miǎn chí sù fú jiāo kū qī rì nǎi rù chéng
曜至自渑池，素服郊哭，七日乃入城。
wǔ gōng shǐ shēng quǎn shàng guī mǎ shēng niú jí zhū yāo biàn bù kě shèng jì
武功豕生犬，上邽马生牛，及诸妖变不可胜记。
yào mìng qí gōng qīng gè jǔ bó shí zhí yán zhī shì yī rén sī kōng liú jūn jǔ cān jūn tái chǎn yào qīn lín dōng táng qiǎn zhōng huáng mén cè wèn zhī
曜命其公卿各举博识直言之士一人，司空刘均举参军台产，曜亲临东堂，遣中黄门策问之。
chǎn jí yán qí gù yào lǎn ér jiā zhī yǐn jiàn dōng táng fǎng yǐ zhèng shì
产极言其故，曜览而嘉之，引见东堂，访以政事。
chǎn liú tì xū xī jù chén zāi biàn zhī huò zhèng huà zhī quē cí zhǐ liàng zhí yào gǎi róng lǐ zhī jí bài bó shì jì jiǔ jiàn yì dài fū lǐng tài shǐ lìng
产流涕歔欷，具陈灾变之祸，政化之阙，辞旨谅直， 曜改容礼之，即拜博士祭酒、谏议大夫，领太史令。
qí hòu suǒ yán jiē yàn yào mí zhòng zhī suì zhōng sān qiān lì wèi shàng shū guāng lù dài fu tài zǐ shǎo shī wèi tè jìn
其后所言皆验，曜弥重之，岁中三迁，历位尚书、光禄大夫、太子少师，位特进。
yào shǔ liú yìn wèi dà sī mǎ jìn fēng nán yáng wáng yǐ hàn yáng zhū jùn shí sān wèi guó
曜署刘胤为大司马，进封南阳王，以汉阳诸郡十三为国；
zhì chán yú tái yú wèi chéng bài dà chán yú zhì zuǒ yòu xián wáng yǐ xià jiē yǐ hú jié xiān bēi dǐ qiāng háo jié wèi zhī
置单于台于渭城，拜大单于，置左右贤王已下，皆以胡、羯、鲜卑、氐、羌豪桀为之。
yào zì hái cháng ān fèn huì fā bìng zhì shì jí chōu qǔ shè cháng ān shū sǐ yǐ xià
曜自还长安，愤恚发病，至是疾瘳，曲赦长安殊死已下。
shǔ qí rǔ nán wáng liú xián wèi tài wèi lù shàng shū shì guāng lù dài fu liú suí wèi dà sī tú bo tài wèi dà sī kōng
署其汝南王刘咸为太尉、录尚书事，光禄大夫刘绥为大司徒，卜泰为大司空。
yào qī liú shì jí shèn yào qīn shěng lín zhī wèn qí suǒ yù yán
曜妻刘氏疾甚，曜亲省临之，问其所欲言。
liú qì yuē qiè shū fù chǎng wú zi qiè shǎo yǎng yú shū ēn fǔ shén lóng wú yǐ bào dé yuàn bì xià guì zhī
刘泣曰：“妾叔父昶无子，妾少养于叔，恩抚甚隆，无以报德，愿陛下贵之。
qiè shū ái nǚ fāng yǒu dé sè yuàn bèi hòu gōng
妾叔皑女芳有德色，愿备后宫。
yào xǔ zhī
”曜许之。
yán zhōng ér sǐ wěi shì xiàn liè huáng hòu
言终而死，伪谥献烈皇后。
yǐ liú chǎng wèi shǐ chí jié shì zhōng dà sī tú lù shàng shū shì jìn fēng hé nán jùn gōng fēng chǎng qī zhāng shì wèi cí xiāng jūn lì liú ái nǚ fāng wèi huáng hòu zhuī niàn liú shì zhī yán yě
以刘昶为使持节、侍中、大司徒、录尚书事，进封河南郡公，封昶妻张氏为慈乡君，立刘皑女芳为皇后，追念刘氏之言也。
é shǔ piào qí liú shù wèi dà sī tú liú chǎng wèi tài bǎo
俄署骠骑刘述为大司徒，刘昶为太保。
zhào gōng qīng yǐ xià zǐ dì yǒu yǒng gàn zhě wèi qīn yù láng bèi jiǎ chéng kǎi mǎ dòng zhǐ zì suí yǐ chōng zhé chōng zhī rèn
召公卿已下子弟有勇干者为亲御郎，被甲乘铠马，动止自随，以充折冲之任。
shàng shū hǎo shù dōu shuǐ shǐ zhě zhī dāng děng gù jiàn yào dà nù zhèn ér shā zhī
尚书郝述、都水使者支当等固谏，曜大怒，鸩而杀之。
xián hé sān nián yè mèng sān rén jīn miàn dān chún dōng xiàng qūn xún bù yán ér tuì yào bài ér lǚ qí jī
咸和三年，夜梦三人金面丹唇，东向逡巡，不言而退，曜拜而履其迹。
dàn zhào gōng qīng yǐ xià yì zhī cháo chén xián hè yǐ wéi jí xiáng wéi tài shǐ lìng rèn yì jìn yuē sān zhě lì yùn tǒng zhī jí yě
旦召公卿已下议之，朝臣咸贺以为吉祥，惟太史令任义进曰：“三者，历运统之极也。
dōng wèi zhèn wèi wáng zhě zhī shǐ cì yě
东为震位，王者之始次也。
jīn wèi duì wèi wù shuāi luò yě
金为兑位，物衰落也。
chún dān bù yán shì zhī bì yě
唇丹不言，事之毕也。
qūn xún yī ràng tuì shè zhī dào yě
逡巡揖让， 退舍之道也。
wèi zhī bài zhě qū fú yú rén yě
为之拜者，屈伏于人也。
lǚ jì ér xíng shèn bù chū jiāng yě
履迹而行，慎不出疆也。
dōng jǐng qín fēn yě
东井，秦分也。
wǔ chē zhào fēn yě
五车，赵分也。
qín bīng bì bào qǐ wáng zhǔ sàng shī liú bài zhào de
秦兵必暴起，亡主丧师，留败赵地。
yuǎn zhì sān nián jìn qī bǎi rì qí yīng bù yuǎn
远至三年，近七百日，其应不远。
yuàn bì xià sī ér fáng zhī
愿陛下思而防之。
yào dà jù yú shì gōng qīn èr jiāo shì shàn shén cí wàng zhì shān chuān mǐ bù zhōu jí
”曜大惧，于是躬亲二郊，饰缮神祠，望秩山川，靡不周及。
dà shè shū sǐ yǐ xià fù bǎi xìng zū shuì zhī bàn
大赦殊死已下，复百姓租税之半。
cháng ān zì chūn bù yǔ zhì yú wǔ yuè
长安自春不雨，至于五月。
yào qiǎn qí wǔ wèi liú lǎng lǜ qí sān wàn xí yáng nán dí yú chóu chí fú kè lüè sān qiān yú hù ér guī
曜遣其武卫刘朗率骑三万袭杨难敌于仇池，弗克，掠三千余户而归。
zhāng jùn wén yào jūn wèi shí dǐ suǒ bài nǎi qù yào guān hào fù chēng jìn dà jiàng jūn liáng zhōu mù qiǎn jīn chéng tài shǒu zhāng láng jí fú hǎn hù jūn xīn yàn jiāng jūn hán pú děng lǜ zhòng shù wàn rén zì dà xià gōng lüě qín zhōu zhū jùn
张骏闻曜军为石氐所败，乃去曜官号，复称晋大将军、凉州牧，遣金城太守张阆及枹罕护军辛晏、将军韩璞等率众数万人，自大夏攻掠秦州诸郡。
yào qiǎn liú yìn lǜ bù qí sì wàn jī zhī jiā táo xiāng chí qī shí yú rì
曜遣刘胤率步骑四万击之， 夹洮相持七十余日。
guàn jūn hū yán nà jī lǜ qīn yù láng èr qiān jì jué qí yùn lù
冠军呼延那鸡率亲御郎二千骑，绝其运路。
yìn jì shī bī zhī pú jūn dà kuì bēn hái liáng zhōu
胤济师逼之，璞军大溃，奔还凉州。
yìn zhuī zhī jí yú lìng jū zhǎn jí èr wàn
胤追之，及于令居，斩级二万。
zhāng láng xīn yàn lǜ zhòng shù wàn jiàng yú yào jiē bài jiàng jūn fēng liè hóu
张阆、辛晏率众数万降于曜，皆拜将军，封列侯。
shí lè qiǎn shí jì lóng lǜ zhòng sì wàn zì zhǐ guān xī rù fá yào hé dōng yīng zhī zhě wǔ shí yú xiàn jìn gōng pú bǎn
石勒遣石季龙率众四万，自轵关西入伐曜，河东应之者五十余县，进攻蒲坂。
yào jiāng dōng jiù pú bǎn jù zhāng jùn yáng nán dí chéng xū xí cháng ān qiǎn qí hé jiān wáng shù fā dī qiāng zhī zhòng zhūn yú qín zhōu
曜将东救蒲坂，惧张骏、杨难敌承虚袭长安，遣其河间王述发氐羌之众屯于秦州。
yào jǐn zhōng wài jīng ruì shuǐ lù fù zhī zì wèi guān běi jì
曜尽中外精锐水陆赴之，自卫关北济。
jì lóng jù yǐn shī ér tuì
季龙惧，引师而退。
zhuī zhī jí yú gāo hou dà zhàn bài zhī zhǎn qí jiāng jūn shí zhān zhěn shī èr bǎi yú lǐ shōu qí zī zhàng yì jì
追之，及于高候，大战， 败之，斩其将军石瞻，枕尸二百余里，收其资仗亿计。
jì lóng bēn yú zhāo gē
季龙奔于朝歌。
yào suì jì zì dà yáng gōng shí shēng yú jīn yōng jué qiān jīn ài yǐ guàn zhī
曜遂济自大阳，攻石生于金墉，决千金堨以灌之。
yào bù fǔ shì zhòng zhuān yǔ bì chén yǐn bó zuǒ yòu huò jiàn yào nù yǐ wéi yāo yán zhǎn zhī
曜不抚士众，专与嬖臣饮博，左右或谏，曜怒，以为妖言，斩之。
dà fēng bá shù hūn wù sì sài
大风拔树，昏雾四塞。
wén jì lóng jìn jù shí mén xù zhī lēi zì lǜ dà zhòng yǐ jì shǐ yì zēng xíng yáng shù dù huáng mǎ guān
闻季龙进据石门，续知勒自率大众已济，始议增荥阳戍，杜黄马关。
é ér luò shuǐ hòu zhě yǔ lēi qián fēng jiāo zhàn qín jié sòng zhī
俄而洛水候者与勒前锋交战，擒羯，送之。
yào wèn yuē dà hú zì lái yá
曜问曰： “大胡自来邪？
qí zhòng dà xiǎo fù rú hé
其众大小复如何？
jié yuē dà hú zì lái jūn shèng bù kě dāng yě
”羯曰：“大胡自来，军盛不可当也。
yào sè biàn shǐ shè jīn yōng zhī wéi chén yú luò xi nán běi shí yú lǐ
”曜色变， 使摄金墉之围，陈于洛西，南北十余里。
yào shǎo ér yín jiǔ mò nián yóu shén
曜少而淫酒，末年尤甚。
lēi zhì yào jiāng zhàn yǐn jiǔ shù dòu cháng chéng chì mǎ wú gù jú dùn nǎi chéng xiǎo mǎ
勒至，曜将战， 饮酒数斗，常乘赤马无故局顿，乃乘小马。
bǐ chū fù yǐn jiǔ dòu yú
比出，复饮酒斗余。
zhì yú xī yáng mén zǒng zhèn jiù píng lēi jiāng shí kān yīn ér chéng zhī shī suì dà kuì
至于西阳门，捴阵就平，勒将石堪因而乘之，师遂大溃。
yào hūn zuì bēn tuì mǎ xiàn shí qú zhuì yú bīng shàng bèi chuāng shí yú tōng zhōng zhě sān wèi kān suǒ zhí sòng yú lēi suǒ
曜昏醉奔退，马陷石渠，坠于冰上，被疮十余，通中者三，为堪所执，送于勒所。
yào yuē shí wáng
曜曰：“石王！
yì chóng mén zhī méng bù
忆重门之盟不？
lēi shǐ xú guāng wèi yào yuē jīn rì zhī shì tiān shǐ qí rán fù yún hé yá
”勒使徐光谓曜曰：“今日之事，天使其然，复云何邪！
yōu yào yú hé nán chéng xiè shǐ jīn chuāng yī li yǒng liáo zhī guī yú xiāng guó
”幽曜于河南丞廨，使金疮医李永疗之，归于襄国。
yào chuāng shén lēi zài yǐ mǎ yú shǐ li yǒng yǔ tóng zài
曜疮甚，勒载以马舆，使李永与同载。
běi yuàn shì sān lǎo sūn jī shàng lǐ qiú jiàn yào lēi xǔ zhī
北苑市三老孙机上礼求见曜，勒许之。
jī jìn jiǔ yú yào yuē pū gǔ wáng guān yòu chēng dì huáng
机进酒于曜曰：“仆谷王，关右称帝皇。
dāng chí zhòng bǎo tǔ jiāng
当持重，保土疆。
qīng yòng bīng bài luò yáng
轻用兵，败洛阳。
zuò yùn qióng tiān suǒ wáng
祚运穷，天所亡。
kāi dà fēn chí yī shāng
开大分，持一觞。
yào yuē hé yǐ jiàn yá
”曜曰：“何以健邪！
dāng wèi wēng yǐn
当为翁饮。
lēi wén zhī qī rán gǎi róng yuē wáng guó zhī rén zú lìng lǎo sǒu shù zhī
”勒闻之，凄然改容曰：“亡国之人，足令老叟数之。
shě yào yú xiāng guó yǒng fēng xiǎo chéng gěi qí jì qiè yán bīng wéi shǒu
”舍曜于襄国永丰小城，给其妓妾，严兵围守。
qiǎn liú yuè liú zhèn děng chéng mǎ cóng nán nǚ yī yǐ jiàn yào yào yuē jiǔ wèi qīng děng wéi huī tǔ shí wáng rén hòu quán yòu zhì jīn ér wǒ shā shí tā fù méng zhī shén
遣刘岳、刘震等乘马，从男女，衣以见曜，曜曰：“久谓卿等为灰土，石王仁厚，全宥至今，而我杀石他，负盟之甚。
jīn rì zhī huò zì qí fēn ěr
今日之祸，自其分耳。
liú yàn zhōng rì ér qù
”留宴终日而去。
lēi yù yào yǔ qí tài zǐ xī shū lìng sù jiàng zhī yào dàn chì xī yǔ zhū dà chén kuāng wéi shè jì wù yǐ wú yì yì yě
勒谕曜与其太子熙书，令速降之，曜但敕熙：“与诸大臣匡维社稷，勿以吾易意也。
lēi lǎn ér è zhī hòu wèi lēi suǒ shā
” 勒览而恶之，后为勒所杀。
xī jí liú yìn liú xián děng yì xi bǎo qín zhōu shàng shū hú xūn yuē jīn suī sàng zhǔ guó shàng quán wán jiàng shì qíng yī wèi yǒu lí pàn kě gòng bìng lì jù xiǎn zǒu wèi wǎn yě
熙及刘胤、刘咸等议西保秦州，尚书胡勋曰：“今虽丧主，国尚全完，将士情一，未有离叛，可共并力距险，走未晚也。
yìn bù cóng nù qí jū zhòng zhǎn zhī suì lǜ bǎi guān bēn yú shàng guī liú hòu liú cè jiē juān zhèn bēn zhī
”胤不从，怒其沮众，斩之，遂率百官奔于上邽，刘厚、刘策皆捐镇奔之。
guān zhōng rǎo luàn jiāng jūn jiǎng yīng xīn shù yōng zhòng shù shí wàn jù zhǎng ān qiǎn shǐ zhāo lēi lēi qiǎn shí shēng lǜ luò yáng zhī zhòng yǐ fù zhī
关中扰乱，将军蒋英、辛恕拥众数十万，据长安，遣使招勒，勒遣石生率洛阳之众以赴之。
yìn jí liú zūn lǜ zhòng shù wàn zì shàng guī jiāng gōng shí shēng yú cháng ān lǒng dōng wǔ dū ān dìng xīn píng běi dì fú fēng shǐ píng zhū jùn róng xià jiē qǐ bīng yīng yìn
胤及刘遵率众数万，自上邽将攻石生于长安，陇东、武都、安定、新平、北地、扶风、始平诸郡戎夏皆起兵应胤。
yìn cì yú zhòng qiáo shí shēng gù shǒu cháng ān
胤次于仲桥，石生固守长安。
lēi shǐ shí jì lóng lǜ qí èr wàn jù yìn zhàn yú yì qú wèi jì lóng suǒ bài sǐ zhě wǔ qiān yú rén
勒使石季龙率骑二万距胤，战于义渠，为季龙所败，死者五千余人。
yìn bēn shàng guī jì lóng chéng shèng zhuī zhàn zhěn shī qiān lǐ shàng guī kuì
胤奔上邽，季龙乘胜追战，枕尸千里，上邽溃。
jì lóng zhí qí wěi tài zǐ xī nán yáng wáng liú yìn bìng jiàng xiàng zhū wáng děng jí qí zhū qīng xiào gōng hóu yǐ xià sān qiān yú rén jiē shā zhī
季龙执其伪太子熙、南阳王刘胤并将相诸王等及其诸卿校公侯已下三千余人，皆杀之。
xǐ qí tái shěng wén wǔ guān dōng liú rén qín yōng dà zú jiǔ qiān yú rén yú xiāng guó yòu kēng qí wáng gōng děng jí wǔ jùn tú gè wǔ qiān yú rén yú luò yáng
徙其台省文武、关东流人、秦雍大族九千余人于襄国，又坑其王公等及五郡屠各五千余人于洛阳。
yào zài wèi shí nián ér bài
曜在位十年而败。
shǐ yuán hǎi yǐ huái dì yǒng jiā sì nián jiàn wèi zhì yào sān shì fán èr shí yǒu qī zài yǐ chéng dì xián hé sì nián miè
始，元海以怀帝永嘉四年僭位，至曜三世，凡二十有七载，以成帝咸和四年灭。
shǐ chén yuē bǐ róng dí zhě rén miàn shòu xīn jiàn lì zé qì jūn qīn lín cái zé wàng rén yì zhě yě
史臣曰：彼戎狄者，人面兽心，见利则弃君亲，临财则忘仁义者也。
tóu zhī xiá yuǎn yóu jù wài qīn ér chǔ yǐ fēng jī kuī wǒ zhōng xìn
投之遐远， 犹惧外侵，而处以封畿，窥我中衅。
xī zhě yōu hòu bù gāng hú chén àn wū hū shuǐ
昔者幽后不纲，胡尘暗于戏水；
xiāng wáng shī yù róng mǎ shēng yú guān luò
襄王失御，戎马生于关洛。
zhì yú suàn qiáng ruò miào bīng quán tǐ xīng shuāi zhī lì hài yú wǒ zhōng huá wèi kě liàng yě
至于算强弱，妙兵权，体兴衰，知利害，于我中华未可量也。
kuàng yuán hǎi rén jié bì zhì qīng yún zhī shàng
况元海人杰，必致青云之上；
xǔ yǐ shū cái bù jū yōng liè zhī xià
许以殊才，不居庸劣之下。
shì yǐ cè mǎ hóng qiān chéng jī bào biàn wǔ bù gāo xiào yī dàn tuī xióng huáng zhī xiāng hài wèi yǒu yǔ zhī zhēng héng zhě yǐ
是以策马鸿骞，乘机豹变，五部高啸，一旦推雄，皇枝相害，未有与之争衡者矣。
yī zhì qǐ xīng wáng zhī lüè gǔ dōu lùn kè dìng zhī qiū chán yú wú běi gù zhī huái xiǎn yǔn yǒu nán jiāo zhī jì dà zāi tiān dì cí wèi bù rén yǐ
伊秩启兴王之略，骨都论克定之秋，单于无北顾之怀，猃狁有南郊之祭，大哉天地，兹为不仁矣！
ruò nǎi xí yǐ huá fēng wēn hū yǎ dù
若乃习以华风， 温乎雅度；
jiān qí jiù sú zé hǎn guī mó
兼其旧俗，则罕规模。
suī fù shí lè chēng fān wáng mí xiào kuǎn zhōng wèi yí dí zhī bāng wèi biàn jūn chén zhī wèi
虽复石勒称籓，王弥效款，终为夷狄之邦，未辩君臣之位。
zhì yú bù yuǎn rú fēng xū jīn zhèng zhí zé xī xián suǒ wèi bìng rén yì ér dào zhī zhě yān
至于不远儒风，虚襟正直，则昔贤所谓并仁义而盗之者焉。
wěi zhǔ sī wáng xuán míng cuàn sì shù ēn róng lǚ jì zǒng wēi quán guān hé kāi nǎng rì zhī jiāng shì mǎ bèi qián rén zhī qì
伪主斯亡，玄明篡嗣，树恩戎旅，既总威权，关河开曩日之疆，士马倍前人之气。
rán zé xìn bù yóu zhōng zì guāi hóng yuǎn mào zhī wèi měi chǔ shì nán zhōng
然则信不由中，自乖弘远，貌之为美，处事难终。
zòng wǔ qióng bīng cán zhōng hài jiǎn nìng rén fāng pèi bìng hòu zài chí yān shù lèi yú huí tiān níng kē yú yú pào luò
纵武穷兵，残忠害謇，佞人方辔，并后载驰，阉竖类于回天，凝科逾于砲烙。
qiǎn chái láng zhī jiāng zhú yīng quǎn zhī shī xuán jīng fǔ wèi fēn huī xiàn luò tiě mǎ líng shān hú jiā zūn zhǔ fěn zhōng zhēn yú róng shǒu jù jìn shēn yú jīng guān
遣豺狼之将，逐鹰犬之师，悬旌俯渭，分麾陷洛，铁马陵山，胡笳遵渚，粉忠贞于戎手，聚搢绅于京观。
xiān wáng jǐng fù nǎi juàn wéi sāng
先王井赋， 乃眷维桑；
jiù dū gōng shì xián chéng mào cǎo
旧都宫室，咸成茂草。
zhuì lù zhān yī xíng rén sǎ lèi
坠露沾衣，行人洒泪。
ruò nǎi shàng gǔ dūn páng bù qīn qí zi gōng chéng gāo ràng guī zhū yǒu dé
若乃上古敦庞，不亲其子， 功成高让，归诸有德。
yuán jí sān fá nǎi yòng gān gē jiāng yǐ zhěng jué bǎn dàng gōng yīng tiān mìng
爰及三伐，乃用干戈，将以拯厥版荡，恭膺天命。
yì bǐ wǔ wáng yīn zhī liè pì zài pèi chéng shí xīng bīng shì yě tóu fén jì yǔn kě yǐ jué yán
懿彼武王， 殷之列辟，载旆乘时，兴兵誓野，投焚既陨，可以绝言。
ér qīng lǚ páng huī tóng hú sān fā qǐ ruò xiǎng qīng bì yú cháng dào zhī mén chí jīn chē yú shān yáng zhī guǎn
而轻吕旁挥，彤弧三发， 岂若响清跸于常道之门，驰金车于山阳之馆！
gù zhī qián shǒu lái sū jū jīn ài gǔ
故知黔首来苏，居今爱古；
bái qí chén sì gǔ bù rú jīn
白旗陈肆， 古不如今。
hú kòu bù rén yǒu tóng chái shǐ yì tiān zǐ yǐ xíng shāng qū shèng yú yǐ zhí gài yǔ mín zhī lèi jì jǐn xīn bīn jiā zhī yǐ xuè
胡寇不仁，有同豺豕，役天子以行觞，驱乘舆以执盖，庾珉之泪既尽， 辛宾加之以血。
ruò nǎi yǒu shēng zhī guì chǔ sǐ wéi nán hóng zài sān zhī yì wàng qī chǐ zhī zhòng zhǔ yōu zhī hèn bì mìng tóng guī zì gǔ cuàn duó yú sī wéi shèn
若乃有生之贵，处死为难，弘在三之义，忘七尺之重，主忧之恨， 毕命同归，自古篡夺，于斯为甚。
shì yǐ zāi qì chéng xíng zéi chén bāo luàn zhèng huāng mín sàn kě yǐ wēi wáng
是以灾气呈形，贼臣苞乱，政荒民散，可以危亡。
liú cōng jìng de shòu zhōng fēi bù xìng yě
刘聪竟得寿终，非不幸也。
yào zé tiān zī xiāo yǒng yùn ǒu shí jiān yòng bīng zé wáng jiǎn zhī lún hǎo shā yì dǒng gōng zhī yà
曜则天资虓勇，运偶时艰，用兵则王翦之伦，好杀亦董公之亚。
ér chéng jī chǒu lèi huò yǒu kě chēng
而承基丑类， 或有可称。
zi yuǎn nà zhōng gāo jīng zàn yǎn
子远纳忠，高旌暂偃；
hé bāo xiàn zhí fēng míng ba guān
和苞献直，酆明罢观。
ér shī zhī suǒ chǔ jīng jí shēng yān zì jué qiáng fān huò chéng jìng dí
而师之所处，荆棘生焉， 自绝强籓，祸成劲敌。
tiān zhī suǒ yàn rén shì yǐ zhī hài zhàn shì ér xiāo bēn zhuó róng bēi ér bù xǐng yǒu ruò jiǎ shǒu tóng hu shí jiè
天之所厌，人事以之，骇战士而宵奔，酌戎杯而不醒，有若假手，同乎拾芥。
qǐ shí shì zhī xìng yú hé bù zhī zhī shén yě
岂石氏之兴欤，何不支之甚也！
zàn yuē wéi huáng bù fàn ěr diān jū qióng
赞曰：惟皇不范，迩甸居穹。
dān zhū hǎn sì mò dú zhēng xióng
丹朱罕嗣，冒顿争雄。
hú jīng yáng yuè shuò mǎ téng fēng
胡旌扬月，朔马腾风。
āi chén huái pǔ xiāo hū hé gōng
埃尘淮浦，虓呼河宫。
wèi yāng cháo jì yí mén dàn kōng
未央朝寂，謻门旦空。
guō qīn zhī lǜ xīn yǒu zhī róng
郭钦之虑，辛有知戎。