liú cōng zì xuán míng yī míng zài yuán hǎi dì sì zǐ yě
刘聪，字玄明，一名载，元海第四子也。
mǔ yuē zhāng fū rén
母曰张夫人。
chū cōng zhī zài yùn yě zhāng shì mèng rì rù huái wù ér yǐ gào yuán hǎi yuē cǐ jí zhēng yě shèn wù yán
初，聪之在孕也，张氏梦日入怀，寤而以告，元海曰：“此吉征也，慎勿言。
shí wǔ yuè ér shēng cōng yān yè yǒu bái guāng zhī yì
”十五月而生聪焉，夜有白光之异。
xíng tǐ fēi cháng zuǒ ěr yǒu yī bái háo zhǎng èr chǐ yú shén guāng zé
形体非常，左耳有一白毫，长二尺余，甚光泽。
yòu ér cōng wù hào xué bó shì zhū jì dà qí zhī
幼而聪悟好学，博士朱纪大奇之。
nián shí sì jiū tōng jīng shǐ jiān zōng bǎi jiā zhī yán sūn wú bīng fǎ mǐ bù sòng zhī
年十四，究通经史，兼综百家之言，《孙吴兵法》靡不诵之。
gōng cǎo lì shàn zhǔ wén zhù shù huái shī bǎi yú piān fù sòng wǔ shí yú piān
工草隶，善属文，著述怀诗百余篇、赋颂五十余篇。
shí wǔ xí jī cì yuán bì shàn shè wān gōng sān bǎi jīn lǚ lì xiāo jié guàn jué yī shí
十五习击刺，猿臂善射，弯弓三百斤，膂力骁捷，冠绝一时。
tài yuán wáng hún jiàn ér yuè zhī wèi yuán hǎi yuē cǐ r wú suǒ bù néng cè yě
太原王浑见而悦之，谓元海曰：“此儿吾所不能测也。
ruò guàn yóu yú jīng shī míng shì mò bù jiāo jié lè guǎng zhāng huá yóu yì zhī yě
弱冠游于京师，名士莫不交结，乐广、张华尤异之也。
xīn xīng tài shǒu guō yí pì wéi zhǔ bù jǔ liáng jiàng rù wèi xiāo qí bié bù sī mǎ lèi qiān yòu bù dū wèi shàn yú fǔ jiē wǔ bù háo yòu wú bù guī zhī
新兴太守郭颐辟为主簿， 举良将，入为骁骑别部司马，累迁右部都尉，善于抚接，五部豪右无不归之。
hé jiān wáng yóng biǎo wèi chì shā zhōng láng jiàng
河间王颙表为赤沙中郎将。
cōng yǐ yuán hǎi zài yè jù wèi chéng dū wáng yǐng suǒ hài nǎi wáng bēn chéng dū wáng bài yòu jī nǔ jiāng jūn cān qián fēng zhàn shì
聪以元海在邺，惧为成都王颖所害，乃亡奔成都王，拜右积弩将军，参前锋战事。
yuán hǎi wèi běi chán yú lì wèi yòu xián wáng suí hái yòu bù
元海为北单于，立为右贤王，随还右部。
jí jí dà chán yú wèi gèng bài lù lí wáng
及即大单于位，更拜鹿蠡王。
jì shā qí xiōng hé qún chén quàn jí zūn wèi
既杀其兄和，群臣劝即尊位。
cōng chū ràng qí dì běi hǎi wáng yì yì yǔ gōng qīng qì tì gù qǐng cōng jiǔ ér xǔ zhī yuē yì jí qún gōng zhèng yǐ sì hǎi wèi dìng huò nán shàng yīn tān gū nián zhǎng gù ěr
聪初让其弟北海王乂，乂与公卿泣涕固请， 聪久而许之，曰：“乂及群公正以四海未定，祸难尚殷，贪孤年长故耳。
cǐ guó jiā zhī shì gū gǎn bù zhī cóng
此国家之事，孤敢不祗从。
jīn biàn yù yuǎn zūn lǔ yǐn dài yì nián zhǎng fù zǐ míng bì
今便欲远遵鲁隐，待乂年长，复子明辟。
yú shì yǐ yǒng jiā sì nián jiàn jí huáng dì wèi dà shè jìng nèi gǎi yuán guāng xìng
”于是以永嘉四年僭即皇帝位，大赦境内，改元光兴。
zūn yuán hǎi qī dān shì yuē huáng tài hòu
尊元海妻单氏曰皇太后，
qí mǔ zhāng shì wèi dì tài hòu
其母张氏为帝太后，
yì wèi huáng tài dì
乂为皇太弟，
lǐng dà chán yú dà sī tú
领大单于、大司徒，
lì qí qī hū yán shì wèi huáng hòu
立其妻呼延氏为皇后，
fēng qí zi càn wèi hé nèi wáng
封其子粲为河内王，
shǔ shǐ chí jié fǔ jūn dà jiàng jūn dū du zhōng wài zhū jūn shì
署使持节、 抚军大将军、都督中外诸军事，
yì hé jiān wáng
易河间王，
yì péng chéng wáng
翼彭城王，
kuī gāo píng wáng
悝高平王。
qiǎn càn jí qí zhēng dōng wáng mí lóng xiāng liú yào děng lǜ zhòng sì wàn cháng qū rù luò chuān suì chū huán yuán zhōu xuán liáng chén rǔ yǐng zhī jiān xiàn lěi bì bǎi yú
遣粲及其征东王弥、龙骧刘曜等率众四万，长驱入洛川，遂出轘辕，周旋梁、陈、汝、颍之间，陷垒壁百余。
yǐ qí sī kōng liú jǐng wèi dà sī mǎ zuǒ guāng lù liú yīn wèi dà sī tú yòu guāng lù wáng yù wèi dà sī kōng
以其司空刘景为大司马，左光禄刘殷为大司徒，右光禄王育为大司空。
wěi tài hòu dān shì zī sè jué lì cōng zhēng yān
伪太后单氏姿色绝丽，聪蒸焉。
dān jí yì zhī mǔ yě yì lǚ yǐ wéi yán dān shì cán huì ér sǐ cōng bēi dào wú yǐ
单即乂之母也，乂屡以为言，单氏惭恚而死，聪悲悼无已。
hòu zhī qí gù yì zhī chǒng yīn cǐ jiàn shuāi rán yóu zhuī niàn dān shì wèi biàn chù fèi
后知其故，乂之宠因此渐衰，然犹追念单氏，未便黜废。
yòu zūn mǔ wèi huáng tài hòu
又尊母为皇太后。
shǔ qí wèi wèi hū yán yàn wèi shǐ chí jié qián fēng dà dū dū qián jūn dà jiàng jūn
署其卫尉呼延晏为使持节、前锋大都督、前军大将军。
pèi jìn bīng èr wàn qī qiān zì yi yáng rù luò chuān mìng wáng mí liú yào jí zhèn jūn shí lè jìn shī huì zhī
配禁兵二万七千，自宜阳入洛川，命王弥、刘曜及镇军石勒进师会之。
yàn bǐ jí hé nán wáng shī qián hòu shí èr bài sǐ zhě sān wàn yú rén
晏比及河南，王师前后十二败，死者三万余人。
mí děng wèi zhì yàn liú zī zhòng yú zhāng fāng gù lěi suì kòu luò yáng gōng xiàn píng chāng mén fén dōng yáng xuān yáng zhū mén jí zhū fǔ sì
弥等未至，晏留辎重于张方故垒，遂寇洛阳，攻陷平昌门，焚东阳、 宣阳诸门及诸府寺。
huái dì qiǎn hé nán yǐn liú mò jù zhī wáng shī bài yú shè mén
怀帝遣河南尹刘默距之，王师败于社门。
yàn yǐ wài jì bù zhì chū zì dōng yáng mén lüè wáng gōng yǐ xià zǐ nǚ èr bǎi yú rén ér qù
晏以外继不至，出自东阳门，掠王公已下子女二百余人而去。
shí dì jiāng jì hé dōng dùn jù chuán yú luò shuǐ yàn jǐn fén zhī hái yú zhāng fāng gù lěi
时帝将济河东遁，具船于洛水，晏尽焚之， 还于张方故垒。
wáng mí liú yào zhì fù yǔ yàn huì wéi luò yáng
王弥、刘曜至，复与晏会围洛阳。
shí chéng nèi jī shén rén jiē xiāng shí bǎi guān fēn sàn mò yǒu gù zhì
时城内饥甚，人皆相食，百官分散，莫有固志。
xuān yáng mén xiàn mí yàn rù yú nán gōng shēng tài jí qián diàn zòng bīng dà lüè xī shōu gōng rén zhēn bǎo
宣阳门陷，弥、晏入于南宫，升太极前殿，纵兵大掠，悉收宫人、 珍宝。
yào yú shì hài zhū wáng gōng jí bǎi guān yǐ xià sān wàn yú rén yú luò shuǐ běi zhù wèi jīng guān
曜于是害诸王公及百官已下三万余人，于洛水北筑为京观。
qiān dì jí huì dì yáng hòu chuán guó liù xǐ yú píng yáng
迁帝及惠帝羊后、 传国六玺于平阳。
cōng dà shè gǎi nián jiā píng yǐ dì wèi tè jìn zuǒ guāng lù dài fu píng ā gōng
聪大赦，改年嘉平，以帝为特进、左光禄大夫、平阿公。
qiǎn qí píng xī zhào rǎn ān xī liú yā lǜ qí èr wàn gōng nán yáng wáng mó yú cháng ān càn yào lǜ dà zhòng jì zhī
遣其平西赵染、安西刘雅率骑二万攻南阳王模于长安，粲、曜率大众继之。
rǎn bài wáng shī yú tóng guān jiāng jūn lǚ yì sǐ zhī
染败王师于潼关，将军吕毅死之。
jūn zhì yú xià guī mó nǎi jiàng rǎn
军至于下邽，模乃降染。
rǎn sòng mó yú càn càn hài mó jí qí zi fàn yáng wáng lí sòng wèi jiāng jūn liáng fēn mó zhǎng shǐ lǔ yáo jiān sàn qí cháng shì dù ào xīn mì jí běi gōng chún děng yú píng yáng
染送模于粲，粲害模及其子范阳王黎，送卫将军梁芬、模长史鲁繇、兼散骑常侍杜骜、辛谧及北宫纯等于平阳。
cōng yǐ càn zhī hài mó yě dà nù
聪以粲之害模也，大怒。
càn yuē chén shā mó běn bù yǐ qí wǎn shi tiān mìng zhī gù dàn yǐ qí jìn shì fèi fǔ luò yáng zhī nán bù néng sǐ jié tiān xià zhī è yī yě gù zhū zhī
粲曰：“臣杀模本不以其晚识天命之故，但以其晋氏肺腑，洛阳之难不能死节，天下之恶一也，故诛之。
cōng yuē suī rán wú kǒng rǔ bù miǎn zhū jiàng zhī yāng yě
”聪曰：“虽然，吾恐汝不免诛降之殃也。
fu tiān dào zhì shén lǐ wú bù bào
夫天道至神，理无不报。
shǔ liú yào wèi chē qí dà jiàng jūn kāi fǔ yí tóng sān sī yōng zhōu mù gǎi fēng zhōng shān wáng zhèn cháng ān wáng mí wèi dà jiàng jūn fēng qí gōng
署刘曜为车骑大将军、开府仪同三司、雍州牧，改封中山王，镇长安，王弥为大将军，封齐公。
xún ér shí lè děng shā mí yú jǐ wú ér bìng qí zhòng biǎo mí pàn zhuàng
寻而石勒等杀弥于己吾而并其众，表弥叛状。
cōng dà nù qiǎn shǐ ràng lēi zhuān hài gōng fǔ yǒu wú shàng zhī xīn yòu kǒng lēi zhī yǒu èr zhì yě yǐ mí bù zhòng pèi zhī
聪大怒，遣使让勒专害公辅，有无上之心，又恐勒之有二志也，以弥部众配之。
liú yào jì jù cháng ān ān dìng tài shǒu gǔ shū jí zhū dī qiāng jiē sòng zhì rèn wéi yōng zhōu cì shǐ qū tè xīn píng tài shǒu dǔ huī gù shǒu bù jiàng
刘曜既据长安，安定太守贾疋及诸氐羌皆送质任，唯雍州刺史麹特、新平太守竺恢固守不降。
hù jūn qū yǔn pín yáng lìng liáng sù zì jīng zhào nán shān jiāng bēn ān dìng yù shū rèn zǐ yú yīn mì yōng hái lín jīng tuī shū wèi píng nán jiāng jūn lǜ zhòng wǔ wàn gōng yào yú cháng ān fú fēng tài shǒu liáng zōng jí qū tè dǔ huī děng yì lǜ zhòng shí wàn huì zhī
护军麹允、 频阳令梁肃自京兆南山将奔安定，遇疋任子于阴密，拥还临泾，推疋为平南将军， 率众五万，攻曜于长安，扶风太守梁综及麹特、竺恢等亦率众十万会之。
yào qiǎn liú yā zhào rǎn lái jù bài jì ér hái
曜遣刘雅、 赵染来距，败绩而还。
yào yòu jǐn cháng ān ruì zú yǔ zhū jūn zhàn yú huáng qiū yào zhòng dà bài zhōng liú shǐ tuì bǎo gān qú
曜又尽长安锐卒与诸军战于黄丘，曜众大败，中流矢，退保甘渠。
dù rén wáng tū jì tè děng gōng liú càn yú xīn fēng càn hái píng yáng
杜人王秃、纪特等攻刘粲于新丰，粲还平阳。
yào gōng xiàn chí yáng lüè wàn yú rén guī yú zhǎng ān
曜攻陷池阳，掠万余人归于长安。
shí yán dǐng děng fèng qín wáng wèi huáng tài zǐ rù yú yōng chéng guān zhōng róng jìn mò bù xiǎng yìng
时阎鼎等奉秦王为皇太子，入于雍城，关中戎晋莫不响应。
cōng hòu hū yán shì sǐ jiāng nà qí tài bǎo liú yīn nǚ qí dì yì gù jiàn
聪后呼延氏死，将纳其太保刘殷女，其弟乂固谏。
cōng gèng fǎng zhī yú tài zǎi liú yán nián dà fu liú jǐng jǐng děng jiē yuē chén cháng wén tài bǎo zì yún zhōu liú kāng gōng zhī hòu yǔ shèng shì běn yuán jì shū nà zhī wèi yǔn
聪更访之于太宰刘延年、大傅刘景，景等皆曰：“臣常闻太保自云周刘康公之后，与圣氏本源既殊，纳之为允。
cōng dà yuè shǐ qí jiān dà hóng lú li hóng bài yīn èr nǚ wèi zuǒ yòu guì pín wèi zài zhāo yí shàng
” 聪大悦，使其兼大鸿胪李弘拜殷二女为左右贵嫔，位在昭仪上。
yòu nà yīn nǚ sūn sì rén wèi guì rén wèi cì guì pín
又纳殷女孙四人为贵人，位次贵嫔。
wèi hóng yuē cǐ nǚ bèi jiē zī sè chāo shì nǚ dé guān shí qiě tài bǎo yú zhèn shí zì bù tóng qīng yì ān hu
谓弘曰：“此女辈皆姿色超世，女德冠时，且太保于朕实自不同， 卿意安乎？
hóng yuē tài bǎo yìn zì yǒu zhōu yǔ shèng yuán shí bié bì xià zhèng yǐ xìng tóng wèi hèn ěr
”弘曰：“太保胤自有周，与圣源实别，陛下正以姓同为恨耳。
qiě wèi sī kōng dōng lái wáng jī dāng shì dà rú qǐ bù dá lǐ hu
且魏司空东莱王基当世大儒，岂不达礼乎！
wèi zi nà sī kōng tài yuán wáng chén nǚ yǐ qí xìng tóng ér yuán yì gù yě
为子纳司空太原王沈女，以其姓同而源异故也。
cōng dà yuè cì hóng huáng jīn liù shí jīn yuē qīng dāng yǐ cǐ yì yù wú zǐ dì bèi
” 聪大悦，赐弘黄金六十斤，曰：“卿当以此意谕吾子弟辈。
yú shì liù liú zhī chǒng qīng yú hòu gōng cōng xī fù chū wài shì jiē zhōng huáng mén nà zòu zuǒ guì pín jué zhī
”于是六刘之宠倾于后宫，聪稀复出外，事皆中黄门纳奏，左贵嫔决之。
cōng jiǎ huái dì yí tóng sān sī fēng kuài jī jùn gōng yǔ mín děng yǐ cì jiā zhì
聪假怀帝仪同三司，封会稽郡公，庾珉等以次加秩。
cōng yǐn dì rù yàn wèi dì yuē qīng wèi yù zhāng wáng shí zhèn cháng yǔ wáng wǔ zi xiāng zào wǔ zi shì zhèn yú qīng qīng yán wén qí míng jiǔ yǐ
聪引帝入宴，谓帝曰： “卿为豫章王时，朕尝与王武子相造，武子示朕于卿，卿言闻其名久矣。
yǐ qīng suǒ zhì yuè fǔ gē shì zhèn wèi zhèn yuē wén jūn shàn wèi cí fù shì wèi kàn zhī
以卿所制乐府歌示朕，谓朕曰：‘闻君善为辞赋，试为看之。
zhèn shí yǔ wǔ zi jù wèi shèng dé sòng qīng chēng shàn zhě jiǔ zhī
’朕时与武子俱为《盛德颂》， 卿称善者久之。
yòu yǐn zhèn shè yú huáng táng zhèn de shí èr chóu qīng yǔ wǔ zi jù de jiǔ chóu qīng zèng zhèn zhè gōng yín yán qīng pō yì fǒu
又引朕射于皇堂，朕得十二筹，卿与武子俱得九筹，卿赠朕柘弓、 银研，卿颇忆否？
dì yuē chén ān gǎn wàng zhī dàn hèn ěr rì bù zǎo shi lóng yán
”帝曰：“臣安敢忘之，但恨尔日不早识龙颜。
cōng yuē qīng jiā gǔ ròu xiāng cán hé qí shén yě
”聪曰：“卿家骨肉相残，何其甚也？
dì yuē cǐ dài fēi rén shì huáng tiān zhī yì yě
”帝曰：“此殆非人事，皇天之意也。
dà hàn jiāng yīng qián shòu lì gù wèi bì xià zì xiāng qū chú
大汉将应干受历，故为陛下自相驱除。
qiě chén jiā ruò néng fèng wǔ huáng zhī yè jiǔ zú dūn mù bì xià hé yóu de zhī
且臣家若能奉武皇之业，九族敦睦，陛下何由得之！
zhì rì xī nǎi chū yǐ xiǎo liú guì rén cì dì wèi dì yuē cǐ míng gōng zhī sūn jīn tè yǐ xiāng qī qīng yi shàn yù zhī
”至日夕乃出，以小刘贵人赐帝，谓帝曰：“此名公之孙，今特以相妻，卿宜善遇之。
bài liú wèi kuài jī guó fū rén
”拜刘为会稽国夫人。
qiǎn qí zhèn běi jìn chōng kòu tài yuán píng běi bo xǔ lǜ zhòng jì zhī
遣其镇北靳冲寇太原，平北卜珝率众继之。
chōng gōng tài yuán bù kè ér guī zuì yú xǔ zhé zhǎn zhī
冲攻太原不克，而归罪于珝，辄斩之。
cōng wén zhī dà nù yuē cǐ rén zhèn suǒ bù dé jiā xíng chōng hé rén zāi
聪闻之，大怒曰：“此人朕所不得加刑，冲何人哉！
qiǎn qí yù shǐ zhōng chéng hào yǎn chí jié zhǎn chōng
”遣其御史中丞浩衍持节斩冲。
zuǒ dōu shuǐ shǐ zhě xiāng líng wáng shū zuò yú xiè bù gōng jiāng zuò dà jiàng wàng dū gōng jìn líng zuò wēn míng huī guāng èr diàn bù chéng jiē zhǎn yú dōng shì
左都水使者襄陵王摅坐鱼蟹不供，将作大匠望都公靳陵坐温明、徽光二殿不成，皆斩于东市。
cōng yóu liè wú dù cháng chen chū mù guī guān yú yú fén shuǐ yǐ zhú jì zhòu
聪游猎无度，常晨出暮归，观渔于汾水，以烛继昼。
zhōng jūn wáng zhāng jiàn yuē jīn dà nàn wèi yí yú jìn jiǎ xī bì xià bù jù bái lóng yú fú zhī huò ér hūn yè wàng guī
中军王彰谏曰：“今大难未夷，余晋假息，陛下不惧白龙鱼服之祸，而昏夜忘归。
bì xià dāng sī xiān dì chuàng yè zhī jiān nán sì chéng zhī bù yì hóng yè yǐ ěr sì hǎi shǔ qíng hé kě zhuì zhī yú chuí chéng huī zhī yú jiāng jiù
陛下当思先帝创业之艰难，嗣承之不易，鸿业已尔，四海属情，何可坠之于垂成，隳之于将就！
bǐ qiè guān bì xià suǒ wéi chén shí tòng xīn jí shǒu yǒu rì yǐ
比窃观陛下所为，臣实痛心疾首有日矣。
qiě yú rén xì hàn zhī xīn wèi zhuān ér sī jìn zhī huái yóu shèng liú kūn qù cǐ zhǐ chǐ zhī jiān kuáng juàn cì kè xī qǐng ér zhì
且愚人系汉之心未专，而思晋之怀犹盛， 刘琨去此咫尺之间，狂狷刺客息顷而至。
dì wáng qīng chū yī fū dí ěr
帝王轻出，一夫敌耳。
yuàn bì xià gǎi wǎng xiū lái zé yì zhào xìng shèn
愿陛下改往修来， 则忆兆幸甚。
cōng dà nù mìng zhǎn zhī
”聪大怒，命斩之。
shàng fū rén wáng shì kòu tóu qǐ āi nǎi qiú zhī zhào yù
上夫人王氏叩头乞哀，乃囚之诏狱。
cōng mǔ yǐ cōng xíng nù guò chà sān rì bù shí dì yì zi càn bìng yǔ qiē jiàn
聪母以聪刑怒过差，三日不食，弟乂、子粲并与切谏。
cōng nù yuē wú qǐ jié zhòu yōu lì hu ér rǔ děng shēng lái kū rén
聪怒曰：“吾岂桀、纣、幽、厉乎，而汝等生来哭人！
qí tài zǎi liú yán nián jí zhū gōng qīng liè hóu bǎi yǒu yú rén jiē miǎn guān tì qì gù jiàn yuē guāng wén huáng dì yǐ shèng wǔ yīng qī chuàng jiàn hóng zuò ér liù hé wèi yī sù shì shēng xiá
”其太宰刘延年及诸公卿列侯百有余人，皆免冠涕泣固谏曰：“光文皇帝以圣武膺期，创建鸿祚，而六合未一，夙世升遐。
bì xià ruì dé zì tiān lóng fēi shào tǒng dōng píng luò yì nán dìng cháng ān zhēn kě wèi gōng gāo zhōu chéng dé chāo xià qǐ
陛下睿德自天，龙飞绍统， 东平洛邑，南定长安，真可谓功高周成，德超夏启。
wǎng yě táng yú jīn zé bì xià lì guān shū jì wèi yǒu cǐ bǐ
往也唐虞，今则陛下，历观书记，未有此比。
ér qǐng pín yǐ xiǎo wù bù gōng ér zhǎn wáng gōng zhí yán wǔ zhǐ biàn qiú dà jiàng yóu liè wú dù jī guǎn bù xiū chén děng qiè suǒ wèi jiě chén děng suǒ yǐ pò gān mí wèi wàng qǐn yǔ shí zhě yě
而顷频以小务不供而斩王公，直言忤旨，便囚大将，游猎无度，机管不修，臣等窃所未解，臣等所以破肝糜胃忘寝与食者也。
cōng nǎi shè zhāng
”聪乃赦彰。
qū tè děng wéi cháng ān liú yào lián zhàn bài jì nǎi qū lüě shì nǚ bā wàn yú kǒu tuì huán píng yáng yīn gōng sī tú fu zhī yú sān zhǔ shǐ qí yòu jiāng jūn liú cān gōng guō mò yú huái chéng
麹特等围长安，刘曜连战败绩，乃驱掠士女八万余口退还平阳，因攻司徒傅祗于三渚，使其右将军刘参攻郭默于怀城。
zhī bìng zú chéng xiàn qiān zhī sūn chún cuì bìng èr wàn yú hù yú píng yáng xiàn
祗病卒，城陷，迁祗孙纯、粹并二万余户于平阳县。
cōng zèng zhī tài bǎo chún cuì jiē jǐ shì zhōng wèi zhī zi chàng yuē zūn gōng suī bù dá tiān mìng rán gè zhōng qí zhǔ wú yì yǒu yǐ liàng zhī
聪赠祗太保，纯、粹皆给事中，谓祗子畅曰：“尊公虽不达天命，然各忠其主，吾亦有以亮之。
dàn jìn zhǔ yǐ xiáng tiān mìng fēi rén suǒ zhī ér qián liú nán bǐ jǔ luàn biān méng cǐ qí zuì yě
但晋主已降，天命非人所支，而虔刘南鄙，沮乱边萌，此其罪也。
yǐ yuán è zhī zhǒng ér zèng tóng xūn jiù nì chén zhī sūn hé róng jìn tà qīng zhī huáng hàn zhī dé hóng kuàng yǐ bù
以元恶之种而赠同勋旧，逆臣之孙荷荣禁闼，卿知皇汉之德弘旷以不？
chàng yuē bì xià měi jiā xiān chén bù yǐ xiǎo chén zhī gù ér kuī qí zhōng jié jí shì ēn yě zì shì míng zhǔ fá guó diào rén zhī yì chén zhé tóng wàn wù wèi gǎn xiè shēng yú zì rán
” 畅曰：“陛下每嘉先臣，不以小臣之故而亏其忠节，及是恩也，自是明主伐国吊人之义，臣辄同万物，未敢谢生于自然。
cōng qiǎn liú càn liú yào děng gōng liú kūn yú jìn yáng kūn shǐ zhāng qiáo jù zhī zhàn yú wǔ guàn qiáo bài jì sǐ zhī jìn yáng wēi jù
聪遣刘粲、刘曜等攻刘琨于晋阳，琨使张乔距之，战于武灌，乔败绩，死之， 晋阳危惧。
tài yuán tài shǒu gāo qiáo kūn bié jià hǎo yù yǐ jìn yáng jiàng càn
太原太守高乔、琨别驾郝聿以晋阳降粲。
kūn yǔ zuǒ yòu shù shí qí xié qí qī zǐ bēn yú zhào jùn zhī tíng tóu suì rú cháng shān
琨与左右数十骑，携其妻子奔于赵郡之亭头，遂如常山。
càn yào rù yú jìn yáng
粲、曜入于晋阳。
xiān shì kūn yǔ dài wáng yī lú jié wèi xiōng dì nǎi gào bài yú yī lú qiě qǐ shī
先是，琨与代王猗卢结为兄弟，乃告败于猗卢，且乞师。
yī lú qiǎn zi rì lì sūn bīn liù xū jí jiāng jūn wèi xióng jī dàn děng lǜ zhòng shù wàn gōng jìn yáng kūn shōu sàn zú qiān yú wèi zhī xiāng dǎo yī lú lǜ zhòng liù wàn zhì yú láng měng
猗卢遣子日利孙、宾六须及将军卫雄、姬澹等率众数万攻晋阳， 琨收散卒千余为之乡导，猗卢率众六万至于狼猛。
yào jí bīn liù xū zhàn yú fén dōng yào zhuì mǎ zhōng liú shǐ shēn bèi qī chuàng
曜及宾六须战于汾东，曜坠马， 中流矢，身被七创。
tǎo lǔ fu wǔ yǐ mǎ shòu yào yào yuē dāng jīn wēi wáng zhī jí rén gè sī miǎn
讨虏傅武以马授曜，曜曰：“当今危亡之极，人各思免。
wú chuàng yǐ zhòng zì fēn sǐ cǐ yǐ
吾创已重，自分死此矣。
wǔ qì yuē wǔ xiǎo rén méng dài wáng shí bá yǐ zhì yú shì cháng sī xiào mìng jīn qí shí yǐ
”武泣曰：“武小人，蒙大王识拔，以至于是，常思效命，今其时矣。
qiě huáng shì shǐ jī dà nàn wèi mǐ tiān xià hé kě yī rì wú dài wáng yě
且皇室始基，大难未弭，天下何可一日无大王也。
yú shì fú yào chéng mǎ qū lìng dù fén huí ér zhàn sǐ
”于是扶曜乘马，驱令渡汾，回而战死。
yào rù jìn yáng yè yǔ liú càn děng lüè bǎi xìng yú méng shān dùn guī
曜入晋阳，夜与刘粲等掠百姓，逾蒙山遁归。
yī lú lǜ qí zhuī zhī zhàn yú lán gǔ càn bài jì zhǎn qí zhēng lǔ xíng yán huò qí zhèn běi liú fēng
猗卢率骑追之，战于蓝谷，粲败绩，斩其征虏邢延，获其镇北刘丰。
kūn shōu hé lí sàn bǎo yú yáng qǔ yī lú shù zhī ér hái
琨收合离散，保于阳曲，猗卢戍之而还。
zhēng dàn cōng yàn yú guāng jí qián diàn bī dì xíng jiǔ guāng lù dài fu yǔ mín wáng jùn děng qǐ ér dà kū cōng è zhī
正旦，聪宴于光极前殿，逼帝行酒，光禄大夫庾珉、王俊等起而大哭，聪恶之。
huì yǒu gào mín děng móu yǐ píng yáng yìng liú kūn zhě cōng suì zhèn dì ér zhū mín jùn fù yǐ cì dì liú fū rén wèi guì rén dà shè jìng nèi shū sǐ yǐ xià
会有告珉等谋以平阳应刘琨者，聪遂鸩帝而诛珉、俊，复以赐帝刘夫人为贵人，大赦境内殊死已下。
lì zuǒ guì pín liú shì wèi huáng hòu
立左贵嫔刘氏为皇后。
cōng jiāng wèi liú shì qǐ huáng yí diàn yú hòu tíng tíng wèi chén yuán dá jiàn yuē chén wén gǔ zhī shèng wáng ài guó rú jiā gù huáng tiān yì yòu zhī rú zi
聪将为刘氏起皇仪殿于后庭，廷尉陈元达谏曰：“臣闻古之圣王爱国如家，故皇天亦祐之如子。
fu tiān shēng zhēng mín ér shù zhī jūn zhě shǐ wèi zhī fù mǔ yǐ xíng shǎng zhī bù yù shǐ diàn xī lí yuán ér dàng yì yī rén
夫天生蒸民而树之君者， 使为之父母以刑赏之，不欲使殿屎黎元而荡逸一人。
jìn shì àn nüè shì bǎi xìng rú cǎo jiè gù shàng tiān jiǎo jué qí zuò
晋氏暗虐，视百姓如草芥，故上天剿绝其祚。
nǎi juàn huáng hàn cāng shēng yǐn lǐng xī jiān huái gēng sū zhī wàng yǒu rì yǐ
乃眷皇汉，苍生引领息肩，怀更苏之望有日矣。
wǒ gāo zǔ guāng wén huáng dì jìng yán wéi cí tòng xīn jí shǒu gù shēn yī dà bù jū bù chóng yīn
我高祖光文皇帝靖言惟兹，痛心疾首，故身衣大布，居不重茵；
xiān huáng hòu pín fú wú qǐ cǎi
先皇后嫔服无绮彩。
zhòng nì qún chén zhī qǐng gù jiàn nán běi gōng yān
重逆群臣之请， 故建南北宫焉。
jīn guāng jí zhī qián zú yǐ cháo qún hòu xiǎng wàn guó yǐ zhāo dé wēn míng yǐ hòu zú kě yǐ róng liù gōng liè shí èr děng yǐ
今光极之前足以朝群后飨万国矣，昭德、温明已后足可以容六宫， 列十二等矣。
bì xià lóng xīng yǐ lái wài tiǎn èr jīng bu shi zhī kòu nèi xìng diàn guān sì shí yú suǒ zhòng zhī yǐ jī jǐn jí yì sǐ wáng xiāng zhǔ bīng pí yú wài rén yuàn yú nèi wèi zhī fù mǔ gù ruò shì hu
陛下龙兴已来，外殄二京不世之寇，内兴殿观四十余所，重之以饥馑疾疫，死亡相属，兵疲于外，人怨于内，为之父母固若是乎！
fú wén zhào zhǐ jiāng yíng huáng yí zhōng gōng xīn lì chéng chén děng lè wèi zǐ lái zhě yě
伏闻诏旨，将营皇 仪，中宫新立，诚臣等乐为子来者也。
qiè yǐ dà nàn wèi yí gōng yǔ cū gěi jīn zhī suǒ yíng yóu shí fēi yi
窃以大难未夷，宫宇粗给，今之所营，尤实非宜。
chén wén tài zōng chéng gāo zǔ zhī yè huì lǚ xi yì zhī hòu yǐ sì hǎi zhī fù tiān xià zhī yīn shàng yǐ bǎi jīn zhī fèi ér chuò lù tái lì dài chuí měi wèi bù xiǔ zhī jī
臣闻太宗承高祖之业，惠吕息役之后，以四海之富，天下之殷，尚以百金之费而辍露台，历代垂美，为不朽之迹。
gù néng duàn yù sì bǎi nǐ yú chéng kāng
故能断狱四百，拟于成康。
bì xià zhī suǒ yǒu bù guò tài zōng èr jùn dì ěr zhàn shǒu zhī bèi zhě qǐ jǐn xiōng nú nán yuè ér yǐ zāi
陛下之所有，不过太宗二郡地耳，战守之备者，岂仅匈奴、南越而已哉！
xiào wén zhī guǎng sī fèi rú bǐ
孝文之广，思费如彼；
bì xià zhī xiá yù sǔn rú cǐ
陛下之狭，欲损如此。
yú chén suǒ yǐ gǎn mèi sǐ fàn yán sè mào bù cè zhī huò zhě yě
愚臣所以敢昧死犯颜色，冒不测之祸者也。
cōng dà nù yuē wú wèi wàn jī zhǔ jiāng yíng yī diàn qǐ wèn rǔ shǔ zǐ hu
”聪大怒曰：“吾为万机主，将营一殿，岂问汝鼠子乎！
bù shā cǐ nú jǔ luàn zhèn xīn zhèn diàn hé dāng de chéng yá
不杀此奴，沮乱朕心，朕殿何当得成邪！
jiāng chū zhǎn zhī bìng qí qī zǐ tóng xiāo dōng shì shǐ qún shǔ gòng xué
将出斩之，并其妻子同枭东市，使群鼠共穴。
shí zài xiāo yáo yuán li zhōng táng yuán dá bào táng xià shù jiào yuē chén suǒ yán zhě shè jì zhī jì yě ér bì xià shā chén
”时在逍遥园李中堂，元达抱堂下树叫曰：“臣所言者，社稷之计也，而陛下杀臣。
ruò sǐ zhě yǒu zhī chén yào dāng shàng sù bì xià yú tiān xià su bì xià yú xiān dì
若死者有知，臣要当上诉陛下于天， 下诉陛下于先帝。
zhū yún yǒu yún chén de yǔ lóng féng bǐ gàn yóu yú dì xià zú yǐ
朱云有云：‘臣得与龙逢、比干游于地下足矣。
wèi shěn bì xià hé rú zhǔ ěr
’未审陛下何如主耳！
yuán dá xiān suǒ yāo ér rù jí zhì jí yǐ suǒ rào shù zuǒ yòu yè zhī bù néng dòng
”元达先锁腰而入，及至，即以锁绕树，左右曳之不能动。
cōng nù shén
聪怒甚。
liú shì shí zài hòu táng wén zhī mì qiǎn zhōng cháng shì sī chì zuǒ yòu tíng xíng yú shì shǒu shū qiē jiàn cōng nǎi jiě yǐn yuán dá ér xiè zhī yì xiāo yáo yuán wèi nà xián yuán li zhōng táng wèi kuì xián táng
刘氏时在后堂，闻之，密遣中常侍私敕左右停刑，于是手疏切谏，聪乃解，引元达而谢之， 易逍遥园为纳贤园，李中堂为愧贤堂。
shí mǐn dì jí wèi yú cháng ān cōng qiǎn liú yào jí sī lì qiáo zhì míng wǔ yá li jǐng nián děng kòu cháng ān mìng zhào rǎn lǜ zhòng fù zhī
时愍帝即位于长安，聪遣刘曜及司隶乔智明、武牙李景年等寇长安，命赵染率众赴之。
shí dà dū dū qū yǔn jù huáng bái chéng lèi wèi yào rǎn suǒ bài
时大都督麹允据黄白城，累为曜、染所败。
rǎn wèi yào yuē qū yǔn lǜ dà zhòng zài wài cháng ān kě xí ér qǔ zhī
染谓曜曰：“麹允率大众在外， 长安可袭而取之。
de cháng ān huáng bái chéng zì fú
得长安，黄白城自服。
yuàn dài wáng yǐ zhòng zhòng shǒu cǐ rǎn qǐng qīng jì xí zhī
愿大王以重众守此，染请轻骑袭之。
yào nǎi chéng zhì jiā rǎn qián fēng dà dū dū ān nán dà jiàng jūn yǐ jīng qí wǔ qiān pèi zhī ér jìn
”曜乃承制加染前锋大都督、安南大将军，以精骑五千配之而进。
wáng shī bài yú wèi yáng jiāng jūn wáng guǎng sǐ zhī
王师败于渭阳，将军王广死之。
rǎn yè rù cháng ān wài chéng dì bēn shè yàn lóu rǎn fén shāo lóng wěi jí zhū jūn yíng shā lüě qiān yú rén dàn tuì tún xiāo yáo yuán
染夜入长安外城，帝奔射雁楼，染焚烧龙尾及诸军营，杀掠千余人，旦退屯逍遥园。
qū yǔn lǜ zhòng xí yào lián zhàn bài zhī
麹允率众袭曜，连战败之。
yào rù sù yì suì guī píng yáng
曜入粟邑，遂归平阳。
shí liú xīng qǐ yú qiān niú rù zǐ wēi lóng xíng wēi yí qí guāng zhào de luò yú píng yáng běi shí lǐ
时流星起于牵牛，入紫微，龙形委蛇，其光照地，落于平阳北十里。
shì zhī zé yǒu ròu cháng sān shí bù guǎng èr shí qī bù chòu wén yú píng yáng ròu páng cháng yǒu kū shēng zhòu yè bù zhǐ
视之，则有肉长三十步，广二十七步，臭闻于平阳，肉旁常有哭声，昼夜不止。
cōng shén è zhī yán gōng qīng yǐ xià wèn yuē zhèn zhī bù dé zhì yǒu sī yì qí gè jí yán wù yǒu suǒ huì
聪甚恶之， 延公卿已下问曰：“朕之不德，致有斯异，其各极言，勿有所讳。
chén yuán dá jí bó shì zhāng shī děng jìn duì yuē xīng biàn zhī yì qí huò xíng jí chén kǒng hòu tíng yǒu sān hòu zhī shì wáng guó sàng jiā mǐ bù yóu cǐ yuàn bì xià shèn zhī
”陈元达及博士张师等进对曰：“星变之异，其祸行及，臣恐后庭有三后之事，亡国丧家，靡不由此，愿陛下慎之。
cōng yuē cǐ yīn yáng zhī lǐ hé guān rén shì
”聪曰：“此阴阳之理，何关人事！
jì ér liú shì chǎn yī shé yī měng shòu gè hài rén ér zǒu xún zhī bù dé qǐng zhī jiàn zài yǔn ròu zhī páng
”既而刘氏产一蛇一猛兽， 各害人而走，寻之不得，顷之，见在陨肉之旁。
é ér liú shì sǐ nǎi shī cǐ ròu kū shēng yì zhǐ
俄而刘氏死，乃失此肉，哭声亦止。
zì shì hòu gōng luàn chǒng jìn yù wú xù yǐ
自是后宫乱宠，进御无序矣。
cōng yǐ liú yì wèi tài wèi
聪以刘易为太尉。
chū zhì xiàng guó guān shàng gōng yǒu shū xūn dé zhě sǐ nǎi zèng zhī
初置相国，官上公，有殊勋德者死乃赠之。
yú shì dà dìng bǎi guān zhì tài shī chéng xiàng zì dà sī mǎ yǐ shàng qī gōng wèi jiē shàng gōng lǜ lì shòu yuǎn yóu guān
于是大定百官， 置太师、丞相，自大司马以上七公，位皆上公，绿𫄫绶，远游冠。
zhì fǔ hàn dū hù zhōng jūn shàng jūn fǔ jūn zhèn wèi jīng qián hòu zuǒ yòu shàng xià jūn fǔ guó guàn jūn lóng xiāng wǔ yá dà jiàng jūn yíng gè pèi bīng èr qiān jiē yǐ zhū zǐ wèi zhī
置辅汉，都护， 中军，上军，辅军，镇、卫京，前、后、左、右、上、下军，辅国，冠军，龙骧， 武牙大将军，营各配兵二千，皆以诸子为之。
zhì zuǒ yòu sī lì gè lǐng hù èr shí yú wàn wàn hù zhì yī nèi shǐ fán nèi shǐ sì shí sān
置左右司隶，各领户二十余万，万户置一内史，凡内史四十三。
chán yú zuǒ yòu fǔ gè zhǔ liù yí shí wàn luò wàn luò zhì yī dū wèi
单于左右辅，各主六夷十万落，万落置一都尉。
shěng lì bù zhì zuǒ yòu xuǎn cáo shàng shū
省吏部， 置左右选曹尚书。
zì sī lì yǐ xià liù guān jiē wèi cì pú yè
自司隶以下六官，皆位次仆射。
zhì yù shǐ dài fū jí zhōu mù wèi jiē yà gōng
置御史大夫及州牧，位皆亚公。
yǐ qí zi càn wèi chéng xiàng lǐng dà jiàng jūn lù shàng shū shì jìn fēng jìn wáng shí wǔ dōu
以其子粲为丞相、领大将军、录尚书事，进封晋王，食五都。
liú yán nián lù shàng shū liù tiáo shì liú jǐng wèi tài shī wáng yù wèi tài fù rèn yǐ wèi tài bǎo mǎ jǐng wèi dà sī tú zhū jì wèi dà sī kōng liú yào wèi dà sī mǎ
刘延年录尚书六条事， 刘景为太师，王育为太傅，任𫖮为太保，马景为大司徒，朱纪为大司空，刘曜为大司马。
yào fù cì wèi ruì zhào rǎn cì xīn fēng
曜复次渭汭，赵染次新丰。
suǒ chēn zì cháng ān dōng tǎo rǎn rǎn niǔ yú lèi jié yǒu qīng chēn zhī sè
索𬘭自长安东讨染，染狃于累捷，有轻𬘭之色。
zhǎng shǐ lǔ huī yuē jīn sī mǎ yè jūn chén zì yǐ bī jiàn wáng jī xióng liè bù tóng bì zhì sǐ jù wǒ jiāng jūn yi zhěng zhèn àn bīng yǐ jī zhī fú kě qīng yě
长史鲁徽曰：“今司马邺君臣自以逼僭王畿，雄劣不同，必致死距我，将军宜整阵案兵以击之，弗可轻也。
kùn shòu yóu dòu kuàng yú guó hu
困兽犹斗，况于国乎！
rǎn yuē yǐ sī mǎ mó zhī qiáng wú qǔ zhī rú lā xiǔ
”染曰：“以司马模之强，吾取之如拉朽。
suǒ chēn xiǎo shù qǐ néng wū wú mǎ tí dāo rèn yá
索𬘭小竖，岂能污吾马蹄刀刃邪！
yào qín zhī ér hòu shí
要擒之而后食。
chen lǜ jīng qí shù bǎi chí chū nì zhī zhàn yú chéng xi bài jì ér guī huǐ yuē wú bù yòng lǔ huī zhī yán yǐ zhì yú cǐ hé miàn jiàn zhī
”晨率精骑数百，驰出逆之，战于城西，败绩而归，悔曰：“吾不用鲁徽之言，以至于此，何面见之！
yú shì zhǎn huī
”于是斩徽。
huī lín xíng wèi rǎn yuē jiāng jūn bì jiàn wéi móu gàng ér qǔ bài ér fù jì qián hài shèng zhū lù zhōng liáng yǐ chěng yú fèn yì hé yán miàn shùn xī shì jiān zāi
徽临刑谓染曰：“将军愎谏违谋，戆而取败，而复忌前害胜，诛戮忠良， 以逞愚忿，亦何颜面瞬息世间哉！
yuán shào wèi zhī yú qián jiāng jūn zhǒng zhī yú hòu fù wáng bài sàng yì dāng xiāng xún suǒ hèn bù dé yī jiàn dà sī mǎ ér sǐ
袁绍为之于前，将军踵之于后，覆亡败丧，亦当相寻，所恨不得一见大司马而死。
sǐ zhě wú zhī zé yǐ
死者无知则已；
ruò qí yǒu zhī xià jiàn tián fēng wèi tú yào dāng su jiāng jūn yú huáng quán shǐ jiāng jūn bù dé fú chuáng zhěn ér sǐ
若其有知，下见田丰为徒，要当诉将军于黄泉，使将军不得服床枕而死。
huà xíng zhě yuē lìng wú miàn dōng xiàng
”叱刑者曰：“令吾面东向。
dà sī mǎ yào wén zhī yuē tí cén bù róng chǐ lǐ rǎn zhī wèi yě
”大司马曜闻之曰：“蹄涔不容尺鲤，染之谓也。
yào hái shī gōng guō mò yú huái chéng shōu qí mǐ sù bā shí wàn hú liè sān zhūn yǐ shǒu zhī
曜还师攻郭默于怀城，收其米粟八十万斛，列三屯以守之。
cōng qiǎn shǐ wèi yào yuē jīn cháng ān jiǎ xī liú kūn yóu hún cǐ guó jiā suǒ yóu yi xiān chú yě
聪遣使谓曜曰： “今长安假息，刘琨游魂，此国家所尤宜先除也。
guō mò xiǎo chǒu hé zú yǐ láo gōng shén lüè kě liú zhēng lǔ jiāng jūn bèi qiū wáng yì guāng shǒu zhī gōng qí hái yě
郭默小丑，何足以劳公神略，可留征虏将军贝丘王翼光守之，公其还也。
yú shì yào guī báo bǎn
”于是曜归薄坂。
é ér zhēng yào fǔ zhèng
俄而征曜辅政。
zhào rǎn kòu běi dì mèng lǔ huī dà nù yǐn gōng shè zhī rǎn jīng jì ér wù
赵染寇北地，梦鲁徽大怒，引弓射之，染惊悸而寤。
dàn jiāng gōng chéng zhōng nǔ ér sǐ
旦将攻城，中弩而死。
cōng yǐ càn wèi xiàng guó zǒng bǎi kuí shěng chéng xiàng yǐ bìng xiàng guó
聪以粲为相国，总百揆，省丞相以并相国。
píng yáng dì zhèn liè fēng bá shù fā wū
平阳地震，烈风拔树发屋。
guāng yì rén yáng chōng qī chǎn zǐ èr tóu qí xiōng qiè ér shí zhī sān rì ér sǐ
光义人羊充妻产子二头，其兄窃而食之，三日而死。
cōng yǐ qí tài miào xīn chéng dà shè jìng nèi gǎi nián jiàn yuán
聪以其太庙新成，大赦境内，改年建元。
yǔ xuè yú qí dōng gōng yán míng diàn chè wǎ zài dì zhě shēn wǔ cùn
雨血于其东宫延明殿，彻瓦在地者深五寸。
liú yì è zhī yǐ fǎng qí tài shī lú zhì tài fù cuī wěi tài bǎo xǔ xiá
刘乂恶之，以访其太师卢志、太傅崔玮、太保许遐。
zhì děng yuē zhǔ shàng wǎng yǐ diàn xià wèi tài dì zhě gài yǐ ān zhòng wàng yě zhì zài jìn wáng jiǔ yǐ wáng gōng yǐ xià mò bù xī zhǐ guī zhī
志等曰：“主上往以殿下为太弟者，盖以安众望也，志在晋王久矣，王公已下莫不希旨归之。
xiàng guó zhī wèi
相国之位，
zì wèi wǔ yǐ lái
自魏武已来，
fēi fù rén chén zhī guān
非复人臣之官，
zhǔ shàng běn fā míng zhào
主上本发明诏，
zhì zhī wèi zèng guān
置之为赠官，
jīn hū yǐ jìn wáng jū zhī
今忽以晋王居之，
yǔ yí wēi zūn yú yú dōng gōng
羽仪威尊逾于东宫，
wàn jī zhī shì wú bù yóu zhī
万机之事无不由之，
zhì tài zǎi dà jiàng jūn jí zhū wáng zhī yíng yǐ wéi yǔ yì
置太宰、大将军及诸王之营以为羽翼，
cǐ shì shì qù yǐ
此事势去矣，
diàn xià bù dé lì míng yě
殿下不得立明也。
rán fēi zhǐ bù dé lì ér yǐ bù cè zhī wēi ě zài yú dàn xī yi zǎo wéi zhī suǒ
然非止不得立而已，不测之危厄在于旦夕，宜早为之所。
sì wèi jīng bīng bù jiǎn wǔ qiān yú yíng zhū wáng jiē nián chǐ shàng yòu kě duó ér qǔ zhī
四卫精兵不减五千，余营诸王皆年齿尚幼， 可夺而取之。
xiàng guó qīng tiāo zhèng kě fán yī cì kè ěr
相国轻佻，正可烦一刺客耳。
dà jiàng jūn wú rì bù chū qí yíng kě xí ér de yě
大将军无日不出，其营可袭而得也。
diàn xià dàn dāng yǒu yì èr wàn jīng bīng lì biàn kě de gǔ xíng xiàng yún lóng mén sù wèi zhī shì shú bù dǎo gē fèng yíng dà sī mǎ bù lǜ wèi yì yě
殿下但当有意，二万精兵立便可得，鼓行向云龙门，宿卫之士孰不倒戈奉迎，大司马不虑为异也。
yì fú cóng nǎi zhǐ
”乂弗从，乃止。
cōng rú zhōng hù jūn jìn zhǔn dì nà qí èr nǚ wèi zuǒ yòu guì pín dà yuē yuè guāng xiǎo yuē yuè huá jiē guó sè yě
聪如中护军靳准第，纳其二女为左右贵嫔，大曰月光，小曰月华，皆国色也。
shù yuè lì yuè guāng wèi huáng hòu
数月，立月光为皇后。
dōng gōng shè rén xún yù gào lú zhì děng quàn yì móu fǎn yì bù cóng zhī zhuàng
东宫舍人荀裕告卢志等劝乂谋反，乂不从之状。
cōng yú shì shōu zhì wěi xiá yú zhào yù jiǎ yǐ tā shì shā zhī
聪于是收志、玮、遐于诏狱， 假以他事杀之。
shǐ guān wēi bǔ chōu jiān shǒu dōng gōng jìn yì cháo hè
使冠威卜抽监守东宫，禁乂朝贺。
yì yōu jù bù zhī suǒ wéi nǎi shàng biǎo zì chén qǐ wèi qián shǒu bìng miǎn zhū zǐ zhī fēng bāo měi jìn wáng càn yi dēng chǔ fù chōu yòu yì ér fú tōng
乂忧惧不知所为，乃上表自陈， 乞为黔首，并免诸子之封，褒美晋王粲宜登储副，抽又抑而弗通。
qí qīng zhōu cì shǐ cáo yí gōng wèn yáng guān gōng qiū xiàn zhī hài qí jùn tài shǒu xú fú zhí jiàn wēi liú xuān qí lǔ zhī jiān jùn xiàn lěi bì jiàng zhě sì shí yú suǒ
其青州刺史曹嶷攻汶阳关、公丘，陷之，害齐郡太守徐浮，执建威刘宣，齐鲁之间郡县垒壁降者四十余所。
yí suì lüè dì xi xià zhù ā píng yīn zhòng shí yú wàn lín hé zhì shù ér guī yú lín zī
嶷遂略地，西下祝阿、平阴，众十余万，临河置戍， 而归于临淄。
yí yú shì suì xióng jù quán qí zhī zhì
嶷于是遂雄据全齐之志。
shí lè yǐ yí zhī huái èr yě qǐng tǎo zhī
石勒以嶷之怀二也，请讨之。
cōng yòu dàn lēi zhī bìng qí nǎi qǐn ér fú xǔ
聪又惮勒之并齐，乃寝而弗许。
liú yào jì zì méng jīn jiāng gōng hé nán jiāng jūn wèi gāi bēn yú yī quán wù
刘曜济自盟津，将攻河南，将军魏该奔于一泉坞。
yào jìn gōng li ju yú xíng yáng ju qiǎn jiàng jūn li píng shī yú chéng gāo yào fù ér miè zhī
曜进攻李矩于荥阳，矩遣将军李平师于成皋，曜覆而灭之。
ju kǒng sòng zhì qǐng jiàng
矩恐，送质请降。
shí cōng yǐ qí huáng hòu jìn shì wéi shàng huáng hòu lì guì fēi liú shì wèi zuǒ huáng hòu yòu guì pín jìn shì wèi yòu huáng hòu
时聪以其皇后靳氏为上皇后，立贵妃刘氏为左皇后，右贵嫔靳氏为右皇后。
zuǒ sī lì chén yuán dá yǐ sān hòu zhī lì yě jí jiàn cōng bù nà nǎi yǐ yuán dá wèi yòu guāng lù dài fu wài shì yōu xián nèi shí duó qí quán yě
左司隶陈元达以三后之立也，极谏，聪不纳，乃以元达为右光禄大夫，外示优贤，内实夺其权也。
yú shì tài wèi fàn lóng dà sī mǎ liú dān dà sī kōng hū yán yàn shàng shū lìng wáng jiàn děng jiē kàng biǎo xùn wèi yǐ ràng yuán dá
于是太尉范隆、大司马刘丹、大司空呼延晏、尚书令王鉴等皆抗表逊位，以让元达。
cōng nǎi yǐ yuán dá wèi yù shǐ dài fū yí tóng sān sī
聪乃以元达为御史大夫、仪同三司。
liú yào kòu cháng ān pín wèi wáng shī suǒ bài
刘曜寇长安，频为王师所败。
yào yuē bǐ yóu qiáng shèng fú kě tú yǐ
曜曰：“彼犹强盛，弗可图矣。
yǐn shī ér guī
”引师而归。
cōng gōng zhōng guǐ yè kū sān rì ér shēng xiàng yòu sī lì sì nǎi zhǐ
聪宫中鬼夜哭，三日而声向右司隶寺，乃止。
qí shàng huáng hòu jìn shì yǒu yín huì zhī xíng chén yuán dá zòu zhī
其上皇后靳氏有淫秽之行，陈元达奏之。
cōng fèi jìn jìn cán huì zì shā
聪废靳，靳惭恚自杀。
jìn yǒu shū chǒng cōng pò yú yuán dá zhī shì gù fèi zhī
靳有殊宠，聪迫于元达之势，故废之。
jì ér zhuī niàn qí zī sè shēn chóu yuán dá
既而追念其姿色，深仇元达。
liú yào jìn shī shàng dǎng jiāng gōng yáng qǔ cōng qiǎn shǐ wèi yào yuē cháng ān shàn mìng guó jiā zhī shēn chǐ yě
刘曜进师上党，将攻阳曲，聪遣使谓曜曰：“长安擅命，国家之深耻也。
gōng yi yǐ cháng ān wèi xiān yáng qǔ yī wěi piào qí
公宜以长安为先，阳曲一委骠骑。
tiān shí rén shì qí yīng zhì yǐ gōng qí jí hái
天时人事，其应至矣，公其亟还。
yào huí miè guō mài cháo yú cōng suì rú pú bǎn
”曜回灭郭迈，朝于聪，遂如蒲阪。
píng yáng dì zhèn yǔ xuè yú dōng gōng guǎng mào qǐng yú
平阳地震，雨血于东宫，广袤顷余。
liú yào yòu jìn jūn zhūn yú sù yì
刘曜又进军，屯于粟邑。
qū yǔn jī shén qù huáng bái ér jūn yú líng wǔ
麹允饥甚，去黄白而军于灵武。
yào jìn gōng shàng jùn tài shǒu zhāng yǔ yǔ féng yì tài shǒu liáng sù bēn yú yǔn wú
曜进攻上郡，太守张禹与冯翊太守梁肃奔于允吾。
yú shì guān yòu xī rán suǒ zài yīng yào
于是关右翕然，所在应曜。
yào jìn jù huáng fù
曜进据黄阜。
cōng wǔ kù xiàn rù dì yī zhàng wǔ chǐ
聪武库陷入地一丈五尺。
shí cōng zhōng cháng shì wáng chén xuān huái shù róng zhōng gōng pú yè guō yī zhōng huáng mén líng xiū děng jiē chǒng xìng yòng shì
时聪中常侍王沈、宣怀、俞容，中宫仆射郭猗，中黄门陵修等皆宠幸用事。
cōng yóu yàn hòu gōng huò bǎi rì bù chū qún chén jiē yīn chén děng yán shì duō bù chéng cōng lǜ yǐ qí yì ài zēng ér jué zhī gù huò yǒu xūn jiù gōng chén ér fú jiàn xù lù jiān nìng xiǎo rén shù rì ér biàn zhì èr qiān dàn zhě
聪游宴后宫，或百日不出，群臣皆因沈等言事，多不呈聪， 率以其意爱憎而决之，故或有勋旧功臣而弗见叙录，奸佞小人数日而便至二千石者。
jūn lǚ wú suì bù xīng ér jiàng shì wú qián bó zhī shǎng hòu gōng zhī jiā cì jī jí yú tóng pú dòng zhì shù qiān wàn
军旅无岁不兴，而将士无钱帛之赏，后宫之家赐赍及于僮仆，动至数千万。
chén děng chē fú zhái yǔ jiē yú yú zhū wáng zǐ dì zhōng biǎo bù yī wèi nèi shǐ lìng zhǎng zhě sān shí yú rén jiē shē jiàn tān cán zéi hài liáng shàn
沈等车服宅宇皆逾于诸王，子弟、中表布衣为内史令长者三十余人，皆奢僭贪残，贼害良善。
jìn zhǔn hé zōng nèi wài chǎn yǐ shì zhī
靳准合宗内外谄以事之。
guō yī yǒu hàn yú liú yì wèi liú càn yuē tài dì yú zhǔ shàng zhī shì yóu huái bù chěng zhī zhì cǐ zé diàn xià fù zǐ zhī shēn chóu sì hǎi cāng shēng zhī zhòng yuàn yě
郭猗有憾于刘乂，谓刘粲曰：“太弟于主上之世犹怀不逞之志，此则殿下父子之深仇，四海苍生之重怨也。
ér zhǔ shàng guò chuí kuān rén yóu bù tì èr zūn zhī wèi yī dàn yǒu fēng chén zhī biàn chén qiè wèi diàn xià hán xīn
而主上过垂宽仁，犹不替二尊之位，一旦有风尘之变， 臣窃为殿下寒心。
qiě diàn xià gāo zǔ zhī shì sūn zhǔ shàng zhī dí tǒng fán zài hán chǐ shú bù xì yǎng
且殿下高祖之世孙，主上之嫡统，凡在含齿，孰不系仰。
wàn jī shì dà hé kě yú rén
万机事大，何可与人！
chén zuó wén tài dì yǔ dà jiàng jūn xiāng jiàn jí yǒu yán yǐ ruò shì chéng xǔ yǐ zhǔ shàng wèi zài tài shàng huáng dà jiàng jūn wèi huáng tài zǐ
臣昨闻太弟与大将军相见，极有言矣，若事成，许以主上为在太上皇，大将军为皇太子。
yì yòu xǔ wèi jūn wèi dà chán yú èr wáng yǐ xǔ zhī yǐ
乂又许卫军为大单于，二王已许之矣。
èr wáng jū bù yí zhī de bìng wò zhòng bīng yǐ cǐ jǔ shì shì hé bù chéng
二王居不疑之地，并握重兵，以此举事，事何不成！
chén wèi èr wáng cí jǔ qín shòu zhī bù ruò yě
臣谓二王兹举，禽兽之不若也。
bèi fù qīn rén rén qǐ qīn zhī
背父亲人，人岂亲之！
jīn yòu gǒu tān qí yī qiè zhī lì ěr shì chéng zhī hòu zhǔ shàng qǐ yǒu quán lǐ
今又苟贪其一切之力耳，事成之后，主上岂有全理！
diàn xià xiōng dì gù zài wàng yán dōng gōng xiàng guó chán yú zài wǔ líng xiōng dì hé kěn yú rén
殿下兄弟故在忘言，东宫、 相国、单于在武陵兄弟，何肯与人！
xǔ yǐ sān yuè shàng sì yīn yàn zuò nán shì yān biàn shēng yi zǎo wéi zhī suǒ
许以三月上巳因宴作难，事淹变生，宜早为之所。
chūn qiū chuán yuē màn cǎo yóu bù kě chú kuàng jūn zhī chǒng dì hu
《春秋传》曰：‘蔓草犹不可除，况君之宠弟乎！
chén lǚ qǐ zhǔ shàng zhǔ shàng xìng dūn yǒu yú wèi chén yán bù shí
’臣屡启主上，主上性敦友于，谓臣言不实。
xíng chén dāo jù zhī yú ér méng zhǔ shàng diàn xià chéng zào zhī ēn gù bù lǜ nì lín zhī zhū měi suǒ wén bì yán jì chuí cǎi nà
刑臣刀锯之余，而蒙主上、殿下成造之恩，故不虑逆鳞之诛，每所闻必言，冀垂采纳。
chén dāng rù yán zhī
臣当入言之。
yuàn diàn xià bù xiè mì biǎo qí zhuàng yě
愿殿下不泄，密表其状也。
ruò bù xìn chén yán kě hū dà jiàng jūn cóng shì zhōng láng wáng pí wèi jūn sī mǎ liú dūn jiǎ zhī ēn gù tōng qí guī shàn zhī lù yǐ wèn zhī bì kě zhī yě
若不信臣言，可呼大将军从事中郎王皮、卫军司马刘惇，假之恩顾，通其归善之路以问之，必可知也。
càn shēn rán zhī
” 粲深然之。
yī mì wèi pí dūn yuē èr wáng nì zhuàng zhǔ xiāng yǐ jù zhī zhī yǐ qīng tóng zhī hu
猗密谓皮、惇曰：“二王逆状，主、相已具知之矣，卿同之乎？
èr rén jīng yuē
”二人惊曰？
wú zhī
：“无之。
yī yuē cǐ shì bì wú yí wú lián qīng qīn jiù bìng jiàn zú ěr
”猗曰：“此事必无疑，吾怜卿亲旧并见族耳。
yú shì xū xī liú tì
”于是歔欷流涕。
pí dūn dà jù kòu tóu qiú āi
皮、惇大惧，叩头求哀。
yī yuē wú wèi qīng zuò jì qīng néng yòng bù
猗曰：“吾为卿作计，卿能用不？
èr rén jiē yuē jǐn fèng dà rén zhī jiào
”二人皆曰：“谨奉大人之教。
yī yuē xiàng guó bì wèn qīng qīng dàn yún yǒu zhī
”猗曰：“相国必问卿，卿但云有之。
ruò zé qīng hé bù xiān qǐ qīng jí dá yún chén chéng fù sǐ zuì rán yǎng wéi zhǔ shàng shèng xìng kuān cí diàn xià dǔ yú gǔ ròu kǒng yán chéng guà wěi gù yě
若责卿何不先启，卿即答云：‘臣诚负死罪，然仰惟主上圣性宽慈，殿下笃于骨肉，恐言成诖伪故也。
pí dūn xǔ nuò
’”皮、惇许诺。
càn é ér zhào wèn èr rén zhì bù tóng shí ér cí ruò huà yī càn yǐ wéi xìn rán
粲俄而召问二人，至不同时，而辞若画一，粲以为信然。
chū jìn zhǔn cóng mèi wèi yì rú zǐ yín yú shì rén yì nù shā zhī ér lǚ yǐ cháo zhǔn
初，靳准从妹为乂孺子，淫于侍人，乂怒杀之，而屡以嘲准。
zhǔn shēn cán huì shuō càn yuē dōng gōng wàn jī zhī fù diàn xià yi zì jū zhī yǐ lǐng xiàng guó shǐ tiān xià zhī zǎo yǒu suǒ xì wàng yě
准深惭恚，说粲曰：“东宫万机之副，殿下宜自居之，以领相国，使天下知早有所系望也。
zhì shì zhǔn yòu shuō càn yuē xī xiào chéng jù zi zhèng zhī yán shǐ wáng shì zú chéng cuàn nì kě hu
”至是， 准又说粲曰：“昔孝成距子政之言，使王氏卒成篡逆，可乎？
càn yuē hé kě zhī yǒu
”粲曰：“何可之有！
zhǔn yuē rán chéng rú shèng zhǐ
” 准曰：“然，诚如圣旨。
xià guān jí yù yǒu suǒ yán yǐ dàn yǐ dé fēi gēng shēng qīn fēi huáng zōng kǒng zhōng yán zàn chū shuāng wēi yǐ jí gù bù gǎn ěr
下官亟欲有所言矣，但以德非更生，亲非皇宗，恐忠言暂出，霜威已及，故不敢耳。
càn yuē jūn dàn yán zhī
”粲曰：“君但言之。
zhǔn yuē wén fēng chén zhī yán wèi dà jiàng jūn wèi jiāng jūn jí zuǒ yòu fǔ jiē móu fèng tài dì kè jì chūn gòu biàn diàn xià yi wèi zhī bèi
”准曰：“闻风尘之言，谓大将军、卫将军及左右辅皆谋奉太弟，克季春构变，殿下宜为之备。
bù rán kǒng yǒu shāng chén zhī huò
不然，恐有商臣之祸。
càn yuē wèi zhī nài hé
”粲曰：“为之奈何？
zhǔn yuē zhǔ shàng ài xìn yú tài dì kǒng zú wén wèi bì xìn yě
”准曰：“主上爱信于太弟，恐卒闻未必信也。
rú xià guān yú yì yi huǎn dōng gōng zhī jìn gù wù jué tài dì bīn kè shǐ qīng bó zhī tú de yǔ jiāo yóu
如下官愚意，宜缓东宫之禁固，勿绝太弟宾客，使轻薄之徒得与交游。
tài dì jì sù hǎo dài shì bì bù sī fáng cǐ xián qīng bó xiǎo rén bù néng wú nì yì yǐ quàn tài dì zhī xīn
太弟既素好待士， 必不思防此嫌，轻薄小人不能无逆意以劝太弟之心。
xiǎo rén yǒu shǐ wú zhōng bù néng rú guàn gāo zhī liú yě
小人有始无终，不能如贯高之流也。
rán hòu xià guān wèi diàn xià lù biǎo qí zuì diàn xià yǔ tài zǎi jū tài dì suǒ yǔ jiāo tōng zhě kǎo wèn zhī qióng qí shì yuán zhǔ shàng bì yǐ wú jiāng zhī zuì zuì zhī
然后下官为殿下露表其罪，殿下与太宰拘太弟所与交通者考问之，穷其事原， 主上必以无将之罪罪之。
bù rán jīn zhāo wàng duō guī tài dì zhǔ shàng yī dàn yàn jià kǒng diàn xià bù dé lì yǐ
不然，今朝望多归太弟，主上一旦晏驾，恐殿下不得立矣。
yú shì càn mìng bo chōu yǐn bīng qù dōng gōng
” 于是粲命卜抽引兵去东宫。
cōng zì qù dōng zhì shì suì bù fù shòu cháo hè jūn guó zhī shì yī jué yú càn wéi fā zhōng zhǐ shā shēng chú shòu wáng chén guō yī děng yì suǒ yù jiē cóng zhī
聪自去冬至是，遂不复受朝贺，军国之事一决于粲，唯发中旨杀生除授，王沈、 郭猗等意所欲皆从之。
yòu lì shì yú hòu tíng yǔ gōng rén yàn xì huò sān rì bù xǐng
又立市于后庭，与宫人宴戏，或三日不醒。
cōng lín shàng qiū gé zhū qí tè jìn qí wú dá tài zhōng dài fū gōng shī yù shàng shū wáng yǎn tián xīn shào fǔ chén xiū zuǒ wèi bo chóng dà sī nóng zhū dàn děng jiē qún yān suǒ jì yě
聪临上秋阁，诛其特进綦毋达，太中大夫公师彧，尚书王琰、田歆，少府陈休，左卫卜崇，大司农朱诞等，皆群阉所忌也。
shì zhōng bo gàn qì jiàn cōng yuē bì xià fāng lóng wǔ xuān zhī huà yù shǐ yōu gǔ wú kǎo pán nài hé yī dàn xiān zhū zhōng liáng jiāng hé yǐ chuí zhī yú hòu
侍中卜干泣谏聪曰：“陛下方隆武宣之化，欲使幽谷无考槃，奈何一旦先诛忠良，将何以垂之于后！
xī qín ài sān liáng ér shā zhī jūn zǐ zhī qí bù bà
昔秦爱三良而杀之，君子知其不霸。
yǐ jìn lì zhī wú dào shī sān qīng zhī hòu yóu yǒu bù rěn zhī xīn bì xià rú hé hū xìn zuǒ yòu ài zēng zhī yán yù yī rì shī qī qīng
以晋厉之无道，尸三卿之后，犹有不忍之心，陛下如何忽信左右爱憎之言，欲一日尸七卿！
zhào shàng zài chén jiān yóu wèi xuān lù qǐ chuí hào tiān zhī zé huí léi tíng zhī wēi
诏尚在臣间，犹未宣露，乞垂昊天之泽，回雷霆之威。
qiě bì xià zhí yù zhū zhī ěr bù lù qí zuì míng hé yǐ shì sì hǎi
且陛下直欲诛之耳， 不露其罪名，何以示四海！
cǐ qǐ shì dì wáng sān xùn zhī fǎ yá
此岂是帝王三讯之法邪！
yīn kòu tóu liú xiě
”因叩头流血。
wáng chén chì gàn yuē bo shì zhōng yù jù zhào hu
王沈叱干曰： “卜侍中欲距诏乎？
cōng fú yī ér rù miǎn gàn wèi shù rén
”聪拂衣而入，免干为庶人。
tài zǎi liú yì jí dà jiàng jūn liú fū yù shǐ dài fū chén yuán dá jīn zǐ guāng lù dài fu wáng yán děng yì què jiàn yuē chén wén shàn rén zhě qián kūn zhī jì zhèng jiào zhī běn yě
太宰刘易及大将军刘敷、御史大夫陈元达、金紫光禄大夫王延等诣阙谏曰： “臣闻善人者，乾坤之纪，政教之本也。
xié nìng zhě yǔ zhòu zhī míng tè wáng huà zhī máo zéi yě
邪佞者，宇宙之螟螣，王化之蟊贼也。
gù wén wáng yǐ duō shì jī zhōu huán líng yǐ qún yān wáng hàn guó zhī xīng wáng wèi yǒu bù yóu cǐ yě
故文王以多士基周，桓灵以群阉亡汉，国之兴亡，未有不由此也。
zì gǔ míng wáng zhī shì wèi cháng yǒu huàn zhě yǔ zhèng wǔ yuán ān shùn qǐ zú wèi gù shì hu
自古明王之世，未尝有宦者与政，武、元、安、顺岂足为故事乎！
jīn wáng chén děng nǎi chǔ cháng bó zhī wèi wò shēng sǐ yǔ duó yú zhōng shì qīng hǎi nèi ài zēng rèn zhī jiáo nòng zhào zhǐ qī wū rì yuè nèi chǎn bì xià wài nìng xiàng guó wēi quán zhī zhòng móu yú rén zhǔ yǐ
今王沈等乃处常伯之位，握生死与夺于中，势倾海内，爱憎任之，矫弄诏旨，欺诬日月，内谄陛下，外佞相国，威权之重，侔于人主矣。
wáng gōng jiàn zhī hài mù qīng zǎi wàng chén xià chē quán héng pò zhī xuǎn jǔ bù fù yǐ shí shì yǐ shǔ jǔ zhèng yǐ huì chéng duō shù jiān tú cán dú zhōng shàn
王公见之骇目，卿宰望尘下车，铨衡迫之，选举不复以实，士以属举，政以贿成，多树奸徒，残毒忠善。
zhī wáng yǎn děng zhōng chén bì jìn jié yú bì xià jù qí jiān méng fā lù xiàn zhī jí xíng
知王琰等忠臣，必尽节于陛下，惧其奸萌发露，陷之极刑。
bì xià bù chuí sān chá wěi jiā zhū lù yuàn gǎn qióng cāng tòng rù jiǔ quán sì hǎi bēi wǎn xián yú shāng jù
陛下不垂三察，猥加诛戮，怨感穹苍，痛入九泉，四海悲惋， 贤愚伤惧。
chén děng jiē dāo jù zhī yú bèi ēn wàng yì zhī lèi qǐ néng rú shì rén jūn zǐ gǎn ēn zhǎn xiào yǐ dá qián zé yě
沈等皆刀锯之余，背恩忘义之类，岂能如士人君子感恩展效，以答干泽也。
bì xià hé gù qīn jìn zhī
陛下何故亲近之？
hé gù guì rèn zhī
何故贵任之？
xī qí huán gōng rèn yì yá ér luàn xiào huái wěi huáng hào ér miè cǐ jiē fù chē yú qián yīn jiàn bù yuǎn
昔齐桓公任易牙而乱，孝怀委黄皓而灭，此皆覆车于前，殷鉴不远。
bǐ nián dì zhèn rì shí yǔ xuè huǒ zāi jiē chén děng zhī yóu
比年地震日蚀，雨血火灾，皆沈等之由。
yuàn bì xià gē jiǎn xiōng chǒu yǔ zhèng zhī liú yǐn shàng shū yù shǐ cháo shěng wàn jī xiàng guó yǔ gōng qīng wǔ rì yī rù huì yì zhèng shì shǐ dà chén de jí qí yán zhōng chén dé chěng qí yì zé zhòng zāi zì mǐ hé qì chéng xiáng
愿陛下割翦凶丑与政之流，引尚书、御史朝省万机，相国与公卿五日一入，会议政事，使大臣得极其言，忠臣得逞其意，则众灾自弭，和气呈祥。
jīn yí jìn wèi tiǎn bā shǔ wèi bīn shí lè qián yǒu kuà zhào wèi zhī zhì cáo yí mì yǒu wáng quán qí zhī xīn ér fù yǐ chén děng zhù luàn dà zhèng bì xià xīn fù sì zhī hé chǔ wú huàn
今遗晋未殄，巴蜀未宾，石勒潜有跨赵魏之志，曹嶷密有王全齐之心，而复以沈等助乱大政，陛下心腹四支何处无患！
fù zhū wū xián lù biǎn què chén kǒng suì chéng huán hóu gāo huāng zhī jí hòu suī yù liáo zhī qí rú bìng hé
复诛巫咸，戮扁鹊，臣恐遂成桓侯膏肓之疾，后虽欲疗之，其如病何！
qǐng miǎn chén děng guān fù yǒu sī dìng zuì
请免沈等官， 付有司定罪。
cōng yǐ biǎo shì chén děng xiào yuē shì r děng wéi yuán dá suǒ yǐn suì chéng chī yě
”聪以表示沈等，笑曰：“是儿等为元达所引，遂成痴也。
qǐn zhī
”寝之。
chén děng dùn shǒu qì yuē chén děng xiǎo rén guò méng bì xià shí bá xìng de bèi sǎ sǎo gōng gé ér wáng gōng cháo shì jí chén děng rú chóu chóu yòu shēn hèn bì xià
沈等顿首泣曰：“臣等小人，过蒙陛下识拔，幸得备洒扫宫阁，而王公朝士疾臣等如仇雠，又深恨陛下。
yuàn shōu dà zào zhī ēn yǐ chén děng gāo zhī dǐng huò huáng cháo shàng xià zì rán yōng mù yǐ
愿收大造之恩，以臣等膏之鼎镬，皇朝上下自然雍穆矣。
cōng yuē cǐ děng kuáng yán héng rán qīng fù hé zú hèn hu
” 聪曰：“此等狂言恒然，卿复何足恨乎！
gèng yǐ fǎng càn càn shèng chēng chén děng zhōng qīng nǎi xīn wáng shì
”更以访粲，粲盛称沈等忠清，乃心王室。
cōng dà yuè fēng chén wèi liè hóu
聪大悦，封沈为列侯。
tài zǎi liú yì yì què yòu shàng shū gù jiàn
太宰刘易诣阙，又上疏固谏。
cōng dà nù shǒu huài qí biǎo yì suì fèn huì ér sǐ yuán dá kū zhī bēi tòng yuē rén zhī yún wáng bāng guó tiǎn cuì
聪大怒，手坏其表，易遂忿恚而死，元达哭之悲恸，曰：“人之云亡，邦国殄悴。
wú jì bù fù néng yán ān yòng cǐ mò mò shēng hu
吾既不复能言，安用此默默生乎！
guī ér zì shā
”归而自杀。
běi dì jī shén rén xiāng shí dàn qiāng qiú dà jūn xū yùn liáng yǐ gěi qū chāng liú yā jī bài zhī
北地饥甚，人相食啖，羌酋大军须运粮以给麹昌，刘雅击败之。
qū yǔn yǔ liú yào zhàn yú bō shí gǔ wáng shī bài jì yǔn bēn líng wǔ
麹允与刘曜战于磻石谷，王师败绩，允奔灵武。
píng yáng dà jī liú pàn sǐ wáng shí yǒu wǔ liù
平阳大饥，流叛死亡十有五六。
shí lè qiǎn shí yuè lǜ qí èr wàn zhūn yú bīng zhōu yǐ huái fǔ pàn zhě
石勒遣石越率骑二万，屯于并州，以怀抚叛者。
cōng shǐ huáng mén shì láng qiáo shī ràng lēi lēi bù fèng mìng qián jié cáo yí guī wèi dǐng zhì zhī shì
聪使黄门侍郎乔诗让勒，勒不奉命，潜结曹嶷，规为鼎峙之势。
cōng lì shàng huáng hòu fán shì jí zhāng shì zhī shì bì yě
聪立上皇后樊氏，即张氏之侍婢也。
shí sì hòu zhī wài pèi huáng hòu xǐ shòu zhě qī rén cháo tíng nèi wài wú fù gāng jì ē yú rì jìn huò huì gōng xíng jūn lǚ zài wài jī yì xiāng réng hòu gōng shǎng cì dòng zhì qiān wàn
时四后之外，佩皇后玺绶者七人，朝廷内外无复纲纪，阿谀日进，货贿公行，军旅在外，饥疫相仍，后宫赏赐动至千万。
liú fū lǚ qì yán zhī cōng bù nà nù yuē ěr yù de shǐ rǔ gōng sǐ hu
刘敷屡泣言之，聪不纳，怒曰：“尔欲得使汝公死乎？
zhāo zhāo xī xī shēng lái kū rén
朝朝夕夕生来哭人！
fū yōu fèn fā bìng ér sǐ
”敷忧忿发病而死。
hé dōng dà huáng wéi bù shí shǔ dòu
河东大蝗，唯不食黍豆。
jìn zhǔn lǜ bù rén shōu ér mái zhī kū shēng wén yú shí yú lǐ hòu nǎi zuān tǔ fēi chū fù shí shǔ dòu
靳准率部人收而埋之，哭声闻于十余里，后乃钻土飞出，复食黍豆。
píng yáng jī shén sī lì bù rén bēn yú jì zhōu èr shí wàn hù shí yuè zhāo zhī gù yě
平阳饥甚，司隶部人奔于冀州二十万户，石越招之故也。
quǎn yǔ shǐ jiāo yú xiàng guó fǔ mén yòu jiāo yú gōng mén yòu jiāo sī lì yù shǐ mén
犬与豕交于相国府门，又交于宫门，又交司隶、御史门。
yǒu shǐ zhe jìn xián guān shēng cōng zuò
有豕著进贤冠，升聪坐。
quǎn guān wǔ guān dài shòu yǔ shǐ bìng shēng
犬冠武冠， 带绶，与豕并升。
é ér dòu sǐ diàn shàng
俄而斗死殿上。
sù wèi mò yǒu jiàn qí rù zhě
宿卫莫有见其入者。
ér cōng hūn nüè yù shén wú jiè jù zhī xīn
而聪昏虐愈甚，无诫惧之心。
yàn qún chén yú guāng jí qián diàn yǐn jiàn qí tài dì yì róng mào huǐ cuì bìn fà cāng rán tì qì chén xiè
宴群臣于光极前殿，引见其太弟乂，容貌毁悴，鬓发苍然，涕泣陈谢。
cōng yì duì zhī bēi tòng zòng jiǔ jí huān dài zhī rú chū
聪亦对之悲恸，纵酒极欢，待之如初。
liú yào xiàn cháng ān wài chéng mǐn dì shǐ shì zhōng sòng chang sòng jiān yú yào dì ròu tǎn qiān yáng yú chèn xián bì chū jiàng
刘曜陷长安外城，愍帝使侍中宋敞送笺于曜，帝肉袒牵羊，舆榇衔璧出降。
jí zhì píng yáng cōng yǐ dì wèi guāng lù dài fu huái ān hóu shǐ càn gào yú tài miào dà shè jìng nèi gǎi nián lín jiā
及至平阳，聪以帝为光禄大夫、怀安侯，使粲告于太庙，大赦境内，改年麟嘉。
qū yǔn zì shā
麹允自杀。
cōng dōng gōng sì mén wú gù zì huài hòu nèi shǐ nǚ rén huà wèi zhàng fū
聪东宫四门无故自坏，后内史女人化为丈夫。
shí cōng zi yuē sǐ yī zhǐ yóu nuǎn suì bù bìn liàn
时聪子约死，一指犹暖，遂不殡殓。
jí sū yán jiàn yuán hǎi yú bù zhōu shān jīng wǔ rì suì fù cóng zhì kūn lún shān sān rì ér fù fǎn yú bù zhōu jiàn zhū wáng gōng qīng jiàng xiàng sǐ zhě xī zài gōng shì shén zhuàng lì hào yuē méng zhū lí guó
及苏，言见元海于不周山，经五日，遂复从至昆仑山，三日而复返于不周，见诸王公卿将相死者悉在，宫室甚壮丽，号曰蒙珠离国。
yuán hǎi wèi yuē yuē dōng běi yǒu zhē xū yí guó wú zhǔ jiǔ dài rǔ fù wèi zhī
元海谓约曰：“东北有遮须夷国，无主久，待汝父为之。
rǔ fù hòu sān nián dāng lái lái hòu guó zhōng dà luàn xiāng shā hài wú jiā sǐ wáng lüè jǐn dàn kě yǒng míng bèi shí shù rén zài ěr
汝父后三年当来，来后国中大乱相杀害，吾家死亡略尽，但可永明辈十数人在耳。
rǔ qiě hái hòu nián dāng lái jiàn rǔ bù jiǔ
汝且还，后年当来，见汝不久。
yuē bài cí ér guī dào yù yī guó yuē yī ní qú yú guó yǐn yuē rù gōng yǔ yuē pí náng yī méi yuē wèi wú yí hàn huáng dì
”约拜辞而归，道遇一国曰猗尼渠余国，引约入宫，与约皮囊一枚，曰：“为吾遗汉皇帝。
yuē cí ér guī wèi yuē yuē liú láng hòu nián lái bì jiàn guò dāng yǐ xiǎo nǚ xiāng qī
”约辞而归， 谓约曰：“刘郎后年来必见过，当以小女相妻。
yuē guī zhì pí náng yú jī shàng
”约归，置皮囊于机上。
é ér sū shǐ zuǒ yòu jī shàng qǔ pí náng kāi zhī yǒu yī fāng bái yù tí wén yuē yī ní qú yú guó tiān wáng jìng xìn zhē xū yí guó tiān wáng suì zài shè tí dāng xiāng jiàn yě
俄而苏， 使左右机上取皮囊开之，有一方白玉，题文曰：“猗尼渠余国天王敬信遮须夷国天王，岁在摄提，当相见也。
chí shǐ chéng cōng cōng yuē ruò shěn rú cǐ wú bù jù sǐ yě
”驰使呈聪，聪曰：“若审如此，吾不惧死也。
jí cōng sǐ yǔ cǐ yù bìng zàng yān
”及聪死，与此玉并葬焉。
shí dōng gōng guǐ kū
时东宫鬼哭；
chì hóng jīng tiān nán yǒu yī qí
赤虹经天，南有一歧；
sān rì bìng zhào gè yǒu liǎng ěr wǔ sè shén xiān
三日并照，各有两珥，五色甚鲜；
kè xīng lì zǐ gōng rù yú tiān yù ér miè
客星历紫宫入于天狱而灭。
tài shǐ lìng kāng xiāng yán yú cōng yuē shé hóng jiàn mí tiān yī qí nán chè
太史令康相言于聪曰：“蛇虹见弥天，一歧南彻；
sān rì bìng zhào
三日并照；
kè xīng rù zǐ gōng
客星入紫宫。
cǐ jiē dà yì qí zhēng bù yuǎn yě
此皆大异，其征不远也。
jīn hóng dá dōng xī zhě xǔ luò yǐ nán bù kě tú yě
今虹达东西者，许洛以南不可图也。
yī qí nán chè zhě lǐ shì dāng réng kuà bā shǔ sī mǎ ruì zhōng jù quán wú zhī xiàng tiān xià qí sān fēn hu
一歧南彻者，李氏当仍跨巴蜀，司马睿终据全吴之象，天下其三分乎！
yuè wèi hú wáng huáng hàn suī bāo kuò èr jīng lóng téng jiǔ wǔ rán shì xióng yàn dài zhào jī běi shuò tài yīn zhī biàn qí zài hàn yù hu
月为胡王，皇汉虽苞括二京，龙腾九五，然世雄燕代，肇基北朔，太阴之变其在汉域乎！
hàn jì jù zhōng yuán lì mìng suǒ shǔ zǐ gōng zhī yì yì bù zài tā cǐ zhī shēn zhòng hú kě jìn yán
汉既据中原， 历命所属，紫宫之异，亦不在他，此之深重，胡可尽言。
shí lè chī shì zhào wèi cáo yí láng gù dōng qí xiān bēi zhī zhòng xīng bù yàn dài qí dài yàn zhào jiē yǒu jiāng dà zhī qì
石勒鸱视赵魏，曹嶷狼顾东齐，鲜卑之众星布燕代，齐、代、燕、赵皆有将大之气。
yuàn bì xià yǐ dōng xià wèi lǜ wù gù xī nán
愿陛下以东夏为虑，勿顾西南。
wú shǔ zhī bù néng běi qīn yóu dà hàn zhī bù néng nán xiàng yě
吴蜀之不能北侵，犹大汉之不能南向也。
jīn jīng shī guǎ ruò lēi zhòng jīng shèng ruò jǐn zhào wèi zhī ruì yàn zhī tū qí zì shàng dǎng ér lái cáo yí lǜ sān qí zhī zhòng yǐ jì zhī bì xià jiāng hé yǐ kàng zhī
今京师寡弱，勒众精盛，若尽赵魏之锐，燕之突骑自上党而来，曹嶷率三齐之众以继之，陛下将何以抗之？
zǐ gōng zhī biàn hé bì bù zài cǐ hu
紫宫之变何必不在此乎！
yuàn bì xià zǎo wéi zhī suǒ wú shǐ zhào rén shēng xīn
愿陛下早为之所，无使兆人生心。
bì xià chéng néng fā zhào wài yǐ yuǎn zhuī qín huáng hàn wǔ xún hǎi zhī shì nèi wèi gāo dì tú chu zhī jì wú bù kè yǐ
陛下诚能发诏，外以远追秦皇、 汉武循海之事，内为高帝图楚之计，无不克矣。
cōng lǎn zhī bú yuè
”聪览之不悦。
liú càn shǐ wáng píng wèi liú yì yuē shì fèng zhōng zhào yún jīng shī jiāng yǒu biàn chì guǒ jiǎ yǐ bèi zhī
刘粲使王平谓刘乂曰：“适奉中诏，云京师将有变，敕裹甲以备之。
yì yǐ wéi xìn rán lìng mìng gōng chén guǒ jiǎ yǐ jū
”乂以为信然，令命宫臣裹甲以居。
càn chí qiǎn gào jìn zhǔn wáng chén děng yuē xiàng yě wáng píng gào yún dōng gōng yīn bèi fēi cháng jiāng ruò zhī hé
粲驰遣告靳准、王沈等曰：“向也王平告云东宫阴备非常，将若之何？
zhǔn bái zhī cōng dà jīng yuē qǐ yǒu cǐ hu
”准白之，聪大惊曰：“岂有此乎！
wáng chén děng tóng shēng yuē chén děng jiǔ wén dàn kǒng yán zhī bì xià fú xìn
”王沈等同声曰：“臣等久闻， 但恐言之陛下弗信。
yú shì shǐ càn wéi dōng gōng
”于是使粲围东宫。
càn qiǎn chén zhǔn shōu dī qiāng qiú zhǎng shí yú rén qióng wèn zhī jiē xuán shǒu gāo gé shāo tiě zhuó mù nǎi zì wū yǔ yì tóng zào nì móu
粲遣沈、准收氐羌酋长十余人，穷问之， 皆悬首高格，烧铁灼目，乃自诬与乂同造逆谋。
cōng wèi chén děng yán yuē ér jīn ér hòu wú zhī qīng děng zhōng yú zhèn yě
聪谓沈等言曰：“而今而后，吾知卿等忠于朕也。
dāng niàn wèi zhī wú bù yán wù hèn wǎng rì yán bù yòng yě
当念为知无不言，勿恨往日言不用也。
yú shì zhū yì sù suǒ qīn hòu dà chén jí dōng gōng guān shǔ shù shí rén jiē jìn zhǔn jí yān shù suǒ yuàn yě
”于是诛乂素所亲厚大臣及东宫官属数十人，皆靳准及阉竖所怨也。
fèi yì wèi běi bù wáng càn shǐ zhǔn zéi shā zhī
废乂为北部王，粲使准贼杀之。
kēng shì zhòng wàn wǔ qiān yú rén píng yáng jiē xiàng wèi zhī kōng
坑士众万五千余人，平阳街巷为之空。
shì qiāng pàn zhě shí yú wàn luò yǐ jìn zhǔn xíng chē qí dà jiàng jūn yǐ tǎo zhī
氏羌叛者十余万落，以靳准行车骑大将军以讨之。
shí cōng jìng nèi dà huáng píng yáng jì yōng yóu shén
时聪境内大蝗，平阳、冀、雍尤甚。
jìn zhǔn tǎo zhī zhèn qí èr zi ér sǐ
靳准讨之，震其二子而死。
hé fén dà yì piào méi qiān yú jiā
河汾大溢，漂没千余家。
dōng gōng zāi yì mén gé gōng diàn dàng rán
东宫灾异，门阁宫殿荡然。
lì càn wèi huáng tài zǐ dà shè shū sǐ yǐ xià
立粲为皇太子，大赦殊死已下。
yǐ càn lǐng xiàng guó dà dān yú zǒng shè cháo zhèng rú qián
以粲领相国、大单于，总摄朝政如前。
cōng xiào liè shàng lín yǐ dì xíng chē qí jiāng jūn róng fú zhí jǐ qián dǎo xíng sān qū zhī lǐ
聪校猎上林，以帝行车骑将军，戎服执戟前导，行三驱之礼。
càn yán yú cōng yuē jīn sī mǎ shì kuà jù jiāng dōng zhào gù li ju tóng nì xiāng jì xīng bīng jù zhòng zhě jiē yǐ zi yè wèi míng bù rú chú zhī yǐ jué qí wàng
粲言于聪曰： “今司马氏跨据江东，赵固、李矩同逆相济，兴兵聚众者皆以子邺为名，不如除之， 以绝其望。
cōng rán zhī
”聪然之。
zhào gù guō mò gōng qí hé dōng zhì yú jiàng yì yòu sī lì bù rén dào mù mǎ fù qī zǐ bēn zhī zhě sān wàn yú qí
赵固郭默攻其河东，至于绛邑，右司隶部人盗牧马负妻子奔之者三万余骑。
qí bīng jiāng jūn liú xūn zhuī tǎo zhī shā wàn yú rén gù mò yǐn guī
骑兵将军刘勋追讨之，杀万余人，固、默引归。
liú jié zhē yāo jī zhī wèi gù suǒ bài
刘颉遮邀击之，为固所败。
shǐ càn jí liú yā děng fá zhào gù cì yú xiǎo píng jīn gù yáng yán yuē yào dāng shēng fù liú càn yǐ shú tiān zǐ
使粲及刘雅等伐赵固，次于小平津，固扬言曰：“要当生缚刘粲以赎天子。
cōng wén ér è zhī
”聪闻而恶之。
li ju shǐ guō mò guō sòng jiù zhào gù zhūn yú luò ruì qiǎn gěng zhì zhāng pí qián jì xí càn
李矩使郭默、郭诵救赵固，屯于洛汭，遣耿稚、张皮潜济，袭粲。
bèi qiū wáng yì guāng zì lí chéng chān zhī yǐ gào càn
贝丘王翼光自厘城觇之，以告粲。
càn yuē zhēng běi nán dù zhào gù wàng shēng táo cuàn bǐ fāng yōu zì gù hé xiá lái yá
粲曰：“征北南渡，赵固望声逃窜，彼方忧自固，何暇来邪！
qiě wén shàng shēn zài cǐ zì dāng bù gǎn běi shì kuàng gǎn jì hu
且闻上身在此，自当不敢北视，况敢济乎！
bù xū jīng dòng jiàng shì yě
不须惊动将士也。
shì yè zhì děng xí bài càn jūn càn bēn jù yáng xiāng zhì guǎn gǔ càn lěi
”是夜，稚等袭败粲军，粲奔据阳乡，稚馆谷粲垒。
yā wén ér chí hái zhà yú lěi wài yǔ zhì xiāng chí
雅闻而驰还，栅于垒外，与稚相持。
cōng wén càn bài shǐ tài wèi fàn lóng lǜ qí fù zhī zhì děng jù lǜ zhòng wǔ qiān tū wéi qū běi shān ér nán
聪闻粲败，使太尉范隆率骑赴之，稚等惧，率众五千，突围趋北山而南。
liú xūn zhuī zhī zhàn yú hé yáng zhì shī dà bài sǐ zhě sān qiān wǔ bǎi rén tóu hé sǐ zhě qiān yú rén
刘勋追之，战于河阳， 稚师大败，死者三千五百人，投河死者千余人。
cōng suǒ jū zhōng sī zé bǎi táng zāi fén qí zi kuài jī wáng zhōng yǐ xià èr shí yǒu yī rén
聪所居螽斯则百堂灾，焚其子会稽王衷已下二十有一人。
cōng wén zhī zì tóu yú chuáng āi sāi qì jué liáng jiǔ nǎi sū
聪闻之，自投于床， 哀塞气绝，良久乃苏。
píng yáng xi míng mén mǔ zì wáng huò shān bēng
平阳西明门牡自亡，霍山崩。
shǔ qí piào qí dà jiàng jūn jǐ nán wáng liú jì wèi dà jiàng jūn dū du zhōng wài zhū jūn shì lù shàng shū wèi dà jiàng jūn qí wáng liú mài wèi dà sī tú
署其骠骑大将军、济南王刘骥为大将军、都督中外诸军事、录尚书，卫大将军、 齐王刘劢为大司徒。
zhōng cháng shì wáng chén yǎng nǚ nián shí sì yǒu miào sè cōng lì wèi zuǒ huáng hòu
中常侍王沈养女年十四，有妙色，聪立为左皇后。
shàng shū lìng wáng jiàn zhōng shū jiān cuī yì zhī zhōng shū lìng cáo xún děng jiàn yuē chén wén wáng zhě zhī lì hòu yě
尚书令王鉴、中书监崔懿之、 中书令曹恂等谏曰：“臣闻王者之立后也，
jiāng yǐ shàng pèi qián kūn zhī xìng
将以上配乾坤之性，
xiàng èr yí fū yù zhī yì
象二仪敷育之义，
shēng chéng zōng miào
生承宗庙，
mǔ lín tiān xià
母临天下，
wáng pèi hòu tǔ
亡配后土，
zhí kuì huáng gū
执馈皇姑，
bì zé shì dé míng zōng
必择世德名宗，
yōu xián shū lìng
幽闲淑令，
fù sì hǎi zhī wàng
副四海之望，
chēng shén qí zhī xīn
称神祇之心。
shì gù zhōu wén zào zhōu sì shì yǐ xìng guān jū zhī huà xiǎng zé bǎi shì zhī zuò yǒng
是故周文造舟，姒氏以兴，《关雎》之化飨，则百世之祚永。
xiào chéng rèn xīn zòng yù yǐ bì wèi hòu shǐ huáng tǒng wáng jué shè jì lún qīng
孝成任心纵欲，以婢为后，使皇统亡绝，社稷沦倾。
yǒu zhōu zhī lóng jì rú bǐ yǐ dà hàn zhī huò yòu rú cǐ yǐ
有周之隆既如彼矣，大汉之祸又如此矣。
cóng lín jiā yǐ lái luàn yín yú sè zòng chén zhī dì nǚ xíng yú xiǎo chǒu yóu bù kě chén qióng qǐn wū qīng miào kuàng qí jiā bì yá
从麟嘉以来，乱淫于色，纵沈之弟女，刑余小丑犹不可尘琼寝，污清庙， 况其家婢邪！
liù gōng fēi pín jiē gōng zǐ gōng sūn nài hé yī dàn yǐ bì zhǔ zhī hé yì xiàng cuī yù zé ér duì fǔ mù xiǔ yíng zāi
六宫妃嫔皆公子公孙，奈何一旦以婢主之，何异象榱玉箦而对腐木朽楹哉！
chén kǒng wú fú yú guó jiā yě
臣恐无福于国家也。
cōng lǎn zhī dà nù shǐ xuān huái wèi càn yuē jiàn děng xiǎo zi màn wǔ guó jiā kuáng yán zì kǒu wú fù jūn chén shàng xià zhī lǐ qí sù kǎo jìng
”聪览之大怒，使宣怀谓粲曰：“鉴等小子，慢侮国家， 狂言自口，无复君臣上下之礼，其速考竟。
yú shì shōu jiàn děng sòng shì
”于是收鉴等送市。
jīn zǐ guāng lù dài fu wáng yán chí jiāng rù jiàn mén zhě fú tōng
金紫光禄大夫王延驰将入谏，门者弗通。
jiàn děng lín xíng wáng chén yǐ zhàng kòu zhī yuē yōng nú fù néng wéi wū hū
鉴等临刑，王沈以杖叩之曰：“庸奴，复能为恶乎？
nǎi gōng hé yǔ rǔ shì
乃公何与汝事！
jiàn chēn mù huà zhī yuē shù zǐ
”鉴瞋目叱之曰：“竖子！
shǐ huáng hàn miè zhě zuò rǔ shǔ bèi yǔ jìn zhǔn ěr yào dāng su rǔ yú xiān dì qǔ rǔ děng yú dì xià
使皇汉灭者，坐汝鼠辈与靳准耳，要当诉汝于先帝，取汝等于地下。
yì zhī yuē jìn zhǔn xiāo shēng jìng xíng bì wèi guó huàn
”懿之曰：“靳准枭声镜形，必为国患。
rǔ jì shí rén rén yì dāng shí rǔ
汝既食人，人亦当食汝。
jiē zhǎn zhī
”皆斩之。
cōng yòu lì qí zhōng cháng shì xuān huái yǎng nǚ wèi zhōng huáng hòu
聪又立其中常侍宣怀养女为中皇后。
guǐ kū yú guāng jí diàn yòu kū yú jiàn shǐ diàn
鬼哭于光极殿，又哭于建始殿。
yǔ xuè píng yáng guǎng mào shí lǐ
雨血平阳，广袤十里。
shí cōng zi yuē yǐ sǐ zhì shì zhòu jiàn
时聪子约已死，至是昼见。
cōng shén è zhī wèi càn yuē wú qǐn jí chuò dùn guài yì tè shèn
聪甚恶之，谓粲曰：“吾寝疾惙顿，怪异特甚。
wǎng yǐ yuē zhī yán wèi yāo bǐ lěi rì jiàn zhī cǐ r bì lái yíng wú yě
往以约之言为妖，比累日见之， 此儿必来迎吾也。
hé tú rén sǐ dìng yǒu shén líng rú shì wú bù bēi sǐ yě
何图人死定有神灵，如是，吾不悲死也。
jīn shì nán wèi yí fēi liàng àn zhī rì cháo zhōng xī liàn xún rì ér zàng
今世难未夷，非谅暗之日，朝终夕殓，旬日而葬。
zhēng liú yào wèi chéng xiàng lù shàng shū fǔ zhèng gù cí nǎi zhǐ
”征刘曜为丞相、录尚书，辅政，固辞乃止。
réng yǐ liú jǐng wèi tài zǎi liú jì wèi dà sī mǎ liú yǐ wèi tài shī zhū jì wèi tài fù hū yán yàn wèi tài bǎo bìng lù shàng shū shì
仍以刘景为太宰，刘骥为大司马，刘𫖮为太师，朱纪为太傅，呼延晏为太保，并录尚书事；
fàn lóng shǒu shàng shū lìng yí tóng sān sī jìn zhǔn wèi dà sī kōng lǐng sī lì xiào wèi jiē dié jué shàng shū zòu shì
范隆守尚书令、仪同三司，靳准为大司空、领司隶校尉，皆迭决尚书奏事。
tài xìng yuán nián cōng sǐ zài wèi jiǔ nián wěi shì yuē zhāo wǔ huáng dì miào hào liè zōng
太兴元年，聪死，在位九年，伪谥曰昭武皇帝，庙号烈宗。
càn zì shì guāng
粲字士光。
shǎo ér jùn jié cái jiān wén wǔ
少而俊杰，才兼文武。
zì wèi zǎi xiàng wēi fú rèn qíng shū yuǎn zhōng xián nì jìn jiān nìng rèn xìng yán kè wú ēn huì jù jiàn shì fēi
自为宰相，威福任情，疏远忠贤，昵近奸佞， 任性严刻无恩惠，距谏饰非。
hǎo xīng zào gōng shì xiàng guó zhī fǔ fǎng xiàng zǐ gōng zài wèi wú jǐ zuò jiān zhòu yè jī kùn qióng pàn sǐ wáng xiāng jì càn fú zhī xù yě
好兴造宫室，相国之府仿像紫宫，在位无几，作兼昼夜，饥困穷叛，死亡相继，粲弗之恤也。
jì sì wěi wèi zūn cōng hòu jìn shì wèi huáng tài hòu fán shì hào hóng dào huáng hòu xuān shì hào hóng dé huáng hòu wáng shì hào hóng xiào huáng hòu
既嗣伪位，尊聪后靳氏为皇太后，樊氏号弘道皇后，宣氏号弘德皇后，王氏号弘孝皇后。
jìn děng nián jiē wèi mǎn èr shí bìng guó sè yě càn chén yè zhēng yín yú nèi zhì bù zài āi
靳等年皆未满二十，并国色也，粲晨夜蒸淫于内，志不在哀。
lì qí qī jìn shì wèi huáng hòu zi yuán gōng wèi tài zǐ dà shè jìng nèi gǎi yuán hàn chāng
立其妻靳氏为皇后，子元公为太子，大赦境内，改元汉昌。
yǔ xuè yú píng yáng
雨血于平阳。
jìn zhǔn jiàng yǒu yì móu sī yú càn yuē rú wén zhū gōng jiāng yù xíng yī yǐn huò guāng zhī shì móu xiān zhū tài bǎo jí chén yǐ dà sī mǎ tǒng wàn jī
靳准将有异谋，私于粲曰：“如闻诸公将欲行伊尹、霍光之事，谋先诛太保及臣，以大司马统万机。
bì xià ruò bù xiān zhī chén kǒng huò zhī lái yě bù chen zé xī
陛下若不先之，臣恐祸之来也不晨则夕。
càn fú nà
”粲弗纳。
zhǔn jù qí yán zhī bù cóng wèi cōng èr jìn shì yuē jīn zhū gōng hóu yù fèi dì lì jǐ nán wáng kǒng wú jiā wú fù zhǒng yǐ
准惧其言之不从，谓聪二靳氏曰：“今诸公侯欲废帝，立济南王，恐吾家无复种矣。
hé yán zhī yú dì
盍言之于帝。
èr jìn chéng jiān yán zhī
”二靳承间言之。
càn zhū qí tài zǎi shàng luò wáng liú jǐng tài shī chāng guó gōng liú yǐ dà sī mǎ jǐ nán wáng liú jì dà sī tú qí wáng liú mài děng
粲诛其太宰、上洛王刘景，太师、昌国公刘𫖮，大司马、 济南王刘骥，大司徒、齐王刘劢等。
tài fù zhū jì tài wèi fàn lóng chū bēn cháng ān
太傅朱纪、太尉范隆出奔长安。
yòu zhū qí chē qí dà jiāng jūn wú wáng liú chěng jì mǔ dì yě
又诛其车骑大将军、吴王刘逞，骥母弟也。
càn dà yuè shàng lín móu tǎo shí lè
粲大阅上林，谋讨石勒。
yǐ jìn zhǔn wèi dà jiàng jūn lù shàng shū shì
以靳准为大将军、录尚书事。
càn huāng dān jiǔ sè yóu yàn hòu tíng jūn guó zhī shì yī jué yú zhǔn
粲荒耽酒色，游宴后庭，军国之事一决于准。
zhǔn jiáo càn mìng yǐ cóng dì míng wèi chē qí jiāng jūn kāng wèi wèi jiāng jūn
准矫粲命，以从弟明为车骑将军，康为卫将军。
zhǔn jiàng zuò luàn yǐ jīn zǐ guāng lù dài fu wáng yán qí dé shí wàng móu zhī yú yán
准将作乱，以金紫光禄大夫王延耆德时望，谋之于延。
yán fú cóng chí jiāng gào zhī yù jìn kāng jié yán yǐ guī
延弗从，驰将告之，遇靳康，劫延以归。
zhǔn lè bīng rù gōng shēng qí guāng jí qián diàn xià shǐ jiá shì zhí càn shù ér shā zhī
准勒兵入宫，升其光极前殿，下使甲士执粲，数而杀之。
liú shì nán nǚ wú shào zhǎng jiē zhǎn yú dōng shì
刘氏男女无少长皆斩于东市。
fā jué yuán hǎi cōng mù fén shāo qí zōng miào
发掘元海、聪墓，焚烧其宗庙。
guǐ dà kū shēng wén bǎi lǐ
鬼大哭，声闻百里。
zhǔn zì hào dà jiàng jūn hàn tiān wáng zhì bǎi guān qiǎn shǐ chēng fān yú jìn
准自号大将军、汉天王，置百官，遣使称籓于晋。
zuǒ guāng lù liú yā chū bēn xī píng
左光禄刘雅出奔西平。
shàng shū běi gōng chún hú sōng děng zhāo jí jìn rén bǎo yú dōng gōng jìn kāng gōng miè zhī
尚书北宫纯、胡崧等招集晋人，保于东宫，靳康攻灭之。
zhǔn jiàng yǐ wáng yán wèi zuǒ guāng lù yán mà yuē tú gè nì nú hé bù sù shā wǒ yǐ wú zuǒ mù zhì xī yáng mén guān xiàng guó zhī rù yě yòu mù zhì jiàn chūn mén guān dà jiàng jūn zhī rù yě
准将以王延为左光禄，延骂曰： “屠各逆奴，何不速杀我，以吾左目置西阳门，观相国之入也，右目置建春门，观大将军之入也。
zhǔn nù shā zhī
”准怒，杀之。
chén yuán dá zì zhǎng hóng hòu bù rén yě
陈元达，字长宏，后部人也。
běn xìng gāo yǐ shēng yuè fáng fù gù gǎi yún chén
本姓高，以生月妨父，故改云陈。
shǎo miàn gū pín cháng gōng gēng jiān sòng shū lè dào xíng yǒng xīn xīn rú yě
少面孤贫，常躬耕兼诵书，乐道行咏，忻忻如也。
zhì nián sì shí bù yǔ rén jiāo tōng
至年四十，不与人交通。
yuán hǎi zhī wèi zuǒ xián wáng wén ér zhāo zhī yuán dá bù dá
元海之为左贤王，闻而招之，元达不答。
jí yuán hǎi jiàn hào rén wèi yuán dá yuē wǎng liú gōng xiāng qū jūn miè ér bù gù jīn chēng hào lóng fēi jūn qí jù hu
及元海僭号，人谓元达曰：“往刘公相屈，君蔑而不顾，今称号龙飞，君其惧乎？
yuán dá xiào yuē shì hé yán yá
”元达笑曰：“是何言邪？
bǐ rén zī dù zhuó luò yǒu lóng luó yǔ zhòu zhī zhì wú gù zhī zhī jiǔ yǐ
彼人姿度卓荦，有笼罗宇宙之志， 吾固知之久矣。
rán wǎng rì suǒ yǐ bù wǎng zhě yǐ qī yùn wèi zhì bù néng wú shì xuān xuān bǐ zì yǒu yǐ liàng wú yǐ
然往日所以不往者，以期运未至，不能无事喧喧，彼自有以亮吾矣。
qīng dàn shi zhī wú kǒng bù guò èr sān rì yì shū bì zhì
卿但识之，吾恐不过二三日，驿书必至。
qí mù yuán hǎi guǒ zhēng yuán dá wèi huáng mén láng
”其暮，元海果征元达为黄门郎。
rén yuē jūn dài shèng hu
人曰： “君殆圣乎！
jì zhì yǐn jiàn yuán hǎi yuē qīng ruò zǎo lái qǐ wèi láng guān ér yǐ
”既至，引见，元海曰：“卿若早来，岂为郎官而已。
yuán dá yuē chén wéi xìng zhī yǒu fèn yíng fēn zhě diān
”元达曰： “臣惟性之有分，盈分者颠。
chén ruò zǎo kòu tiān mén zhě kǒng dài wáng cì chǔ yú jiǔ qīng nà yán zhī jiān cǐ zé fēi chén zhī fēn chén jiāng hé yǐ kān zhī
臣若早叩天门者，恐大王赐处于九卿、纳言之间，此则非臣之分，臣将何以堪之！
shì yǐ yì qíng pán huán dài fēn ér zhì dài wáng wú guò shòu zhī bàng xiǎo chén miǎn zhāo kòu zhī huò bù yì kě hu
是以抑情盘桓，待分而至，大王无过授之谤，小臣免招寇之祸，不亦可乎！
yuán hǎi dà yuè
”元海大悦。
zài wèi zhōng jiǎn lǚ jìn dǎng yán tuì ér xuē cǎo suī zǐ dì mò de ér zhī yě
在位忠謇，屡进谠言，退而削草，虽子弟莫得而知也。
cōng měi wèi yuán dá yuē qīng dāng wèi zhèn fǎn shǐ zhèn wèi qīng hu
聪每谓元达曰：“卿当畏朕，反使朕畏卿乎？
yuán dá kòu tóu xiè yuē chén wén shī chén zhě wáng you chén zhě bà
”元达叩头谢曰：“臣闻师臣者王，友臣者霸。
chén chéng yú àn wú kě cǎi yě xìng yāo bì xià chuí qí huán nà jiǔ jiǔ zhī yì gù shǐ wēi chén de jǐn yú zhōng
臣诚愚暗无可采也，幸邀陛下垂齐桓纳九九之义，故使微臣得尽愚忠。
xī shì zōng yáo kě jí àn zhī zòu gù néng huī lóng hàn dào
昔世宗遥可汲黯之奏，故能恢隆汉道；
jié zhòu zhū jiàn yōu lì mǐ bàng shì yǐ sān dài zhī wáng yě hū yān
桀纣诛谏，幽厉弭谤，是以三代之亡也忽焉。
bì xià yǐ dà shèng yìng qī tǐng bu shi zhī liàng néng yuǎn juān shāng zhōu fù guó zhī bì jìn mó xiào wǔ guāng hàn zhī měi zé tiān xià xìng shèn qún chén zhī miǎn
陛下以大圣应期，挺不世之量，能远捐商周覆国之弊，近模孝武光汉之美，则天下幸甚，群臣知免。
jí qí sǐ yě rén jǐn yuān zhī
”及其死也，人尽冤之。